{"id":31855,"date":"2026-07-02T11:17:19","date_gmt":"2026-07-02T09:17:19","guid":{"rendered":"https:\/\/faktiditor.ch\/?p=31855"},"modified":"2026-07-02T11:17:19","modified_gmt":"2026-07-02T09:17:19","slug":"duar-te-dobeta-dhe-shikim-i-mjegulluar-a-po-ju-jep-teknologjia-trup-telefoni","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/faktiditor.ch\/?p=31855","title":{"rendered":"Duar t\u00eb dob\u00ebta dhe shikim i mjegulluar: A po ju jep teknologjia \u201ctrup telefoni\u201d?"},"content":{"rendered":"<p>Pajisjet tuaja po e ndryshojn\u00eb trupin tuaj n\u00eb m\u00ebnyra q\u00eb mund t\u00eb mos i vini re. Nuk \u00ebsht\u00eb ende von\u00eb p\u00ebr t\u00eb b\u00ebr\u00eb di\u00e7ka p\u00ebr k\u00ebt\u00eb.<\/p>\n<p>Kur shqet\u00ebsohemi p\u00ebr efektet q\u00eb mund t\u00eb ket\u00eb koha e kaluar para ekranit mbi ne, zakonisht fokusohemi te mendja. Por s\u00eb fundmi, un\u00eb shikova posht\u00eb dhe vura re nj\u00eb gung\u00eb t\u00eb vog\u00ebl t\u00eb fort\u00ebsuar n\u00eb gishtin tim t\u00eb vog\u00ebl. \u00cbsht\u00eb pik\u00ebrisht n\u00eb vendin ku mb\u00ebshtes telefonin. Kjo m\u00eb b\u00ebri t\u00eb mendoj: \u00e7far\u00eb po i b\u00ebn telefoni im pjes\u00ebs tjet\u00ebr t\u00eb trupit?<\/p>\n<p>Thirra disa ekspert\u00eb p\u00ebr ta zbuluar. P\u00ebrgjigjja \u2013 ndoshta e keni parashikuar \u2013 nuk \u00ebsht\u00eb inkurajuese, shkruan Thomas Germain n\u00eb BBC.<\/p>\n<p>Shkenca sugjeron se telefoni juaj dhe \u201cshok\u00ebt\u201d e tij digjital\u00eb mund t\u00eb jen\u00eb duke ndryshuar form\u00ebn e qaf\u00ebs, duke d\u00ebmtuar shikimin, duke ndikuar n\u00eb aft\u00ebsit\u00eb motorike dhe duke ulur forc\u00ebn muskulore. Madje njer\u00ebzit shqet\u00ebsohen se jeta jon\u00eb e drejtuar nga teknologjia po shkakton m\u00eb shum\u00eb rrudha. Dhe disa nga k\u00ebto probleme fizike mund t\u00eb \u00e7ojn\u00eb m\u00eb pas n\u00eb r\u00ebnie njoh\u00ebse ose probleme m\u00eb serioze.<\/p>\n<p>Nuk e di p\u00ebr ju, por un\u00eb nuk jam gati t\u2019i pranoj t\u00eb gjitha k\u00ebto pa b\u00ebr\u00eb asgj\u00eb (sidomos sepse vet\u00eb q\u00ebndrimi ulur \u00ebsht\u00eb pjes\u00eb e problemit). P\u00ebr fat, n\u00ebse nuk doni q\u00eb teknologjia t\u2019ua d\u00ebmtoj\u00eb trupin, ka disa gj\u00ebra q\u00eb mund t\u00eb b\u00ebni, shkruan Germain.<\/p>\n<p>Shtyllat kurrizore t\u00eb deformuara<\/p>\n<p>N\u00ebse po e lexoni k\u00ebt\u00eb n\u00eb telefon, me shum\u00eb gjas\u00eb po e p\u00ebrkulni kok\u00ebn posht\u00eb p\u00ebr ta par\u00eb.<\/p>\n<p>Ky \u201cq\u00ebndrim me kok\u00ebn p\u00ebrpara\u201d mund t\u00eb vendos\u00eb deri 27 kg presion mbi qaf\u00ebn tuaj. Me kalimin e koh\u00ebs, kjo mund t\u2019i d\u00ebmtoj\u00eb disqet n\u00eb shtyll\u00ebn kurrizore, t\u2019i degradoj\u00eb nyjet dhe muskujt dhe madje ta ul\u00eb kapacitetin e mushk\u00ebrive. Madje ka edhe nj\u00eb em\u00ebr: \u201ctech neck\u201d (qafa nga teknologjia).<\/p>\n<p>Gjithashtu mund ta ndryshoj\u00eb p\u00ebrgjithmon\u00eb m\u00ebnyr\u00ebn se si duket trupi juaj.