Isuf B.Bajrami<\/p>\n
\u00abHistoria njeh pak \u00e7aste kur nj\u00eb komb \u00ebsht\u00eb gjykuar pa qen\u00eb i pranish\u00ebm n\u00eb sall\u00ebn ku merrej vendimi p\u00ebr fatin e tij. P\u00ebr shqiptar\u00ebt, Kongresi i Berlinit ishte nj\u00eb prej atyre \u00e7asteve.\u00bb<\/p>\n
M\u00eb 13 korrik 1878, pas nj\u00eb muaji negociatash t\u00eb zhvilluara n\u00eb Berlin, p\u00ebrfaq\u00ebsuesit e shtat\u00eb Fuqive t\u00eb M\u00ebdha n\u00ebnshkruan traktatin q\u00eb do t\u00eb riform\u00ebsonte hart\u00ebn politike t\u00eb Ballkanit. P\u00ebr Gjermanin\u00eb, Britanin\u00eb e Madhe, Austro-Hungarin\u00eb, Rusin\u00eb, Franc\u00ebn, Italin\u00eb dhe Perandorin\u00eb Osmane, objektivi ishte rivendosja e ekuilibrit t\u00eb fuqive n\u00eb Evrop\u00ebn Juglindore pas Luft\u00ebs Ruso-Turke t\u00eb viteve 1877\u20131878. \u00b9<\/p>\n
P\u00ebr shqiptar\u00ebt, megjithat\u00eb, ky nuk ishte nj\u00eb kongres paqeje. Ishte nj\u00eb kongres ku u vendos p\u00ebr tokat e tyre pa pranin\u00eb e tyre.<\/p>\n
N\u00eb sallat e Berlinit u diskutuan kufij, territore dhe interesa strategjike. Popujt u trajtuan si pjes\u00eb e nj\u00eb ekuacioni diplomatik, nd\u00ebrsa shqiptar\u00ebt, ndon\u00ebse p\u00ebrb\u00ebnin nj\u00eb popullsi t\u00eb dendur n\u00eb nj\u00eb hap\u00ebsir\u00eb t\u00eb gjer\u00eb etnike, nuk pat\u00ebn as delegacion zyrtar, as t\u00eb drejt\u00eb p\u00ebr t\u00eb mbrojtur k\u00ebrkesat e tyre. Memorandumet dhe peticionet q\u00eb personalitete shqiptare u d\u00ebrguan kancelarive evropiane mbet\u00ebn pa ndikim n\u00eb vendimmarrjen p\u00ebrfundimtare. \u00b2<\/p>\n
Ky p\u00ebrjashtim nuk ishte thjesht nj\u00eb munges\u00eb formale. Ai pasqyronte m\u00ebnyr\u00ebn se si funksiononte diplomacia evropiane n\u00eb fundin e shekullit XIX: interesat strategjike t\u00eb fuqive dhe ekuilibri nd\u00ebrmjet tyre kishin p\u00ebrpar\u00ebsi ndaj aspiratave komb\u00ebtare t\u00eb popujve q\u00eb nuk g\u00ebzonin mb\u00ebshtetje shtet\u00ebrore. N\u00eb k\u00ebt\u00eb kuptim, \u00e7\u00ebshtja shqiptare u la n\u00eb hije, nd\u00ebrsa territore t\u00eb banuara nga shqiptar\u00eb u p\u00ebrfshin\u00eb n\u00eb vendime q\u00eb favorizonin zgjerimin territorial t\u00eb shteteve fqinje ose rregullime t\u00eb tjera rajonale. \u00b3<\/p>\n
Pasojat e k\u00ebtyre vendimeve nuk mund t\u00eb maten vet\u00ebm me ndryshimet n\u00eb hart\u00eb. Ato ndikuan n\u00eb jet\u00ebn e mij\u00ebra banor\u00ebve t\u00eb trevave t\u00eb prekura, krijuan pasiguri politike, nxit\u00ebn rezistenc\u00eb lokale dhe p\u00ebrshpejtuan organizimin komb\u00ebtar shqiptar. Pik\u00ebrisht si reagim ndaj k\u00ebtij realiteti mori hov Lidhja Shqiptare e Prizrenit, e cila u shnd\u00ebrrua n\u00eb organizimin m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm politik t\u00eb shqiptar\u00ebve n\u00eb shekullin XIX. Ajo nuk lindi rast\u00ebsisht; ishte p\u00ebrgjigjja ndaj bindjes se, n\u00ebse shqiptar\u00ebt nuk organizoheshin vet\u00eb, askush nuk do t’i mbronte interesat e tyre n\u00eb diplomacin\u00eb nd\u00ebrkomb\u00ebtare. \u2074<\/p>\n
1. Kongresi i Berlinit dhe diplomacia e Fuqive t\u00eb M\u00ebdha<\/p>\n
P\u00ebr t\u00eb kuptuar r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e Traktatit t\u00eb Berlinit, duhet kuptuar situata nd\u00ebrkomb\u00ebtare n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn ai u krijua.<\/p>\n
N\u00eb gjysm\u00ebn e dyt\u00eb t\u00eb shekullit XIX, Perandoria Osmane po p\u00ebrballej me nj\u00eb kriz\u00eb t\u00eb thell\u00eb politike dhe ushtarake. Dob\u00ebsimi i saj kishte krijuar nj\u00eb boshll\u00ebk n\u00eb Ballkan, ku fuqit\u00eb evropiane p\u00ebrpiqeshin t\u00eb zgjeronin ndikimin e tyre. \u2075<\/p>\n
Rusia e shihte Ballkanin si nj\u00eb zon\u00eb me r\u00ebnd\u00ebsi strategjike dhe kulturore, nd\u00ebrsa Austro-Hungaria synonte t\u00eb pengonte zgjerimin rus dhe t\u00eb ruante interesat e saj n\u00eb Evrop\u00ebn Juglindore. Britania e Madhe, nga ana tjet\u00ebr, k\u00ebrkonte t\u00eb ruante ekuilibrin evropian dhe rrug\u00ebt e saj strategjike drejt Lindjes.<\/p>\n
Lufta Ruso-Turke e viteve 1877\u20131878 e ndryshoi ndjesh\u00ebm situat\u00ebn politike. Pas fitores s\u00eb Rusis\u00eb, Traktati i Sh\u00ebn Stefanit krijoi nj\u00eb realitet t\u00eb ri n\u00eb Ballkan, duke zgjeruar ndjesh\u00ebm ndikimin rus. Ky zhvillim shkaktoi shqet\u00ebsim tek fuqit\u00eb e tjera evropiane, t\u00eb cilat k\u00ebrkuan rishikimin e marr\u00ebveshjes. \u2076
\nK\u00ebshtu u mblodh Kongresi i Berlinit.<\/p>\n
Por objektivi kryesor i fuqive t\u00eb m\u00ebdha nuk ishte krijimi i nj\u00eb rendi t\u00eb bazuar n\u00eb vullnetin e popujve, por ruajtja e nj\u00eb ekuilibri nd\u00ebrmjet tyre. N\u00eb k\u00ebt\u00eb logjik\u00eb diplomatike, interesat strategjike shpesh u vendos\u00ebn mbi realitetet etnike dhe k\u00ebrkesat e komuniteteve lokale. \u2077<\/p>\n
Pik\u00ebrisht k\u00ebtu q\u00ebndron nj\u00eb nga arsyet kryesore pse shqiptar\u00ebt e p\u00ebrjetuan Traktatin e Berlinit si nj\u00eb padrejt\u00ebsi historike: ata u prek\u00ebn nga vendimet nd\u00ebrkomb\u00ebtare, por nuk mor\u00ebn pjes\u00eb n\u00eb marrjen e tyre.<\/p>\n
