Nga Prof. Dr. Muhamet Racaj, Gjeneral-Major n\u00eb pension<\/p>\n
1.Ballkani n\u00eb prag t\u00eb nj\u00eb rikonfigurimi t\u00eb ri ekonomik dhe strategjik<\/p>\n
Ballkani Per\u00ebndimor po hyn n\u00eb nj\u00eb faz\u00eb t\u00eb re t\u00eb rivalitetit ekonomik dhe gjeostrategjik, ku infrastruktura e transportit nuk p\u00ebrfaq\u00ebson m\u00eb vet\u00ebm nj\u00eb instrument t\u00eb zhvillimit ekonomik, por nj\u00eb element ky\u00e7 t\u00eb siguris\u00eb komb\u00ebtare dhe kolektive. N\u00eb k\u00ebt\u00eb kontekst, Koridoret 8 dhe 10 po shnd\u00ebrrohen n\u00eb dy nga drejtimet m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb transportit, tregtis\u00eb dhe mobilitetit ushtarak n\u00eb Evrop\u00ebn Juglindore.
\nP\u00ebr Maqedonin\u00eb e Veriut, k\u00ebto korridore nuk jan\u00eb thjesht rrug\u00eb komunikimi. Ato jan\u00eb arterie t\u00eb zhvillimit ekonomik, nyje t\u00eb integrimit rajonal dhe pjes\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme e arkitektur\u00ebs s\u00eb siguris\u00eb euroatlantike. N\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb, ato jan\u00eb objekt i konkurrenc\u00ebs s\u00eb re rajonale, ku shtetet fqinje p\u00ebrpiqen t\u00eb pozicionohen si qendra t\u00eb reja t\u00eb transportit dhe logjistik\u00ebs.
\nTakimet e nivelit t\u00eb lart\u00eb nd\u00ebrmjet vendeve t\u00eb rajonit dhe institucioneve evropiane p\u00ebr zhvillimin e rrjeteve hekurudhore dhe rrugore tregojn\u00eb qart\u00eb se Ballkani po hyn n\u00eb nj\u00eb etap\u00eb t\u00eb re zhvillimi. N\u00eb k\u00ebt\u00eb gar\u00eb, nuk mjafton vet\u00ebm pozita gjeografike; vendimtare b\u00ebhen investimet, teknologjia, shpejt\u00ebsia e realizimit t\u00eb projekteve dhe p\u00ebrputhshm\u00ebria me standardet evropiane.<\/p>\n
2.Koridori 10 \u2013 shtylla ekonomike e Ballkanit<\/p>\n
Koridori 10 mbetet nj\u00eb nga arteriet m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb transportit n\u00eb Evrop\u00ebn Juglindore. Ai shtrihet n\u00eb rreth 2.300 kilometra, duke lidhur Salzburgun e Austris\u00eb me Selanikun e Greqis\u00eb p\u00ebrmes Sllovenis\u00eb, Kroacis\u00eb, Serbis\u00eb dhe Maqedonis\u00eb s\u00eb Veriut.
\nSegmenti q\u00eb kalon n\u00ebp\u00ebr Maqedonin\u00eb e Veriut p\u00ebrfshin rreth 207 kilometra autostrad\u00eb dhe 216 kilometra linj\u00eb hekurudhore, duke e b\u00ebr\u00eb vendin nyj\u00ebn kryesore t\u00eb lidhjes nd\u00ebrmjet Evrop\u00ebs Qendrore dhe Detit Egje.
\nPozita gjeografike e Maqedonis\u00eb s\u00eb Veriut \u00ebsht\u00eb nj\u00eb avantazh natyror. Rruga q\u00eb kalon p\u00ebrmes territorit t\u00eb saj mbetet m\u00eb e shkurtra dhe m\u00eb ekonomike p\u00ebr transportin e mallrave nga Mesdheu drejt tregjeve t\u00eb Evrop\u00ebs Qendrore.
\nMegjithat\u00eb, ky avantazh nuk \u00ebsht\u00eb i p\u00ebrhersh\u00ebm. Konkurrenca rajonale po intensifikohet. Prej vitesh po diskutohet projekti p\u00ebr nj\u00eb linj\u00eb t\u00eb shpejt\u00eb hekurudhore nd\u00ebrmjet Sofjes dhe Athin\u00ebs, e cila do t\u00eb krijonte nj\u00eb korridor alternativ dhe potencialisht do t\u00eb anashkalonte territorin e Maqedonis\u00eb s\u00eb Veriut.