<\/p>\n<p>Ushtrimet speciale mund t\u00eb ndihmojn\u00eb n\u00eb korrigjimin e problemit, me miratimin e mjekut. Por ka edhe ndryshime m\u00eb t\u00eb thjeshta q\u00eb mund t\u2019i b\u00ebni menj\u00ebher\u00eb: ngrijeni telefonin m\u00eb lart.<\/p>\n<p>Vendoseni ekranin n\u00eb nivelin e syve, idealisht rreth gjat\u00ebsis\u00eb s\u00eb nj\u00eb krahu larg nga fytyra. E nj\u00ebjta k\u00ebshill\u00eb vlen edhe p\u00ebr monitor\u00ebt e kompjuterit. Disa ekspert\u00eb thon\u00eb se pushimet nga ekrani mund t\u00eb ndihmojn\u00eb. Provoni nj\u00eb pushim 20-minut\u00ebsh \u00e7do gjysm\u00eb ore.<\/p>\n<p>L\u00ebkur\u00eb e irrituar dhe qafa me rrudha?<\/p>\n<p>S\u00eb fundmi ka dal\u00eb nj\u00eb shqet\u00ebsim i ri \u2013 a po shkakton \u201ctech neck\u201d rrudha n\u00eb qaf\u00eb?<\/p>\n<p>\u201cKjo ka kuptim, n\u00eb teori\u201d, thot\u00eb Justine Hextall, dermatologe konsulente dhe an\u00ebtare e Kolegjit Mbret\u00ebror t\u00eb Mjek\u00ebve n\u00eb Mbret\u00ebrin\u00eb e Bashkuar. Stresi i p\u00ebrs\u00ebritur shkakton rrudha, k\u00ebshtu q\u00eb p\u00ebrkulja p\u00ebrpara dhe palosja e qaf\u00ebs gjat\u00eb gjith\u00eb koh\u00ebs mund t\u00eb jet\u00eb problem, thot\u00eb ajo.<\/p>\n<p>Por nuk ka studime t\u00eb mira q\u00eb e provojn\u00eb lidhjen, thot\u00eb Hextall. Ajo k\u00ebshillon t\u00eb mos blihen produkte t\u00eb ve\u00e7anta p\u00ebr \u201ctech neck\u201d q\u00eb po shfaqen online.<\/p>\n<p>Megjithat\u00eb, ka probleme t\u00eb tjera t\u00eb l\u00ebkur\u00ebs p\u00ebr t\u2019u shqet\u00ebsuar, ve\u00e7an\u00ebrisht p\u00ebr p\u00ebrdoruesit e or\u00ebve inteligjente q\u00eb nuk i heqin kurr\u00eb.<\/p>\n<p>\u201cNj\u00eb mjedis i err\u00ebt dhe i lag\u00ebsht [si zona n\u00ebn or\u00eb] \u00ebsht\u00eb i shk\u00eblqyer p\u00ebr majat\u00eb, k\u00ebshtu q\u00eb mund t\u00eb keni irritim ose madje ekzem\u00eb\u201d, thot\u00eb ajo. Dhe meqen\u00ebse kjo mund ta d\u00ebmtoj\u00eb barrier\u00ebn e l\u00ebkur\u00ebs, Hextall thot\u00eb se mund t\u00eb \u00e7oj\u00eb edhe n\u00eb ndjeshm\u00ebri ndaj disa p\u00ebrb\u00ebr\u00ebsve n\u00eb produktet teknologjike, p\u00ebrfshir\u00eb nikelin, gom\u00ebn, lateksin dhe nj\u00eb grup kimikatesh t\u00eb quajtura akrilate.<\/p>\n<p>Zgjidhja \u00ebsht\u00eb e thjesht\u00eb: hiqeni m\u00eb shpesh or\u00ebn inteligjente dhe lani l\u00ebkur\u00ebn. Ajo gjithashtu rekomandon p\u00ebrdorimin e nj\u00eb kremi mbrojt\u00ebs n\u00ebse do ta mbani or\u00ebn gjat\u00eb gjith\u00eb dit\u00ebs.<\/p>\n<p>Shikim q\u00eb p\u00ebrkeq\u00ebsohet<\/p>\n<p>Shkalla e miopis\u00eb (shikimi i af\u00ebrt) \u00ebsht\u00eb rritur ndjesh\u00ebm p\u00ebr dekada.<\/p>\n<p>N\u00ebse shikoni \u00e7far\u00eb ka ndryshuar, \u00ebsht\u00eb e leht\u00eb t\u00eb faj\u00ebsohet teknologjia.<\/p>\n<p>Kjo mund t\u00eb jet\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb, por jo n\u00eb m\u00ebnyr\u00ebn q\u00eb mendoni, sipas Donald Mutti, profesor i optometris\u00eb n\u00eb Universitetin Shtet\u00ebror t\u00eb Ohajos n\u00eb SHBA.