2. Nj\u00eb popull pa z\u00eb n\u00eb tryez\u00ebn ku ndahej fati i Ballkanit<\/p>\n
N\u00eb vitin 1878, shqiptar\u00ebt ishin nj\u00eb popull me identitet t\u00eb dalluesh\u00ebm gjuh\u00ebsor, kulturor dhe historik, por pa nj\u00eb shtet t\u00eb tyre dhe pa nj\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsim t\u00eb fuqish\u00ebm politik n\u00eb aren\u00ebn nd\u00ebrkomb\u00ebtare.<\/p>\n
Kjo ishte nj\u00eb dob\u00ebsi e madhe n\u00eb nj\u00eb koh\u00eb kur kombet e Ballkanit po nd\u00ebrtonin shtetet e tyre dhe po k\u00ebrkonin zgjerim territorial.<\/p>\n
Serbia, Mali i Zi dhe Greqia kishin tashm\u00eb projekte komb\u00ebtare dhe synime territoriale. N\u00eb k\u00ebt\u00eb gar\u00eb politike, trojet shqiptare u kthyen n\u00eb nj\u00eb hap\u00ebsir\u00eb t\u00eb ekspozuar ndaj pretendimeve t\u00eb ndryshme. \u2078<\/p>\n
P\u00ebr shqiptar\u00ebt, sfida nuk ishte vet\u00ebm ruajtja e territoreve. Ishte edhe ruajtja e identitetit dhe e t\u00eb drejt\u00ebs p\u00ebr t\u00eb qen\u00eb faktor politik n\u00eb rajon.<\/p>\n
Traktati i Berlinit tregoi nj\u00eb realitet t\u00eb ashp\u00ebr t\u00eb shekullit XIX: nj\u00eb popull q\u00eb nuk kishte institucione politike dhe z\u00eb diplomatik rrezikonte q\u00eb fati i tij t\u00eb p\u00ebrcaktohej nga t\u00eb tjer\u00ebt.<\/p>\n
Kjo vet\u00ebdije do t\u00eb b\u00ebhej nj\u00eb nga shtysat kryesore t\u00eb organizimit komb\u00ebtar shqiptar.<\/p>\n
3. Trojet shqiptare pas Berlinit: kur vendimet diplomatike prek\u00ebn jet\u00ebn e njer\u00ebzve<\/p>\n
Traktati i Berlinit nuk mbeti vet\u00ebm nj\u00eb dokument diplomatik i n\u00ebnshkruar nga kancelarit\u00eb evropiane. Pasojat e tij u ndjen\u00eb n\u00eb terren, n\u00eb jet\u00ebn e p\u00ebrditshme t\u00eb mij\u00ebra njer\u00ebzve q\u00eb jetonin n\u00eb territoret e prekura nga vendimet e Fuqive t\u00eb M\u00ebdha.<\/p>\n
N\u00eb hartat diplomatike t\u00eb koh\u00ebs, territoret mund t\u00eb sh\u00ebnoheshin me vija dhe ngjyra t\u00eb reja. Por pas \u00e7do vije kufitare q\u00eb ndryshonte kishte fshatra, qytete, familje dhe komunitete me histori t\u00eb gjat\u00eb. P\u00ebr banor\u00ebt vendas, nj\u00eb ndryshim administrimi nuk ishte thjesht nj\u00eb akt politik; ai sillte pasiguri p\u00ebr pron\u00ebn, sigurin\u00eb, marr\u00ebdh\u00ebniet shoq\u00ebrore dhe t\u00eb ardhmen e tyre. \u2079<\/p>\n
Pik\u00ebrisht k\u00ebtu q\u00ebndronte nj\u00eb nga problemet m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb diplomacis\u00eb s\u00eb shekullit XIX: vendimet merreshin n\u00eb qendrat e fuqive t\u00eb m\u00ebdha, nd\u00ebrsa pasojat p\u00ebrjetoheshin nga popullsit\u00eb lokale.<\/p>\n
P\u00ebr shqiptar\u00ebt, kjo periudh\u00eb u shoq\u00ebrua me ndjenj\u00ebn e rrezikut t\u00eb cop\u00ebtimit territorial. Shum\u00eb prej trevave ku ata jetonin u kthyen n\u00eb objekt t\u00eb marr\u00ebveshjeve nd\u00ebrkomb\u00ebtare dhe t\u00eb synimeve zgjeruese t\u00eb shteteve fqinje.<\/p>\n
Plava dhe Gucia: p\u00ebrplasja nd\u00ebrmjet vendimit diplomatik dhe vullnetit t\u00eb banor\u00ebve<\/p>\n
Nj\u00eb nga \u00e7\u00ebshtjet m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme pas Kongresit t\u00eb Berlinit ishte ajo e Plav\u00ebs dhe Gucis\u00eb. Sipas vendimeve t\u00eb marra n\u00eb Berlin, k\u00ebto treva iu caktuan Malit t\u00eb Zi si pjes\u00eb e zgjerimit t\u00eb tij territorial. \u00b9\u2070<\/p>\n
Megjithat\u00eb, ky vendim hasi n\u00eb kund\u00ebrshtim t\u00eb fort\u00eb nga banor\u00ebt vendas dhe nga Lidhja Shqiptare e Prizrenit, e cila sapo kishte filluar veprimtarin\u00eb e saj politike.<\/p>\n
P\u00ebr shqiptar\u00ebt e Plav\u00ebs dhe Gucis\u00eb, \u00e7\u00ebshtja nuk ishte vet\u00ebm se cila administrat\u00eb do t\u00eb qeveriste territorin. Ajo lidhej me vazhdim\u00ebsin\u00eb e jet\u00ebs s\u00eb tyre n\u00eb nj\u00eb hap\u00ebsir\u00eb ku kishin krijuar lidhje familjare, ekonomike dhe shoq\u00ebrore nd\u00ebr breza.<\/p>\n
Lidhja Shqiptare e Prizrenit e pa k\u00ebt\u00eb \u00e7\u00ebshtje si nj\u00eb prov\u00eb vendimtare. Ajo organizoi rezistenc\u00ebn dhe u p\u00ebrpoq t\u2019u tregonte Fuqive t\u00eb M\u00ebdha se vendimet territoriale nuk mund t\u00eb zbatoheshin pa marr\u00eb parasysh realitetin e popullsis\u00eb vendase. \u00b9\u00b9<\/p>\n
P\u00ebrplasja n\u00eb Plav\u00eb dhe Guci ishte nj\u00eb nga momentet e para kur shqiptar\u00ebt u shfaq\u00ebn si nj\u00eb faktor i organizuar politik dhe ushtarak.<\/p>\n
Ajo tregoi se \u00e7\u00ebshtja shqiptare nuk mund t\u00eb trajtohej m\u00eb vet\u00ebm si nj\u00eb \u00e7\u00ebshtje lokale, por si nj\u00eb \u00e7\u00ebshtje me r\u00ebnd\u00ebsi p\u00ebr ekuilibrin politik t\u00eb Ballkanit.<\/p>\n
Ulqini: nj\u00eb qytet shqiptar n\u00eb qend\u00ebr t\u00eb presionit nd\u00ebrkomb\u00ebtar<\/p>\n
Pas kund\u00ebrshtimit t\u00eb fort\u00eb p\u00ebr Plav\u00ebn dhe Gucin\u00eb, Fuqit\u00eb e M\u00ebdha k\u00ebrkuan nj\u00eb zgjidhje tjet\u00ebr p\u00ebr zgjerimin territorial t\u00eb Malit t\u00eb Zi. Si kompensim u propozua kalimi i Ulqinit n\u00ebn administrimin malazez.