\nN\u00ebse ky projekt realizohet m\u00eb shpejt dhe me efikasitet m\u00eb t\u00eb madh, ekziston rreziku q\u00eb vendi t\u00eb humbas\u00eb nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb trafikut tregtar dhe t\u00eb reduktohet roli i tij si qend\u00ebr logjistike rajonale.
\nP\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye, investimi n\u00eb segmentin hekurudhor Kumanov\u00eb\u2013Shkup\u2013Veles\u2013Gjevgjeli \u00ebsht\u00eb m\u00eb shum\u00eb se nj\u00eb projekt infrastrukturor; ai \u00ebsht\u00eb nj\u00eb investim n\u00eb t\u00eb ardhmen ekonomike dhe gjeostrategjike t\u00eb shtetit.
\nNj\u00eb tregues i qart\u00eb i r\u00ebnd\u00ebsis\u00eb s\u00eb k\u00ebtij drejtimi \u00ebsht\u00eb edhe zhvillimi i Portit t\u00eb Selanikut. Vet\u00ebm gjat\u00eb vitit 2025, ky port ka p\u00ebrpunuar mbi 617 mij\u00eb kontejner\u00eb (TEU), me rritje prej 9.1% krahasuar me vitin paraprak, duke u shnd\u00ebrruar n\u00eb nj\u00eb nga portet m\u00eb dinamike n\u00eb Mesdheun Lindor.<\/p>\n
3.Koridori 8 \u2013 ura nd\u00ebrmjet Adriatikut, Egjeut dhe Detit t\u00eb Zi<\/p>\n
N\u00ebse Koridori 10 p\u00ebrfaq\u00ebson drejtimin veri-jug, Koridori 8 \u00ebsht\u00eb aksi strategjik lindje-per\u00ebndim q\u00eb lidh Adriatikun, Detin Egje dhe Detin e Zi.
\nKy korridor, me gjat\u00ebsi prej rreth 1.200 deri n\u00eb 1.300 kilometra, kalon nga Durr\u00ebsi p\u00ebrmes Tiran\u00ebs dhe Shkupit deri n\u00eb Sofje, Burgas dhe Varn\u00eb.
\nNga aspekti ekonomik, ai krijon mund\u00ebsi t\u00eb reja tregtare dhe investuese.
\nNga aspekti politik, ai forcon integrimin rajonal dhe afrimin e vendeve t\u00eb Ballkanit me Bashkimin Evropian.
\nNd\u00ebrsa nga aspekti i siguris\u00eb, ai paraqet nj\u00eb nga drejtimet m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb mobilitetit ushtarak n\u00eb Evrop\u00ebn Juglindore.
\nKoridori 8 konsiderohet si vazhdim\u00ebsi moderne e rrug\u00ebs historike Via Egnatia, e cila p\u00ebr shekuj me radh\u00eb ka lidhur Adriatikun me Lindjen.
\nMegjithat\u00eb, zhvillimi i tij ende mbetet i pap\u00ebrfunduar. Segmenti hekurudhor lindor n\u00eb Maqedonin\u00eb e Veriut, nga Kumanova deri n\u00eb kufirin me Bullgarin\u00eb, ka gjat\u00ebsi prej 88 kilometrash, nd\u00ebrsa pjesa Kumanov\u00eb\u2013Beljakovc\u00eb prej 30.8 kilometrash tashm\u00eb \u00ebsht\u00eb funksionale.
\nP\u00ebrfundimi i plot\u00eb i k\u00ebtij korridori do ta transformonte Maqedonin\u00eb e Veriut n\u00eb nj\u00eb nyj\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb transportit nd\u00ebrmjet Adriatikut dhe Detit t\u00eb Zi.
\nR\u00ebnd\u00ebsia ushtarake e Koridoreve 8 dhe 10
\nN\u00eb kushtet e ndryshimit t\u00eb mjedisit t\u00eb siguris\u00eb n\u00eb Evrop\u00eb, sidomos pas luft\u00ebs n\u00eb Ukrain\u00eb, NATO i kushton r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb mobilitetit ushtarak.
\nKoridoret 8 dhe 10 jan\u00eb pjes\u00eb integrale e konceptit t\u00eb NATO-s p\u00ebr l\u00ebvizshm\u00ebrin\u00eb Ushtarake
\ne cila synon heqjen e pengesave fizike, ligjore dhe administrative p\u00ebr l\u00ebvizjen e shpejt\u00eb t\u00eb forcave aleate.
\nP\u00ebr NATO-n, Ballkani nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm nj\u00eb hap\u00ebsir\u00eb gjeografike, por nj\u00eb ur\u00eb lidh\u00ebse nd\u00ebrmjet Mesdheut, Evrop\u00ebs Qendrore dhe rajonit t\u00eb Detit t\u00eb Zi.