<\/p>\n<p>\u201cNe b\u00ebm\u00eb nj\u00eb studim mbi 20-vje\u00e7ar mbi zhvillimin e syve te f\u00ebmij\u00ebt, duke par\u00eb faktor\u00ebt e rrezikut p\u00ebr fillimin dhe p\u00ebrparimin e miopis\u00eb\u201d, thot\u00eb Mutti. Nj\u00eb pyetje ky\u00e7e ishte n\u00ebse ekziston lidhje mes miopis\u00eb dhe \u201cpun\u00ebs s\u00eb af\u00ebrt\u201d, detyra q\u00eb k\u00ebrkojn\u00eb fokus n\u00eb di\u00e7ka af\u00ebr fytyr\u00ebs si telefoni. \u201cP\u00ebrgjigjja ishte \u2018jo realisht\u2019\u201d, thot\u00eb ai.<\/p>\n<p>Por studimi zbuloi di\u00e7ka tjet\u00ebr: koha e kaluar jasht\u00eb duket se ka efekt mbrojt\u00ebs. \u201cIdeja \u00ebsht\u00eb se drita e fort\u00eb e ambientit t\u00eb jasht\u00ebm stimulon lirimin e dopamin\u00ebs nga retina\u201d, thot\u00eb Mutti, dhe kjo duket se ndikon n\u00eb m\u00ebnyr\u00ebn se si zhvillohen syt\u00eb.<\/p>\n<p>Teknologjia \u00ebsht\u00eb pjes\u00eb e nj\u00eb zhvendosjeje globale drejt kalimit t\u00eb m\u00eb shum\u00eb koh\u00ebs brenda. N\u00eb k\u00ebt\u00eb kuptim, thot\u00eb Mutti, pajisjet tona mund t\u00eb ken\u00eb nj\u00eb efekt indirekt negativ mbi syt\u00eb.<\/p>\n<p>Zgjidhja \u00ebsht\u00eb e thjesht\u00eb \u2013 duhet t\u00eb kaloni m\u00eb shum\u00eb koh\u00eb jasht\u00eb. Kjo nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm e mir\u00eb p\u00ebr syt\u00eb, por edhe p\u00ebr gjumin. Vet\u00ebm sigurohuni t\u00eb p\u00ebrdorni krem mbrojt\u00ebs dhe syze dielli.<\/p>\n<p>Duar t\u00eb dob\u00ebta<\/p>\n<p>Forca e kapjes s\u00eb dor\u00ebs po njihet gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb si nj\u00eb tregues ky\u00e7 i sh\u00ebndetit t\u00eb p\u00ebrgjithsh\u00ebm.<\/p>\n<p>Nj\u00eb studim zbuloi se ajo parashikon vdekjen e hershme m\u00eb mir\u00eb se tensioni i gjakut. Dhe forca e kapjes \u00ebsht\u00eb n\u00eb r\u00ebnie n\u00eb shum\u00eb vende, sidomos te t\u00eb rinjt\u00eb.<\/p>\n<p>\u201cNj\u00eb r\u00ebnie brezash nuk ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb vet\u00ebm me duar m\u00eb t\u00eb dob\u00ebta, por mund t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb sinjal paralajm\u00ebrues p\u00ebr sh\u00ebndetin e ardhsh\u00ebm t\u00eb brezave t\u00eb rinj\u201d, thot\u00eb Johannes Beller, profesor i sociologjis\u00eb mjek\u00ebsore n\u00eb Universitetin Mjek\u00ebsor n\u00eb Lausitz, Gjermani.<\/p>\n<p>\u201cKa nj\u00eb argument t\u00eb arsyesh\u00ebm se zhvendosja drejt pun\u00ebs kompjuterike dhe sedentarizmit po kontribuon n\u00eb uljen e aft\u00ebsis\u00eb fizike\u201d, dhe \u00ebsht\u00eb e mundshme q\u00eb kjo t\u00eb ndikoj\u00eb edhe n\u00eb forc\u00ebn e kapjes.<\/p>\n<p>Duhet t\u00eb jeni n\u00eb gjendje ta shtrydhni nj\u00eb top tenisi sa m\u00eb fort q\u00eb mundeni dhe ta mbani p\u00ebr 15\u201330 sekonda. N\u00ebse nuk mundeni, ky artikull ka k\u00ebshilla p\u00ebr ushtrime t\u00eb ve\u00e7anta p\u00ebr ky\u00e7in e dor\u00ebs. Por kjo nuk ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb vet\u00ebm me kapjen, por edhe me p\u00ebrmir\u00ebsimin e form\u00ebs s\u00eb p\u00ebrgjithshme fizike. Me fjal\u00eb t\u00eb tjera, shkoni n\u00eb palest\u00ebr.