{"id":50274,"date":"2026-09-12T11:44:01","date_gmt":"2026-09-12T09:44:01","guid":{"rendered":"https:\/\/faktiditor.ch\/?p=50274"},"modified":"2026-09-12T11:44:01","modified_gmt":"2026-09-12T09:44:01","slug":"waters-teoria-qe-lidh-thacin-dhe-te-tjeret-me-krime-mund-te-shtrihet-shume-gjere","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/faktiditor.ch\/?p=50274","title":{"rendered":"Waters: Teoria q\u00eb lidh Tha\u00e7in dhe t\u00eb tjer\u00ebt me krime mund t\u00eb shtrihet shum\u00eb gjer\u00eb"},"content":{"rendered":"<p>Teoria q\u00eb Prokuroria Speciale p\u00ebrdor p\u00ebr t\u2019i lidhur Hashim Tha\u00e7in dhe tre t\u00eb bashkakuzuarit me krimet e pretenduara mund t\u00eb shkoj\u00eb shum\u00eb p\u00ebrtej kat\u00ebr personave n\u00eb bank\u00ebn e t\u00eb akuzuarve.<\/p>\n<p>K\u00ebshtu vler\u00ebson Timothy Waters, profesor i s\u00eb Drejt\u00ebs n\u00eb Universitetin e Indian\u00ebs dhe ekspert i drejt\u00ebsis\u00eb penale nd\u00ebrkomb\u00ebtare, i cili ka punuar edhe n\u00eb rastin e Sllobodan Millosheviqit n\u00eb Tribunalin p\u00ebr ish-Jugosllavin\u00eb.<\/p>\n<p>N\u00eb nj\u00eb intervist\u00eb p\u00ebr Radion Evropa e Lir\u00eb, Waters thot\u00eb se \u201cnd\u00ebrmarrja e p\u00ebrbashk\u00ebt kriminale\u201d \u00ebsht\u00eb nj\u00eb teori q\u00eb mund\u00ebson lidhjen e t\u00eb akuzuarve me krime q\u00eb nuk pretendohet se i kan\u00eb kryer vet\u00eb.<\/p>\n<p>\u201cPik\u00ebrisht p\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye kjo teori edhe kritikohet\u201d, thot\u00eb ai, duke shtuar se pjesa m\u00eb e v\u00ebshtir\u00eb \u00ebsht\u00eb t\u00eb d\u00ebshmohet lidhja mes krimeve dhe personave n\u00eb gjykim.<\/p>\n<p>M\u00eb 16 shtator, Dhomat e Specializuara n\u00eb Hag\u00eb pritet t\u00eb shpallin aktgjykimin e shkall\u00ebs s\u00eb par\u00eb ndaj ish-udh\u00ebheq\u00ebsve t\u00eb Ushtris\u00eb \u00c7lirimtare t\u00eb Kosov\u00ebs: Hashim Tha\u00e7it, Kadri Veselit, Rexhep Selimit dhe Jakup Krasniqit.<\/p>\n<p>Waters thot\u00eb se teknikisht gjykohen kat\u00ebr individ\u00eb, por se implikimet e teoris\u00eb mbi t\u00eb cil\u00ebn mb\u00ebshtetet rasti, mund t\u00eb shtrihen shum\u00eb m\u00eb gjer\u00eb.<\/p>\n<p>Radio Evropa e Lir\u00eb: Profesor Waters, fillimisht doja t\u2019ju pyesja: \u00e7far\u00eb \u00ebsht\u00eb n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb n\u00eb gjykim n\u00eb k\u00ebt\u00eb rast \u2013 individ\u00ebt, apo edhe versioni i Prokuroris\u00eb p\u00ebr m\u00ebnyr\u00ebn se si ka vepruar U\u00c7K-ja?<\/p>\n<p>Timothy Waters: Kjo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb pyetje shum\u00eb e mir\u00eb. Natyrisht, ka nj\u00eb p\u00ebrgjigje teknike dhe nj\u00eb m\u00eb t\u00eb gjer\u00eb.<\/p>\n<p>Teknikisht, vet\u00ebm k\u00ebta individ\u00eb jan\u00eb n\u00eb gjykim. E gjith\u00eb kjo fush\u00eb e s\u00eb drejt\u00ebs mb\u00ebshtetet n\u00eb iden\u00eb se gjykohen individ\u00ebt, jo grupet apo shtetet. Pra, ky \u00ebsht\u00eb edhe thelbi i k\u00ebtij projekti: pretendimi se p\u00ebrgjegj\u00ebsia \u00ebsht\u00eb individuale.<\/p>\n<p>Por, un\u00eb jam mjaft skeptik se gj\u00ebrat mund t\u00eb ndahen kaq leht\u00eb. N\u00eb praktik\u00eb, proceset e tilla shpesh shihen si di\u00e7ka shum\u00eb m\u00eb e gjer\u00eb \u2013 si nj\u00eb lloj aktakuze ndaj nj\u00eb l\u00ebvizjeje politike apo nj\u00eb l\u00ebvizjeje t\u00eb luft\u00ebs.<\/p>\n<p>Kjo nuk \u00ebsht\u00eb di\u00e7ka e re. Ka ndodhur n\u00eb shum\u00eb procese t\u00eb tilla, q\u00eb nga Nurembergu, madje mund t\u00eb kthehemi edhe deri te Lufta e Par\u00eb Bot\u00ebrore.<\/p>\n<p>Gjithmon\u00eb ka ekzistuar ideja se k\u00ebto gjykime kan\u00eb t\u00eb b\u00ebjn\u00eb jo vet\u00ebm me individ\u00ebt, por edhe me konfliktin m\u00eb t\u00eb gjer\u00eb dhe shoq\u00ebrit\u00eb q\u00eb q\u00ebndrojn\u00eb pas tij.<\/p>\n<p>Kjo \u00ebsht\u00eb, gjithashtu, nj\u00eb lloj mb\u00ebshtetjeje e t\u00ebrthort\u00eb p\u00ebr k\u00ebt\u00eb projekt\u2026 sepse ka at\u00eb q\u00eb sot e quajm\u00eb \u2018lawfare\u2019 [p\u00ebrdorim i ligjit si mjet n\u00eb nj\u00eb konflikt m\u00eb t\u00eb gjer\u00eb].<\/p>\n<p>Pra, kjo \u00ebsht\u00eb di\u00e7ka e pashmangshme n\u00eb procese t\u00eb tilla: ato gjithmon\u00eb p\u00ebrfundojn\u00eb duke pasur kuptim m\u00eb t\u00eb gjer\u00eb sesa vet\u00ebm p\u00ebrgjegj\u00ebsia e individ\u00ebve q\u00eb jan\u00eb n\u00eb bank\u00ebn e t\u00eb akuzuarve.