\nEdhe ky vendim shkaktoi kund\u00ebrshtim t\u00eb madh nga shqiptar\u00ebt. Ulqini nuk ishte vet\u00ebm nj\u00eb pik\u00eb strategjike n\u00eb bregdetin Adriatik; ai ishte nj\u00eb qytet me histori t\u00eb gjat\u00eb shqiptare, me r\u00ebnd\u00ebsi ekonomike, detare dhe kulturore. \u00b9\u00b2<\/p>\n
P\u00ebr diplomacin\u00eb evropiane, Ulqini ishte pjes\u00eb e nj\u00eb formule kompromisi nd\u00ebrmjet fuqive. P\u00ebr shqiptar\u00ebt, ai p\u00ebrfaq\u00ebsonte nj\u00eb qend\u00ebr t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb jet\u00ebs s\u00eb tyre komb\u00ebtare.<\/p>\n
Rezistenca ndaj dor\u00ebzimit t\u00eb Ulqinit ishte nj\u00eb tjet\u00ebr d\u00ebshmi se shqiptar\u00ebt nuk po e pranonin n\u00eb heshtje ndryshimin e territoreve t\u00eb tyre.<\/p>\n
Megjithat\u00eb, presioni nd\u00ebrkomb\u00ebtar u b\u00eb gjithnj\u00eb e m\u00eb i madh. N\u00eb vitin 1880, pas p\u00ebrplasjeve t\u00eb shumta dhe nd\u00ebrhyrjes s\u00eb Perandoris\u00eb Osmane kund\u00ebr forcave t\u00eb Lidhjes Shqiptare t\u00eb Prizrenit, Ulqini iu dor\u00ebzua Malit t\u00eb Zi. \u00b9\u00b3<\/p>\n
Ky moment mbeti nj\u00eb nga kujtimet m\u00eb t\u00eb dhimbshme t\u00eb periudh\u00ebs s\u00eb pas Berlinit, por nj\u00ebkoh\u00ebsisht edhe nj\u00eb pik\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme n\u00eb formimin e vet\u00ebdijes politike shqiptare.<\/p>\n
Sanxhaku i Nishit: ndryshimet territoriale dhe pasojat njer\u00ebzore<\/p>\n
Nj\u00eb tjet\u00ebr pasoj\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme e zhvillimeve t\u00eb viteve 1877\u20131878 ishte kalimi i Sanxhakut t\u00eb Nishit n\u00ebn administrimin e Serbis\u00eb.<\/p>\n
N\u00eb k\u00ebt\u00eb zon\u00eb jetonte nj\u00eb popullsi e konsiderueshme shqiptare, e cila u p\u00ebrball me ndryshime t\u00eb m\u00ebdha politike dhe shoq\u00ebrore. Proceset e luft\u00ebs dhe ndryshimit t\u00eb administrimit soll\u00ebn shp\u00ebrngulje t\u00eb shum\u00eb familjeve shqiptare drejt zonave t\u00eb tjera, ve\u00e7an\u00ebrisht drejt Kosov\u00ebs. \u00b9\u2074<\/p>\n
K\u00ebto l\u00ebvizje t\u00eb popullsis\u00eb lan\u00eb gjurm\u00eb t\u00eb thella n\u00eb kujtes\u00ebn historike shqiptare. P\u00ebr shum\u00eb familje, humbja e vendbanimeve t\u00eb tyre n\u00ebnkuptonte humbjen e pronave, t\u00eb rrjeteve shoq\u00ebrore dhe t\u00eb nj\u00eb pjese t\u00eb historis\u00eb s\u00eb tyre.<\/p>\n
Shp\u00ebrnguljet e k\u00ebsaj periudhe tregojn\u00eb se ndryshimet kufitare nuk ishin vet\u00ebm \u00e7\u00ebshtje diplomatike. Ato kishin pasoja t\u00eb drejtp\u00ebrdrejta njer\u00ebzore.<\/p>\n
Nj\u00eb plag\u00eb territoriale q\u00eb u kthye n\u00eb vet\u00ebdije komb\u00ebtare<\/p>\n
Megjith\u00ebse vendimet e Berlinit soll\u00ebn humbje dhe pasiguri p\u00ebr shum\u00eb shqiptar\u00eb, ato pat\u00ebn edhe nj\u00eb ndikim tjet\u00ebr t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm: forcuan iden\u00eb e bashkimit komb\u00ebtar.<\/p>\n
P\u00ebrvoja e Plav\u00ebs, Gucis\u00eb, Ulqinit dhe viseve t\u00eb tjera tregoi se shqiptar\u00ebt kishin nevoj\u00eb p\u00ebr nj\u00eb organizim t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt politik.<\/p>\n
Nuk mjaftonin m\u00eb reagimet lokale; k\u00ebrkohej nj\u00eb platform\u00eb komb\u00ebtare.<\/p>\n
Kjo ishte arsyeja pse Lidhja Shqiptare e Prizrenit mori nj\u00eb r\u00ebnd\u00ebsi historike shum\u00eb m\u00eb t\u00eb madhe sesa nj\u00eb organizim i p\u00ebrkohsh\u00ebm politik. Ajo u b\u00eb simbol i p\u00ebrpjekjes p\u00ebr t\u00eb mbrojtur t\u00eb drejtat komb\u00ebtare n\u00eb nj\u00eb koh\u00eb kur vendimet e m\u00ebdha merreshin jasht\u00eb z\u00ebrit t\u00eb shqiptar\u00ebve.<\/p>\n
4. Lidhja Shqiptare e Prizrenit: nga mbrojtja e trojeve te ideja e shtetit komb\u00ebtar<\/p>\n
N\u00ebse Traktati i Berlinit ishte nj\u00eb moment i kriz\u00ebs p\u00ebr shqiptar\u00ebt, Lidhja Shqiptare e Prizrenit ishte p\u00ebrgjigjja m\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme politike ndaj k\u00ebsaj krize. Ajo lindi nga nj\u00eb nevoj\u00eb historike: nevoja q\u00eb shqiptar\u00ebt t\u00eb mos mbeteshin m\u00eb vet\u00ebm objekt i vendimeve t\u00eb t\u00eb tjer\u00ebve, por t\u00eb shfaqeshin si nj\u00eb faktor i organizuar q\u00eb mbronte interesat e veta.<\/p>\n
M\u00eb 10 qershor 1878, n\u00eb qytetin e Prizrenit u mblodh\u00ebn p\u00ebrfaq\u00ebsues nga shum\u00eb treva shqiptare p\u00ebr t\u00eb krijuar nj\u00eb organizim t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt politik. Ky kuvend u zhvillua n\u00eb nj\u00eb moment jasht\u00ebzakonisht t\u00eb ndjesh\u00ebm: pak jav\u00eb pas vendimeve t\u00eb Fuqive t\u00eb M\u00ebdha p\u00ebr t\u00eb ndryshuar hart\u00ebn e Ballkanit dhe pak para p\u00ebrfundimit t\u00eb Kongresit t\u00eb Berlinit. \u00b9\u2075<\/p>\n
Krijimi i Lidhjes Shqiptare t\u00eb Prizrenit sh\u00ebnoi nj\u00eb kthes\u00eb historike. P\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb, p\u00ebrfaq\u00ebsues t\u00eb krahinave t\u00eb ndryshme shqiptare u p\u00ebrpoq\u00ebn t\u00eb nd\u00ebrtonin nj\u00eb q\u00ebndrim t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt politik mbi \u00e7\u00ebshtjet q\u00eb preknin t\u00eb ardhmen e tyre.<\/p>\n
