Karakteristikat teknike e taktike, m\u00ebnyra e p\u00ebrdorimit dhe p\u00ebrgatitja e personelit<\/p>\n
Nga Prof. Dr. Muhamet Racaj, <\/p>\n
Hyrje
\nZhvillimi i aviacionit luftarak, raketave t\u00eb drejtuara, raketave t\u00eb lundrimit dhe mjeteve ajrore pa pilot ka ndryshuar n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb ndjeshme karakterin e mbrojtjes ajrore bashk\u00ebkohore. N\u00eb k\u00ebto kushte, mbrojtja e forcave, objekteve kritike dhe infrastruktur\u00ebs strategjike nuk mund t\u00eb mb\u00ebshtetet vet\u00ebm n\u00eb nj\u00eb lloj arme, por k\u00ebrkon sistem t\u00eb integruar, t\u00eb shtres\u00ebzuar dhe t\u00eb nd\u00ebrlidhur t\u00eb mbrojtjes ajrore.
\nN\u00eb k\u00ebt\u00eb kuad\u00ebr, sistemet turke KORKUT dhe H\u0130SAR p\u00ebrfaq\u00ebsojn\u00eb dy komponent\u00eb me funksione t\u00eb ndryshme, por plot\u00ebsuese. KORKUT \u00ebsht\u00eb projektuar kryesisht p\u00ebr mbrojtjen kund\u00ebrajrore n\u00eb distanca shum\u00eb t\u00eb shkurtra dhe t\u00eb ul\u00ebta, nd\u00ebrsa H\u0130SAR p\u00ebrfaq\u00ebson familje sistemesh raketore p\u00ebr mbrojtje n\u00eb nivele m\u00eb t\u00eb larta t\u00eb mbulimit. K\u00ebto sisteme jan\u00eb projektuar p\u00ebr t’u integruar me radar\u00eb, sisteme komandim-kontrolli dhe mjete t\u00eb tjera t\u00eb mbrojtjes ajrore.
\n1. DEDIKIMI
\n1.1. Sistemi KORKUT
\nKORKUT \u00ebsht\u00eb sistem vet\u00ebl\u00ebviz\u00ebs kund\u00ebrajror me topa 35 mm, i zhvilluar p\u00ebr mbrojtjen e trupave t\u00eb mekanizuara dhe nj\u00ebsive t\u00eb l\u00ebvizshme nga k\u00ebrc\u00ebnimet ajrore, ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb lart\u00ebsi t\u00eb ul\u00ebta.
\nSistemi KORKUT 150\/35 organizohet n\u00eb nj\u00eb tog\u00eb q\u00eb p\u00ebrb\u00ebhet nga tre mjete t\u00eb sistemit t\u00eb arm\u00ebs dhe nj\u00eb mjet komandim-kontrolli. Ai mund t\u00eb operoj\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb koordinuar me nivele m\u00eb t\u00eb larta t\u00eb komandim-kontrollit dhe me sisteme t\u00eb tjera t\u00eb mbrojtjes ajrore.
\n1.2. Sistemi H\u0130SAR
\nH\u0130SAR \u00ebsht\u00eb nj\u00eb familje sistemesh raketore t\u00eb mbrojtjes ajrore. H\u0130SAR-A\/A+ \u00ebsht\u00eb orientuar drejt mbrojtjes n\u00eb lart\u00ebsi t\u00eb ul\u00ebta, nd\u00ebrsa H\u0130SAR-O\/O+ mbulon nj\u00eb zon\u00eb m\u00eb t\u00eb gjer\u00eb dhe nivel m\u00eb t\u00eb lart\u00eb t\u00eb mbrojtjes.
\nSipas prodhuesit, sistemet H\u0130SAR jan\u00eb t\u00eb destinuara p\u00ebr mbrojtjen e bazave ushtarake, porteve, objekteve dhe trupave kund\u00ebr avion\u00ebve, helikopter\u00ebve, UAV-ve, raketave t\u00eb lundrimit dhe k\u00ebrc\u00ebnimeve t\u00eb tjera ajrore.+1
\nwwwcdn.aselsan.com
\n2.KARAKTERISTIKAT TEKNIKE
\n2.1. KORKUT
\nKORKUT 150\/35 p\u00ebrdor dy topa 35 mm dhe mund t\u00eb p\u00ebrdor\u00eb municion programues me shp\u00ebrthim n\u00eb aj\u00ebr, duke rritur efektivitetin kund\u00ebr objektivave t\u00eb vegj\u00ebl dhe t\u00eb shpejt\u00eb.
