Shumic\u00eb e ndar\u00eb, fuqi e humbur<\/p>\n
Isuf B.Bajrami<\/p>\n
Ka nj\u00eb paradoks q\u00eb prej vitesh e p\u00ebrcjell politik\u00ebn shqiptare n\u00eb Maqedonin\u00eb e Veriut: shqiptar\u00ebt jan\u00eb faktor i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm politik n\u00eb vend, por ende nuk kan\u00eb arritur ta shnd\u00ebrrojn\u00eb k\u00ebt\u00eb pesh\u00eb n\u00eb nj\u00eb forc\u00eb t\u00eb q\u00ebndrueshme dhe t\u00eb bashk\u00ebrenduar. Kan\u00eb parti, shoqata, organizata joqeveritare, intelektual\u00eb, profesionist\u00eb, biznese, media dhe struktura fetare e shoq\u00ebrore. Kan\u00eb njer\u00ebz, kan\u00eb vota dhe kan\u00eb p\u00ebrvoj\u00eb politike. Ajo q\u00eb duket se u mungon \u00ebsht\u00eb nj\u00eb gjuh\u00eb e p\u00ebrbashk\u00ebt p\u00ebr \u00e7\u00ebshtjet q\u00eb e tejkalojn\u00eb nj\u00eb parti, nj\u00eb mandat apo nj\u00eb interes t\u00eb ngusht\u00eb.
\nPik\u00ebrisht kjo \u00ebsht\u00eb ajo q\u00eb duhet t\u00eb na shqet\u00ebsoj\u00eb m\u00eb shum\u00eb.<\/p>\n
Jo fakti n\u00ebse ekzistojn\u00eb shum\u00eb parti shqiptare. Demokracia nuk k\u00ebrkon nj\u00eb parti t\u00eb vetme dhe as nj\u00eb mendim t\u00eb vet\u00ebm.
\nP\u00ebrkundrazi, pluralizmi \u00ebsht\u00eb pjes\u00eb e natyrshme e nj\u00eb shoq\u00ebrie demokratike. Problemi nis at\u00ebher\u00eb kur pluralizmi shnd\u00ebrrohet n\u00eb fragmentim dhe fragmentimi n\u00eb pamund\u00ebsi p\u00ebr t\u00eb vepruar bashk\u00eb aty ku interesat jan\u00eb t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebta.<\/p>\n
Sepse, n\u00eb politik\u00eb, nuk mjafton t\u00eb kesh pesh\u00eb. Duhet t\u00eb dish edhe ta organizosh at\u00eb.<\/p>\n
Zgjedhjet jan\u00eb momenti kur kjo b\u00ebhet m\u00eb e dukshme. N\u00eb jet\u00ebn e p\u00ebrditshme mund t\u00eb ekzistojn\u00eb dhjet\u00ebra dallime nd\u00ebrmjet njer\u00ebzve, partive, shoqatave apo grupeve t\u00eb interesit. Por n\u00eb dit\u00ebn e zgjedhjeve, \u00e7do dallim merr nj\u00eb vler\u00eb konkrete politike. Votat num\u00ebrohen, mandatet ndahen dhe pesha e secilit subjekt p\u00ebrcaktohet nga m\u00ebnyra se si \u00ebsht\u00eb organizuar gara.<\/p>\n
Zgjedhjet parlamentare t\u00eb vitit 2024 e treguan qart\u00eb k\u00ebt\u00eb realitet. N\u00eb gar\u00ebn shqiptare u paraqit\u00ebn, nd\u00ebr t\u00eb tjera, \u201cFronti Evropian\u201d dhe \u201cVLEN\u201d si dy subjekte t\u00eb ve\u00e7anta zgjedhore.[1] Pas zgjedhjeve, konfigurimi politik ndryshoi dhe VLEN u b\u00eb pjes\u00eb e shumic\u00ebs qeveris\u00ebse. Ky zhvillim \u00ebsht\u00eb pjes\u00eb e demokracis\u00eb parlamentare dhe nuk ka asgj\u00eb t\u00eb jasht\u00ebzakonshme n\u00eb faktin se partit\u00eb konkurrojn\u00eb dhe m\u00eb pas nd\u00ebrtojn\u00eb koalicione. Por ai e rikthen n\u00eb tavolin\u00eb nj\u00eb pyetje m\u00eb t\u00eb gjer\u00eb: \u00e7far\u00eb do t\u00eb ndodhte me pesh\u00ebn politike shqiptare sikur, p\u00ebrtej dallimeve partiake, t\u00eb ekzistonte nj\u00eb marr\u00ebveshje e p\u00ebrbashk\u00ebt p\u00ebr m\u00ebnyr\u00ebn e p\u00ebrfaq\u00ebsimit?<\/p>\n