<\/p>\n<p>Kur p\u00ebrgjegj\u00ebsia individuale shkon p\u00ebrtej individit<br \/>\nRadio Evropa e Lir\u00eb: Sa i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm \u00ebsht\u00eb p\u00ebr vendimin p\u00ebrfundimtar debati n\u00ebse U\u00c7K-ja ishte e koordinuar apo e fragmentuar?<\/p>\n<p>Timothy Waters: Ne ende nuk e dim\u00eb vendimin p\u00ebrfundimtar, prandaj mund vet\u00ebm t\u00eb hamend\u00ebsojm\u00eb se sa vendimtare do t\u00eb jet\u00eb kjo \u00e7\u00ebshtje.<\/p>\n<p>Por, duke par\u00eb se si kjo teori \u00ebsht\u00eb p\u00ebrdorur n\u00eb raste t\u00eb tjera, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb pjes\u00eb shum\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme.<\/p>\n<p>Njer\u00ebz si Tha\u00e7i nuk akuzohen se i kan\u00eb kryer drejtp\u00ebrdrejt veprat.<\/p>\n<p>N\u00eb raste t\u00eb tilla, nj\u00eb gj\u00eb \u00ebsht\u00eb t\u00eb d\u00ebshmosh se dikush ka vrar\u00eb apo torturuar nj\u00eb person; pyetja m\u00eb e v\u00ebshtir\u00eb \u00ebsht\u00eb t\u00eb p\u00ebrcaktosh marr\u00ebdh\u00ebnien mes atyre q\u00eb i kan\u00eb kryer veprat dhe njer\u00ebzve n\u00eb struktur\u00ebn ushtarake ose politike.<\/p>\n<p>K\u00ebtu kemi persona q\u00eb nuk pretendohet se i kan\u00eb kryer vet\u00eb apo urdh\u00ebruar drejtp\u00ebrdrejt krimet, por q\u00eb, sipas Prokuroris\u00eb, kan\u00eb pasur nj\u00eb lloj marr\u00ebdh\u00ebnieje komanduese ose vendimmarr\u00ebse me to.<\/p>\n<p>Teoria mbi t\u00eb cil\u00ebn Prokuroria e ka nd\u00ebrtuar rastin, quhet \u2018nd\u00ebrmarrje e p\u00ebrbashk\u00ebt kriminale\u2019.<\/p>\n<p>\u00cbsht\u00eb nj\u00eb koncept juridik shum\u00eb i nd\u00ebrlikuar. Ai lejon q\u00eb shum\u00eb njer\u00ebz t\u00eb lidhen me nj\u00eb grup veprash penale, duke b\u00ebr\u00eb q\u00eb nj\u00eb person t\u00eb mbaj\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebsi juridike p\u00ebr krime t\u00eb kryera nga t\u00eb tjer\u00ebt \u2013 madje edhe p\u00ebr krime p\u00ebr t\u00eb cilat mund t\u00eb mos ket\u00eb ditur.<\/p>\n<p>Shembulli m\u00eb i njohur nga pala tjet\u00ebr e konfliktit \u00ebsht\u00eb rasti i Sllobodan Millosheviqit.<\/p>\n<p>Ai u gjykua mbi baz\u00ebn e teoris\u00eb s\u00eb \u2018nd\u00ebrmarrjes s\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt kriminale\u2019, e cila p\u00ebrfshinte luft\u00ebrat n\u00eb Kosov\u00eb, Bosnje dhe Kroaci. Kjo krijoi nj\u00eb teori t\u00eb gjer\u00eb q\u00eb mund\u00ebsonte lidhjen e shum\u00eb njer\u00ebzve dhe veprave brenda s\u00eb nj\u00ebjt\u00ebs nd\u00ebrmarrje.<\/p>\n<p>E nj\u00ebjta teori po p\u00ebrdoret edhe k\u00ebtu. Nuk po e them k\u00ebt\u00eb domosdoshm\u00ebrisht si kritik\u00eb, por p\u00ebr t\u00eb shpjeguar se ajo i jep Prokuroris\u00eb mund\u00ebsi t\u00eb shkoj\u00eb shum\u00eb larg, pa qen\u00eb e nevojshme t\u00eb d\u00ebshmoj\u00eb nj\u00eb lidhje t\u00eb drejtp\u00ebrdrejt\u00eb mes secilit t\u00eb akuzuar dhe secilit krim.<\/p>\n<p>Pik\u00ebrisht p\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye kjo teori edhe kritikohet. \u00cbsht\u00eb aq e gjer\u00eb sa mund t\u00eb krijoj\u00eb nj\u00eb narrativ q\u00eb i lidh t\u00eb akuzuarit me nj\u00eb gam\u00eb shum\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb veprimeve t\u00eb U\u00c7K-s\u00eb.<\/p>\n<p>Dhe kjo na kthen te pyetja juaj e par\u00eb: a po gjykohen kat\u00ebr individ\u00eb, apo po gjykohet nj\u00eb nd\u00ebrmarrje shum\u00eb m\u00eb e gjer\u00eb, me nj\u00eb q\u00ebllim t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt, gjat\u00eb s\u00eb cil\u00ebs jan\u00eb kryer krime?<\/p>\n<p>Kjo \u00ebsht\u00eb edhe arsyeja pse procese t\u00eb tilla mund t\u00eb perceptohen si sulm ndaj nj\u00eb l\u00ebvizjeje m\u00eb t\u00eb gjer\u00eb. N\u00eb Kosov\u00eb, shum\u00eb njer\u00ebz e shohin k\u00ebt\u00eb si nj\u00eb sulm ndaj luft\u00ebs \u00e7lirimtare dhe l\u00ebvizjes q\u00eb q\u00ebndronte pas saj. A e kan\u00eb gabim ata q\u00eb e shohin k\u00ebshtu? Nuk m\u00eb takon mua ta them.<\/p>\n<p>Pse lidhja me krimet \u00ebsht\u00eb pjesa m\u00eb e v\u00ebshtir\u00eb?