\nSipas t\u00eb dh\u00ebnave t\u00eb publikuara nga ASELSAN, sistemi ka:
\nkalib\u00ebr 35 mm;
\ndy topa kund\u00ebrajror\u00eb;
\nrit\u00ebm zjarri deri n\u00eb 1100 predha\/minut\u00eb;
\nrreze efektive t\u00eb publikuar rreth 4 km;
\nradar p\u00ebr gjurmimin e objektivit;
\nsensor\u00eb elektro-optik\u00eb;
\nsistem automatik t\u00eb furnizimit me municion;
\naft\u00ebsi p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrdorur municion ATOM me shp\u00ebrthim n\u00eb aj\u00ebr;
\naft\u00ebsi p\u00ebr operim t\u00eb integruar me sistemet e komandim-kontrollit;
\naft\u00ebsi p\u00ebr angazhim t\u00eb objektivave ajrore edhe gjat\u00eb l\u00ebvizjes.
\nKjo e b\u00ebn KORKUT-in ve\u00e7an\u00ebrisht t\u00eb p\u00ebrshtatsh\u00ebm p\u00ebr mbrojtjen e nj\u00ebsive t\u00eb mekanizuara dhe forcave q\u00eb zhvillojn\u00eb veprime t\u00eb l\u00ebvizshme.
\n2.2. H\u0130SAR-A+
\nH\u0130SAR-A+ \u00ebsht\u00eb komponent i mbrojtjes ajrore n\u00eb lart\u00ebsi t\u00eb ul\u00ebt. Sipas ROKETSAN, ai ka rreze interceptimi mbi 15 km dhe lart\u00ebsi t\u00eb publikuar t\u00eb angazhimit mbi 10 km. Sistemi p\u00ebrdor navigim inercial, lidhje t\u00eb t\u00eb dh\u00ebnave dhe k\u00ebrkues infra t\u00eb kuq n\u00eb faz\u00ebn terminale.
\n2.3. H\u0130SAR-O\/O+
\nH\u0130SAR-O \u00ebsht\u00eb projektuar p\u00ebr mbrojtje n\u00eb distanc\u00eb m\u00eb t\u00eb madhe se H\u0130SAR-A. T\u00eb dh\u00ebnat e publikuara nga ROKETSAN japin rreze interceptimi mbi 25 km p\u00ebr H\u0130SAR-O. Versionet e sistemit p\u00ebrdorin kombinime t\u00eb navigimit inercial, lidhjes s\u00eb t\u00eb dh\u00ebnave dhe sistemeve t\u00eb k\u00ebrkimit terminal, p\u00ebrfshir\u00eb variantet me k\u00ebrkues radiofrekuence.
\nSistemi H\u0130SAR-O+ p\u00ebrfshin komponent\u00eb t\u00eb till\u00eb si qendra e kontrollit t\u00eb zjarrit, sistemet e l\u00ebshimit t\u00eb raketave, radar\u00eb t\u00eb mbrojtjes ajrore dhe sensor\u00eb elektro-optik\u00eb. Sipas SSB, sistemi ka arkitektur\u00eb fleksibile dhe mund t\u00eb organizohet n\u00eb struktura baterie dhe batalioni.
\n3. KARAKTERISTIKAT TAKTIKE
\nKarakteristika kryesore taktike e k\u00ebtyre sistemeve \u00ebsht\u00eb komplementariteti.
\nKORKUT \u00ebsht\u00eb ve\u00e7an\u00ebrisht i p\u00ebrshtatsh\u00ebm p\u00ebr:
\nmbrojtjen e nj\u00ebsive t\u00eb mekanizuara;
\nmbrojtjen kund\u00ebr objektivave q\u00eb fluturojn\u00eb n\u00eb lart\u00ebsi t\u00eb ul\u00ebt;
\nkund\u00ebrveprimin ndaj UAV-ve;
\nmbrojtjen e pikave t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb dislokimit;
\nkrijimin e nj\u00eb shtrese t\u00eb af\u00ebrt t\u00eb mbrojtjes ajrore.
\nH\u0130SAR-A+ dhe H\u0130SAR-O\/O+ mund t\u00eb p\u00ebrdoren p\u00ebr mbrojtjen e:
\nnj\u00ebsive dhe formacioneve ushtarake;
\nbazave dhe objekteve strategjike;
\ninfrastruktur\u00ebs kritike;
\nqendrave t\u00eb komandimit;
\nporteve dhe objekteve t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme logjistike.
