{"id":20651,"date":"2026-06-04T10:22:37","date_gmt":"2026-06-04T08:22:37","guid":{"rendered":"https:\/\/faktiditor.ch\/?p=20651"},"modified":"2026-06-04T10:22:37","modified_gmt":"2026-06-04T08:22:37","slug":"nato-pas-reduktimit-te-pranise-ushtarake-amerikane-ne-evrope-sfidat-transformimi-dhe-arkitektura-e-re-e-sigurise-euroatlantike","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/faktiditor.ch\/?p=20651","title":{"rendered":"NATO pas Reduktimit t\u00eb Pranis\u00eb Ushtarake Amerikane n\u00eb Evrop\u00eb: Sfidat, Transformimi dhe Arkitektura e Re e Siguris\u00eb Euroatlantike"},"content":{"rendered":"<p>Prof. Dr. Muhamet Racaj, Gjeneral Major n\u00eb pension<\/p>\n<p>Njoftimi se Shtetet e Bashkuara t\u00eb Amerik\u00ebs po shqyrtojn\u00eb reduktimin gradual t\u00eb nj\u00eb pjese t\u00eb kapaciteteve t\u00eb tyre kryesore ushtarake t\u00eb dislokuara n\u00eb Evrop\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebson nj\u00eb nga zhvillimet m\u00eb dometh\u00ebn\u00ebse strategjike p\u00ebr sigurin\u00eb euroatlantike q\u00eb nga p\u00ebrfundimi i Luft\u00ebs s\u00eb Ftoht\u00eb. Edhe pse Uashingtoni mbetet shtylla kryesore e NATO-s, ky sinjal politik dhe ushtarak po nxit debate serioze mbi m\u00ebnyr\u00ebn se si do t\u00eb funksionoj\u00eb Aleanca n\u00eb dekadat e ardhshme dhe n\u00ebse Evropa \u00ebsht\u00eb e gatshme t\u00eb marr\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebsi m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha p\u00ebr mbrojtjen e saj.<br \/>\nLufta n\u00eb Ukrain\u00eb ka ndryshuar rr\u00ebnj\u00ebsisht perceptimin e k\u00ebrc\u00ebnimeve n\u00eb Evrop\u00eb. Agresioni rus ka rikthyer luft\u00ebn konvencionale n\u00eb kontinent, nd\u00ebrsa operacionet hibride, sulmet kibernetike, dezinformimi dhe k\u00ebrc\u00ebnimet b\u00ebrthamore kan\u00eb krijuar nj\u00eb mjedis t\u00eb ri sigurie. N\u00eb k\u00ebt\u00eb realitet t\u00eb ri, NATO \u00ebsht\u00eb p\u00ebrballur me nevoj\u00ebn p\u00ebr t\u00eb rritur gatishm\u00ebrin\u00eb operacionale, p\u00ebr t\u00eb zgjeruar pranin\u00eb n\u00eb krahun lindor dhe p\u00ebr t\u00eb forcuar aft\u00ebsit\u00eb e saj parandaluese.<\/p>\n<p>N\u00ebse SHBA-ja redukton gradualisht nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb bombarduesve strategjik\u00eb, avion\u00ebve luftarak\u00eb, mjeteve ajrore pa pilot, n\u00ebndet\u00ebseve dhe anijeve luftarake n\u00eb Evrop\u00eb, kjo nuk do t\u00eb thot\u00eb automatikisht dob\u00ebsim i NATO-s. P\u00ebrkundrazi, aleanca ka filluar tashm\u00eb procesin e transformimit t\u00eb saj drejt nj\u00eb modeli ku shtetet evropiane marrin rol m\u00eb aktiv n\u00eb garantimin e siguris\u00eb s\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt.<br \/>\nPyetja kryesore nuk \u00ebsht\u00eb n\u00ebse NATO do t\u00eb mbijetoj\u00eb pa nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb kapaciteteve amerikane n\u00eb Evrop\u00eb, por sa shpejt Evropa mund t\u00eb kompensoj\u00eb boshll\u00ebqet e krijuara. Aktualisht, SHBA-ja siguron pjes\u00ebn m\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb aft\u00ebsive strategjike t\u00eb aleanc\u00ebs, p\u00ebrfshir\u00eb inteligjenc\u00ebn satelitore, transportin strategjik, mbrojtjen raketore, komandimin operacional dhe parandalimin b\u00ebrthamor. K\u00ebto jan\u00eb kapacitete q\u00eb shumica e vendeve evropiane nuk i posedojn\u00eb n\u00eb nivel t\u00eb mjaftuesh\u00ebm.<br \/>\nPik\u00ebrisht p\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye, Gjermania, Polonia, Franca dhe vende t\u00eb tjera evropiane kan\u00eb filluar programet m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb modernizimit ushtarak n\u00eb historin\u00eb e pasluft\u00ebs. Gjermania po investon qindra miliarda euro n\u00eb forcat e saj t\u00eb armatosura, nd\u00ebrsa Polonia po nd\u00ebrton nj\u00eb nga ushtrit\u00eb m\u00eb t\u00eb fuqishme tok\u00ebsore n\u00eb Evrop\u00eb. K\u00ebto investime nuk jan\u00eb vet\u00ebm reagim ndaj luft\u00ebs n\u00eb Ukrain\u00eb, por pjes\u00eb e nj\u00eb strategjie afatgjat\u00eb p\u00ebr t\u00eb rritur autonomin\u00eb mbrojt\u00ebse evropiane.<\/p>\n<p>Nj\u00ebkoh\u00ebsisht, NATO po zhvendos qendr\u00ebn e saj operative drejt krahut lindor. Rumania, Polonia, Bullgaria dhe shtetet baltike jan\u00eb shnd\u00ebrruar n\u00eb pika ky\u00e7e t\u00eb mbrojtjes kolektive. Ve\u00e7an\u00ebrisht rajoni i Detit t\u00eb Zi po fiton r\u00ebnd\u00ebsi strategjike t\u00eb jasht\u00ebzakonshme, pasi p\u00ebrfaq\u00ebson nj\u00eb nga zonat ku interesat e NATO-s dhe Rusis\u00eb p\u00ebrplasen m\u00eb drejtp\u00ebrdrejt.