{"id":17194,"date":"2026-05-23T09:48:50","date_gmt":"2026-05-23T07:48:50","guid":{"rendered":"https:\/\/faktiditor.ch\/?p=17194"},"modified":"2026-05-23T09:48:50","modified_gmt":"2026-05-23T07:48:50","slug":"vella-vrasjamimetizmikriza-e-identitetit","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/faktiditor.ch\/?p=17194","title":{"rendered":"Vella-vrasja,Mimetizmi,Kriza e identitetit"},"content":{"rendered":"<p>Nga: Memedali Jusufi<\/p>\n<p>Vellavrasja (lufta, vrasja apo shfarosja mes njer\u00ebzve t\u00eb nj\u00eb gjaku, kombi a besimi) n\u00eb nivelin ontologjik-filozofik paraqitet si nj\u00eb nga devijimet m\u00eb tragjike t\u00eb qenies njer\u00ebzore. Ajo ndodh p\u00ebr shkak t\u00eb p\u00ebrplasjes midis dy impulseve bazike: instinktit t\u00eb mbijetes\u00ebs dhe d\u00ebshir\u00ebs p\u00ebr pushtet\/dominim.<br \/>\nEtika e P\u00ebr\u00e7arjes: N\u00eb librat shqip, v\u00ebllavrasja shpesh trajtohet si nj\u00eb tragjedi e thell\u00eb e mosnjohjes, ndarjes s\u00eb dhunshme t\u00eb fatit (p.sh., si tek veprat e autor\u00ebve ku v\u00ebllai vret v\u00ebllan\u00eb nga ngat\u00ebrresat apo dogma)<br \/>\nMungesa e Njohjes (Dialektika e Hegelit): Sipas filozofis\u00eb hegeliane, vet\u00ebdija e njeriut k\u00ebrkon t\u00eb njihet dhe t\u00eb pohohet nga tjetri. Kur kjo njohje d\u00ebshton, lind konflikti ontologjik i cili shpesh p\u00ebrfundon n\u00eb v\u00ebllavrasje.<br \/>\nKriza e Identitetit: Ndodh kur njeriu e p\u00ebrkufizon &#8220;tjetrin&#8221; jo si nj\u00eb bashk\u00ebqenie njer\u00ebzore, por si nj\u00eb k\u00ebrc\u00ebnim. N\u00eb k\u00ebt\u00eb rast, tjetri shnd\u00ebrrohet n\u00eb nj\u00eb &#8220;objekt&#8221; q\u00eb duhet eliminuar p\u00ebr t\u00eb ruajtur qenien time.<br \/>\nFilozofi Ren\u00e9 Girard argumenton se dhuna lind nga d\u00ebshirat mimetike (kur dy njer\u00ebz d\u00ebshirojn\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn gj\u00eb \u2013 pushtet, tok\u00eb, lavdi). Ky rivalitet i ngusht\u00eb krijon nj\u00eb kriz\u00eb q\u00eb zgjidhet vet\u00ebm p\u00ebrmes dhun\u00ebs dhe sakrific\u00ebs.<br \/>\nAspekti Social dhe Ideologjik<br \/>\nNdarja Ideologjike: Ndodh kur besimet, pasionet politike apo ideologjit\u00eb verbojn\u00eb arsyen. N\u00eb k\u00ebt\u00eb rast, ideologjia zbeh lidhjen gjinore a komb\u00ebtare, dhe v\u00ebllai shihet thjesht si p\u00ebrfaq\u00ebsues i nj\u00eb ideje t\u00eb gabuar q\u00eb duhet zhdukur.<br \/>\nAbsolutizimi i t\u00eb Drejt\u00ebs: Kur nj\u00ebra pal\u00eb pretendon se zot\u00ebron t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn absolute, kompromisi b\u00ebhet i pamundur dhe eliminimi fizik (v\u00ebllavrasja) shihet si mjeti i vet\u00ebm p\u00ebr ta vendosur at\u00eb &#8220;t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb&#8221;.<br \/>\nN\u00eb let\u00ebrsi, k\u00ebto p\u00ebrplasje jan\u00eb eksploruar gjer\u00ebsisht duke nxjerr\u00eb n\u00eb pah se v\u00ebllavrasja \u00ebsht\u00eb shkat\u00ebrrimi i vet\u00eb unitetit njer\u00ebzor, ku vras\u00ebsi, duke vrar\u00eb t\u00eb ngjashmin e tij, shkat\u00ebrron pjes\u00ebn m\u00eb t\u00eb mir\u00eb t\u00eb qenies s\u00eb vet.