Kjo pyetje nuk \u00ebsht\u00eb thirrje p\u00ebr shkrirjen e partive, as p\u00ebr krijimin e nj\u00eb partie t\u00eb vetme shqiptare dhe, aq m\u00eb pak, p\u00ebr zhdukjen e dallimeve politike. \u00cbsht\u00eb pyetje p\u00ebr nj\u00eb kultur\u00eb tjet\u00ebr bashk\u00ebpunimi.<\/p>\n
Partit\u00eb mund t\u00eb vazhdojn\u00eb t\u00eb garojn\u00eb. Mund t\u00eb ken\u00eb programe t\u00eb ndryshme, bindje t\u00eb ndryshme dhe m\u00ebnyra t\u00eb ndryshme p\u00ebr ta par\u00eb shtetin. Mund t\u00eb kritikojn\u00eb nj\u00ebra-tjetr\u00ebn dhe t\u00eb k\u00ebrkojn\u00eb vot\u00ebn e qytetar\u00ebve. Por a nuk mund t\u00eb p\u00ebrcaktojn\u00eb, p\u00ebrpara zgjedhjeve, disa objektiva q\u00eb i konsiderojn\u00eb t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebta? A nuk mund t\u00eb arrijn\u00eb nj\u00eb marr\u00ebveshje p\u00ebr \u00e7\u00ebshtjet q\u00eb nuk duhet t\u00eb varen nga fakti se kush \u00ebsht\u00eb n\u00eb pushtet dhe kush n\u00eb opozit\u00eb?<\/p>\n
Kjo do t\u00eb ishte nj\u00eb shenj\u00eb pjekurie politike. Sepse nuk \u00ebsht\u00eb e nevojshme q\u00eb t\u00eb gjith\u00eb t\u00eb mendojn\u00eb nj\u00ebsoj p\u00ebr t\u00eb vepruar bashk\u00eb. P\u00ebrkundrazi, bashk\u00ebpunimi ka vler\u00eb pik\u00ebrisht kur nd\u00ebrtohet mes njer\u00ebzve dhe subjekteve q\u00eb kan\u00eb dallime, por arrijn\u00eb t\u00eb gjejn\u00eb nj\u00eb minimum t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt.<\/p>\n
N\u00eb k\u00ebt\u00eb pik\u00eb, ideja e nj\u00eb liste t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt shqiptare meriton t\u00eb trajtohet seriozisht, jo si slogan elektoral dhe as si marr\u00ebveshje e minut\u00ebs s\u00eb fundit, por si nj\u00eb mund\u00ebsi politike q\u00eb duhet t\u00eb diskutohet hapur.<\/p>\n
Nj\u00eb list\u00eb e p\u00ebrbashk\u00ebt nuk do t\u00eb duhej t\u00eb ishte thjesht nj\u00eb bashkim mekanik i emrave t\u00eb partive. N\u00ebse do t\u00eb kishte kuptim, ajo do t\u00eb duhej t\u00eb mb\u00ebshtetej mbi nj\u00eb marr\u00ebveshje t\u00eb qart\u00eb politike dhe programore: \u00e7far\u00eb k\u00ebrkohet n\u00eb Kuvend, cilat jan\u00eb objektivat kryesore, cilat jan\u00eb parimet q\u00eb nuk negociohen dhe \u00e7far\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebsie marrin kandidat\u00ebt p\u00ebrpara qytetar\u00ebve.<\/p>\n
P\u00ebrndryshe, do t\u00eb ndryshonte vet\u00ebm ambalazhi. Sepse problemi nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm se sa lista ka n\u00eb flet\u00ebn e votimit. Problemi \u00ebsht\u00eb n\u00ebse, pas asaj vote, ekziston nj\u00eb projekt politik q\u00eb i bashkon njer\u00ebzit q\u00eb kan\u00eb marr\u00eb mandatin.<\/p>\n