\nN\u00eb aspektin taktik, vlera e tyre rritet kur k\u00ebto sisteme nuk p\u00ebrdoren t\u00eb izoluara, por lidhen me radar\u00eb t\u00eb zbulimit, sisteme komandim-kontrolli, mjete t\u00eb tjera t\u00eb mbrojtjes ajrore dhe nj\u00eb rrjet t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt t\u00eb informacionit.
\n4. M\u00cbNYRA E P\u00cbRDORIMIT
\nP\u00ebrdorimi i sistemeve t\u00eb mbrojtjes ajrore duhet t\u00eb bazohet n\u00eb parimet e zbulimit t\u00eb hersh\u00ebm, identifikimit, vler\u00ebsimit t\u00eb k\u00ebrc\u00ebnimit, shp\u00ebrndarjes s\u00eb objektivit dhe reagimit t\u00eb koordinuar.
\nN\u00eb nj\u00eb arkitektur\u00eb moderne t\u00eb mbrojtjes ajrore, cikli i p\u00ebrgjithsh\u00ebm operacional p\u00ebrfshin:
\nZbulimi \u2192 Identifikimi \u2192 Gjurmimi \u2192 Vler\u00ebsimi i k\u00ebrc\u00ebnimit \u2192 Vendimmarrja \u2192 Angazhimi \u2192 Vler\u00ebsimi i rezultatit.
\nKORKUT mund t\u00eb funksionoj\u00eb n\u00eb koordinim me sistemet e komandim-kontrollit dhe, sipas konfigurimit, t\u00eb kryej\u00eb edhe funksione t\u00eb zbulimit, identifikimit, caktimit dhe gjurmimit t\u00eb objektivit.
\nH\u0130SAR, nga ana tjet\u00ebr, \u00ebsht\u00eb konceptuar si pjes\u00eb e nj\u00eb arkitekture m\u00eb t\u00eb gjer\u00eb t\u00eb mbrojtjes ajrore, ku radar\u00ebt dhe qendrat e kontrollit sigurojn\u00eb informacionin e nevojsh\u00ebm p\u00ebr angazhimin e k\u00ebrc\u00ebnimeve.
\nPrandaj, parimi themelor nuk \u00ebsht\u00eb thjesht \u201carma kund\u00ebr objektivit\u201d, por \u201crrjeti i mbrojtjes ajrore kund\u00ebr k\u00ebrc\u00ebnimit\u201d.<\/p>\n
5.PERSONELI
\nEfektiviteti i \u00e7do sistemi modern t\u00eb mbrojtjes ajrore varet jo vet\u00ebm nga teknologjia, por edhe nga niveli profesional i personelit.
\nPersoneli duhet t\u00eb ket\u00eb njohuri n\u00eb:
\nsistemin e arm\u00ebs;
\nradar\u00ebt dhe sensor\u00ebt;
\nkomunikimet;
\nkomandim-kontrollin;
\nidentifikimin e objektivave;
\nprocedurat e siguris\u00eb;
\nmir\u00ebmbajtjen teknike;
\nmenaxhimin e informacionit;
\nprocedurat e bashk\u00ebveprimit me nj\u00ebsit\u00eb e tjera.
\nN\u00eb sistemet moderne, operatori nuk \u00ebsht\u00eb m\u00eb vet\u00ebm \u201csh\u00ebrbyes i arm\u00ebs\u201d, por pjes\u00eb e nj\u00eb ekipi t\u00eb integruar t\u00eb menaxhimit t\u00eb informacionit dhe reagimit kund\u00ebrajror.
\n5.1. ST\u00cbRVITJET E PERSONELIT
\nSt\u00ebrvitja duhet t\u00eb zhvillohet n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb progresive, duke filluar nga njohja teorike e sistemit dhe duke kaluar n\u00eb simulime dhe ushtrime t\u00eb integruara.
\nProgrami i trajnimit duhet t\u00eb p\u00ebrfshij\u00eb:
\na) P\u00ebrgatitjen teorike
\nNjohjen me karakteristikat teknike, kufizimet, sensor\u00ebt, sistemet e komunikimit dhe parimet e mbrojtjes ajrore.
\nb) P\u00ebrgatitjen praktike
\nNjohjen me komponent\u00ebt e sistemit, procedurat e mir\u00ebmbajtjes dhe p\u00ebrdorimin e simulator\u00ebve.