<br \/>\nRadio Evropa e Lir\u00eb: A mund t\u00eb konstatojn\u00eb gjyqtar\u00ebt se jan\u00eb kryer krime, por se Prokuroria ka d\u00ebshtuar t\u2019i lidh\u00eb ato me kat\u00ebr t\u00eb akuzuarit?<\/p>\n<p>Timothy Waters: Po, kjo \u00ebsht\u00eb sigurisht e mundur. Sepse, kjo \u00ebsht\u00eb pik\u00ebrisht nj\u00eb teori q\u00eb synon t\u00eb krijoj\u00eb lidhjen mes krimeve dhe t\u00eb t\u00eb akuzuarve.<\/p>\n<p>Ajo q\u00eb ka ndodhur \u00ebsht\u00eb jasht\u00ebzakonisht e r\u00ebnd\u00ebsishme: dikush \u00ebsht\u00eb vrar\u00eb, nj\u00eb familje \u00ebsht\u00eb shkat\u00ebrruar dhe, natyrisht, kjo duhet t\u00eb d\u00ebshmohet.<\/p>\n<p>Por, shpesh \u00ebsht\u00eb m\u00eb e leht\u00eb t\u00eb v\u00ebrtetohet vet\u00eb krimi. Mund t\u00eb kesh trupa t\u00eb gjetur n\u00eb nj\u00eb pus, njer\u00ebz t\u00eb vrar\u00eb me duart e lidhura pas shpine\u2026 Dikush i ka vrar\u00eb dhe shpesh mund t\u00eb p\u00ebrcaktohet se kush e ka b\u00ebr\u00eb. Ndonj\u00ebher\u00eb ka edhe video.<\/p>\n<p>Ajo q\u00eb nuk kemi \u00ebsht\u00eb nj\u00eb video q\u00eb mund t\u00eb tregoj\u00eb lidhjen mes atij krimi dhe dikujt si Tha\u00e7i. N\u00ebse ai, p\u00ebr shembull, \u00ebsht\u00eb duke negociuar n\u00eb Franc\u00eb, cila \u00ebsht\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnia e tij me di\u00e7ka q\u00eb po ndodh n\u00eb terren n\u00eb at\u00eb koh\u00eb apo m\u00eb von\u00eb?<\/p>\n<p>Un\u00eb kam punuar shum\u00eb n\u00eb rastin e Millosheviqit. Ai nuk ishte fizikisht pran\u00eb vendeve ku zhvilloheshin k\u00ebto luft\u00ebra. Lidhja me t\u00eb nd\u00ebrtohej \u2013 edhe pse ai proces nuk p\u00ebrfundoi \u2013 p\u00ebrmes bisedave, urdhrave dhe marr\u00ebdh\u00ebnieve me t\u00eb tjer\u00ebt.<\/p>\n<p>Pra, pik\u00ebrisht k\u00ebto lidhje duhet t\u00eb d\u00ebshmohen. Sepse, n\u00eb shum\u00eb prej k\u00ebtyre rasteve, ekzistenca e krimeve nuk \u00ebsht\u00eb \u00e7\u00ebshtja m\u00eb e kontestuar. Pjesa e v\u00ebshtir\u00eb \u00ebsht\u00eb t\u00eb d\u00ebshmohet marr\u00ebdh\u00ebnia mes atyre krimeve dhe personave q\u00eb jan\u00eb n\u00eb gjykim.<\/p>\n<p>Dhe p\u00ebr ta d\u00ebshmuar k\u00ebt\u00eb, p\u00ebrdoret nj\u00eb teori q\u00eb mund t\u00eb shtrihet te nj\u00eb num\u00ebr shum\u00eb i madh njer\u00ebzish.<\/p>\n<p>Formalisht, askush nuk po thot\u00eb se U\u00c7K-ja \u00ebsht\u00eb n\u00eb gjykim. N\u00eb gjykim jan\u00eb k\u00ebta kat\u00ebr persona. Por, teoria q\u00eb p\u00ebrdoret nuk p\u00ebrfundon domosdoshm\u00ebrisht me ta; logjikisht, implikimet e saj mund t\u00eb shtrihen edhe te shum\u00eb njer\u00ebz t\u00eb tjer\u00eb.<\/p>\n<p>Kjo nuk do t\u00eb thot\u00eb se ata njer\u00ebz do t\u00eb gjykohen. Por, \u00ebsht\u00eb e kuptueshme q\u00eb implikimet e nj\u00eb teorie t\u00eb till\u00eb mund t\u00eb krijojn\u00eb shqet\u00ebsim, sepse prekin m\u00ebnyr\u00ebn se si njer\u00ebzit e shohin at\u00eb p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebn kan\u00eb luftuar.<\/p>\n<p>Radio Evropa e Lir\u00eb: A do t\u00eb thot\u00eb kjo se do t\u00eb ishte shum\u00eb e v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb d\u00ebshmohej nj\u00eb nd\u00ebrmarrje e till\u00eb e p\u00ebrbashk\u00ebt kriminale?<\/p>\n<p>Timothy Waters: T\u00eb d\u00ebshmosh lidhjen e nj\u00eb personi me nj\u00eb varg ngjarjesh \u00ebsht\u00eb e nd\u00ebrlikuar. Kjo teori mund\u00ebson q\u00eb barra e prov\u00ebs t\u00eb jet\u00eb m\u00eb e leht\u00eb. Nuk po e them k\u00ebt\u00eb si kritik\u00eb, por thjesht po e p\u00ebrshkruaj se si funksionon.<\/p>\n<p>P\u00ebr ta ilustruar, mund t\u00eb mendojm\u00eb p\u00ebr m\u00ebnyr\u00ebn se si gjykatat kan\u00eb ndryshuar qasjen ndaj rasteve t\u00eb dhun\u00ebs seksuale, ose ndaj d\u00ebshmive t\u00eb f\u00ebmij\u00ebve.<\/p>\n<p>N\u00eb disa raste jan\u00eb ndryshuar m\u00ebnyrat e d\u00ebshmimit apo standardet q\u00eb duhet t\u00eb p\u00ebrmbushen, sepse \u00ebsht\u00eb pranuar se historikisht gjykatat, p\u00ebr shembull, nuk u kan\u00eb besuar sa duhet d\u00ebshmive t\u00eb grave q\u00eb kan\u00eb raportuar dhun\u00eb seksuale.<\/p>\n<p>Standardet ndryshohen me synimin p\u00ebr t\u00eb arritur tek e v\u00ebrteta.<\/p>\n<p>Edhe kjo teori p\u00ebrpiqet t\u00eb b\u00ebj\u00eb di\u00e7ka t\u00eb ngjashme. Ajo thot\u00eb se duhet t\u00eb ket\u00eb nj\u00eb barr\u00eb m\u00eb t\u00eb leht\u00eb, m\u00eb t\u00eb ul\u00ebt, p\u00ebr t\u00eb arritur tek e v\u00ebrteta q\u00eb q\u00ebndron pas k\u00ebtyre ngjarjeve.