Dhe pik\u00ebrisht k\u00ebtu historia e politik\u00ebs shqiptare n\u00eb Maqedonin\u00eb e Veriut duhet t\u00eb shikohet me m\u00eb shum\u00eb qet\u00ebsi dhe m\u00eb pak emocione.<\/p>\n
Pas konfliktit t\u00eb vitit 2001, Marr\u00ebveshja Korniz\u00eb e Ohrit krijoi nj\u00eb korniz\u00eb t\u00eb re p\u00ebr marr\u00ebdh\u00ebniet nd\u00ebrmjet komuniteteve dhe p\u00ebr pjes\u00ebmarrjen e tyre n\u00eb jet\u00ebn politike e institucionale.[2] P\u00ebrfaq\u00ebsimi i drejt\u00eb, decentralizimi, p\u00ebrdorimi i gjuh\u00ebve dhe parimet e mosdiskriminimit u b\u00ebn\u00eb pjes\u00eb e nj\u00eb rendi t\u00eb ri politik. Por, pas kaq vitesh, sfida nuk mund t\u00eb mbetet vet\u00ebm te pyetja se sa shqiptar\u00eb jan\u00eb t\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsuar n\u00eb institucione dhe sa poste mbajn\u00eb.<\/p>\n
Pyetja duhet t\u00eb jet\u00eb se \u00e7far\u00eb b\u00ebjn\u00eb me at\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsim.<\/p>\n
N\u00ebse nj\u00eb minist\u00ebr \u00ebsht\u00eb shqiptar, kjo n\u00eb vetvete nuk \u00ebsht\u00eb politik\u00eb publike. N\u00ebse nj\u00eb drejtor \u00ebsht\u00eb shqiptar, kjo nuk \u00ebsht\u00eb automatikisht reform\u00eb. N\u00ebse nj\u00eb deputet \u00ebsht\u00eb shqiptar, kjo nuk do t\u00eb thot\u00eb se interesat e qytetar\u00ebve jan\u00eb realizuar.<\/p>\n
P\u00ebrfaq\u00ebsimi ka r\u00ebnd\u00ebsi, por p\u00ebrfaq\u00ebsimi duhet t\u00eb prodhoj\u00eb rezultat.<\/p>\n
N\u00eb fund, qytetari nuk pyet vet\u00ebm se kush \u00ebsht\u00eb ulur n\u00eb zyr\u00ebn e ministrit. Pyet n\u00ebse institucioni funksionon. Pyet n\u00ebse f\u00ebmija i tij merr arsim t\u00eb mir\u00eb. Pyet n\u00ebse ka pun\u00eb. Pyet n\u00ebse gjykata i jep drejt\u00ebsi. Pyet n\u00ebse komuna zhvillohet. Pyet n\u00ebse gjuha e tij respektohet. Pyet n\u00ebse ai ndihet qytetar i barabart\u00eb.<\/p>\n
Pik\u00ebrisht p\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye, politika shqiptare duhet t\u00eb dal\u00eb nga logjika e ngusht\u00eb e ndarjes s\u00eb posteve dhe t\u00eb hyj\u00eb n\u00eb logjik\u00ebn e nd\u00ebrtimit t\u00eb institucioneve.<\/p>\n
Por, p\u00ebr ta b\u00ebr\u00eb k\u00ebt\u00eb, duhet fillimisht t\u00eb kap\u00ebrcehet nj\u00eb problem tjet\u00ebr: fragmentimi shoq\u00ebror.<\/p>\n
Partit\u00eb politike jan\u00eb vet\u00ebm nj\u00eb pjes\u00eb e k\u00ebsaj historie. Shqiptar\u00ebt jan\u00eb t\u00eb organizuar n\u00eb dhjet\u00ebra e qindra forma t\u00eb tjera. Ka shoqata kulturore, organizata joqeveritare, shoqata profesionale, organizime t\u00eb t\u00eb rinjve, organizime t\u00eb grave, grupe biznesi, struktura lokale, media dhe rrethe t\u00eb ndryshme intelektuale. Secila prej tyre mund t\u00eb ket\u00eb nj\u00eb rol t\u00eb dobish\u00ebm. Secila mund t\u00eb ket\u00eb nj\u00eb mision t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb.<\/p>\n
Por nj\u00eb shoq\u00ebri mund t\u00eb jet\u00eb shum\u00eb e organizuar dhe, megjithat\u00eb, t\u00eb jet\u00eb politikisht e paorganizuar.<\/p>\n