Ajo nuk ishte thjesht nj\u00eb organizat\u00eb q\u00eb synonte mbrojtjen e disa territoreve t\u00eb rrezikuara. Ajo sh\u00ebnoi fillimin e nj\u00eb koncepti t\u00eb ri: shqiptar\u00ebt si nj\u00eb bashk\u00ebsi komb\u00ebtare me interesa t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebta politike, kulturore dhe territoriale.<\/p>\n
Nga reagimi ndaj kriz\u00ebs te programi komb\u00ebtar<\/p>\n
N\u00eb fillim, objektivi kryesor i Lidhjes ishte mbrojtja e trojeve shqiptare brenda Perandoris\u00eb Osmane dhe kund\u00ebrshtimi i vendimeve q\u00eb rrezikonin cop\u00ebtimin e tyre.<\/p>\n
Por shum\u00eb shpejt, veprimtaria e saj u zgjerua. Lidhja filloi t\u00eb k\u00ebrkonte nj\u00eb organizim m\u00eb t\u00eb p\u00ebrshtatsh\u00ebm administrativ p\u00ebr territoret shqiptare, mbrojtjen e gjuh\u00ebs dhe arsimit shqip, si dhe njohjen e ve\u00e7antis\u00eb komb\u00ebtare shqiptare. \u00b9\u2076<\/p>\n
Kjo ishte nj\u00eb ndryshim i madh n\u00eb m\u00ebnyr\u00ebn se si shqiptar\u00ebt e shihnin t\u00eb ardhmen e tyre politike.<\/p>\n
P\u00ebr shekuj me radh\u00eb, shqiptar\u00ebt kishin jetuar brenda nj\u00eb perandorie shum\u00ebkomb\u00ebshe, t\u00eb ndar\u00eb n\u00eb nj\u00ebsi administrative t\u00eb ndryshme.<\/p>\n
P\u00ebrkat\u00ebsit\u00eb fetare dhe krahinore shpesh kishin pasur rol t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb jet\u00ebn shoq\u00ebrore.<\/p>\n
Lidhja e Prizrenit solli nj\u00eb ide t\u00eb re: se mbi dallimet lokale ekzistonte nj\u00eb interes m\u00eb i gjer\u00eb komb\u00ebtar q\u00eb duhej mbrojtur.<\/p>\n
Kjo ishte nj\u00eb sfid\u00eb e madhe p\u00ebr koh\u00ebn, sepse k\u00ebrkonte bashkimin e krahinave t\u00eb ndryshme dhe krijimin e nj\u00eb ndjenje t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt politike.<\/p>\n
Diplomacia shqiptare p\u00ebrball\u00eb Fuqive t\u00eb M\u00ebdha<\/p>\n
Nj\u00eb nga aspektet m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb veprimtaris\u00eb s\u00eb Lidhjes Shqiptare t\u00eb Prizrenit ishte p\u00ebrpjekja p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrdorur edhe rrug\u00ebn diplomatike.<\/p>\n
Lidhja hartoi memorandume dhe d\u00ebrgoi p\u00ebrfaq\u00ebsi p\u00ebr t\u2019u drejtuar Fuqive t\u00eb M\u00ebdha. N\u00eb k\u00ebto k\u00ebrkesa theksohej se territoret shqiptare nuk duhej t\u00eb ndaheshin pa marr\u00eb parasysh vullnetin dhe p\u00ebrb\u00ebrjen e popullsis\u00eb vendase. \u00b9\u2077<\/p>\n
P\u00ebrfaq\u00ebsuesit shqiptar\u00eb argumentonin se nj\u00eb ndarje e till\u00eb do t\u00eb krijonte paq\u00ebndrueshm\u00ebri t\u00eb re n\u00eb Ballkan dhe do t\u00eb cenonte t\u00eb drejtat e nj\u00eb populli q\u00eb kishte nj\u00eb identitet t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb historik e kulturor.<\/p>\n
Megjithat\u00eb, diplomacia evropiane e koh\u00ebs nuk i dha p\u00ebrgjigjen q\u00eb k\u00ebrkonin shqiptar\u00ebt. P\u00ebr Fuqit\u00eb e M\u00ebdha, stabiliteti i krijuar nga marr\u00ebveshjet nd\u00ebrkomb\u00ebtare dhe ekuilibri nd\u00ebrmjet shteteve shpesh ishte m\u00eb i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm sesa k\u00ebrkesat e popujve q\u00eb nuk kishin shtet.<\/p>\n
Ky zhg\u00ebnjim e b\u00ebri Lidhjen t\u00eb kuptonte se mbrojtja e interesave shqiptare k\u00ebrkonte jo vet\u00ebm argumente diplomatike, por edhe organizim t\u00eb brendsh\u00ebm.<\/p>\n
P\u00ebrballja me Perandorin\u00eb Osmane dhe fundi i Lidhjes<\/p>\n
Nj\u00eb nga paradokset m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb historis\u00eb s\u00eb Lidhjes Shqiptare t\u00eb Prizrenit ishte fakti se ajo u krijua fillimisht p\u00ebr t\u00eb mbrojtur territoret shqiptare brenda Perandoris\u00eb Osmane, por m\u00eb von\u00eb u p\u00ebrball pik\u00ebrisht me administrat\u00ebn osmane.<\/p>\n
N\u00eb fillimet e saj, disa drejtues t\u00eb Lidhjes shpresonin se Perandoria Osmane do t\u00eb pranonte nj\u00eb form\u00eb autonomie administrative p\u00ebr territoret shqiptare. Por nd\u00ebrsa Lidhja forcohej dhe k\u00ebrkesat e saj b\u00ebheshin m\u00eb t\u00eb qarta, marr\u00ebdh\u00ebniet me Stambollin u p\u00ebrkeq\u00ebsuan. \u00b9\u2078<\/p>\n
N\u00eb vitin 1881, Perandoria Osmane nd\u00ebrhyri ushtarakisht dhe e shp\u00ebrndau Lidhjen Shqiptare t\u00eb Prizrenit.<\/p>\n
Megjith\u00ebse organizimi politik u shtyp, ideja q\u00eb ajo kishte krijuar nuk u zhduk. P\u00ebrkundrazi, ajo mbeti nj\u00eb pik\u00eb referimi p\u00ebr brezat e ardhsh\u00ebm t\u00eb l\u00ebvizjes komb\u00ebtare shqiptare.<\/p>\n
Trash\u00ebgimia historike e Lidhjes s\u00eb Prizrenit<\/p>\n
R\u00ebnd\u00ebsia e Lidhjes Shqiptare t\u00eb Prizrenit nuk matet vet\u00ebm me vitet e ekzistenc\u00ebs s\u00eb saj. Ajo matet me ndikimin q\u00eb pati n\u00eb formimin e vet\u00ebdijes komb\u00ebtare shqiptare.<\/p>\n
Ajo tregoi se shqiptar\u00ebt mund t\u00eb organizoheshin p\u00ebrtej ndarjeve krahinore dhe fetare dhe se mund t\u00eb artikulonin nj\u00eb program politik t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt.<\/p>\n
