{"id":52581,"date":"2026-09-22T11:48:28","date_gmt":"2026-09-22T09:48:28","guid":{"rendered":"https:\/\/faktiditor.ch\/?p=52581"},"modified":"2026-09-22T11:48:28","modified_gmt":"2026-09-22T09:48:28","slug":"rendi-i-ri-global-dhe-pozicioni-i-ballkanit","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/faktiditor.ch\/?p=52581","title":{"rendered":"Rendi i Ri Global dhe Pozicioni i Ballkanit"},"content":{"rendered":"<p>Shkruan: Memedali Jusufi<\/p>\n<p>Rendi nd\u00ebrkomb\u00ebtar po p\u00ebrjeton nj\u00eb nga momentet e tij m\u00eb dramatike q\u00eb nga p\u00ebrfundimi i Luft\u00ebs s\u00eb Ftoht\u00eb, duke u gjendur n\u00eb nj\u00eb udh\u00ebkryq ekzistencial ku rregullat e vjetra nuk funksionojn\u00eb m\u00eb. Samiti i 81-t\u00eb i Asambles\u00eb s\u00eb P\u00ebrgjithshme t\u00eb OKB-s\u00eb n\u00eb New York nuk \u00ebsht\u00eb thjesht nj\u00eb takim rutin\u00eb diplomatik. Ai \u00ebsht\u00eb nj\u00eb pasqyr\u00eb e nj\u00eb bote thell\u00ebsisht t\u00eb fragmentuar. N\u00ebn tem\u00ebn &#8220;Rikthimi i besimit, menaxhimi i transformimit&#8221;, ky samit p\u00ebrfaq\u00ebson nj\u00eb p\u00ebrpjekje p\u00ebr t\u00eb shp\u00ebtuar multilateralizmin p\u00ebrball\u00eb nj\u00eb realiteti gjeopolitik q\u00eb po rr\u00ebshqet drejt p\u00ebrplasjeve t\u00eb drejtp\u00ebrdrejta t\u00eb fuqive t\u00eb m\u00ebdha.<br \/>\n Anatomia e nj\u00eb Bote n\u00eb Konflikt dhe Goditja Ekonomike Global<br \/>\nNdryshe nga vitet e kaluara, ku konfliktet trajtoheshin si kriza rajonale, sot ato jan\u00eb t\u00eb nd\u00ebrvarura dhe k\u00ebrc\u00ebnojn\u00eb stabilitetin global. Lufta direkte mes Shteteve t\u00eb Bashkuara dhe Iranit ka krijuar nj\u00eb efekt domino n\u00eb ekonomin\u00eb bot\u00ebrore. Ky konflikt ka goditur direkt rrug\u00ebt kryesore detare tregtare n\u00eb Ngushtic\u00ebn e Hormuzit, duke rritur \u00e7mimet e naft\u00ebs n\u00eb nivele rekord. Kjo kriz\u00eb e re ka sjell\u00eb nj\u00eb val\u00eb t\u00eb re inflacioni global, duke eklipsuar pjes\u00ebrisht, por pa e zbehur, r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e luft\u00ebs n\u00eb Ukrain\u00eb, e cila ka hyr\u00eb n\u00eb vitin e saj t\u00eb pest\u00eb. Prania e Presidentit Volodymyr Zelensky n\u00eb New York sh\u00ebrben si nj\u00eb thirrje kritike p\u00ebr t\u00eb ruajtur kohezionin per\u00ebndimor.<br \/>\n Ballkani Per\u00ebndimor n\u00eb Menun\u00eb Gjeopolitike<br \/>\nN\u00eb k\u00ebt\u00eb fush\u00eb shahu global, Ballkani Per\u00ebndimor nuk \u00ebsht\u00eb thjesht nj\u00eb v\u00ebzhgues, por nj\u00eb zon\u00eb e nxeht\u00eb ku nd\u00ebrthuren interesat e fuqive t\u00eb m\u00ebdha. N\u00eb margjinat e Samitit t\u00eb New York-ut, lider\u00ebt e shteteve t\u00eb Ballkanit po p\u00ebrballen me nj\u00eb trysni t\u00eb dyfisht\u00eb:<br \/>\nPresioni i Rreshtimit: Nga nj\u00ebra an\u00eb, SHBA dhe BE k\u00ebrkojn\u00eb koordinim t\u00eb plot\u00eb t\u00eb politikave t\u00eb jashtme dhe sanksioneve. Nga ana tjet\u00ebr, ndikimi rus dhe investimet kapitale kineze vazhdojn\u00eb t\u00eb mbajn\u00eb hapur vatra t\u00eb fshehura tensioni.<br \/>\nSiguria Rajonale: Paraliza e OKB-s\u00eb dhe dob\u00ebsimi i mekanizmave nd\u00ebrkomb\u00ebtar\u00eb rrisin rrezikun e destabilizimit n\u00eb pika kritike si veriu i Kosov\u00ebs dhe Bosnj\u00eb-Hercegovina. P\u00ebr Ballkanin, d\u00ebshtimi i diplomacis\u00eb n\u00eb New York do t\u00eb thot\u00eb nj\u00eb rrezik i shtuar p\u00ebr t&#8217;u p\u00ebrdorur si monedh\u00eb shk\u00ebmbimi n\u00eb pazaret e m\u00ebdha gjeopolitike.