Kjo \u00ebsht\u00eb ajo q\u00eb duhet t\u00eb shqyrtohet.<\/p>\n
Kur secila shoqat\u00eb flet vet\u00ebm p\u00ebr veten, kur secila organizat\u00eb k\u00ebrkon t\u00eb jet\u00eb qendra e vetme e ndikimit dhe kur secili grup e sheh tjetrin si rival, at\u00ebher\u00eb energjia shoq\u00ebrore shp\u00ebrndahet. N\u00eb vend q\u00eb t\u00eb krijohet nj\u00eb forc\u00eb e madhe nga shum\u00eb forca t\u00eb vogla, krijohen shum\u00eb qendra t\u00eb vogla q\u00eb shpesh nuk komunikojn\u00eb.<\/p>\n
E nj\u00ebjta gj\u00eb vlen edhe p\u00ebr dimensionin fetar.<\/p>\n
Brenda shoq\u00ebris\u00eb shqiptare n\u00eb Maqedonin\u00eb e Veriut ekziston nj\u00eb larushi e dukshme fetare dhe identitare. Ka shqiptar\u00eb mysliman\u00eb t\u00eb traditave t\u00eb ndryshme, bektashinj, katolik\u00eb, ortodoks\u00eb, protestant\u00eb dhe qytetar\u00eb t\u00eb tjer\u00eb me bindje t\u00eb ndryshme fetare ose jofetare. Kushtetuta e Republik\u00ebs s\u00eb Maqedonis\u00eb s\u00eb Veriut njeh komunitetet dhe grupet fetare dhe garanton lirin\u00eb e besimit dhe barazin\u00eb e tyre para ligjit.[3]<\/p>\n
Kjo larushi nuk \u00ebsht\u00eb dhe nuk duhet t\u00eb jet\u00eb penges\u00eb p\u00ebr bashk\u00ebpunim.<\/p>\n
Nj\u00eb shqiptar nuk b\u00ebhet m\u00eb pak shqiptar sepse i p\u00ebrket nj\u00eb tradite tjet\u00ebr fetare. Dhe nj\u00eb qytetar nuk duhet t\u00eb pyetet p\u00ebr besimin e tij p\u00ebrpara se t\u00eb konsiderohet bashk\u00ebpun\u00ebtor n\u00eb nj\u00eb \u00e7\u00ebshtje q\u00eb ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb me arsimin, zhvillimin, drejt\u00ebsin\u00eb, ekonomin\u00eb apo t\u00eb ardhmen e t\u00eb rinjve.<\/p>\n
Feja \u00ebsht\u00eb \u00e7\u00ebshtje e bindjes dhe e nd\u00ebrgjegjes. Politika, kur \u00ebsht\u00eb demokratike, duhet t\u00eb jet\u00eb hap\u00ebsira ku njer\u00ebzit me bindje t\u00eb ndryshme mund t\u00eb bashk\u00ebpunojn\u00eb p\u00ebr t\u00eb mir\u00ebn e p\u00ebrbashk\u00ebt.<\/p>\n
Prandaj, edhe k\u00ebtu duhet b\u00ebr\u00eb dallimi nd\u00ebrmjet identitetit dhe p\u00ebrkat\u00ebsis\u00eb politike.<\/p>\n
Nuk \u00ebsht\u00eb problem q\u00eb nj\u00eb shqiptar \u00ebsht\u00eb mysliman dhe nj\u00eb tjet\u00ebr katolik. Nuk \u00ebsht\u00eb problem q\u00eb nj\u00ebri \u00ebsht\u00eb bektashi e tjetri protestant. Nuk \u00ebsht\u00eb problem as q\u00eb dikush nuk \u00ebsht\u00eb besimtar. Problemi do t\u00eb ishte q\u00eb k\u00ebto dallime t\u00eb p\u00ebrdoren p\u00ebr t\u00eb nd\u00ebrtuar mure politike.<\/p>\n
Sepse, n\u00eb momentin kur ndodh kjo, politika fillon ta cop\u00ebtoj\u00eb shoq\u00ebrin\u00eb pik\u00ebrisht aty ku ajo ka nevoj\u00eb p\u00ebr bashk\u00ebpunim.<\/p>\n
E nj\u00ebjta gj\u00eb ndodh edhe me partit\u00eb.<\/p>\n
Nuk \u00ebsht\u00eb problem q\u00eb ekzistojn\u00eb disa parti shqiptare. Problem \u00ebsht\u00eb n\u00ebse ato nuk jan\u00eb n\u00eb gjendje t\u00eb gjejn\u00eb asnj\u00eb pik\u00eb takimi.<\/p>\n
