{"id":12918,"date":"2026-05-11T12:57:36","date_gmt":"2026-05-11T12:57:36","guid":{"rendered":"https:\/\/faktiditor.ch\/?p=12918"},"modified":"2026-05-11T12:57:36","modified_gmt":"2026-05-11T12:57:36","slug":"viruset-e-lashta-po-zgjohen-per-shkak-te-shkrirjes-se-ngricave-te-perhershme-a-duhet-te-shqetesohemi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/faktiditor.ch\/?p=12918","title":{"rendered":"Viruset e lashta po &#8216;zgjohen&#8217; p\u00ebr shkak t\u00eb shkrirjes s\u00eb ngricave t\u00eb p\u00ebrhershme: A duhet t\u00eb shqet\u00ebsohemi?"},"content":{"rendered":"<p>Nga viruset n\u00eb mumiet e ngrira te shp\u00ebrthimet e antraksit n\u00eb Siberi &#8211; ajo q\u00eb fshihet n\u00ebn akull \u00ebsht\u00eb e pabesueshme, p\u00ebr t\u00eb mos th\u00ebn\u00eb m\u00eb shum\u00eb.<\/p>\n<p>Ngrica e p\u00ebrhershme, ose toka e ngrir\u00eb p\u00ebrgjithmon\u00eb, duket si nj\u00eb vend i pamundur p\u00ebr t\u00eb gjetur jet\u00eb. Megjithat\u00eb, vitet e fundit, shkenc\u00ebtar\u00ebt kan\u00eb zbuluar nj\u00eb boll\u00ebk mikroorganizmash t\u00eb ngrir\u00eb n\u00eb ngric\u00ebn e p\u00ebrhershme, dhe shum\u00eb prej tyre jan\u00eb ende gjall\u00eb, raporton Science Focus .<\/p>\n<p>\u00cbsht\u00eb gjetur nj\u00eb gam\u00eb e gjer\u00eb virusesh, duke p\u00ebrfshir\u00eb t\u00eb ashtuquajturit pandoraviruse, t\u00eb cilat u zbuluan t\u00eb ngrira n\u00eb nj\u00eb sip\u00ebrfaqe t\u00eb ngrir\u00eb 30,000-vje\u00e7are n\u00eb Siberi. Studiuesit kan\u00eb arritur t\u00eb ringjallin nj\u00eb pandoravirus t\u00eb ngrir\u00eb q\u00eb, p\u00ebr fat t\u00eb mir\u00eb, infekton vet\u00ebm amebat.<\/p>\n<p>Jan\u00eb gjetur edhe viruse t\u00eb tjera shqet\u00ebsuese, p\u00ebrfshir\u00eb llojin e gripit q\u00eb shkaktoi pandemin\u00eb e vitit 1918 dhe nj\u00eb t\u00eb af\u00ebrm t\u00eb virusit t\u00eb lis\u00eb s\u00eb dhenve t\u00eb gjetur n\u00eb nj\u00eb mumje siberiane 300-vje\u00e7are.N\u00eb t\u00eb dyja rastet, gjenomet e viruseve u d\u00ebmtuan dhe viruset nuk ishin m\u00eb infektive.<\/p>\n<p>P\u00ebr fat t\u00eb mir\u00eb, shumica e viruseve nuk mbijetojn\u00eb gjat\u00eb jasht\u00eb strehuesit t\u00eb tyre, k\u00ebshtu q\u00eb nuk ka gjasa q\u00eb nj\u00eb virus njer\u00ebzor ende infektiv t\u00eb gjendet n\u00eb ngricat e p\u00ebrhershme.<\/p>\n<p>Ka shum\u00eb m\u00eb tep\u00ebr gjasa q\u00eb ne t\u00eb vazhdojm\u00eb t\u00eb gjejm\u00eb viruse q\u00eb infektojn\u00eb mikroorganizma t\u00eb tjer\u00eb, si\u00e7 jan\u00eb bakteret q\u00eb kan\u00eb evoluar p\u00ebr t\u00eb jetuar n\u00eb kushte ekstreme.<\/p>\n<p>Disa baktere t\u00eb gjalla jan\u00eb gjetur n\u00eb ngricat e p\u00ebrhershme mbi nj\u00eb milion vjet t\u00eb vjetra. \u00cbsht\u00eb e mundur q\u00eb disa nga k\u00ebto baktere t\u00eb ngrira t\u00eb mund t\u00eb shkaktojn\u00eb ende s\u00ebmundje.<\/p>\n<p>N\u00eb vitin 2016, n\u00eb Siberi shp\u00ebrtheu nj\u00eb epidemi e antraksit, n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn vdiq nj\u00eb person dhe nj\u00eb num\u00ebr i madh kafsh\u00ebsh ngordh\u00ebn. Shkrirja e ngricave t\u00eb p\u00ebrhershme mendohet se ka \u00e7liruar bakteret, duke \u00e7uar n\u00eb shp\u00ebrthim.<\/p>\n<p>Shkenc\u00ebtar\u00ebt kan\u00eb zbuluar mikroorganizma t\u00eb till\u00eb t\u00eb ngrir\u00eb n\u00eb ngric\u00ebn e p\u00ebrhershme.<\/p>\n<p>Antraksi \u00ebsht\u00eb nj\u00eb lloj bakterie q\u00eb mund t\u00eb formoj\u00eb spore &#8211; nj\u00eb form\u00eb e fjetur q\u00eb mund t\u00eb mbijetoj\u00eb n\u00eb kushte shum\u00eb t\u00eb v\u00ebshtira.<\/p>\n<p>Nd\u00ebrsa ndryshimi i klim\u00ebs shkakton shkrirjen e m\u00eb shum\u00eb akullit t\u00eb p\u00ebrhersh\u00ebm, \u00ebsht\u00eb e mundur q\u00eb t\u00eb ket\u00eb shp\u00ebrthime t\u00eb reja t\u00eb mikrobeve t\u00eb vjetra ose t\u00eb lashta. Megjithat\u00eb, nuk ka gjasa q\u00eb t\u00eb shohim nj\u00eb virus t\u00eb ri nga akulli i p\u00ebrhersh\u00ebm q\u00eb do t\u00eb shkaktoj\u00eb pandemin\u00eb e ardhshme globale.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nga viruset n\u00eb mumiet e ngrira te shp\u00ebrthimet e antraksit n\u00eb Siberi &#8211; ajo q\u00eb&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":12921,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-12918","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bote"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12918","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=12918"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12918\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12922,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12918\/revisions\/12922"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/12921"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=12918"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=12918"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=12918"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}