Nga kjo pik\u00ebpamje, Lidhja ishte nj\u00eb ur\u00eb nd\u00ebrmjet kriz\u00ebs s\u00eb vitit 1878 dhe krijimit t\u00eb shtetit shqiptar n\u00eb vitin 1912.<\/p>\n
Ajo lindi nga nj\u00eb moment rreziku, por u shnd\u00ebrrua n\u00eb nj\u00eb nga themelet e historis\u00eb politike shqiptare.<\/p>\n
5. Nga Berlini 1878 te Londra 1913: rruga e gjat\u00eb drejt shtetit shqiptar dhe kufijt\u00eb e p\u00ebrcaktuar nga diplomacia evropiane<\/p>\n
Traktati i Berlinit nuk e mbylli \u00e7\u00ebshtjen shqiptare. P\u00ebrkundrazi, ai hapi nj\u00eb periudh\u00eb t\u00eb re historike n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn shqiptar\u00ebt do t\u00eb p\u00ebrballeshin me sfida t\u00eb shumta politike, diplomatike dhe territoriale.<\/p>\n
Viti 1878 tregoi dob\u00ebsin\u00eb e nj\u00eb populli q\u00eb kishte nj\u00eb identitet t\u00eb dalluesh\u00ebm, por ende nuk kishte nj\u00eb shtet t\u00eb organizuar q\u00eb t\u00eb mbronte interesat e tij n\u00eb aren\u00ebn nd\u00ebrkomb\u00ebtare. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye, dekadat q\u00eb pasuan u shnd\u00ebrruan n\u00eb nj\u00eb periudh\u00eb t\u00eb gjat\u00eb p\u00ebrpjekjesh p\u00ebr nd\u00ebrgjegj\u00ebsim komb\u00ebtar, zhvillim kulturor dhe organizim politik. \u00b9\u2079<\/p>\n
Pas shp\u00ebrndarjes s\u00eb Lidhjes Shqiptare t\u00eb Prizrenit, ideja komb\u00ebtare shqiptare nuk u zhduk. P\u00ebrkundrazi, ajo u p\u00ebrhap p\u00ebrmes veprimtaris\u00eb s\u00eb rilind\u00ebsve, p\u00ebrmes shkrimeve n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe, p\u00ebrpjekjeve p\u00ebr hapjen e shkollave dhe p\u00ebrmes k\u00ebrkes\u00ebs p\u00ebr njohjen e shqiptar\u00ebve si nj\u00eb komb me t\u00eb drejta politike.<\/p>\n
N\u00eb k\u00ebt\u00eb periudh\u00eb, kultura u kthye n\u00eb nj\u00eb form\u00eb t\u00eb rezistenc\u00ebs komb\u00ebtare. Gjuha shqipe, arsimi dhe let\u00ebrsia u pan\u00eb jo vet\u00ebm si mjete t\u00eb zhvillimit shoq\u00ebror, por edhe si themele t\u00eb ruajtjes s\u00eb identitetit. \u00b2\u2070<\/p>\n
Rilindja Komb\u00ebtare Shqiptare: nd\u00ebrtimi i nj\u00eb ideje politike<\/p>\n
L\u00ebvizja Komb\u00ebtare Shqiptare e fundit t\u00eb shekullit XIX nuk ishte vet\u00ebm nj\u00eb p\u00ebrpjekje p\u00ebr mbrojtjen e territoreve. Ajo ishte edhe nj\u00eb p\u00ebrpjekje p\u00ebr t\u00eb nd\u00ebrtuar nj\u00eb ide t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt komb\u00ebtare.<\/p>\n
Rilind\u00ebsit shqiptar\u00eb punuan p\u00ebr t\u00eb kap\u00ebrcyer ndarjet krahinore dhe fetare dhe p\u00ebr t\u00eb krijuar bindjen se shqiptar\u00ebt, pavar\u00ebsisht dallimeve t\u00eb tyre, kishin nj\u00eb histori, gjuh\u00eb dhe t\u00eb ardhme t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt.<\/p>\n
Kjo pun\u00eb ishte jasht\u00ebzakonisht e r\u00ebnd\u00ebsishme, sepse n\u00eb Evrop\u00ebn e shekullit XIX ideja e kombit po b\u00ebhej baza kryesore mbi t\u00eb cil\u00ebn nd\u00ebrtoheshin shtetet e reja.<\/p>\n
P\u00ebrvoja e Berlinit kishte treguar se pa nj\u00eb identitet politik t\u00eb artikuluar, nj\u00eb popull rrezikonte t\u00eb mos kishte z\u00eb n\u00eb vendimet nd\u00ebrkomb\u00ebtare.<\/p>\n
Luft\u00ebrat Ballkanike dhe rikthimi i \u00e7\u00ebshtjes shqiptare n\u00eb diplomacin\u00eb evropiane<\/p>\n
N\u00eb fillim t\u00eb shekullit XX, situata n\u00eb Ballkan u b\u00eb edhe m\u00eb e paq\u00ebndrueshme. Dob\u00ebsimi i m\u00ebtejsh\u00ebm i Perandoris\u00eb Osmane krijoi nj\u00eb gar\u00eb t\u00eb re nd\u00ebrmjet shteteve ballkanike p\u00ebr territoret e saj evropiane.<\/p>\n
N\u00eb vitet 1912\u20131913 shp\u00ebrthyen Luft\u00ebrat Ballkanike, t\u00eb cilat soll\u00ebn ndryshime t\u00eb m\u00ebdha politike n\u00eb rajon. P\u00ebr shqiptar\u00ebt, kjo ishte nj\u00eb periudh\u00eb vendimtare: ose \u00e7\u00ebshtja shqiptare do t\u00eb gjente nj\u00eb zgjidhje politike, ose territoret shqiptare rrezikonin t\u00eb ndaheshin nd\u00ebrmjet shteteve fqinje. \u00b2\u00b9<\/p>\n
N\u00eb k\u00ebt\u00eb situat\u00eb, m\u00eb 28 N\u00ebntor 1912, n\u00eb Vlor\u00eb u shpall Pavar\u00ebsia e Shqip\u00ebris\u00eb. Ishte nj\u00eb akt historik q\u00eb p\u00ebrmblidhte dekada p\u00ebrpjekjesh t\u00eb nisura q\u00eb nga kriza e vitit 1878.<\/p>\n
Shpallja e pavar\u00ebsis\u00eb nuk ishte vet\u00ebm nj\u00eb deklarat\u00eb politike. Ajo ishte rezultat i nj\u00eb procesi t\u00eb gjat\u00eb historik ku p\u00ebrvoja e Berlinit, veprimtaria e Lidhjes s\u00eb Prizrenit dhe puna e Rilindjes Komb\u00ebtare kishin luajtur nj\u00eb rol t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm.<\/p>\n
Konferenca e Londr\u00ebs 1913: shteti i ri dhe kufijt\u00eb e diskutuesh\u00ebm<\/p>\n
Pas shpalljes s\u00eb pavar\u00ebsis\u00eb, fati i Shqip\u00ebris\u00eb u diskutua p\u00ebrs\u00ebri n\u00eb tryezat diplomatike evropiane. Konferenca e Ambasador\u00ebve n\u00eb Lond\u00ebr u mblodh p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrcaktuar rendin e ri politik n\u00eb Ballkan pas Luft\u00ebrave Ballkanike.<\/p>\n