Mund t\u00eb ket\u00eb dallime t\u00eb majta e t\u00eb djathta. Mund t\u00eb ket\u00eb qasje t\u00eb ndryshme ndaj ekonomis\u00eb. Mund t\u00eb ket\u00eb q\u00ebndrime t\u00eb ndryshme p\u00ebr koalicionet. Mund t\u00eb ket\u00eb debate t\u00eb forta mbi m\u00ebnyr\u00ebn e qeverisjes. T\u00eb gjitha k\u00ebto jan\u00eb pjes\u00eb e politik\u00ebs.<\/p>\n
Por ekzistojn\u00eb \u00e7\u00ebshtje q\u00eb mund t\u00eb jen\u00eb mbi k\u00ebt\u00eb gar\u00eb: arsimi cil\u00ebsor, zhvillimi ekonomik, p\u00ebrfaq\u00ebsimi i drejt\u00eb, sundimi i ligjit, zbatimi i t\u00eb drejtave gjuh\u00ebsore, zhvillimi i komunave, lufta kund\u00ebr korrupsionit, mund\u00ebsit\u00eb p\u00ebr t\u00eb rinjt\u00eb, integrimi evropian dhe funksionimi i institucioneve.<\/p>\n
P\u00ebr k\u00ebto \u00e7\u00ebshtje nuk k\u00ebrkohet nj\u00eb parti e vetme.<\/p>\n
K\u00ebrkohet nj\u00eb marr\u00ebveshje.<\/p>\n
Dhe k\u00ebtu do t\u00eb duhej t\u00eb fillonte nj\u00eb politik\u00eb e re shqiptare: jo me pyetjen se kush \u00ebsht\u00eb m\u00eb i fort\u00eb se tjetri, por me pyetjen se \u00e7far\u00eb mund t\u00eb b\u00ebjn\u00eb s\u00eb bashku.<\/p>\n
Ndoshta kjo \u00ebsht\u00eb edhe arsyeja pse nj\u00eb list\u00eb e p\u00ebrbashk\u00ebt do t\u00eb duhej t\u00eb shihej si rezultat i nj\u00eb procesi dhe jo si pik\u00ebnisje. Fillimisht duhet t\u00eb gjendet gjuha e p\u00ebrbashk\u00ebt. Pastaj objektivat. M\u00eb pas rregullat. Dhe n\u00eb fund, njer\u00ebzit q\u00eb do ta p\u00ebrfaq\u00ebsojn\u00eb at\u00eb marr\u00ebveshje.<\/p>\n
N\u00ebse b\u00ebhet n\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb, lista e p\u00ebrbashk\u00ebt mund t\u00eb ket\u00eb kuptim.<\/p>\n
N\u00ebse b\u00ebhet vet\u00ebm p\u00ebr t\u00eb mbledhur vota, pa nj\u00eb marr\u00ebveshje t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb politike, ajo rrezikon t\u00eb mbetet nj\u00eb koalicion teknik.<\/p>\n
Dhe shqiptar\u00ebt nuk kan\u00eb nevoj\u00eb vet\u00ebm p\u00ebr nj\u00eb koalicion teknik. Kan\u00eb nevoj\u00eb p\u00ebr nj\u00eb kultur\u00eb bashk\u00ebpunimi.<\/p>\n
Kjo kultur\u00eb nuk mund t\u00eb nd\u00ebrtohet vet\u00ebm n\u00eb zyrat e partive. Ajo duhet t\u00eb jet\u00eb m\u00eb e gjer\u00eb. N\u00eb nj\u00eb tavolin\u00eb t\u00eb till\u00eb duhet t\u00eb ket\u00eb vend p\u00ebr partit\u00eb, por edhe p\u00ebr intelektual\u00ebt, profesionist\u00ebt, akademin\u00eb, biznesin, t\u00eb rinjt\u00eb, grat\u00eb, shoq\u00ebrin\u00eb civile dhe p\u00ebrfaq\u00ebsuesit e komuniteteve fetare.<\/p>\n
Jo q\u00eb t\u00eb gjith\u00eb t\u00eb vendosin p\u00ebr gjith\u00e7ka, por q\u00eb askush t\u00eb mos mund ta pretendoj\u00eb se p\u00ebrfaq\u00ebson i vet\u00ebm t\u00eb gjith\u00eb shqiptar\u00ebt.<\/p>\n
Sepse askush nuk i p\u00ebrfaq\u00ebson t\u00eb gjith\u00eb: asnj\u00eb parti, asnj\u00eb kryetar, asnj\u00eb shoqat\u00eb, asnj\u00eb institucion fetar, asnj\u00eb grup interesi.<\/p>\n