<br \/>\nNga perspektiva ushtarake, aleanca do t\u00eb vazhdoj\u00eb t\u00eb funksionoj\u00eb mbi baz\u00ebn e Nenit 5 t\u00eb Traktatit t\u00eb Uashingtonit, i cili mbetet garancia themelore e siguris\u00eb kolektive. Edhe n\u00eb rast t\u00eb zvog\u00eblimit t\u00eb pranis\u00eb ushtarake amerikane, mekanizmat e komandimit, planifikimit operacional dhe mbrojtjes kolektive do t\u00eb mbeten funksional\u00eb. Megjithat\u00eb, barra financiare dhe ushtarake do t\u00eb zhvendoset gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb drejt vendeve evropiane.<br \/>\nNj\u00eb sfid\u00eb shtes\u00eb lidhet me mund\u00ebsin\u00eb e p\u00ebrshkall\u00ebzimit t\u00eb tensioneve me Rusin\u00eb. Sulmet e p\u00ebrs\u00ebritura pran\u00eb kufijve t\u00eb NATO-s dhe incidentet q\u00eb mund t\u00eb prekin territorin e vendeve an\u00ebtare krijojn\u00eb rrezik p\u00ebr keqllogaritje strategjike. N\u00eb rast t\u00eb cenimit t\u00eb territorit t\u00eb nj\u00eb shteti an\u00ebtar, aleanca do t\u00eb p\u00ebrballet me detyrimin p\u00ebr t\u00eb demonstruar kredibilitetin e saj dhe p\u00ebr t\u00eb ruajtur efektin parandalues ndaj \u00e7do kund\u00ebrshtari potencial.<br \/>\nN\u00eb aspektin afatgjat\u00eb, NATO pritet t\u00eb evoluoj\u00eb nga nj\u00eb aleanc\u00eb ku SHBA-ja mbart pjes\u00ebn dominuese t\u00eb barr\u00ebs ushtarake, n\u00eb nj\u00eb model m\u00eb t\u00eb balancuar transatlantik. Kjo nuk n\u00ebnkupton largim amerikan nga Evropa, por rikonfigurim t\u00eb prioriteteve strategjike t\u00eb Uashingtonit, ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb raport me konkurrenc\u00ebn globale n\u00eb rajonin Indo-Paq\u00ebsor.<br \/>\nP\u00ebr vendet e Ballkanit Per\u00ebndimor, ky zhvillim ka r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb. Stabiliteti rajonal do t\u00eb varet gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb nga aft\u00ebsia e vendeve evropiane p\u00ebr t\u00eb ruajtur kohezionin e NATO-s dhe p\u00ebr t\u00eb garantuar sigurin\u00eb n\u00eb kufijt\u00eb juglindor\u00eb t\u00eb aleanc\u00ebs. Kosova, Shqip\u00ebria, Mali i Zi dhe Maqedonia e Veriut duhet t\u00eb vazhdojn\u00eb modernizimin e kapaciteteve t\u00eb tyre mbrojt\u00ebse dhe t\u00eb forcojn\u00eb bashk\u00ebpunimin me strukturat euroatlantike.<\/p>\n<p>P\u00ebrfundim<br \/>\nReduktimi gradual i nj\u00eb pjese t\u00eb arsenalit amerikan n\u00eb Evrop\u00eb nuk n\u00ebnkupton fundin e dominimit strategjik t\u00eb NATO-s, por hyrjen e aleanc\u00ebs n\u00eb nj\u00eb faz\u00eb t\u00eb re transformimi. NATO do t\u00eb vazhdoj\u00eb t\u00eb mbetet organizata m\u00eb e fuqishme ushtarake n\u00eb bot\u00eb, por me nj\u00eb rol m\u00eb t\u00eb madh t\u00eb vendeve evropiane n\u00eb mbrojtjen kolektive. N\u00eb kushtet e tensioneve t\u00eb vazhdueshme me Rusin\u00eb dhe pasigurive globale, sfida kryesore p\u00ebr Evrop\u00ebn nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm rritja e shpenzimeve ushtarake, por nd\u00ebrtimi i kapaciteteve reale p\u00ebr t\u00eb garantuar sigurin\u00eb e saj n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb m\u00eb autonome, duke ruajtur nj\u00ebkoh\u00ebsisht partneritetin strategjik me Shtetet e Bashkuara t\u00eb Amerik\u00ebs.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Prof. Dr. Muhamet Racaj, Gjeneral Major n\u00eb pension Njoftimi se Shtetet e Bashkuara t\u00eb Amerik\u00ebs&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":11324,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"class_list":["post-20651","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-op-ed"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/20651","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=20651"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/20651\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":20654,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/20651\/revisions\/20654"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/11324"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=20651"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=20651"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=20651"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}