Fuqit\u00eb e M\u00ebdha njoh\u00ebn krijimin e shtetit shqiptar, por p\u00ebrcaktimi i kufijve t\u00eb tij mbeti nj\u00eb \u00e7\u00ebshtje e nd\u00ebrlikuar. Vendimet e marra lan\u00eb jasht\u00eb shtetit t\u00eb ri shum\u00eb territore me popullsi shqiptare. \u00b2\u00b2<\/p>\n
Ky realitet krijoi nj\u00eb ndjenj\u00eb t\u00eb vazhdim\u00ebsis\u00eb historike me vitin 1878. N\u00eb t\u00eb dyja rastet, shqiptar\u00ebt u p\u00ebrball\u00ebn me faktin se fati i territoreve t\u00eb tyre p\u00ebrcaktohej n\u00eb nj\u00eb mas\u00eb t\u00eb madhe nga vendimet e fuqive nd\u00ebrkomb\u00ebtare.<\/p>\n
Megjithat\u00eb, ndryshimi thelb\u00ebsor ishte se n\u00eb vitin 1913 shqiptar\u00ebt tashm\u00eb kishin nj\u00eb shtet t\u00eb tyre dhe nj\u00eb subjekt politik t\u00eb njohur nd\u00ebrkomb\u00ebtarisht.<\/p>\n
Nga nj\u00eb popull pa z\u00eb te nj\u00eb shtet n\u00eb hart\u00ebn e Evrop\u00ebs<\/p>\n
Kur shihet periudha nga Berlini 1878 deri te Londra 1913, ajo paraqet nj\u00eb rrug\u00ebtim historik t\u00eb jasht\u00ebzakonsh\u00ebm.<\/p>\n
N\u00eb vitin 1878, shqiptar\u00ebt u p\u00ebrball\u00ebn me rrezikun e vendimeve t\u00eb marra pa pranin\u00eb e tyre. N\u00eb vitin 1912\u20131913, ata arrit\u00ebn t\u00eb krijojn\u00eb nj\u00eb shtet t\u00eb pavarur, edhe pse me kufij q\u00eb mbet\u00ebn t\u00eb debatuesh\u00ebm.<\/p>\n
Kjo periudh\u00eb d\u00ebshmon se shteti shqiptar nuk lindi nga nj\u00eb ngjarje e vetme, por nga nj\u00eb proces i gjat\u00eb historik i nd\u00ebrtuar mbi sakrifica, organizim politik dhe p\u00ebrpjekje kulturore.<\/p>\n
Traktati i Berlinit ishte nj\u00eb nga momentet m\u00eb t\u00eb v\u00ebshtira t\u00eb k\u00ebtij procesi, por nj\u00ebkoh\u00ebsisht ishte edhe nj\u00eb nga faktor\u00ebt q\u00eb e p\u00ebrshpejtuan nd\u00ebrgjegj\u00ebsimin komb\u00ebtar shqiptar.<\/p>\n
6. Trash\u00ebgimia e Berlinit: kujtesa historike, drejt\u00ebsia dhe vendi i shqiptar\u00ebve n\u00eb Evrop\u00ebn moderne<\/p>\n
Ngjarjet historike nuk p\u00ebrfundojn\u00eb n\u00eb momentin kur n\u00ebnshkruhen dokumentet diplomatike. Shpesh, pasojat e tyre vazhdojn\u00eb t\u00eb ndikojn\u00eb te brezat q\u00eb vijn\u00eb m\u00eb pas. P\u00ebr shqiptar\u00ebt, Traktati i Berlinit i vitit 1878 \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga ato momente q\u00eb vazhdon t\u00eb mbetet i pranish\u00ebm n\u00eb kujtes\u00ebn historike, jo vet\u00ebm p\u00ebr vendimet q\u00eb u mor\u00ebn at\u00ebher\u00eb, por edhe p\u00ebr ndikimin q\u00eb ato pat\u00ebn n\u00eb zhvillimet e m\u00ebvonshme politike t\u00eb Ballkanit.<\/p>\n
Berlini ishte nj\u00eb d\u00ebshmi e nj\u00eb epoke kur fatet e popujve shpesh p\u00ebrcaktoheshin nga fuqit\u00eb e m\u00ebdha, n\u00eb baz\u00eb t\u00eb interesave strategjike dhe ekuilibrave nd\u00ebrkomb\u00ebtar\u00eb. N\u00eb k\u00ebt\u00eb proces, popujt q\u00eb nuk kishin shtet dhe p\u00ebrfaq\u00ebsim t\u00eb fuqish\u00ebm diplomatik ishin ve\u00e7an\u00ebrisht t\u00eb cenuesh\u00ebm. \u00b2\u00b3<\/p>\n
P\u00ebr shqiptar\u00ebt, kjo periudh\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebson nj\u00eb p\u00ebrvoj\u00eb t\u00eb dyfisht\u00eb historike: nga nj\u00ebra an\u00eb, humbje territoriale dhe pasiguri politike; nga ana tjet\u00ebr, lindjen e nj\u00eb vet\u00ebdijeje t\u00eb re komb\u00ebtare q\u00eb do t\u00eb ndryshonte rrjedh\u00ebn e historis\u00eb.<\/p>\n
Berlini si kujtes\u00eb e nj\u00eb padrejt\u00ebsie historike dhe nj\u00eb m\u00ebsim politik<\/p>\n
Vendimet e Kongresit t\u00eb Berlinit treguan se nj\u00eb hart\u00eb politike mund t\u00eb ndryshoj\u00eb shum\u00eb m\u00eb shpejt sesa mund t\u00eb ndryshoj\u00eb jeta e njer\u00ebzve q\u00eb jetojn\u00eb n\u00eb ato territore.<\/p>\n
P\u00ebr banor\u00ebt e trevave shqiptare t\u00eb prekura nga k\u00ebto vendime, kufijt\u00eb e rinj nuk ishin vet\u00ebm \u00e7\u00ebshtje diplomacie. Ata prek\u00ebn familje, ekonomi, marr\u00ebdh\u00ebnie shoq\u00ebrore dhe identitete t\u00eb formuara nd\u00ebr shekuj.<\/p>\n
Pik\u00ebrisht p\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye, kujtesa historike shqiptare e ka ruajtur<\/p>\n
Traktatin e Berlinit si nj\u00eb simbol t\u00eb nj\u00eb periudhe kur z\u00ebri i shqiptar\u00ebve ishte i dob\u00ebt n\u00eb aren\u00ebn nd\u00ebrkomb\u00ebtare.<\/p>\n
Por historia nuk duhet par\u00eb vet\u00ebm p\u00ebrmes dhimbjes. Ajo duhet par\u00eb edhe p\u00ebrmes m\u00ebsimeve q\u00eb l\u00eb.<\/p>\n
P\u00ebrvoja e vitit 1878 i tregoi shqiptar\u00ebve se mbrojtja e interesave komb\u00ebtare k\u00ebrkonte organizim, arsim, kultur\u00eb dhe diplomaci. Nga kjo vet\u00ebdije lindi Lidhja Shqiptare e Prizrenit, u zhvillua Rilindja Komb\u00ebtare dhe u p\u00ebrgatit rruga drejt pavar\u00ebsis\u00eb.<\/p>\n
Nga nj\u00eb kriz\u00eb historike te nd\u00ebrtimi i nj\u00eb shteti<\/p>\n
Nj\u00eb nga paradokset m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb historis\u00eb s\u00eb Traktatit t\u00eb Berlinit \u00ebsht\u00eb se nj\u00eb marr\u00ebveshje q\u00eb p\u00ebr shum\u00eb shqiptar\u00eb u p\u00ebrjetua si k\u00ebrc\u00ebnim, nj\u00ebkoh\u00ebsisht u b\u00eb nj\u00eb nga shtysat kryesore t\u00eb organizimit komb\u00ebtar.<\/p>\n