P\u00ebrfaq\u00ebsimi politik buron nga qytetari dhe rinovohet p\u00ebrmes vot\u00ebs.<\/p>\n
Prandaj, n\u00eb fund t\u00eb fundit, \u00ebsht\u00eb qytetari ai q\u00eb duhet t\u00eb vendos\u00eb n\u00ebse nj\u00eb marr\u00ebveshje e till\u00eb e bind dhe n\u00ebse kandidat\u00ebt e saj meritojn\u00eb mb\u00ebshtetjen.<\/p>\n
Por politika ka detyrimin t’i jap\u00eb qytetarit mund\u00ebsi p\u00ebr t\u00eb zgjedhur edhe mes projekteve, jo vet\u00ebm mes konflikteve.<\/p>\n
K\u00ebtu q\u00ebndron edhe p\u00ebrgjegj\u00ebsia e partive.<\/p>\n
N\u00ebse partit\u00eb shqiptare vazhdojn\u00eb t\u00eb hyjn\u00eb n\u00eb \u00e7do zgjedhje me logjik\u00ebn se humbja e tjetrit \u00ebsht\u00eb fitorja ime, at\u00ebher\u00eb edhe pas zgjedhjeve do t\u00eb mbetet e nj\u00ebjta pyetje: sa fuqi u humb p\u00ebr shkak t\u00eb ndarjes?<\/p>\n
Sepse vota e ndar\u00eb nuk bashkohet vetvetiu pas zgjedhjeve. Ajo duhet t\u00eb bashkohet p\u00ebrpara tyre.<\/p>\n
Dhe bashkimi nuk duhet t\u00eb jet\u00eb detyrim. Duhet t\u00eb jet\u00eb rezultat i nj\u00eb bindjeje politike: bindjes se ka raste kur nj\u00eb komunitet fiton m\u00eb shum\u00eb duke bashk\u00ebpunuar sesa duke garuar pa kufi brenda vetes.<\/p>\n
Kjo nuk do t\u00eb thot\u00eb se duhet t\u00eb zhduken dallimet. P\u00ebrkundrazi, dallimet duhet t\u00eb mbeten. Nj\u00eb demokraci pa dallime \u00ebsht\u00eb nj\u00eb demokraci pa debat.<\/p>\n
Por dallimi dhe p\u00ebr\u00e7arja nuk jan\u00eb e nj\u00ebjta gj\u00eb. Mund t\u00eb mendosh ndryshe dhe t\u00eb bashk\u00ebpunosh. Mund t\u00eb kritikosh dhe t\u00eb bashk\u00ebpunosh. Mund t\u00eb jesh n\u00eb opozit\u00eb dhe t\u00eb kesh nj\u00eb marr\u00ebveshje p\u00ebr \u00e7\u00ebshtje komb\u00ebtare dhe shtet\u00ebrore. Mund t\u00eb kesh bindje fetare t\u00eb ndryshme dhe t\u00eb punosh p\u00ebr t\u00eb nj\u00ebjtin qytetar. Mund t\u00eb kesh ideologji t\u00eb ndryshme dhe t\u00eb k\u00ebrkosh t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn drejt\u00ebsi.<\/p>\n
Kjo \u00ebsht\u00eb demokracia q\u00eb shqiptar\u00ebt duhet ta k\u00ebrkojn\u00eb edhe brenda vetes.<\/p>\n
Sepse sfida e ardhshme nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm se kush do ta fitoj\u00eb nj\u00eb pal\u00eb zgjedhje. Sfida \u00ebsht\u00eb se \u00e7far\u00eb do t\u00eb b\u00ebhet me fuqin\u00eb q\u00eb fitohet.<\/p>\n
N\u00ebse nj\u00eb list\u00eb e p\u00ebrbashk\u00ebt do t\u00eb krijohej vet\u00ebm p\u00ebr t\u00eb marr\u00eb m\u00eb shum\u00eb mandate, por pas zgjedhjeve secili do t\u00eb kthehej te interesi i vet, at\u00ebher\u00eb do t\u00eb kishim fituar matematik\u00ebn dhe do t\u00eb kishim humbur politik\u00ebn.<\/p>\n
Prandaj, nj\u00eb marr\u00ebveshje e p\u00ebrbashk\u00ebt duhet t\u00eb ket\u00eb edhe nj\u00eb pjes\u00eb paszgjedhore: objektiva t\u00eb qarta, p\u00ebrgjegj\u00ebsi t\u00eb qarta dhe transparenc\u00eb p\u00ebrpara qytetar\u00ebve.<\/p>\n