<\/p>\n<p>N\u00ebse kjo duhet b\u00ebr\u00eb apo jo, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb pyetje e v\u00ebshtir\u00eb. Un\u00eb vet\u00ebm po them se ky \u00ebsht\u00eb q\u00ebllimi dhe efekti i saj: e b\u00ebn m\u00eb t\u00eb leht\u00eb provimin e lidhjes.<\/p>\n<p>Ka edhe nj\u00eb shaka t\u00eb vjet\u00ebr p\u00ebr \u2018nd\u00ebrmarrjen e p\u00ebrbashk\u00ebt kriminale\u2019: \u201c\u00c7far\u00eb do t\u00eb thot\u00eb n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb \u2018nd\u00ebrmarrje e p\u00ebrbashk\u00ebt kriminale\u2019? P\u00ebrgjigjja: Thjesht, d\u00ebnoji t\u00eb gjith\u00eb\u201d. Sepse, kjo teori mund t\u00eb shtrihet shum\u00eb gjer\u00eb.<\/p>\n<p>Kjo tregon edhe pse prokuror\u00ebt e p\u00eblqejn\u00eb, nd\u00ebrsa avokat\u00ebt mbrojt\u00ebs jo.<\/p>\n<p>N\u00ebse je kritik ndaj nj\u00eb gjykate, mund ta shoh\u00ebsh k\u00ebt\u00eb si nj\u00eb instrument q\u00eb ia b\u00ebn pun\u00ebn tep\u00ebr t\u00eb leht\u00eb Prokuroris\u00eb.<\/p>\n<p>\u201c45 vjet burgim\u201d: \u00c7far\u00eb tregon k\u00ebrkesa e Prokuroris\u00eb?<br \/>\nRadio Evropa e Lir\u00eb: Prokuroria po k\u00ebrkon nga 45 vjet burgim p\u00ebr secilin t\u00eb akuzuar. \u00c7far\u00eb na tregon kjo p\u00ebr m\u00ebnyr\u00ebn se si Prokuroria e vler\u00ebson pesh\u00ebn e k\u00ebtij rasti?<\/p>\n<p>Timothy Waters: K\u00ebrkesa p\u00ebr 45 vjet, besoj, sinjalizon se Prokuroria e konsideron k\u00ebt\u00eb nj\u00eb rast jasht\u00ebzakonisht serioz.<\/p>\n<p>Por, m\u00ebnyra se si p\u00ebrcaktohen d\u00ebnimet n\u00eb k\u00ebto gjykata, \u00ebsht\u00eb shum\u00eb e v\u00ebshtir\u00eb p\u00ebr t\u2019u kuptuar, sepse nuk ekziston nj\u00eb teori e qart\u00eb pas tyre.<\/p>\n<p>Dhe ky nuk \u00ebsht\u00eb problem vet\u00ebm i gjykatave nd\u00ebrkomb\u00ebtare. Edhe n\u00eb sistemet komb\u00ebtare, p\u00ebrcaktimi i d\u00ebnimit \u00ebsht\u00eb shum\u00eb i nd\u00ebrlikuar.<\/p>\n<p>Ose vendos rregulla t\u00eb ngurta dhe p\u00ebrfundon duke dh\u00ebn\u00eb d\u00ebnime t\u00eb ngjashme p\u00ebr raste shum\u00eb t\u00eb ndryshme, ose l\u00eb shum\u00eb hap\u00ebsir\u00eb p\u00ebr vler\u00ebsim dhe at\u00ebher\u00eb lind pyetja: sa vjet meriton dikush p\u00ebr gjenocid \u2013 40 apo 20? Po p\u00ebr krime kund\u00ebr njer\u00ebzimit apo krime lufte \u2013 40, 20 apo 10 vjet? Kush mund ta p\u00ebrcaktoj\u00eb k\u00ebt\u00eb?<\/p>\n<p>Nuk \u00ebsht\u00eb nj\u00eb \u00e7\u00ebshtje q\u00eb mund t\u00eb p\u00ebrkthehet leht\u00ebsisht n\u00eb terma moral\u00eb.<\/p>\n<p>Faj\u00ebsi apo pafaj\u00ebsi: \u00c7far\u00eb ndryshon pas verdiktit?<br \/>\nRadio Evropa e Lir\u00eb: N\u00ebse do t\u00eb shpalleshin t\u00eb pafajsh\u00ebm, \u00e7far\u00eb do t\u00eb tregonte kjo p\u00ebr rastin e Prokuroris\u00eb?<\/p>\n<p>Timothy Waters: N\u00ebse shpallen t\u00eb pafajsh\u00ebm, kjo mund t\u00eb n\u00ebnkuptoj\u00eb se drejt\u00ebsia \u00ebsht\u00eb v\u00ebn\u00eb n\u00eb vend dhe ne duhet t\u00eb jemi t\u00eb k\u00ebnaqur me k\u00ebt\u00eb, sepse q\u00ebllimi nuk \u00ebsht\u00eb q\u00eb njer\u00ebzit t\u00eb d\u00ebnohen me \u00e7do kusht.<\/p>\n<p>Por, mund t\u00eb shihet edhe krejt ndryshe.<\/p>\n<p>Nj\u00eb nga problemet q\u00eb kam me k\u00ebto gjykata, q\u00eb nga vitet \u201890, \u00ebsht\u00eb se\u2026 ato supozohet t\u00eb jen\u00eb gjykata q\u00eb zbatojn\u00eb ligjin dhe zhvillojn\u00eb procese t\u00eb drejta \u2013 dhe un\u00eb besoj se, n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi, jan\u00eb t\u00eb tilla. Por, pas tyre ekziston edhe nj\u00eb projekt m\u00eb i gjer\u00eb: ideja se ato duhet t\u00eb sjellin drejt\u00ebsi. Dhe kjo drejt\u00ebsi shpesh perceptohet sikur mund t\u00eb arrihet vet\u00ebm p\u00ebrmes d\u00ebnimeve.<\/p>\n<p>Prandaj, nj\u00eb vendim pafaj\u00ebsie nuk shihet domosdoshm\u00ebrisht si d\u00ebshmi se sistemi funksionoi si\u00e7 duhet; mund t\u00eb shihet edhe si d\u00ebshtim.<\/p>\n<p>Natyrisht, kjo ndodh edhe n\u00eb sistemet komb\u00ebtare. Nuk kam d\u00ebgjuar ndonj\u00eb prokuror q\u00eb humb nj\u00eb rast dhe thot\u00eb: \u2018Jam i k\u00ebnaqur q\u00eb sistemi i drejt\u00ebsis\u00eb po funksionon\u2019. Prokuror\u00ebt duan ta fitojn\u00eb rastin, ashtu si edhe mbrojtja.