Kriza e krijuar nga vendimet territoriale solli nj\u00eb reagim politik. Shqiptar\u00ebt kuptuan se pa nj\u00eb z\u00eb t\u00eb organizuar, pa institucione dhe pa nj\u00eb projekt komb\u00ebtar, e ardhmja e tyre do t\u00eb mbetej e varur nga vendimet e t\u00eb tjer\u00ebve.<\/p>\n
Ky proces nuk ishte i shpejt\u00eb dhe as i leht\u00eb. Ai k\u00ebrkoi dekada p\u00ebrpjekjesh, sakrificash dhe pune nga shum\u00eb figura politike e kulturore.<\/p>\n
Nga ideja e mbrojtjes s\u00eb trojeve n\u00eb vitin 1878 u kalua gradualisht te ideja e shtetit shqiptar n\u00eb vitin 1912.<\/p>\n
Ky ishte nj\u00eb nga transformimet m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme n\u00eb historin\u00eb moderne shqiptare.<\/p>\n
Nj\u00eb reflektim p\u00ebr t\u00eb ardhmen<\/p>\n
Sot, m\u00eb shum\u00eb se nj\u00eb shekull pas Traktatit t\u00eb Berlinit, kujtimi i k\u00ebsaj ngjarjeje mbetet nj\u00eb mund\u00ebsi p\u00ebr t\u00eb reflektuar mbi r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e drejt\u00ebsis\u00eb historike dhe t\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebsis\u00eb nd\u00ebrkomb\u00ebtare.<\/p>\n
Historia e Ballkanit tregon se vendimet e marra pa marr\u00eb parasysh realitetet shoq\u00ebrore dhe identitetet e popujve shpesh krijojn\u00eb pasoja q\u00eb zgjasin p\u00ebr breza.<\/p>\n
Prandaj, studimi i Berlinit nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm nj\u00eb kthim te e kaluara. Ai \u00ebsht\u00eb edhe nj\u00eb m\u00ebsim p\u00ebr t\u00eb tashmen: paqja e q\u00ebndrueshme nd\u00ebrtohet kur diplomacia bashkohet me respektin p\u00ebr t\u00eb drejtat, dinjitetin dhe z\u00ebrin e komuniteteve t\u00eb prekura.<\/p>\n
P\u00ebrfundim<\/p>\n
M\u00eb 13 korrik 1878, n\u00eb Berlin u n\u00ebnshkrua nj\u00eb traktat q\u00eb ndryshoi ekuilibrat politike t\u00eb Ballkanit. P\u00ebr shqiptar\u00ebt, ai sh\u00ebnoi nj\u00eb periudh\u00eb t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb, ku shum\u00eb prej territoreve t\u00eb tyre u b\u00ebn\u00eb pjes\u00eb e vendimeve t\u00eb marra nga t\u00eb tjer\u00ebt.<\/p>\n
Por historia e shqiptar\u00ebve pas Berlinit nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm histori e humbjeve.<\/p>\n
\u00cbsht\u00eb historia e nj\u00eb populli q\u00eb nga nj\u00eb moment pasigurie nd\u00ebrtoi nj\u00eb vet\u00ebdije t\u00eb re komb\u00ebtare. \u00cbsht\u00eb historia e Lidhjes Shqiptare t\u00eb Prizrenit, e Rilindjes Komb\u00ebtare dhe e p\u00ebrpjekjes s\u00eb gjat\u00eb q\u00eb \u00e7oi drejt shpalljes s\u00eb Pavar\u00ebsis\u00eb.<\/p>\n
Traktati i Berlinit mbetet nj\u00eb kujtes\u00eb se kufijt\u00eb mund t\u00eb vizatohen nga diplomat\u00eb dhe fuqit\u00eb e m\u00ebdha, por identiteti, kujtesa dhe vullneti i nj\u00eb populli nuk zhduken nga nj\u00eb vendim i marr\u00eb n\u00eb nj\u00eb tryez\u00eb diplomatike.<\/p>\n
Ai mbetet nj\u00eb kapitull i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm i historis\u00eb shqiptare dhe nj\u00eb d\u00ebshmi se k\u00ebrkimi p\u00ebr dinjitet, p\u00ebrfaq\u00ebsim dhe drejt\u00ebsi historike \u00ebsht\u00eb nj\u00eb proces q\u00eb vazhdon p\u00ebrtej brezave.<\/p>\n
Fusnotat:<\/p>\n
1. Teksti i Traktatit t\u00eb Berlinit (13 korrik 1878), n\u00eb dokumentet diplomatike t\u00eb koh\u00ebs, p\u00ebrfshir\u00eb botimet zyrtare t\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnieve nd\u00ebrkomb\u00ebtare si Foreign Relations of the United States, 1878. Dokumenti p\u00ebrmban aktet e marr\u00ebveshjes s\u00eb n\u00ebnshkruar nga Fuqit\u00eb e M\u00ebdha pas Luft\u00ebs Ruso-Turke.<\/p>\n
2. Memorandum to Lord Beaconsfield (1878), dokument diplomatik shqiptar drejtuar qeveris\u00eb britanike dhe Fuqive t\u00eb M\u00ebdha gjat\u00eb Kongresit t\u00eb Berlinit, ku paraqiteshin k\u00ebrkesat dhe shqet\u00ebsimet shqiptare p\u00ebr mbrojtjen e territoreve t\u00eb tyre.<\/p>\n
3. D\u00ebfrim Gashi, \u201cKongresi i Berlinit dhe Tokat Shqiptare\u201d, Gjurmime Albanologjike, Instituti Albanologjik i Prishtin\u00ebs, 2014. Studim mbi ndikimin e vendimeve t\u00eb Kongresit t\u00eb Berlinit n\u00eb territoret shqiptare dhe n\u00eb \u00e7\u00ebshtjen komb\u00ebtare shqiptare.<\/p>\n
4. Stavro Skendi, The Albanian National Awakening, 1878\u20131912, Princeton University Press, 1967. Vep\u00ebr themelore mbi zhvillimin e Rilindjes Komb\u00ebtare Shqiptare dhe rolin e Lidhjes Shqiptare t\u00eb Prizrenit pas kriz\u00ebs s\u00eb vitit 1878.<\/p>\n
5. Nicolae Iorga, Geschichte des Osmanischen Reiches, studime mbi kriz\u00ebn e Perandoris\u00eb Osmane dhe ndikimin e saj n\u00eb ekuilibrat ballkanik\u00eb gjat\u00eb shekullit XIX.<\/p>\n
6. Traktati i Sh\u00ebn Stefanit (3 mars 1878) dhe dokumentet diplomatike q\u00eb lidhen me rishikimin e tij n\u00eb Kongresin e Berlinit. Marr\u00ebveshja sh\u00ebrbeu si pik\u00ebnisje p\u00ebr riorganizimin diplomatik evropian t\u00eb vitit 1878.<\/p>\n