<br \/>\nParadoksi i &#8220;Tjetrit&#8221; si Pasqyr\u00eb (Jean-Paul Sartre)<br \/>\nTjetri m\u00eb zhvesh: Sartre thot\u00eb se &#8220;Tjetri \u00ebsht\u00eb ferri&#8221;. Kur v\u00ebllai ose i ngjashmi im m\u00eb shikon, ai m\u00eb gjykon dhe ma kufizon lirin\u00eb.<br \/>\nHumbja e kontrollit: Un\u00eb nuk mund ta kontrolloj mendjen e tij.<br \/>\nZgjidhja radikale: P\u00ebr t\u00eb rifituar lirin\u00eb time absolute, ontologjikisht lind impulsi p\u00ebr ta asgj\u00ebsuar k\u00ebt\u00eb d\u00ebshmitar. V\u00ebllavrasja \u00ebsht\u00eb tentativa e d\u00ebshp\u00ebruar p\u00ebr t\u00eb mbetur i vetmi zot i realitetit.<br \/>\nRastet me te njohura ne histori<br \/>\nSulltan Mehmed III (Perandoria Osmane, 1595): Ky \u00ebsht\u00eb rasti m\u00eb masiv dhe brutal i v\u00ebllavrasjes shtet\u00ebrore n\u00eb histori. Nat\u00ebn q\u00eb mori fronin, ai urdh\u00ebroi mbytjen me gjalm\u00eb m\u00ebndafshi t\u00eb 19 v\u00ebllez\u00ebrve dhe gjysm\u00eb-v\u00ebllez\u00ebrve t\u00eb tij (shum\u00eb prej tyre foshnja) p\u00ebr t\u00eb eliminuar \u00e7do rivalitet p\u00ebr fronin.<br \/>\nKarakala dhe Geta (Perandoria Romake, 211 pas Krishtit): Dy v\u00ebllez\u00ebrit trash\u00ebguan fronin e Rom\u00ebs nga babai i tyre. Pas muajsh urrejtjeje intensive, Karakala organizoi nj\u00eb &#8220;pajtim&#8221; t\u00eb rrem\u00eb n\u00eb dhom\u00ebn e n\u00ebn\u00ebs s\u00eb tyre, Julia Domna. Kur Geta erdhi i pashoq\u00ebruar, rojet e Karakal\u00ebs e vran\u00eb at\u00eb n\u00eb krah\u00ebt e t\u00eb \u00ebm\u00ebs.<br \/>\nGjingis Han (Perandoria Mongole): Gjat\u00eb adoleshenc\u00ebs s\u00eb tij, Gjingis Hani (at\u00ebher\u00eb i quajtur Temujin) s\u00eb bashku me v\u00ebllain e tij Kasar, vran\u00eb gjysm\u00eb-v\u00ebllain e tyre m\u00eb t\u00eb vjet\u00ebr, Bekter, pas nj\u00eb konflikti banal p\u00ebr gjahun dhe ushqimin.<br \/>\nAurangzeb dhe Dara Shikoh (Perandoria Mogule, Indi, 1659): P\u00ebr t\u00eb marr\u00eb fronin e Indis\u00eb, Aurangzeb nisi nj\u00eb luft\u00eb civile kund\u00ebr v\u00ebllait t\u00eb tij t\u00eb madh, Dara Shikoh. Pasi e mposhti, ai e ekzekutoi dhe ia d\u00ebrgoi kok\u00ebn e prer\u00eb babait t\u00eb tyre t\u00eb mbyllur n\u00eb burg, Shah Jahanit.<br \/>\n. Rastet m\u00eb t\u00eb Njohura Mitologjike dhe Fetare<br \/>\nKaini dhe Abeli (Teologjia Abrahamike): V\u00ebllavrasja e par\u00eb sipas teksteve t\u00eb shenjta (Bib\u00ebl dhe Kuran). I shtyr\u00eb nga xhelozia sepse Zoti pranoi sakrific\u00ebn e Abelit dhe jo t\u00eb tij\u00ebn, Kaini vret t\u00eb v\u00ebllain, duke u b\u00ebr\u00eb arketipi i par\u00eb i vras\u00ebsit n\u00eb njer\u00ebzim.<br \/>\nRomuli dhe Remi (Mitologjia Romake): Sipas legjend\u00ebs s\u00eb themelimit t\u00eb Rom\u00ebs, v\u00ebllez\u00ebrit binjak\u00eb u grind\u00ebn se ku duhej t\u00eb nd\u00ebrtohej qyteti dhe ku do t\u00eb vendoseshin kufijt\u00eb. Kur Remi k\u00ebrceu mbi hendekun\/murin q\u00eb po nd\u00ebrtonte Romuli n\u00eb shenj\u00eb talljeje, Romuli e vrau duke th\u00ebn\u00eb: &#8220;K\u00ebshtu p\u00ebrfundoft\u00eb kushdo q\u00eb guxon t\u00eb kaloj\u00eb muret e mia&#8221;.