\nc) Trajnimin n\u00eb grup
\nBashk\u00ebrendimin nd\u00ebrmjet operator\u00ebve, komand\u00ebs, radarit dhe elementeve t\u00eb tjera t\u00eb nj\u00ebsis\u00eb.
\nd) St\u00ebrvitjen n\u00eb kushte t\u00eb ndryshme
\nSkenar\u00eb dit\u00eb\/nat\u00eb, ndryshime t\u00eb situat\u00ebs ajrore, nd\u00ebrprerje t\u00eb komunikimeve dhe ngarkes\u00eb t\u00eb shtuar t\u00eb informacionit.
\ne) St\u00ebrvitjen e integruar
\nBashk\u00ebveprimin e KORKUT-it dhe H\u0130SAR-it me komponent\u00eb t\u00eb tjer\u00eb t\u00eb mbrojtjes ajrore.
\nQ\u00ebllimi i st\u00ebrvitjes nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm aft\u00ebsia p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrdorur teknik\u00ebn, por krijimi i nj\u00eb ekipi t\u00eb aft\u00eb t\u00eb marr\u00eb dhe p\u00ebrpunoj\u00eb informacionin n\u00eb koh\u00eb t\u00eb shkurt\u00ebr dhe t\u00eb veproj\u00eb sipas procedurave t\u00eb p\u00ebrcaktuara.
\n5.2. P\u00cbRGATITJA E PERSONELIT P\u00cbR QITJE
\nP\u00ebrgatitja p\u00ebr qitje duhet t\u00eb realizohet vet\u00ebm nga personel i trajnuar dhe i autorizuar, n\u00eb p\u00ebrputhje me rregulloret teknike, procedurat e siguris\u00eb dhe urdhrat e komand\u00ebs.
\nN\u00eb aspektin profesional, kjo p\u00ebrgatitje p\u00ebrfshin n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb p\u00ebrgjithshme:
\nkontrollin e gatishm\u00ebris\u00eb s\u00eb sistemit;
\nverifikimin e komunikimeve dhe nd\u00ebrveprimit me komandim-kontrollin;
\nkontrollin e sensor\u00ebve dhe pajisjeve t\u00eb sistemit;
\nverifikimin e gjendjes s\u00eb municionit ose raketave;
\nkontrollin e zon\u00ebs s\u00eb siguris\u00eb;
\nkonfirmimin e objektivit dhe t\u00eb autoritetit p\u00ebr angazhim;
\nkoordinimin nd\u00ebrmjet personelit t\u00eb p\u00ebrfshir\u00eb.
\nN\u00eb sistemet moderne, p\u00ebrgatitja p\u00ebr qitje nuk duhet kuptuar si nj\u00eb proces thjesht mekanik. Ajo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb proces teknik, taktik, komandues dhe sigurie.
\n6. REALIZIMI I QITJES
\nRealizimi i qitjes n\u00eb nj\u00eb sistem modern t\u00eb mbrojtjes ajrore \u00ebsht\u00eb rezultat i bashk\u00ebveprimit nd\u00ebrmjet sensor\u00ebve, sistemit t\u00eb komandim-kontrollit, operator\u00ebve dhe arm\u00ebs.
\nProcesi operacional, n\u00eb nivel t\u00eb p\u00ebrgjithsh\u00ebm, mund t\u00eb paraqitet si:
\nZbulimi i k\u00ebrc\u00ebnimit \u2192 identifikimi \u2192 gjurmimi \u2192 vler\u00ebsimi i rrezikut \u2192 caktimi i mjetit t\u00eb angazhimit \u2192 autorizimi \u2192 angazhimi \u2192 vler\u00ebsimi i efektit.
\nN\u00eb rastin e KORKUT-it, sistemi p\u00ebrdor radar dhe sensor\u00eb elektro-optik\u00eb p\u00ebr gjurmimin e objektivit, nd\u00ebrsa municioni 35 mm me shp\u00ebrthim n\u00eb aj\u00ebr \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga elementet q\u00eb rrit efektivitetin ndaj objektivave ajrore t\u00eb vogla dhe t\u00eb shpejta.
\nN\u00eb rastin e H\u0130SAR-it, procesi mb\u00ebshtetet n\u00eb integrimin e radarit, komandim-kontrollit, sistemit t\u00eb l\u00ebshimit dhe elementeve t\u00eb drejtimit t\u00eb raket\u00ebs. Sistemi mund t\u00eb p\u00ebrdor\u00eb m\u00ebnyra t\u00eb ndryshme t\u00eb drejtimit dhe k\u00ebrkimit n\u00eb var\u00ebsi t\u00eb variantit.
