By admin7 
Darsma e Galicnikut Të kërkohet që institucionet shtetërore dhe UNESCO ta njohin Galiçnikun si një trashëgimi të përbashkët ballkanike (cross-cultural). Duhet vënë në dukje se elementet e dasmës (veshja, muzika, ritet) janë dëshmi e bashkëjetesës dhe ndikimit reciprok mes shqiptarëve ortodoksë të Rekës dhe popullsisë sllave. Rikthimi i Historisë Gojore: Të inkurajohet mbledhja e dëshmive nga pasardhësit e asaj zone që jetojnë në diasporë apo qytete të tjera, për të rindërtuar narrativën e vërtetë të familjeve të Galiçnikut, shumë prej të cilave kanë rrënjë që lidhen me kodin e besës dhe dokeve shqiptare.
Nga aspekti ndërkombëtar, Dasma e Galiçnikut konsiderohet si një nga festivalet më tradicionale të dasmave në Evropë dhe është e mbrojtur nga UNESCO si trashëgimi kulturore jomaterial.Kjo ngjarje ka marrë vëmendje të gjerë globale përmes këtyre pikave:
Vlerësimi nga Mediat Globale: Publikime prestigjioze si National Geographic dhe New York Times e kanë renditur atë si një nga destinacionet që duhen vizituar, duke e quajtur “festivalin më të suksesshëm turistik”.
Magnet për Diasporën dhe Turistët: Çdo vit, manifestimi tërheq mijëra vizitorë nga e gjithë bota, përfshirë emigrantë maqedonas që kthehen për të mbajtur gjallë lidhjet me rrënjët e tyre.
Diplomacia Kulturore: Ngjarja mbështetet rregullisht nga institucionet shtetërore dhe ndiqet nga ambasadorë të huaj, duke shërbyer si një urë lidhëse diplomatike për të promovuar kulturën e Maqedonisë së Veriut në arenën ndërkombëtare.
Unikaliteti i Ritualit: Mediat ndërkombëtare si Reuters dhe Anadolu Agency theksojnë ritualet që sfidojnë logjikën moderne, si ftesa e të vdekurve në dasmë apo veshjet tradicionale që peshojnë deri në 25 kg.
Simbol i Rezistencës Kulturore: Vallja “Teshkoto”, e cila performohet gjatë dasmës, njihet ndërkombëtarisht si një simbol i vështirësive të migracionit dhe rezistencës së popullit ndaj sfidave historike.
Ky manifestim nuk është thjesht një dasmë lokale, por një “brand” kulturor që transformon një fshat pothuajse të braktisur në një qendër të vëmendjes botërore çdo muaj korrik
Ndonëse rajoni i Rekës (ku ndodhet Galiçniku) historikisht është banuar nga popullsi ortodokse shqiptare (shqiptarët e Rekës së Epërme), sot Dasma e Galiçnikut promovohet ndërkombëtarisht si një produkt ekskluzivisht “maqedonas sllav”. Ky konsiderohet një tjetërsim i historisë, ku elementet e përbashkëta etno-kulturore (veshja, vallet, ritet) “pastrohen” nga lidhja e tyre me elementin shqiptar.
Studiuesit vërejnë se elementet e veshjes së Galiçnikut, si qeleshja apo detaje të qëndisjes, kanë ngjashmëri të habitshme me veshjet tradicionale shqiptare të Malësisë. Abuzimi qëndron në faktin se këto ngjashmëri nuk pranohen si bashkëjetesë apo rrënjë të përbashkëta iliro-ballkanike, por paraqiten si “unike” për një grup të caktuar politik.
Shteti e përdor këtë manifestim për të ndërtuar një identitet të ri kombëtar duke “aneksuar” trashëgiminë shpirtërore të të gjithë banorëve të zonës. Kjo çon në atë që Jusufi e quan “tjetërsim” – ku tradita e përbashkët kthehet në mjet ndarës dhe jo bashkues.
Prezantimi ndërkombëtar i dasmës si një muze i gjallë “sllav” injoron faktin se Ballkani është një amalgamë kulturash. Duke fshirë ndikimin shqiptar në këtë zonë, abuzohet me të vërtetën shkencore dhe historinë gojore që dëshmon për një lidhje organike mes fiseve dhe zakoneve të zonës.
Në thelb, kritika qëndron tek fakti se Galiçniku është shndërruar në një projekt politik që fsheh realitetin multietnik të historisë së asaj treve, duke i shndërruar vlerat e përbashkëta ballkanike në pronësi të vetëm njërës palë.
