{"id":54930,"date":"2026-10-05T14:37:07","date_gmt":"2026-10-05T12:37:07","guid":{"rendered":"https:\/\/faktiditor.ch\/?p=54930"},"modified":"2026-10-05T14:37:07","modified_gmt":"2026-10-05T12:37:07","slug":"nobeli-i-mjekesise-2026-tre-shkencetare-zbulojne-celesin-e-drites-per-te-deshifruar-trurin","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/faktiditor.ch\/?p=54930","title":{"rendered":"Nobeli i Mjek\u00ebsis\u00eb 2026, tre shkenc\u00ebtar\u00eb zbulojn\u00eb \u201c\u00e7el\u00ebsin e drit\u00ebs\u201d p\u00ebr t\u00eb deshifruar trurin"},"content":{"rendered":"<p>\u00c7mimi Nobel n\u00eb Fiziologji ose Mjek\u00ebsi p\u00ebr vitin 2026 u \u00ebsht\u00eb dh\u00ebn\u00eb tre shkenc\u00ebtar\u00ebve, Karl Deisseroth, Peter Hegemann dhe Georg Nagel, p\u00ebr pun\u00ebn e tyre n\u00eb zhvillimin e nj\u00eb teknike q\u00eb ka ndryshuar m\u00ebnyr\u00ebn se si studiuesit analizojn\u00eb funksionimin e trurit.<\/p>\n<p>Teknika, e njohur si optogjenetika, funksionon si nj\u00eb lloj \u201c\u00e7el\u00ebsi i ndjesh\u00ebm ndaj drit\u00ebs\u201d, duke u mund\u00ebsuar shkenc\u00ebtar\u00ebve t\u00eb kontrollojn\u00eb dhe studiojn\u00eb me sakt\u00ebsi aktivitetin e qelizave nervore.<\/p>\n<p>Sipas Komitetit Nobel, Hegemann dhe Nagel zbuluan nj\u00eb protein\u00eb t\u00eb quajtur channelrhodopsin te algat. M\u00eb pas, shkenc\u00ebtari amerikan Karl Deisseroth e shnd\u00ebrroi k\u00ebt\u00eb protein\u00eb n\u00eb nj\u00eb mekaniz\u00ebm q\u00eb mund t\u00eb kontrolloj\u00eb qelizat nervore p\u00ebrmes drit\u00ebs.<\/p>\n<p>Kjo teknologji u ka dh\u00ebn\u00eb studiuesve mund\u00ebsin\u00eb t\u00eb identifikojn\u00eb qarqe specifike nervore dhe t\u00eb studiojn\u00eb se si ato lidhen me kujtes\u00ebn, emocionet dhe sjelljen.<\/p>\n<p>Anna Wedell, an\u00ebtare e Komitetit Nobel, tha se metoda mund t\u00eb ndihmoj\u00eb n\u00eb p\u00ebrcaktimin se cilat qeliza t\u00eb trurit jan\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebse p\u00ebr funksione t\u00eb caktuara.<\/p>\n<p>Zbulimi konsiderohet ve\u00e7an\u00ebrisht i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm p\u00ebr k\u00ebrkimet mbi s\u00ebmundjet neurologjike dhe \u00e7rregullimet psikiatrike, pasi u lejon shkenc\u00ebtar\u00ebve t\u00eb studiojn\u00eb me shum\u00eb m\u00eb tep\u00ebr sakt\u00ebsi aktivitetin e trurit.<\/p>\n<p>David Pendlebury, drejtues i analiz\u00ebs s\u00eb k\u00ebrkimeve n\u00eb Clarivate\u2019s Institute for Scientific Information, tha se \u00e7mimi n\u00ebnvizon ndikimin e madh t\u00eb k\u00ebsaj fushe n\u00eb neuroshkenc\u00eb dhe n\u00eb m\u00ebnyr\u00ebn se si kuptohet truri dhe sistemi nervor.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00c7mimi Nobel n\u00eb Fiziologji ose Mjek\u00ebsi p\u00ebr vitin 2026 u \u00ebsht\u00eb dh\u00ebn\u00eb tre shkenc\u00ebtar\u00ebve, Karl&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":54933,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-54930","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bote"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/54930","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=54930"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/54930\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":54934,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/54930\/revisions\/54934"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/54933"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=54930"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=54930"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=54930"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}