\nP\u00ebr arsye t\u00eb siguris\u00eb dhe profesionalizmit ushtarak, procedurat konkrete t\u00eb komandimit, parametrat e angazhimit, t\u00eb dh\u00ebnat e zjarrit dhe hapat operacional\u00eb t\u00eb l\u00ebshimit duhet t\u00eb p\u00ebrcaktohen vet\u00ebm nga manualet zyrtare dhe procedurat e nj\u00ebsive p\u00ebrkat\u00ebse.
\nP\u00cbRFUNDIM
\nKORKUT dhe H\u0130SAR p\u00ebrfaq\u00ebsojn\u00eb dy kategori t\u00eb ndryshme, por t\u00eb nd\u00ebrlidhura, t\u00eb mbrojtjes ajrore moderne. KORKUT, me topat 35 mm dhe municionin me shp\u00ebrthim n\u00eb aj\u00ebr, \u00ebsht\u00eb i orientuar drejt mbrojtjes n\u00eb distanc\u00eb shum\u00eb t\u00eb shkurt\u00ebr dhe n\u00eb lart\u00ebsi t\u00eb ul\u00ebta, nd\u00ebrsa H\u0130SAR-A\/A+ dhe H\u0130SAR-O\/O+ ofrojn\u00eb kapacitete raketore p\u00ebr mbulim m\u00eb t\u00eb gjer\u00eb t\u00eb hap\u00ebsir\u00ebs ajrore.
\nM\u00ebsimi kryesor nga k\u00ebto sisteme \u00ebsht\u00eb se mbrojtja ajrore bashk\u00ebkohore nuk p\u00ebrcaktohet vet\u00ebm nga rrezja e arm\u00ebs apo fuqia e raket\u00ebs. Efektiviteti real krijohet nga kombinimi i sensor\u00ebve, radar\u00ebve, komandim-kontrollit, arm\u00ebve t\u00eb ndryshme, komunikimit t\u00eb sigurt, personelit t\u00eb trajnuar dhe procedurave t\u00eb standardizuara.
\nN\u00eb kushtet e p\u00ebrhapjes s\u00eb shpejt\u00eb t\u00eb UAV-ve, municioneve precize dhe k\u00ebrc\u00ebnimeve t\u00eb ndryshme ajrore, koncepti m\u00eb i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm \u00ebsht\u00eb mbrojtja ajrore e shtres\u00ebzuar. N\u00eb k\u00ebt\u00eb koncept, sisteme si KORKUT dhe H\u0130SAR nuk duhet par\u00eb si alternativa ndaj nj\u00ebri-tjetrit, por si komponent\u00eb q\u00eb mund t\u00eb plot\u00ebsojn\u00eb nj\u00ebri-tjetrin brenda nj\u00eb arkitekture t\u00eb integruar t\u00eb mbrojtjes ajrore.
\nZhvillimet e fundit tregojn\u00eb gjithashtu se Turqia po vazhdon t\u00eb zgjeroj\u00eb prodhimin serik t\u00eb sistemeve H\u0130SAR-A dhe H\u0130SAR-O dhe t\u00eb nd\u00ebrtoj\u00eb nj\u00eb arkitektur\u00eb m\u00eb t\u00eb gjer\u00eb t\u00eb mbrojtjes ajrore t\u00eb shtres\u00ebzuar.
\nPrandaj, parimi themelor i mbrojtjes ajrore moderne \u00ebsht\u00eb i qart\u00eb: nuk mjafton t\u00eb kesh arm\u00ebn m\u00eb moderne; duhet t\u00eb kesh nj\u00eb sistem t\u00eb integruar, personel t\u00eb mir\u00ebtrajnuar dhe aft\u00ebsi p\u00ebr t\u00eb zbuluar, vler\u00ebsuar dhe neutralizuar k\u00ebrc\u00ebnimin n\u00eb koh\u00ebn e duhur.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Karakteristikat teknike e taktike, m\u00ebnyra e p\u00ebrdorimit dhe p\u00ebrgatitja e personelit Nga Prof. Dr. Muhamet…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":11324,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"class_list":["post-53934","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-op-ed"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/53934","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=53934"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/53934\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":53937,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/53934\/revisions\/53937"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/11324"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=53934"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=53934"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=53934"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}