{"id":3792,"date":"2026-04-21T09:25:28","date_gmt":"2026-04-21T09:25:28","guid":{"rendered":"https:\/\/faktiditor.ch\/?p=3792"},"modified":"2026-04-21T09:25:28","modified_gmt":"2026-04-21T09:25:28","slug":"pse-shenjestrimi-i-ekonomise-ne-hije-e-godet-iranin-aty-ku-i-dhemb-me-se-shumti","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/faktiditor.ch\/?p=3792","title":{"rendered":"Pse sh\u00ebnjestrimi i \u201cekonomis\u00eb n\u00eb hije\u201d e godet Iranin aty ku i dhemb m\u00eb s\u00eb shumti"},"content":{"rendered":"<p>Nuk e di n\u00ebse kjo anije i p\u00ebrket IRGC-s\u00eb apo jo, por meq\u00eb sistemi i tyre \u00ebsht\u00eb i till\u00eb, t\u00eb gjith\u00eb duhet ta din\u00eb\u2026. M\u00eb habit fakti q\u00eb amerikan\u00ebt, pra administrata, nuk e kan\u00eb shpjeguar v\u00ebrtet si funksionon ekonomia atje.<\/p>\n<p>Dhe, kjo \u00ebsht\u00eb n\u00eb d\u00ebm t\u00eb tyre; po marrin shum\u00eb kritika sepse, \u201cO, ju do ta shkat\u00ebrroni infrastruktur\u00ebn\u201d. Por, ata e zot\u00ebrojn\u00eb infrastruktur\u00ebn, pjes\u00ebn m\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb saj. Ka tregti private dhe nj\u00ebfar\u00eb ekonomie civile, por ajo nuk \u00ebsht\u00eb e madhe dhe mund t\u00eb merret leht\u00ebsisht nga regjimi.<\/p>\n<p>N\u00eb jav\u00ebt e fundit, me ndaljen e internetit nga regjimi, shum\u00eb njer\u00ebz q\u00eb kishin biznese private dhe civile p\u00ebrdornin internetin p\u00ebr t\u00eb b\u00ebr\u00eb biznes. Interneti u ndal. Kostoja ishte miliarda. Njer\u00ebzit nuk mund t\u00eb komunikojn\u00eb dhe nuk mund t\u00eb b\u00ebjn\u00eb biznes.<\/p>\n<p>Pra, shkat\u00ebrrimi i pjes\u00ebs m\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb infrastruktur\u00ebs s\u00eb madhe, p\u00ebrfshir\u00eb transportin detar, do t\u00eb ishte pjes\u00eb e forcave, forcave t\u00eb armatosura, p\u00ebr shembull, edhe n\u00ebse ato nuk supozohet t\u00eb jen\u00eb anije tregtare t\u00eb armatosura q\u00eb i sh\u00ebrbejn\u00eb q\u00ebllimeve t\u00eb regjimit iranian p\u00ebr luft\u00eb, jo p\u00ebr paqe.<\/p>\n<p>Radio Evropa e Lir\u00eb : Ju e keni p\u00ebrshkruar IRGC-n\u00eb si nj\u00eb \u201cshtet brenda shtetit\u201d. Duke pasur parasysh ndryshimet e fundit n\u00eb udh\u00ebheqje, sa pjes\u00eb t\u00eb ekonomis\u00eb s\u00eb Iranit kontrollon sot IRGC-ja dhe a \u00ebsht\u00eb e mundur t\u00eb ndahet qeverisja civile nga fuqia ushtarake?<\/p>\n<p>Rachel Ehrenfeld: N\u00eb nj\u00eb far\u00eb m\u00ebnyre, po. Civile, \u00e7far\u00ebdo q\u00eb \u00ebsht\u00eb civile, \u00ebsht\u00eb n\u00ebn kontrollin e IRGC-s\u00eb. Nga t\u00eb dh\u00ebnat e fundit q\u00eb kam mundur t\u00eb nxjerr, ata kontrollojn\u00eb rreth dy t\u00eb tretat e ekonomis\u00eb.<\/p>\n<p>Kjo lidhet me at\u00eb q\u00eb Khamenei, dhe para tij Khomeini, e quajt\u00ebn \u201cekonomi q\u00ebndrese\u201d. Ata donin t\u00eb krijonin nj\u00eb ekonomi q\u00eb i b\u00ebn ball\u00eb armikut.<\/p>\n<p>Njer\u00ebzit duhet ta din\u00eb k\u00ebt\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u00eb mos kritikojn\u00eb m\u00eb kur goditet infrastruktura, sepse k\u00ebto t\u00eb gjitha i sh\u00ebrbejn\u00eb IRGC-s\u00eb, q\u00eb \u00ebsht\u00eb forca m\u00eb e fuqishme n\u00eb Iran.<\/p>\n<p>Radio Evropa e Lir\u00eb: Raportet sugjerojn\u00eb se nj\u00eb \u201ck\u00ebshill ushtarak\u201d ka anashkaluar administrat\u00ebn e Pezeshkianit. A tregon kjo se IRGC-ja ka konsoliduar kontrollin mbi shtetin iranian?