N\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb, vota nuk do t\u00eb ishte vet\u00ebm nj\u00eb num\u00ebr. Do t\u00eb ishte mandat. Dhe mandati do t\u00eb kishte p\u00ebrmbajtje.<\/p>\n
Kjo \u00ebsht\u00eb rruga p\u00ebr t\u00eb kaluar nga politika e p\u00ebrfaq\u00ebsimit simbolik te politika e rezultateve: nga \u201csa ministra shqiptar\u00eb kemi?\u201d te \u201c\u00e7far\u00eb kan\u00eb b\u00ebr\u00eb ministrat?\u201d, nga \u201csa deputet\u00eb kemi?\u201d te \u201c\u00e7far\u00eb kan\u00eb votuar deputet\u00ebt?\u201d, nga \u201csa drejtori kemi?\u201d te \u201csi funksionojn\u00eb institucionet?\u201d dhe, mbi t\u00eb gjitha, nga \u201ckush i p\u00ebrfaq\u00ebson shqiptar\u00ebt?\u201d te \u201c\u00e7far\u00eb t\u00eb ardhmeje po nd\u00ebrtohet p\u00ebr shqiptar\u00ebt?\u201d.<\/p>\n
Kjo \u00ebsht\u00eb pyetja q\u00eb duhet t\u00eb jet\u00eb n\u00eb qend\u00ebr t\u00eb debatit.<\/p>\n
Sepse shqiptar\u00ebt nuk vuajn\u00eb nga mungesa e njer\u00ebzve q\u00eb mund t\u00eb flasin. Ndoshta vuajn\u00eb nga mungesa e nj\u00eb mekanizmi q\u00eb i b\u00ebn k\u00ebta njer\u00ebz t\u00eb flasin n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb p\u00ebr t\u00eb nj\u00ebjtat interesa.<\/p>\n
Nuk u mungojn\u00eb z\u00ebrat. U mungon harmonizimi i z\u00ebrave.<\/p>\n
Nuk u mungojn\u00eb organizatat. U mungon bashk\u00ebrendimi.<\/p>\n
Nuk u mungojn\u00eb partit\u00eb. U mungon nj\u00eb minimum i p\u00ebrbashk\u00ebt politik.<\/p>\n
Dhe nuk u mungon potenciali p\u00ebr t\u00eb qen\u00eb faktor vendimtar. U mungon m\u00ebnyra p\u00ebr ta shnd\u00ebrruar k\u00ebt\u00eb potencial n\u00eb nj\u00eb forc\u00eb t\u00eb organizuar.<\/p>\n
Prandaj, ndoshta pyetja q\u00eb duhet t’i b\u00ebhet sot politik\u00ebs shqiptare n\u00eb Maqedonin\u00eb e Veriut nuk \u00ebsht\u00eb: \u201cCila parti do t\u00eb dal\u00eb e para?\u201d Pyetja \u00ebsht\u00eb shum\u00eb m\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme: \u201c\u00c7far\u00eb mund t\u00eb fitojn\u00eb shqiptar\u00ebt n\u00ebse, p\u00ebr nj\u00eb her\u00eb, arrijn\u00eb t\u00eb flasin me nj\u00eb gjuh\u00eb t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt?\u201d<\/p>\n
N\u00ebse p\u00ebrgjigjja \u00ebsht\u00eb serioze, at\u00ebher\u00eb rruga \u00ebsht\u00eb e qart\u00eb: dialog, marr\u00ebveshje, platform\u00eb, bashk\u00ebpunim dhe, kur krijohen kushtet, edhe nj\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsim i p\u00ebrbashk\u00ebt n\u00eb zgjedhje.<\/p>\n
Jo sepse shqiptar\u00ebt duhet t\u00eb b\u00ebhen nj\u00eb, por sepse, duke qen\u00eb t\u00eb ndrysh\u00ebm, duhet t\u00eb m\u00ebsojn\u00eb t\u00eb bashk\u00ebpunojn\u00eb.<\/p>\n
N\u00eb fund t\u00eb fundit, nj\u00eb shoq\u00ebri nuk b\u00ebhet e fuqishme duke i zhdukur dallimet e veta. B\u00ebhet e fuqishme kur m\u00ebson t’i vendos\u00eb dallimet n\u00eb nj\u00eb rend ku ato nuk e shkat\u00ebrrojn\u00eb t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt\u00ebn.<\/p>\n