<\/p>\n<p>Por, \u00e7\u00ebshtja \u00ebsht\u00eb m\u00eb e gjer\u00eb se kaq. Brenda gjith\u00eb ekosistemit t\u00eb mb\u00ebshtetjes diplomatike dhe t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb civile rreth k\u00ebtyre gjykatave, si dhe mes vet\u00eb personelit t\u00eb tyre, ekziston ideja se roli i gjykat\u00ebs \u00ebsht\u00eb t\u00eb arrij\u00eb d\u00ebnime q\u00eb kontribuojn\u00eb n\u00eb p\u00ebrcaktimin e s\u00eb v\u00ebrtet\u00ebs p\u00ebr k\u00ebto konflikte.<\/p>\n<p>Pra, k\u00ebto gjykata kan\u00eb edhe nj\u00eb funksion narrativ, dhe nj\u00eb vendim pafaj\u00ebsie nuk i sh\u00ebrben atij funksioni n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn m\u00ebnyr\u00eb.<\/p>\n<p>Prandaj, mendoj se pafaj\u00ebsia do t\u00eb perceptohej si nj\u00eb d\u00ebshtim i madh, edhe pse sigurisht do t\u00eb kishte njer\u00ebz, n\u00eb Kosov\u00eb dhe gjetk\u00eb, q\u00eb do ta mir\u00ebprisnin.<\/p>\n<p>Radio Evropa e Lir\u00eb: Po n\u00ebse shpallen fajtor\u00eb? \u00c7far\u00eb do t\u00eb thoshte nj\u00eb vendim i till\u00eb p\u00ebr U\u00c7K-n\u00eb dhe p\u00ebr luft\u00ebn e Kosov\u00ebs?<\/p>\n<p>Timothy Waters: Nj\u00eb vendim faj\u00ebsie, n\u00eb radh\u00eb t\u00eb par\u00eb, do t\u00eb ishte vendim ndaj kat\u00ebr individ\u00ebve, t\u00eb cil\u00ebt m\u00eb pas do t\u00eb kishin t\u00eb drejt\u00ebn e apelit dhe, n\u00ebse vendimi mbetet n\u00eb fuqi, do t\u00eb vuanin d\u00ebnimet e shqiptuara. Ky \u00ebsht\u00eb fakt m\u00eb vete.<\/p>\n<p>Por, mendoj se disa aktor\u00eb, p\u00ebr shembull n\u00eb Serbi, do ta interpretonin nj\u00eb vendim t\u00eb till\u00eb si d\u00ebshmi t\u00eb paligjshm\u00ebris\u00eb s\u00eb U\u00c7K-s\u00eb n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi.<\/p>\n<p>Nd\u00ebrsa, si\u00e7 e kuptoj un\u00eb \u2013 dhe ju e dini k\u00ebt\u00eb shum\u00eb m\u00eb mir\u00eb se un\u00eb \u2013 n\u00eb Kosov\u00eb, shumica e aktor\u00ebve ka t\u00eb ngjar\u00eb ta refuzonin vendimin si jolegjitim.<\/p>\n<p>N\u00ebse ndodh k\u00ebshtu, kjo do t\u00eb ishte plot\u00ebsisht n\u00eb p\u00ebrputhje me at\u00eb q\u00eb kemi par\u00eb n\u00eb gjykimet e tjera p\u00ebr luft\u00ebrat n\u00eb ish-Jugosllavi.<\/p>\n<p>K\u00ebto vendime pothuajse gjithmon\u00eb interpretohen p\u00ebrmes p\u00ebrkat\u00ebsis\u00eb etnike. Mund ta kuptosh se cil\u00ebs pal\u00eb i p\u00ebrket dikush nga m\u00ebnyra se si reagon ndaj proceseve gjyq\u00ebsore n\u00eb Kroaci, Serbi apo Bosnje.<\/p>\n<p>Kjo m\u00eb \u00e7on te nj\u00eb p\u00ebrfundim tjet\u00ebr: nj\u00eb nga gj\u00ebrat q\u00eb dikur mendonim se k\u00ebto gjykata do t\u00eb arrinin \u2013 krijimin e narrativ\u00ebve t\u00eb rinj q\u00eb do t\u00eb ndihmonin pajtimin \u2013 ka d\u00ebshtuar plot\u00ebsisht.<\/p>\n<p>Ato nuk e kryejn\u00eb k\u00ebt\u00eb funksion.<\/p>\n<p>Dhe pse do t\u00eb prisnim q\u00eb kjo gjykat\u00eb ta b\u00ebnte k\u00ebt\u00eb, ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb k\u00ebt\u00eb rast? Kjo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb gjykat\u00eb t\u00ebr\u00ebsisht nd\u00ebrkomb\u00ebtare dhe, sipas meje, e imponuar nga jasht\u00eb. E di se formalisht \u00ebsht\u00eb pjes\u00eb e sistemit gjyq\u00ebsor t\u00eb Kosov\u00ebs, por financohet, kontrollohet dhe p\u00ebrb\u00ebhet nga t\u00eb huajt.<\/p>\n<p>Po t\u00eb ndodhte kjo 150 vjet m\u00eb par\u00eb, do ta quanim nj\u00eb lloj kapitullimi: nj\u00eb gjykat\u00eb e jashtme e imponuar ndaj nj\u00eb shteti. Si mund t\u00eb pritet q\u00eb ajo t\u00eb perceptohet si legjitime nga njer\u00ebzit ndaj t\u00eb cil\u00ebve \u00ebsht\u00eb imponuar? Mua m\u00eb duket shum\u00eb e pamundur.<\/p>\n<p>\u201cGjykatat nuk e kan\u00eb sjell\u00eb pajtimin\u201d<br \/>\nRadio Evropa e Lir\u00eb: Bazuar n\u00eb pun\u00ebn tuaj n\u00eb rastin e Millosheviqit, ku p\u00ebrfundon p\u00ebrgjegj\u00ebsia penale individuale dhe ku fillon gjykimi historik?<\/p>\n<p>Timothy Waters: Besoj se kufiri mes tyre \u00ebsht\u00eb i paqart\u00eb. N\u00eb teori, k\u00ebto gjykata merren vet\u00ebm me p\u00ebrgjegj\u00ebsin\u00eb penale individuale. Por, n\u00ebse shohim se si e kan\u00eb perceptuar vet\u00eb rolin e tyre, ve\u00e7an\u00ebrisht q\u00eb nga vitet \u201890, ato shpesh e kan\u00eb par\u00eb veten edhe si institucione q\u00eb tregojn\u00eb nj\u00eb narrativ m\u00eb t\u00eb gjer\u00eb historik dhe me r\u00ebnd\u00ebsi politike.