<\/p>\n<p>Koordinimi sy-dor\u00eb<\/p>\n<p>Duket se teknologjia ndikon n\u00eb aft\u00ebsit\u00eb motorike, aft\u00ebsi q\u00eb lidhin mendjen dhe trupin p\u00ebr l\u00ebvizje t\u00eb sakta.<\/p>\n<p>Ajo mund t\u2019ju b\u00ebj\u00eb m\u00eb t\u00eb mir\u00eb n\u00eb gj\u00ebra si klikimi dhe rr\u00ebshqitja n\u00eb ekran, thot\u00eb Sebastian Suggate, profesor i psikologjis\u00eb zhvillimore dhe edukimit n\u00eb Universitetin e Regensburgut n\u00eb Gjermani. \u201cPor kur shikon zhvillimin m\u00eb t\u00eb gjer\u00eb t\u00eb aft\u00ebsive motorike, ve\u00e7an\u00ebrisht ato fine, provat anojn\u00eb drejt nj\u00eb efekti negativ\u201d.<\/p>\n<p>Dihet shum\u00eb m\u00eb tep\u00ebr p\u00ebr efektet te f\u00ebmij\u00ebt sesa te t\u00eb rriturit. Vet\u00eb k\u00ebrkimet e tij tregojn\u00eb nj\u00eb lidhje mes m\u00eb shum\u00eb koh\u00ebs para ekranit dhe aft\u00ebsive m\u00eb t\u00eb dob\u00ebta motorike.<\/p>\n<p>Kjo \u00ebsht\u00eb ve\u00e7an\u00ebrisht shqet\u00ebsuese sepse ekziston nj\u00eb lidhje mes aft\u00ebsive motorike dhe zhvillimit njoh\u00ebs dhe akademik te f\u00ebmij\u00ebt dhe adoleshent\u00ebt.<\/p>\n<p>K\u00ebshilla e tij nuk \u00ebsht\u00eb panik apo ndalim i ekraneve. N\u00eb vend t\u00eb k\u00ebsaj, duhet t\u00eb futen me vet\u00ebdije aktivitete praktike n\u00eb jet\u00ebn e p\u00ebrditshme.<\/p>\n<p>Aktivitete t\u00eb tilla si p\u00ebrgatitja e ushqimit ose artet dhe zanatet mund t\u00eb ndihmojn\u00eb. Suggate b\u00ebn punime druri, por mund t\u00eb m\u00ebsoni nj\u00eb instrument ose thjesht t\u00eb shkruani me dor\u00eb.<\/p>\n<p>\u201cNuk \u00ebsht\u00eb fundi i bot\u00ebs. K\u00ebto jan\u00eb efekte t\u00eb lehta\u201d, thot\u00eb Suggate. \u201cPor edhe n\u00ebse jan\u00eb mesatare ose t\u00eb vogla individualisht, n\u00eb nivel kolektiv, n\u00ebp\u00ebr breza, po flasim p\u00ebr nj\u00eb dob\u00ebsim t\u00eb mundsh\u00ebm t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb dhe nj\u00eb aft\u00ebsi m\u00eb t\u00eb ul\u00ebt p\u00ebr t\u00eb menduar n\u00eb realitet, sepse duart jan\u00eb nj\u00eb pik\u00eb qendrore kontakti q\u00eb kemi me bot\u00ebn\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Pajisjet tuaja po e ndryshojn\u00eb trupin tuaj n\u00eb m\u00ebnyra q\u00eb mund t\u00eb mos i vini&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":31861,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"class_list":["post-31855","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-lajme"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/31855","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=31855"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/31855\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":31862,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/31855\/revisions\/31862"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/31861"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=31855"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=31855"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=31855"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}