<\/p>\n<p>Rachel Ehrenfeld: Duket se po, sepse d\u00ebgjuam nj\u00eb dit\u00eb q\u00eb ngushticat (Ngushtica e Hormuzit) ishin t\u00eb hapura, dhe menj\u00ebher\u00eb m\u00eb pas, disa or\u00eb m\u00eb von\u00eb, ishin mbyllur. Kjo tregon qart\u00eb se po zhvillohet nj\u00eb luft\u00eb p\u00ebr pushtet.<\/p>\n<p>Por, nga sa kuptoj, IRGC-ja \u00ebsht\u00eb v\u00ebrtet grupi q\u00eb drejton regjimin.<\/p>\n<p>Radio Evropa e Lir\u00eb: Duke p\u00ebrdorur zjarr kund\u00ebr nj\u00eb anijeje cistern\u00eb, a po sinjalizon Uashingtoni se tani e konsideron flot\u00ebn tregtare t\u00eb IRGC-s\u00eb si sh\u00ebnjest\u00ebr legjitime ushtarake?<\/p>\n<p>Rachel Ehrenfeld: Sigurisht q\u00eb po, sepse nuk dihet se \u00e7far\u00eb transportojn\u00eb. Ajo q\u00eb transportojn\u00eb mund t\u00eb jen\u00eb arm\u00eb, municione, ose di\u00e7ka q\u00eb plot\u00ebson nevojat e tyre.<\/p>\n<p>Edhe n\u00ebse \u00ebsht\u00eb di\u00e7ka si hurma nga ndonj\u00eb shkret\u00ebtir\u00eb, parat\u00eb nga shitja do t\u00eb shkojn\u00eb n\u00eb xhepat e IRGC-s\u00eb. \u00c7do gj\u00eb q\u00eb l\u00ebviz tani atje, l\u00ebviz sepse IRGC e lejon.<\/p>\n<p>Radio Evropa e Lir\u00eb: Thuhet se Touska transportonte mallra p\u00ebr p\u00ebrdorim t\u00eb dyfisht\u00eb. N\u00eb k\u00ebrkimet tuaja, sa shpesh IRGC-ja fsheh materiale me lidhje ushtarake brenda d\u00ebrgesave civile?<\/p>\n<p>Rachel Ehrenfeld: Ata jan\u00eb t\u00eb njohur p\u00ebr mallrat me p\u00ebrdorim t\u00eb dyfisht\u00eb. Dhe, p\u00ebrs\u00ebri, edhe n\u00ebse \u00ebsht\u00eb di\u00e7ka q\u00eb mund ta shesin, ose ta riparojn\u00eb dhe ta p\u00ebrdorin p\u00ebr di\u00e7ka tjet\u00ebr, gjith\u00e7ka lidhet me vler\u00ebn, pra vler\u00ebn financiare.<\/p>\n<p>Sa kushton? E shesin, fitojn\u00eb para, ose kursejn\u00eb para. Pra, \u00e7do gj\u00eb q\u00eb hyn dhe del i sjell p\u00ebrfitim atyre.<\/p>\n<p>Radio Evropa e Lir\u00eb: Ju keni argumentuar se goditja e infrastruktur\u00ebs mund t\u00eb jet\u00eb m\u00eb efektive sesa p\u00ebrballja e drejtp\u00ebrdrejt\u00eb ushtarake. A jan\u00eb veprimet e tanishme t\u00eb SHBA-s\u00eb shembull i k\u00ebsaj strategjie n\u00eb praktik\u00eb?<\/p>\n<p>Rachel Ehrenfeld: N\u00ebse Shtetet e Bashkuara \u2013 dhe shpresojm\u00eb edhe vende t\u00eb tjera, jo vet\u00ebm vendet per\u00ebndimore, por edhe fqinj\u00ebt e Iranit \u2013 e zbatojn\u00eb bllokad\u00ebn si\u00e7 duhet dhe i p\u00ebrmbahen sanksioneve, ekonomia e Iranit do t\u00eb shembet, s\u00eb shpejti.<\/p>\n<p>Radio Evropa e Lir\u00eb: Ka raportime p\u00ebr nj\u00eb \u201cbllokad\u00eb selektive\u201d pran\u00eb ishullit Larak. A e mbron p\u00ebrfshirja e thell\u00eb e IRGC-s\u00eb n\u00eb ekonomi nga nj\u00eb trysni e till\u00eb apo e b\u00ebn m\u00eb t\u00eb cenueshme?<\/p>\n<p>Rachel Ehrenfeld: Ata gjithashtu po k\u00ebrc\u00ebnojn\u00eb transportin tregtar n\u00eb vende t\u00eb tjera, si pran\u00eb Bab al-Mandabit. Po p\u00ebrpiqen realisht t\u00eb nd\u00ebrpresin transportin detar nd\u00ebrkomb\u00ebtar.<\/p>\n<p>Duhet t\u00eb parandalohen. Ky lloj shantazhi nuk mund t\u00eb lejohet.<\/p>\n<p>Radio Evropa e Lir\u00eb: Meq\u00eb po afrohet afati i 22 prillit p\u00ebr arm\u00ebpushimin, si e vler\u00ebsoni fundin e loj\u00ebs ekonomike t\u00eb regjimit? A ka shenja trysnie?