<br \/>\n Zhvendosja e Polit t\u00eb Fuqis\u00eb: Uashingtoni, Pekini dhe &#8220;Jugu Global&#8221;<br \/>\nNd\u00ebrsa fjalimet mbahen n\u00eb sall\u00ebn e OKB-s\u00eb, qendra e v\u00ebrtet\u00eb e gravitetit gjeostrategjik l\u00ebviz paralelisht. Mungesa fizike e Presidentit kinez Xi Jinping n\u00eb New York dhe takimi i tij paralel me Donald Trump n\u00eb Uashington d\u00ebshmojn\u00eb se vendimet e m\u00ebdha po merren jasht\u00eb kornizave institucionale t\u00eb OKB-s\u00eb. Ky polarizim dypolar plot\u00ebsohet nga rritja e ndikimit t\u00eb &#8220;Jugut Global&#8221; \u2013 nj\u00eb bllok heterogjen shtetesh q\u00eb refuzojn\u00eb t\u00eb rreshtohen verb\u00ebrisht pas Uashingtonit apo Pekinit, duke k\u00ebrkuar nj\u00eb rishp\u00ebrndarje t\u00eb drejt\u00eb t\u00eb fuqii\u00eb dhe burimeve globale.<br \/>\n Kufiri i Ri Gjeostrategjik: Inteligjenca Artificiale dhe Klima<br \/>\nP\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb, gjeostrategjia nuk p\u00ebrcaktohet vet\u00ebm nga kufijt\u00eb tok\u00ebsor\u00eb, por edhe nga kodet algoritmike. Ngritja e Inteligjenc\u00ebs Artificiale t\u00eb pakontrolluar ka kaluar nga nj\u00eb debat teknologjik n\u00eb nj\u00eb urgjenc\u00eb t\u00eb siguris\u00eb komb\u00ebtare. N\u00eb OKB po zhvillohen debate t\u00eb ashpra p\u00ebr krijimin e nj\u00eb agjencie globale t\u00eb ngjashme me IAEA (p\u00ebr energjin\u00eb b\u00ebrthamore) p\u00ebr t\u00eb vendosur rregulla strikte (&#8220;guardrails&#8221;) ndaj p\u00ebrdorimit ushtarak t\u00eb IA-s\u00eb dhe fushatave masive t\u00eb dezinformimit t\u00eb cilat po minojn\u00eb demokracit\u00eb.<br \/>\nParalelisht, Java e Klim\u00ebs n\u00eb New York (Climate Week NYC) q\u00eb zhvillohet n\u00eb margjinat e samitit, e zhvendos theksin te kriza ekologjike. Ndryshimet klimatike jan\u00eb tashm\u00eb nj\u00eb faktor q\u00eb nxit migracionin masiv dhe konfliktet p\u00ebr burime bazike si uji dhe toka e punueshme.<br \/>\nEpilogu i nj\u00eb Epoke<br \/>\n\u00cen qend\u00ebr t\u00eb k\u00ebtij udh\u00ebkryqi q\u00ebndron vet\u00eb OKB-ja, nj\u00eb institucion q\u00eb po d\u00ebshmon pafuqin\u00eb e tij strukturore. K\u00ebshilli i Sigurimit \u00ebsht\u00eb i paralizuar nga e drejta e vetos. Nd\u00ebrsa mandati i Sekretarit t\u00eb P\u00ebrgjithsh\u00ebm Ant\u00f3nio Guterres po i afrohet fundit, bllokimi i zgjedhjes s\u00eb pasardh\u00ebsit t\u00eb tij pasqyron mosbesimin e thell\u00eb mes an\u00ebtar\u00ebve t\u00eb p\u00ebrhersh\u00ebm.<br \/>\nSi p\u00ebrfundim, Samiti i New York-ut \u00ebsht\u00eb nj\u00eb alarm zgjimi. N\u00ebse lider\u00ebt bot\u00ebror\u00eb d\u00ebshtojn\u00eb t\u00eb gjejn\u00eb nj\u00eb gjuh\u00eb t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt p\u00ebr reformimin e institucioneve globale dhe menaxhimin e rreziqeve teknologjike e ushtarake, udh\u00ebkryqi aktual gjeostrategjik nuk do t\u00eb \u00e7oj\u00eb drejt nj\u00eb rendi t\u00eb ri m\u00eb t\u00eb drejt\u00eb, por drejt nj\u00eb epoke t\u00eb re t\u00eb anarkis\u00eb dhe fragmentimit global, ku rajonet vulnerab\u00ebl si Ballkani do t\u00eb jen\u00eb t\u00eb par\u00ebt q\u00eb do t\u00eb p\u00ebsojn\u00eb goditjen.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Shkruan: Memedali Jusufi Rendi nd\u00ebrkomb\u00ebtar po p\u00ebrjeton nj\u00eb nga momentet e tij m\u00eb dramatike q\u00eb&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3205,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"class_list":["post-52581","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-op-ed"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/52581","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=52581"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/52581\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":52584,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/52581\/revisions\/52584"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/3205"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=52581"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=52581"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=52581"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}