\nK\u00ebto korridore mund\u00ebsojn\u00eb dislokimin e shpejt\u00eb t\u00eb forcave tok\u00ebsore, transportin e mjeteve t\u00eb r\u00ebnda ushtarake dhe sigurimin e mb\u00ebshtetjes logjistike n\u00eb rast krizash apo konfliktesh.
\nLidhja e tre deteve \u2013 Adriatikut, Egjeut dhe Detit t\u00eb Zi \u2013 krijon mund\u00ebsi t\u00eb jasht\u00ebzakonshme p\u00ebr logjistik\u00eb shum\u00ebdrejtimore dhe p\u00ebr manovrimin e shpejt\u00eb t\u00eb forcave aleate.
\nPik\u00ebrisht p\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye, standardizimi i infrastruktur\u00ebs sipas k\u00ebrkesave t\u00eb NATO-s, nd\u00ebrtimi i urave me kapacitet t\u00eb lart\u00eb mbajt\u00ebs dhe modernizimi i rrjeteve hekurudhore jan\u00eb b\u00ebr\u00eb prioritete strategjike.<\/p>\n
4.Rrjeti evropian TEN-T dhe pozita e Maqedonis\u00eb s\u00eb Veriut<\/p>\n
Koridoret 8 dhe 10 jan\u00eb pjes\u00eb e rrjetit evropian t\u00eb transportit TEN-T, i cili lidh mbi 424 qytete t\u00eb m\u00ebdha evropiane dhe p\u00ebrfshin 9 korridore kryesore transporti.
\nKjo do t\u00eb thot\u00eb se Maqedonia e Veriut nuk \u00ebsht\u00eb thjesht nj\u00eb vend tranziti, por nj\u00eb hallk\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme n\u00eb arkitektur\u00ebn e re t\u00eb transportit evropian.
\nN\u00ebse investimet realizohen sipas standardeve evropiane dhe afateve t\u00eb planifikuara, vendi mund t\u00eb shnd\u00ebrrohet n\u00eb nj\u00eb qend\u00ebr rajonale t\u00eb logjistik\u00ebs, shp\u00ebrndarjes s\u00eb mallrave dhe mobilitetit ushtarak.<\/p>\n
P\u00ebrfundim
\nKoridoret 8 dhe 10 nuk jan\u00eb m\u00eb vet\u00ebm projekte infrastrukturore.
\nAto jan\u00eb instrumente t\u00eb zhvillimit ekonomik, faktor\u00eb t\u00eb siguris\u00eb kolektive dhe elemente ky\u00e7e t\u00eb rivalitetit t\u00eb ri gjeoekonomik n\u00eb Ballkan.
\nP\u00ebr Maqedonin\u00eb e Veriut, sfida nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm ruajtja e pozit\u00ebs aktuale, por transformimi i saj n\u00eb nj\u00eb nyj\u00eb strategjike rajonale, ku nd\u00ebrthuren interesat ekonomike, politike dhe ushtarake.
\nN\u00ebse shteti arrin t\u00eb modernizoj\u00eb k\u00ebto korridore sipas standardeve evropiane dhe t\u00eb NATO-s, ai do t\u00eb forcoj\u00eb jo vet\u00ebm ekonomin\u00eb e tij, por edhe pozit\u00ebn gjeostrategjike n\u00eb Ballkan dhe n\u00eb hap\u00ebsir\u00ebn euroatlantike.
\nN\u00eb epok\u00ebn e rivalitetit t\u00eb ri global, kontrolli dhe funksionaliteti i korridoreve t\u00eb transportit nuk do t\u00eb p\u00ebrcaktojn\u00eb vet\u00ebm rrjedh\u00ebn e mallrave, por edhe balanc\u00ebn e fuqis\u00eb politike, ekonomike dhe ushtarake n\u00eb rajon. Maqedonia e Veriut gjendet pik\u00ebrisht n\u00eb k\u00ebt\u00eb kryq\u00ebzim historik dhe m\u00ebnyra se si do t’i zhvilloj\u00eb Koridoret 8 dhe 10 do t\u00eb p\u00ebrcaktoj\u00eb rolin e saj n\u00eb Ballkanin e dekadave t\u00eb ardhshme.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Nga Prof. Dr. Muhamet Racaj, Gjeneral-Major n\u00eb pension 1.Ballkani n\u00eb prag t\u00eb nj\u00eb rikonfigurimi t\u00eb…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":11324,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"class_list":["post-25665","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-op-ed"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25665","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=25665"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25665\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":25668,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25665\/revisions\/25668"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/11324"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=25665"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=25665"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=25665"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}