Kjo \u00ebsht\u00eb ajo q\u00eb mungon m\u00eb shum\u00eb: jo z\u00ebri, jo numri, jo potenciali, por gjuha e p\u00ebrbashk\u00ebt.<\/p>\n
Dhe n\u00ebse ajo gjuh\u00eb gjendet para zgjedhjeve, at\u00ebher\u00eb edhe vota mund t\u00eb b\u00ebhet m\u00eb e fuqishme. N\u00ebse nuk gjendet, shqiptar\u00ebt do t\u00eb vazhdojn\u00eb t\u00eb hyjn\u00eb n\u00eb zgjedhje me shum\u00eb z\u00ebra dhe t\u00eb dalin prej tyre duke pyetur veten pse pesha e tyre politike nuk \u00ebsht\u00eb aq e madhe sa mendojn\u00eb se duhet t\u00eb jet\u00eb.<\/p>\n
Ndoshta p\u00ebrgjigjja nuk gjendet te t\u00eb tjer\u00ebt. Ndoshta duhet k\u00ebrkuar brenda nesh.<\/p>\n
Fusnotat,
\n[1] Komisioni Shtet\u00ebror i Zgjedhjeve i Republik\u00ebs s\u00eb Maqedonis\u00eb s\u00eb Veriut (\u0414\u0440\u0436\u0430\u0432\u043d\u0430 \u0438\u0437\u0431\u043e\u0440\u043d\u0430 \u043a\u043e\u043c\u0438\u0441\u0438\u0458\u0430 \u2013 \u0414\u0418\u041a), Zgjedhjet parlamentare 2024 \u2013 Listat e kandidat\u00ebve p\u00ebr deputet\u00eb dhe dokumentet p\u00ebr subjektet pjes\u00ebmarr\u00ebse n\u00eb zgjedhje, Shkup, 2024. KSHZ-ja dokumenton pjes\u00ebmarrjen e koalicioneve \u201cFronti Evropian\u201d dhe \u201cVLEN\u201d si subjekte t\u00eb ve\u00e7anta n\u00eb zgjedhjet parlamentare t\u00eb 8 majit 2024. Shih: Komisioni Shtet\u00ebror i Zgjedhjeve, \u201cNjoftim p\u00ebr aktvendimet p\u00ebr listat e v\u00ebrtetuara dhe t\u00eb refuzuara t\u00eb parashtruesve t\u00eb listave t\u00eb kandidat\u00ebve p\u00ebr deputet\u00eb p\u00ebr zgjedhjet parlamentare 2024\u201d.<\/p>\n
[2] Marr\u00ebveshja Korniz\u00eb e Ohrit, 13 gusht 2001.<\/p>\n
[3] Kushtetuta e Republik\u00ebs s\u00eb Maqedonis\u00eb s\u00eb Veriut, dispozitat p\u00ebr lirin\u00eb e besimit dhe statusin e komuniteteve dhe grupeve fetare.<\/p>\n
Vendi i Lek\u00ebs,30.09.2026<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Shumic\u00eb e ndar\u00eb, fuqi e humbur Isuf B.Bajrami Ka nj\u00eb paradoks q\u00eb prej vitesh e…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":53998,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"class_list":["post-53995","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-op-ed"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/53995","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=53995"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/53995\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":53999,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/53995\/revisions\/53999"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/53998"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=53995"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=53995"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=53995"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}