<br \/>\nSeti dhe Osirisi (Mitologjia Egjiptiane): Seti, zoti i kaosit dhe shkret\u00ebtir\u00ebs, ishte xheloz p\u00ebr v\u00ebllain e tij, Osiris (mbretin e Egjiptit). Seti e mashtroi Osirisin, e mbylli n\u00eb arkivol, e mbyti n\u00eb Nil dhe m\u00eb pas ia cop\u00ebtoi trupin n\u00eb 14 pjes\u00eb.<br \/>\n N\u00eb Historin\u00eb dhe Kontekstin Shqiptar<br \/>\nN\u00eb hap\u00ebsir\u00ebn shqiptare, v\u00ebllavrasja historikisht nuk ka qen\u00eb e lidhur me luft\u00ebn p\u00ebr frone mbret\u00ebrore, por kryesisht me dy fenomene shoq\u00ebrore:<br \/>\nGjakmarrja dhe Kanuni: N\u00eb veriun e Shqip\u00ebris\u00eb, koncepti i &#8220;v\u00ebllavrasjes&#8221; zgjerohej n\u00eb nivel gjaku ose fisi. Kur dy fise t\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtit fshat ose flamur hynin n\u00eb gjakmarrje, kjo konsiderohej nj\u00eb tragjedi kolektive ku &#8220;v\u00ebllai vret v\u00ebllan\u00eb&#8221; (gjak i nj\u00eb gjakut).<br \/>\nNdarjet Ideologjike (Lufta e Dyt\u00eb Bot\u00ebrore): Gjat\u00eb viteve 1943\u20131944, lufta civile mes Partizan\u00ebve (Komunist\u00ebve) dhe Ballit Komb\u00ebtar\/Legalitetit shpesh ndau familjet p\u00ebrgjysm\u00eb. Ka raste t\u00eb dokumentuara ku dy v\u00ebllez\u00ebr t\u00eb rreshtuar n\u00eb kampe t\u00eb ndryshme ideologjike u p\u00ebrball\u00ebn apo eliminuan nj\u00ebri-tjetrin n\u00eb fush\u00ebbetej\u00eb.<br \/>\nEdvin dhe Xhon Uilkes But (1865) \u2013 V\u00ebllai q\u00eb shp\u00ebtoi djalin e Linkolnit<br \/>\nXhon Uilkes But (John Wilkes Booth) \u00ebsht\u00eb i famsh\u00ebm n\u00eb mbar\u00eb bot\u00ebn sepse vrau Presidentin e SHBA-s\u00eb, Abraham Linkoln. Por historia e v\u00ebllait t\u00eb tij, Edvin But, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga koincidencat m\u00eb t\u00eb jasht\u00ebzakonshme t\u00eb historis\u00eb:<br \/>\nShp\u00ebtimi: Pak muaj p\u00ebrpara se Xhoni t\u00eb vriste Presidentin, v\u00ebllai i tij i madh, Edvini (nj\u00eb aktor i famsh\u00ebm teatri dhe simpatizant i Linkolnit), ishte n\u00eb nj\u00eb stacion treni n\u00eb Nju Xhersit. Nj\u00eb djalosh i ri u rr\u00ebzua n\u00eb shina pik\u00ebrisht kur treni po nisej. Edvini u hodh dhe e t\u00ebrhoqi djaloshin p\u00ebr jake duke i shp\u00ebtuar jet\u00ebn.<br \/>\nIronia: Djaloshi q\u00eb shp\u00ebtoi Edvin But ishte Robert Tod Linkoln \u2013 djali i madh i Abraham Linkolnit. K\u00ebshtu, nj\u00ebri v\u00eblla shp\u00ebtoi djalin e Presidentit, nd\u00ebrsa v\u00ebllai tjet\u00ebr (Xhoni) i vrau babain. Edvini e konsideroi k\u00ebt\u00eb shp\u00ebtim si t\u00eb vetmin ngush\u00ebllim p\u00ebr turpin q\u00eb v\u00ebllai i tij i solli familjes.<br \/>\n&#8220;Ligji i Fratricidit&#8221; i Mehmedit t\u00eb Dyt\u00eb \u2013 Kur v\u00ebllavrasja u b\u00eb kushtetuese<br \/>\nN\u00eb Perandorin\u00eb Osmane, v\u00ebllavrasja nuk ishte thjesht krim pasioni, por nj\u00eb kod ligjor formal. Sulltan Mehmedi II (Pushtuesi) shkroi nj\u00eb ligj zyrtar n\u00eb Kanuname (Kushtetut\u00eb): &#8220;Kujtdo prej djemve t\u00eb mi q\u00eb t&#8217;i jepet sulltanati, \u00ebsht\u00eb e rrug\u00ebs q\u00eb ai t\u00eb vras\u00eb v\u00ebllez\u00ebrit e tij p\u00ebr t\u00eb siguruar rendin e bot\u00ebs (Nizam-i Alem)&#8221;.<br \/>\nMetoda e \u00e7uditshme: Meqen\u00ebse gjaku mbret\u00ebror osman konsiderohej i shenjt\u00eb, ligji ndalonte derdhjen e tij. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye, ekzekutuesit (shpesh njer\u00ebz t\u00eb shurdhmemec\u00eb q\u00eb t\u00eb mos nxirrnin sekrete) i mbytnin princat (v\u00ebllez\u00ebrit) me kordon\u00eb m\u00ebndafshi ose jast\u00ebk\u00eb.<br \/>\n. Ptolemeu X dhe Kleopatra III (Egjipti i Lasht\u00eb) \u2013 Kur v\u00ebllai vret sepse &#8220;nuk zgjedh dot&#8221;<br \/>\nDinastia e Ptolemeve n\u00eb Egjipt ishte e mbushur me v\u00ebllavrasje dhe incest. Kleopatra III (gjyshja e Kleopatr\u00ebs s\u00eb famshme) d\u00ebboi djalin e saj t\u00eb madh (Ptolemeun IX) dhe vendosi n\u00eb fron djalin e vog\u00ebl, Ptolemeun X.<br \/>\nMegjithat\u00eb, ajo ishte aq manipuluese dhe kontrolluese, sa Ptolemeu X u lodh nga dominimi i saj. P\u00ebr t\u00eb shp\u00ebtuar, ai organizoi nj\u00eb prit\u00eb dhe vrau n\u00ebn\u00ebn e tij.<br \/>\nMenj\u00ebher\u00eb pas k\u00ebsaj, populli i Aleksandris\u00eb u t\u00ebrbua nga ky akt dhe e d\u00ebboi Ptolemeun X. Ai vdiq n\u00eb arrati, duke ia kthyer fronin pik\u00ebrisht v\u00ebllait t\u00eb tij t\u00eb madh q\u00eb kishte tentuar ta eliminonte.<br \/>\n. Kleopatra dhe vrasja e motr\u00ebs s\u00eb saj, Arsinoe IV<br \/>\nVet\u00eb Kleopatra e famshme (Kleopatra VII) urdh\u00ebroi nj\u00eb nga v\u00ebllavrasjet m\u00eb strategjike. Gjat\u00eb luft\u00ebs civile n\u00eb Egjipt, motra e saj m\u00eb e vog\u00ebl, Arsinoe IV, udh\u00ebhoqi nj\u00eb ushtri kund\u00ebr Kleopatr\u00ebs dhe Jul Cezarit.<br \/>\nPasi humbi, Arsinoe u kap dhe u d\u00ebrgua n\u00eb Rom\u00eb p\u00ebr t&#8217;u parakaluar me pranga si trofe e Cezarit.<br \/>\nM\u00eb pas, Arsinoes iu lejua t\u00eb jetonte n\u00eb azil n\u00eb Tempullin e Artemis\u00ebs n\u00eb Efes (nj\u00eb vend i shenjt\u00eb ku askush nuk guxonte t\u00eb prekej). Megjithat\u00eb, Kleopatra, duke par\u00eb motr\u00ebn si rivale p\u00ebr fronin, bindi dashnorin e saj t\u00eb ri, Mark Antonin, q\u00eb t\u00eb d\u00ebrgonte ushtar\u00eb brenda tempullit t\u00eb shenjt\u00eb p\u00ebr ta ekzekutuar Arsinoen n\u00eb shkall\u00ebt e tij, duke shokuar bot\u00ebn antike p\u00ebr shkeljen e rregullave fetare.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nga: Memedali Jusufi Vellavrasja (lufta, vrasja apo shfarosja mes njer\u00ebzve t\u00eb nj\u00eb gjaku, kombi a&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3205,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"class_list":["post-17194","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-op-ed"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/17194","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=17194"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/17194\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":17197,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/17194\/revisions\/17197"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/3205"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=17194"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=17194"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=17194"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}