7. Henry Kissinger, Diplomacy, Simon & Schuster, 1994. P\u00ebrdoret p\u00ebr analiz\u00ebn e konceptit t\u00eb ekuilibrit t\u00eb fuqive n\u00eb diplomacin\u00eb evropiane.<\/p>\n
8. Miranda Vickers, The Albanians: A Modern History, I.B. Tauris, 1995. Trajton zhvillimin e \u00e7\u00ebshtjes komb\u00ebtare shqiptare dhe marr\u00ebdh\u00ebniet me shtetet fqinje n\u00eb fundin e shekullit XIX.<\/p>\n
9. Noel Malcolm, Kosovo: A Short History, Macmillan, 1998. Analizon ndryshimet territoriale, administrimin dhe pasojat shoq\u00ebrore t\u00eb zhvillimeve n\u00eb territoret shqiptare gjat\u00eb k\u00ebsaj periudhe.<\/p>\n
10. Traktati i Berlinit, neni q\u00eb lidhet me zgjerimin territorial t\u00eb Malit t\u00eb Zi dhe \u00e7\u00ebshtjen e territoreve t\u00eb caktuara pas Luft\u00ebs Ruso-Turke. Dokumentet e Kongresit t\u00eb Berlinit, 1878.<\/p>\n
11. Stavro Skendi, The Albanian National Awakening, 1878\u20131912, Princeton University Press, 1967. Trajtim i holl\u00ebsish\u00ebm i rolit t\u00eb Lidhjes Shqiptare t\u00eb Prizrenit n\u00eb mbrojtjen e Plav\u00ebs dhe Gucis\u00eb.<\/p>\n
12. Kristo Frash\u00ebri, Lidhja Shqiptare e Prizrenit, Akademia e Shkencave e Shqip\u00ebris\u00eb. Analizon \u00e7\u00ebshtjen e Ulqinit dhe p\u00ebrpjekjet politike e ushtarake t\u00eb Lidhjes.<\/p>\n
13. George Gawrych, The Crescent and the Eagle: Ottoman Rule, Islam and the Albanians, 1874\u20131913, I.B. Tauris, 2006. P\u00ebrshkrim i marr\u00ebdh\u00ebnieve nd\u00ebrmjet Perandoris\u00eb Osmane, Lidhjes s\u00eb Prizrenit dhe kriz\u00ebs s\u00eb Ulqinit.<\/p>\n
14. Noel Malcolm, Kosovo: A Short History, Macmillan, 1998. Studim mbi ndryshimet demografike dhe shp\u00ebrnguljet e popullsive shqiptare pas luft\u00ebrave ruso-osmane dhe serbo-osmane.<\/p>\n
15. Akademia e Shkencave e Shqip\u00ebris\u00eb, Historia e Popullit Shqiptar, V\u00ebllimi II, Tiran\u00eb. Kapitulli mbi Lidhjen Shqiptare t\u00eb Prizrenit dhe zhvillimet politike t\u00eb vitit 1878.<\/p>\n
16. Stavro Skendi, The Albanian National Awakening, 1878\u20131912, Princeton University Press, 1967. Analiz\u00eb mbi kalimin e Lidhjes nga nj\u00eb organizim mbrojt\u00ebs territorial n\u00eb nj\u00eb l\u00ebvizje me k\u00ebrkesa komb\u00ebtare.<\/p>\n
17. Miranda Vickers, The Albanians: A Modern History, I.B. Tauris, 1995. P\u00ebrshkrim i memorandumeve shqiptare dhe p\u00ebrpjekjeve diplomatike p\u00ebrpara Fuqive t\u00eb M\u00ebdha.<\/p>\n
18. George Gawrych, The Crescent and the Eagle: Ottoman Rule, Islam and the Albanians, 1874\u20131913, I.B. Tauris, 2006. Trajtim i marr\u00ebdh\u00ebnieve nd\u00ebrmjet Lidhjes Shqiptare t\u00eb Prizrenit dhe administrat\u00ebs osmane deri n\u00eb shp\u00ebrndarjen e saj m\u00eb 1881.<\/p>\n
19. Stavro Skendi, The Albanian National Awakening, 1878\u20131912, Princeton University Press, 1967. Trajton zhvillimin e l\u00ebvizjes komb\u00ebtare shqiptare pas Kongresit t\u00eb Berlinit dhe procesin e formimit t\u00eb vet\u00ebdijes komb\u00ebtare.<\/p>\n
20. Robert Elsie, Historical Dictionary of Albania, Scarecrow Press, 2010. P\u00ebrmbledhje mbi Rilindjen Komb\u00ebtare Shqiptare, zhvillimin e gjuh\u00ebs shqipe, arsimit dhe kultur\u00ebs komb\u00ebtare.<\/p>\n
21. Akademia e Shkencave e Shqip\u00ebris\u00eb, Historia e Popullit Shqiptar, V\u00ebllimi III, Tiran\u00eb. Trajtim i Luft\u00ebrave Ballkanike, shpalljes s\u00eb pavar\u00ebsis\u00eb dhe zhvillimeve politike t\u00eb viteve 1912\u20131913.<\/p>\n
22. Margaret MacMillan, The Peacemakers: The Paris Peace Conference of 1919 and Its Attempt to End War, John Murray, 2001 (p\u00ebr analiz\u00ebn e diplomacis\u00eb s\u00eb fuqive t\u00eb m\u00ebdha dhe vazhdim\u00ebsin\u00eb e praktikave diplomatike evropiane); si dhe dokumentet e Konferenc\u00ebs s\u00eb Ambasador\u00ebve n\u00eb Lond\u00ebr, 1913.<\/p>\n
23. Eric Hobsbawm, Nations and Nationalism since 1780: Programme, Myth, Reality, Cambridge University Press, 1990. Analiz\u00eb mbi formimin e kombeve moderne dhe rolin e institucioneve politike n\u00eb krijimin e identiteteve komb\u00ebtare.<\/p>\n
Vendi i Lek\u00ebs,13.07.2026<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Isuf B.Bajrami \u00abHistoria njeh pak \u00e7aste kur nj\u00eb komb \u00ebsht\u00eb gjykuar pa qen\u00eb i pranish\u00ebm…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":35448,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"class_list":["post-35445","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-op-ed"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/35445","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=35445"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/35445\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":35449,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/35445\/revisions\/35449"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/35448"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=35445"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=35445"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=35445"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}