<\/p>\n<p>Rachel Ehrenfeld: Nuk e di. IRGC-ja e drejton at\u00eb, dhe ky \u00ebsht\u00eb nj\u00eb regjim radikal, ideologjik. Q\u00ebllimi i tyre \u00ebsht\u00eb t\u00eb krijojn\u00eb sa m\u00eb shum\u00eb kaos, t\u00eb vrasin sa m\u00eb shum\u00eb \u201cjobesimtar\u00eb\u201d dhe t\u00eb vdesin p\u00ebr besimet e tyre q\u00eb t\u00eb vij\u00eb Imami i 12-t\u00eb.<\/p>\n<p>Kur beson n\u00eb nj\u00eb ideologji t\u00eb till\u00eb, q\u00eb shumica e njer\u00ebzve n\u00eb bot\u00eb nuk e kuptojn\u00eb, nuk e di \u00e7far\u00eb do t\u00eb mbizot\u00ebroj\u00eb. Por, gj\u00ebja optimale q\u00eb mund t\u00eb ndodh\u00eb \u00ebsht\u00eb ndryshimi i regjimit.<\/p>\n<p>Radio Evropa e Lir\u00eb: N\u00ebse arm\u00ebpushimi skadon pa p\u00ebrparim, \u00e7far\u00eb prisni se do t\u00eb ndodh\u00eb?<\/p>\n<p>Rachel Ehrenfeld: Mendoj se fuqia ushtarake duhet ta gjunj\u00ebzoj\u00eb k\u00ebt\u00eb regjim; t\u00eb eliminoj\u00eb sa m\u00eb shum\u00eb udh\u00ebheq\u00ebs t\u00eb jet\u00eb e mundur ose ta detyroj\u00eb regjimin t\u00eb zhduket.<\/p>\n<p>Shpresoj q\u00eb populli i Iranit t\u00eb dal\u00eb n\u00eb rrug\u00eb dhe ta detyroj\u00eb ndryshimin. Ka shum\u00eb njer\u00ebz t\u00eb pak\u00ebnaqur. Kemi par\u00eb protesta dhe e dim\u00eb q\u00eb IRGC-ja dhe Basij kan\u00eb vrar\u00eb protestues.<\/p>\n<p>Shum\u00eb njer\u00ebz nuk e duan k\u00ebt\u00eb. Udh\u00ebheqja ka vjedhur miliarda, \u00ebsht\u00eb pasuruar dhe ka d\u00ebrguar familjet jasht\u00eb vendit nd\u00ebrsa njer\u00ebzit e zakonsh\u00ebm vuajn\u00eb.<\/p>\n<p>Radio Evropa e Lir\u00eb: Dhe p\u00ebr fund, a p\u00ebrfaq\u00ebson ky moment ndonj\u00eb ndryshim m\u00eb t\u00eb gjer\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00ebn se si p\u00ebrdoret lufta ekonomike kund\u00ebr aktor\u00ebve shtet\u00ebror\u00eb si Irani?<\/p>\n<p>Rachel Ehrenfeld: Do t\u00eb nxirren shum\u00eb m\u00ebsime nga kjo luft\u00eb. Lufta ekonomike ka shum\u00eb faza dhe mund t\u00eb ndihmoj\u00eb shum\u00eb, sidomos pasi ekonomia e Iranit ishte tashm\u00eb n\u00eb gjendje t\u00eb keqe para luft\u00ebs.<\/p>\n<p>N\u00ebse doni t\u00eb fitoni, duhet t\u00eb p\u00ebrdorni strategjit\u00eb m\u00eb t\u00eb mira: luft\u00ebn ekonomike dhe at\u00eb kinetike s\u00eb bashku. Shpresojm\u00eb jo p\u00ebr shum\u00eb koh\u00eb, sepse t\u00eb dyja i d\u00ebmtojn\u00eb edhe njer\u00ebzit e pafajsh\u00ebm.<\/p>\n<p>Dhe, kjo \u00ebsht\u00eb fatkeq\u00ebsi. Por, ky regjim ka qen\u00eb n\u00eb pushtet p\u00ebr dekada, dhe ata q\u00eb p\u00ebrpiqen t\u00eb ndalin zgjerimin e tij nuk mund t\u00eb faj\u00ebsohen thjesht p\u00ebr nd\u00ebrhyrjen tani.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nuk e di n\u00ebse kjo anije i p\u00ebrket IRGC-s\u00eb apo jo, por meq\u00eb sistemi i&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3798,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-3792","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bote"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3792","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3792"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3792\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3799,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3792\/revisions\/3799"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/3798"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3792"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3792"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3792"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}