<\/p>\n<p>Disa prej k\u00ebtyre gjykatave, madje, e kan\u00eb pasur t\u00eb p\u00ebrcaktuar n\u00eb statut se duhet t\u00eb kontribuojn\u00eb n\u00eb pajtim.<\/p>\n<p>Edhe Tribunali p\u00ebr ish-Jugosllavin\u00eb [ICTY] e shihte hapur veten, sidomos n\u00eb fillim, si nj\u00eb gjykat\u00eb q\u00eb do t\u00eb ndihmonte n\u00eb pajtim.<\/p>\n<p>Kjo n\u00ebnkupton nj\u00eb rol shum\u00eb m\u00eb t\u00eb madh sesa thjesht t\u00eb p\u00ebrcaktosh p\u00ebrgjegj\u00ebsin\u00eb juridike t\u00eb nj\u00eb individi.<\/p>\n<p>Me kalimin e koh\u00ebs, k\u00ebto ambicie u zvog\u00ebluan, pjes\u00ebrisht sepse u b\u00eb e qart\u00eb se gjykatat nuk po arrinin at\u00eb q\u00eb ishte pritur prej tyre.<\/p>\n<p>Kur ICTY-ja p\u00ebrfundoi pun\u00ebn, vet\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsuesit e saj pranuan se nuk ishte arritur pajtimi mes pal\u00ebve t\u00eb dikurshme nd\u00ebrluftuese n\u00eb Bosnje, Kroaci, Serbi dhe Kosov\u00eb.<\/p>\n<p>P\u00ebr mua, kjo ishte madje nj\u00eb n\u00ebnvler\u00ebsim. \u00cbsht\u00eb arritur shum\u00eb pak \u2013 ndoshta, n\u00eb disa raste, situata \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb edhe m\u00eb e keqe.<\/p>\n<p>Pra, ambiciet e k\u00ebtyre gjykatave nuk p\u00ebrputhen domosdoshm\u00ebrisht me at\u00eb q\u00eb ato realisht mund t\u00eb arrijn\u00eb.<\/p>\n<p>Nuk dua t\u00eb sugjeroj se pik\u00ebrisht kjo po ndodh edhe k\u00ebtu. Mendoj se k\u00ebto gjykata kan\u00eb m\u00ebsuar t\u00eb ken\u00eb synime m\u00eb modeste.<\/p>\n<p>Dhomat e Specializuara jan\u00eb nj\u00eb nd\u00ebrmarrje shum\u00eb m\u00eb e kufizuar \u2013 si n\u00eb fush\u00ebveprim, ashtu edhe n\u00eb ambicie.<\/p>\n<p>Radio Evropa e Lir\u00eb: \u00c7far\u00eb, sipas jush, do t\u00eb ket\u00eb m\u00eb shum\u00eb r\u00ebnd\u00ebsi te ky vendim: rezultati, arsyetimi juridik apo ajo q\u00eb do t\u00eb l\u00ebr\u00eb pas si d\u00ebshmi historike?<\/p>\n<p>Timothy Waters: Mendoj se rekordi historik do t\u00eb jet\u00eb m\u00eb pak i r\u00ebnd\u00ebsishmi. Nuk besoj se njer\u00ebzit do t\u2019i drejtohen k\u00ebsaj gjykate p\u00ebr ta kuptuar historin\u00eb e tyre. Ata do t\u2019u drejtohen rr\u00ebfimeve t\u00eb veta, familjeve, arsimit dhe shoq\u00ebris\u00eb s\u00eb tyre p\u00ebr t\u00eb kuptuar se \u00e7far\u00eb ka ndodhur.<\/p>\n<p>E kam t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb imagjinoj se kjo gjykat\u00eb do t\u2019ua ndryshoj\u00eb mendimin njer\u00ebzve n\u00eb Kosov\u00eb apo Serbi p\u00ebr at\u00eb q\u00eb ka ndodhur.<\/p>\n<p>Rezultati pritet t\u00eb ket\u00eb r\u00ebnd\u00ebsi politike. Nj\u00eb vendim faj\u00ebsie apo pafaj\u00ebsie do t\u00eb ndikoj\u00eb n\u00eb politik\u00ebn n\u00eb Kosov\u00eb, n\u00eb rajon dhe potencialisht edhe n\u00eb Shtetet e Bashkuara \u2013 n\u00eb mas\u00ebn q\u00eb SHBA-ja do t\u2019i kushtoj\u00eb v\u00ebmendje.<\/p>\n<p>Arsyetimi juridik do t\u00eb ket\u00eb r\u00ebnd\u00ebsi kryesisht brenda vet\u00eb fush\u00ebs s\u00eb drejt\u00ebsis\u00eb penale nd\u00ebrkomb\u00ebtare. Ky rast mb\u00ebshtetet n\u00eb teorin\u00eb e \u2018nd\u00ebrmarrjes s\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt kriminale\u2019 dhe jurist\u00ebt do t\u00eb duan t\u00eb shohin se si e ka trajtuar gjykata k\u00ebt\u00eb teori: cilat pjes\u00eb i ka pranuar, cilat i ka refuzuar dhe n\u00ebse ka ndryshuar apo zhvilluar ndonj\u00eb doktrin\u00eb juridike.<\/p>\n<p>N\u00eb k\u00ebt\u00eb fush\u00eb, v\u00ebmendja shpesh p\u00ebrqendrohet pik\u00ebrisht te k\u00ebto \u00e7\u00ebshtje: teorit\u00eb e reja juridike, zgjerimi i fush\u00ebveprimit t\u00eb krimeve apo ndryshimet procedurale.<\/p>\n<p>\u00c7do vendim analizohet holl\u00ebsisht p\u00ebr t\u00eb par\u00eb se \u00e7far\u00eb n\u00ebnkupton p\u00ebr t\u00eb drejt\u00ebn penale nd\u00ebrkomb\u00ebtare dhe p\u00ebr rastet e ardhshme.<\/p>\n<p>Por, jam skeptik se kjo ka po aq r\u00ebnd\u00ebsi jasht\u00eb bot\u00ebs juridike.<\/p>\n<p>Pasojat m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme do t\u2019i ket\u00eb rezultati dhe m\u00ebnyra se si aktor\u00ebt e ndrysh\u00ebm do ta p\u00ebrdorin politikisht nj\u00eb vendim faj\u00ebsie apo pafaj\u00ebsie.