Galiçniku ndodhet në rajonin e Rekës së Epërme, i cili historikisht ka qenë i banuar nga shqiptarë të ritit ortodoks. Përmes politikave shtetërore “jezuite sllave”, ky komunitet u detyrua të marrë identitet maqedonas, duke përdorur fenë si mjet për të tjetërsuar kombësinë.
Edhe pse procesi i asimilimit ishte i shkallës së gjerë, shumë banorë të zonës ruajtën pjesërisht gjuhën shqipe si gjuhë amtare. Studiuesit theksojnë se shpallja e tyre si “sllavë të shqiptarizuar” është një inversion historik për të mbuluar origjinën e tyre reale.
Manifestimi i sotëm i Dasmës së Galiçnikut promovohet si një traditë “pastër sllave”, duke injoruar figurat si Josif Bageri (lindur në Nistrovë të Rekës), i cili punoi tërë jetën për të dëshmuar shqiptarësinë e kësaj krahine
Krtika edhe per eliten shqiptare që kanë lejuar këtë “tjetërsim” pa një reagim të strukturuar shkencor apo politik, duke lënë një zbrazëti që është mbushur me mite të reja që mohojnë autoktoninë shqiptare në këto male.
Kritika duhet të inkurajojë hulumtimet shkencore që dokumentojnë praninë e shqiptarëve ortodoksë në ato treva. Nëse Dasma e Galiçnikut promovohet si “muze i gjallë”, ky muze duhet të përfshijë edhe kapitullin e asimilimit dhe tjetërsimit të popullsisë vendase, duke mos e fshehur origjinën e banorëve.
Kritika më e fortë i drejtohet institucioneve tona (akademive, ministrive të kulturës). Ato duhet të financojnë projekte që nxjerrin në pah autoktoninë e Rekës së Epërme dhe lidhjen organike të Galiçnikut me trashëgiminë shqiptare, në vend që të mbeten vëzhgues pasivë të një procesi tjetërsimi.
Një kritikë konstruktive kërkon që Galiçniku të mos shërbejë si “kështjellë e nacionalizmit”, por si një urë lidhëse. Promovimi i dasmës duhet të bëhet në dy gjuhë dhe të përfshijë elemente që nderojnë të gjithë paraardhësit e asaj zone, pa dallim feje apo kombësie aktuale.
Shteti e shet Dasmën e Galiçnikut si “origjinale”, por kritika duhet të argumentojë se asnjë traditë nuk është hermetike. Duke fshirë elementin shqiptar, ata po krijojnë një “traditë laboratorike” (të krijuar artificialisht në zyrë) që i mungon shpirti i vërtetë i zonës. Autenticiteti i vërtetë i Rekës është bashkëjetesa simbiotike mes shqipes dhe zakoneve malësore.
Shumë nga ritet e Galiçnikut bazohen në rregulla strikte që ngjasojnë me Kanunin. Kritika konstruktive duhet të nxjerrë në pah se këto norma nuk janë sllave, por pjesë e kodit ballkanik të malësorëve, ku shqiptarët kanë pasur rolin prijës. Kjo do t’i detyronte studiuesit e huaj të shihnin përtej “pajës” turistike dhe të analizonin strukturën sociale shqiptare të fshehur aty.
Ereziku më i madh nuk është vjedhja e traditës, por harresa e vetë shqiptarëve. Kritika konstruktive duhet të jetë një “thirrje për zgjim” për intelektualët shqiptarë që të mos e shohin Galiçnikun si “tokë të huaj”, por si një pjesë të shkëputur të trungut tonë që duhet ri-integruar përmes botimeve dhe simpoziumeve ndërkombëtare.
Nëse institucionet zyrtare nuk ndryshojnë, kritika konstruktive sugjeron krijimin e një muzeu apo festivali paralel (qoftë edhe digjital) që tregon historinë e shqiptarëve ortodoksë të Rekës. Kjo do të krijonte një presion pozitiv për të balancuar të vërtetën në sytë e ndërkombëtarëve.
Kritika duhet të insistojë që toponimet dhe emrat e familjeve në Galiçnik të analizohen përmes etimologjisë shqipe. Kjo nuk është thjesht çështje gjuhësore, por mjet për të dëshmuar se gurët e atyre shtëpive “flasin” shqip, pavarësisht se kush i banon sot.
Në fund, thellësia e këtij mendimi na mëson se trashëgimia nuk mund të mbrohet me heshtje, por me një prani aktive shkencore që nuk kërkon leje për të treguar të vërtetën.
admin