<\/p>\n<p>Radio Evropa e Lir\u00eb: K\u00ebto dit\u00eb pam\u00eb se si nj\u00eb kriminel i d\u00ebnuar p\u00ebr gjenocid, Ratko Mlladiq, u varros me nderime shtet\u00ebrore n\u00eb Serbi. Cili \u00ebsht\u00eb komenti juaj?<\/p>\n<p>Timothy Waters: N\u00eb rastin e Mlladiqit, lidhja me struktur\u00ebn komanduese ishte shum\u00eb m\u00eb e drejtp\u00ebrdrejt\u00eb. Kemi pasur pamje filmike; ai ishte aty, ishte gjeneral, jepte urdhra.<\/p>\n<p>E, megjithat\u00eb, shikoni reagimin. I gjith\u00eb gjykimi, procedurat dhe argumentet juridike nuk kan\u00eb pasur r\u00ebnd\u00ebsi p\u00ebr njer\u00ebzit q\u00eb nuk e konsiderojn\u00eb gjykat\u00ebn legjitime.<\/p>\n<p>Dhe, shikoni edhe pal\u00ebn tjet\u00ebr: as boshnjak\u00ebt nuk jan\u00eb t\u00eb k\u00ebnaqur, sepse p\u00ebr ta verdikti ishte i pamjaftuesh\u00ebm \u2013 gjenocidi u njoh vet\u00ebm p\u00ebr Srebrenic\u00ebn dhe jo p\u00ebr vende t\u00eb tjera.<\/p>\n<p>Pra, kush n\u00eb at\u00eb pjes\u00eb t\u00eb bot\u00ebs e konsideron k\u00ebt\u00eb nj\u00eb rezultat t\u00eb mir\u00eb? P\u00ebr cil\u00ebn pal\u00eb ky proces ka kontribuar n\u00eb pajtim apo n\u00eb krijimin e nj\u00eb realiteti t\u00eb ri?<\/p>\n<p>N\u00eb vend t\u00eb k\u00ebsaj, kemi funeral shtet\u00ebror dhe Mlladiqin q\u00eb trajtohet si hero. P\u00ebr mua, kjo na tregon shum\u00eb m\u00eb tep\u00ebr sesa ajo q\u00eb ndodh brenda sall\u00ebs s\u00eb gjyqit.<\/p>\n<p>Ndoshta duhet t\u2019i kemi k\u00ebto gjykime sepse jan\u00eb procedurialisht t\u00eb drejta ose sepse mund t\u00eb prodhojn\u00eb nj\u00eb rezultat t\u00eb drejt\u00eb. Por, ato jan\u00eb jasht\u00ebzakonisht t\u00eb kushtueshme n\u00ebse ky \u00ebsht\u00eb i vetmi q\u00ebllim. Dhe un\u00eb mendoj se \u00ebsht\u00eb m\u00eb mir\u00eb kur vet\u00eb shoq\u00ebrit\u00eb i zhvillojn\u00eb k\u00ebto procese. Nj\u00eb gjykim n\u00eb Serbi, edhe dekada m\u00eb von\u00eb, do t\u00eb kishte pasur m\u00eb shum\u00eb vler\u00eb sesa gjith\u00eb kjo.<\/p>\n<p>Edhe n\u00ebse besojm\u00eb se k\u00ebto gjykime ia vlejn\u00eb, pyetja mbetet e nj\u00ebjt\u00eb edhe p\u00ebr njer\u00ebzit q\u00eb po gjykohen tani: a i kan\u00eb kryer k\u00ebto vepra dhe, n\u00ebse po, a meritojn\u00eb t\u00eb d\u00ebnohen? Sigurisht, n\u00ebse akuzat d\u00ebshmohen.<\/p>\n<p>Por, kjo nuk do t\u00eb thot\u00eb domosdoshm\u00ebrisht se kjo \u00ebsht\u00eb m\u00ebnyra m\u00eb e mir\u00eb apo m\u00eb e dobishme p\u00ebr ta b\u00ebr\u00eb k\u00ebt\u00eb. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb jam shum\u00eb skeptik.<\/p>\n<p>Radio Evropa e Lir\u00eb: Cila \u00ebsht\u00eb alternativa at\u00ebher\u00eb?<\/p>\n<p>Timothy Waters: Po, kjo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb pik\u00eb shum\u00eb e mir\u00eb. Madje jam duke punuar n\u00eb nj\u00eb lib\u00ebr, nj\u00eb nga titujt e mundsh\u00ebm t\u00eb t\u00eb cilit \u00ebsht\u00eb \u2018Just Doing Something\u2019 (\u2018Thjesht t\u00eb b\u00ebsh di\u00e7ka\u2019).<\/p>\n<p>Sepse, pavar\u00ebsisht t\u00eb gjitha problemeve dhe d\u00ebshmive se k\u00ebto gjykata nuk funksionojn\u00eb si\u00e7 pritet, n\u00eb fund gjithmon\u00eb thuhet: \u2018Po, por duhet t\u00eb b\u00ebjm\u00eb di\u00e7ka\u2019.<\/p>\n<p>Por, \u2018di\u00e7ka\u2019 mund t\u00eb n\u00ebnkuptoj\u00eb edhe t\u00eb mos e b\u00ebsh k\u00ebt\u00eb. Mund t\u00eb n\u00ebnkuptoj\u00eb t\u00eb b\u00ebsh di\u00e7ka tjet\u00ebr, madje edhe t\u00eb pres\u00ebsh.<\/p>\n<p>Mbaj mend nj\u00eb bised\u00eb me disa kroat\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt m\u00eb than\u00eb: \u2018N\u00ebse nuk e kemi Tribunalin p\u00ebr ish-Jugosllavin\u00eb, ne n\u00eb Kroaci nuk do t\u2019i zhvillojm\u00eb vet\u00eb k\u00ebto procese\u2019. Dhe p\u00ebrgjigjja ime ishte: \u2018Ndoshta kjo \u00ebsht\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb. Por, pse t\u00eb mos presim derisa t\u00eb jeni gati?\u2019<\/p>\n<p>Ndoshta kjo nuk do t\u00eb ndodh\u00eb p\u00ebr disa dekada. Por, imponimi i nj\u00eb procesi nga jasht\u00eb nuk do ta p\u00ebrshpejtoj\u00eb domosdoshm\u00ebrisht k\u00ebt\u00eb.<\/p>\n<p>Natyrisht, ka kund\u00ebrargumente. Dikush tjet\u00ebr mund t\u2019ju thot\u00eb se k\u00ebto gjykata e nxisin ndryshimin \u2013 dhe n\u00eb disa raste mund ta b\u00ebjn\u00eb k\u00ebt\u00eb.<\/p>\n<p>Por, n\u00eb Ballkan ka arsye t\u00eb forta p\u00ebr t\u00eb dyshuar n\u00ebse kjo mund t\u00eb funksionoj\u00eb ndonj\u00ebher\u00eb.<\/p>\n<p>Prandaj, nj\u00eb alternativ\u00eb \u00ebsht\u00eb q\u00eb bashk\u00ebsia nd\u00ebrkomb\u00ebtare t\u00eb mos nd\u00ebrhyj\u00eb fare p\u00ebrmes gjykatave t\u00eb tilla, nisur nga ideja se ardhja e nj\u00eb grupi gjyqtar\u00ebsh t\u00eb huaj p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrcaktuar se \u00e7far\u00eb ka ndodhur, nuk do t\u00eb sjell\u00eb shum\u00eb dobi, n\u00ebse vet\u00eb shoq\u00ebria nuk \u00ebsht\u00eb e gatshme t\u00eb p\u00ebrballet me t\u00eb kaluar\u00ebn e saj.<\/p>\n<p>N\u00ebse nj\u00eb dit\u00eb b\u00ebhet gati, at\u00ebher\u00eb nj\u00eb proces i till\u00eb mund t\u00eb ket\u00eb vler\u00eb.<\/p>\n<p>Un\u00eb do t\u00eb isha n\u00eb rregull edhe sikur k\u00ebto gjykata t\u00eb mos ekzistonin.<\/p>\n<p>Kjo \u00ebsht\u00eb fusha ime, por nuk mendoj se ato po arrijn\u00eb shum\u00eb. N\u00eb vend t\u00eb tyre, mund t\u00eb nxiten proceset vendore dhe t\u00eb mendohet edhe p\u00ebr forma q\u00eb nuk lidhen me gjykimet.<\/p>\n<p>Pse jo shkrimi i historis\u00eb? Projekte arsimore? Ka shum\u00eb m\u00ebnyra p\u00ebrmes t\u00eb cilave shoq\u00ebrit\u00eb p\u00ebrballen me t\u00eb kaluar\u00ebn e tyre dhe q\u00eb nuk kan\u00eb t\u00eb b\u00ebjn\u00eb me gjykatat.<\/p>\n<p>Gjykimet jan\u00eb procese formale juridike, por ato zhvillohen brenda nj\u00eb konteksti politik dhe shoq\u00ebror. Ato kan\u00eb nevoj\u00eb p\u00ebr at\u00eb mjedis q\u00eb t\u00eb funksionojn\u00eb. N\u00ebse nj\u00eb shoq\u00ebri nuk \u00ebsht\u00eb e gatshme t\u00eb angazhohet me nj\u00eb proces t\u00eb till\u00eb juridik, ai nuk do t\u00eb z\u00ebr\u00eb rr\u00ebnj\u00eb.<\/p>\n<p>Dhe, mendoj se pik\u00ebrisht ky \u00ebsht\u00eb problemi k\u00ebtu. \u00cbsht\u00eb problem n\u00eb Kosov\u00eb, n\u00eb Serbi dhe, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb ve\u00e7an\u00ebrisht t\u00eb theksuar, n\u00eb Bosnje.<\/p>\n<p>Mund t\u00eb kthehemi edhe te Gjermania dhe Nurembergu. Edhe ai ishte nj\u00eb proces i imponuar nga jasht\u00eb dhe ka hulumtime q\u00eb tregojn\u00eb se ka shum\u00eb pak d\u00ebshmi se gjerman\u00ebt u bind\u00ebn prej tij.<\/p>\n<p>Ndryshimet n\u00eb q\u00ebndrimet e shoq\u00ebris\u00eb gjermane nuk i shohim deri n\u00eb vitet \u201860.<\/p>\n<p>Dhe pyetja \u00ebsht\u00eb: a ndodhi kjo p\u00ebr shkak t\u00eb Nurembergut, apo p\u00ebr shkak t\u00eb kalimit t\u00eb koh\u00ebs dhe shum\u00eb ndryshimeve t\u00eb tjera?<\/p>\n<p>Gjerman\u00ebt filluan t\u2019i zhvillonin edhe vet\u00eb gjykimet e tyre, dhe kjo ndoshta ishte m\u00eb e dobishme.<\/p>\n<p>Por, as gjykimet nuk ishin faktori kryesor. Ishte nj\u00eb proces shum\u00eb m\u00eb i gjer\u00eb ndryshimesh shoq\u00ebrore.<\/p>\n<p>Pra, ndryshimi \u00ebsht\u00eb i mundur. P\u00ebr shum\u00eb dekada, Gjermania \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb nj\u00eb nga shoq\u00ebrit\u00eb m\u00eb t\u00eb p\u00ebrkushtuara ndaj p\u00ebrballjes me k\u00ebt\u00eb t\u00eb kaluar. Por, kjo mund t\u00eb mos ket\u00eb ndodhur sepse iu imponua nj\u00eb gjykim. Mund t\u00eb ket\u00eb ndodhur p\u00ebr shkak t\u00eb nj\u00eb transformimi shum\u00eb m\u00eb t\u00eb gjer\u00eb shoq\u00ebror.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Teoria q\u00eb Prokuroria Speciale p\u00ebrdor p\u00ebr t\u2019i lidhur Hashim Tha\u00e7in dhe tre t\u00eb bashkakuzuarit me&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":50277,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,2],"tags":[],"class_list":["post-50274","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kosove","category-lajme"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/50274","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=50274"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/50274\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":50278,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/50274\/revisions\/50278"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/50277"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=50274"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=50274"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=50274"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}