{"id":5551,"date":"2026-04-24T07:14:13","date_gmt":"2026-04-24T07:14:13","guid":{"rendered":"https:\/\/faktiditor.ch\/?p=5551"},"modified":"2026-04-24T07:14:13","modified_gmt":"2026-04-24T07:14:13","slug":"tri-shtylla-te-nje-vetmie-prometeu-qosja-dhe-intelektuali-i-anatemuar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/faktiditor.ch\/?p=5551","title":{"rendered":"Tri shtylla t\u00eb nj\u00eb vetmie: Prometeu, Qosja dhe intelektuali i anatemuar"},"content":{"rendered":"<p>Isuf B.Bajrami<\/p>\n<p>N\u00eb \u00e7do koh\u00eb ekziston nj\u00eb figur\u00eb q\u00eb nuk pajtohet. Nj\u00eb z\u00eb q\u00eb nuk rreshtohet, nj\u00eb mendje q\u00eb nuk pranon t\u00eb b\u00ebhet pjes\u00eb e korit. Por kjo figur\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb kurr\u00eb vet\u00ebm estetike apo morale\u2014ajo \u00ebsht\u00eb gjithmon\u00eb politike. Sepse mendimi q\u00eb del jasht\u00eb rreshtit nuk sfidon vet\u00ebm opinionin; ai sfidon rendin e vendosur t\u00eb asaj q\u00eb quhet \u201cnormalitet\u201d.<\/p>\n<p>N\u00eb mitologji ai ishte Prometeu; n\u00eb historin\u00eb ton\u00eb kulturore ai merr trajta m\u00eb njer\u00ebzore, si tek Rexhep Qosja; nd\u00ebrsa sot ai shpesh mbetet pa em\u00ebr\u2014nj\u00eb intelektual i anatemuar, i zhvendosur nga qendra e institucioneve q\u00eb dikur pretendonin ta mbanin gjall\u00eb mendimin.<\/p>\n<p>K\u00ebto jan\u00eb tri shtylla t\u00eb s\u00eb nj\u00ebjt\u00ebs dram\u00eb: raporti i p\u00ebrjetsh\u00ebm midis dijes dhe pushtetit, i cili nuk zhduket\u2014vet\u00ebm nd\u00ebrron mask\u00eb.<\/p>\n<p>Prometeu nuk \u00ebsht\u00eb thjesht figur\u00eb e rebelimit; ai \u00ebsht\u00eb simbol i aktit q\u00eb prish ekuilibrin e nj\u00eb rendi t\u00eb mbyllur. Zjarri q\u00eb ai sjell nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm drit\u00eb teknike, por \u00ebsht\u00eb mund\u00ebsia e vet\u00ebdijes. Dhe pik\u00ebrisht k\u00ebtu lind konflikti themelor: \u00e7do sistem q\u00eb pretendon stabilitet absolut e percepton vet\u00ebdijen e re si rrezik. Nd\u00ebshkimi i Prometeut nuk \u00ebsht\u00eb devijim i drejt\u00ebsis\u00eb, por logjik\u00eb e pushtetit t\u00eb pakontrolluar\u2014logjik\u00eb q\u00eb thot\u00eb se dija duhet t\u00eb jet\u00eb e autorizuar, p\u00ebrndryshe b\u00ebhet e rrezikshme.<\/p>\n<p>N\u00eb koh\u00ebt moderne, kjo logjik\u00eb nuk zhduket; ajo rafinohet.<\/p>\n<p>Figura e Qosjes nuk mund t\u00eb kuptohet jasht\u00eb k\u00ebtij tensioni. Ai nuk \u00ebsht\u00eb thjesht nj\u00eb z\u00eb kund\u00ebrshtues, por nj\u00eb shembull i p\u00ebrplasjes mes intelektit dhe institucioneve q\u00eb synojn\u00eb ta p\u00ebrkufizojn\u00eb mendimin brenda kufijve t\u00eb pranuesh\u00ebm. Marr\u00ebdh\u00ebnia e tij me Akademia e Shkencave dhe e Arteve e Kosov\u00ebs nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm biografike; ajo \u00ebsht\u00eb simptom\u00eb e nj\u00eb strukture m\u00eb t\u00eb gjer\u00eb: institucionet nuk jan\u00eb vet\u00ebm vende dijeje, por edhe mekanizma seleksionimi t\u00eb s\u00eb v\u00ebrtet\u00ebs.<\/p>\n<p>Dhe k\u00ebtu lind pyetja e v\u00ebrtet\u00eb politike: kush e p\u00ebrcakton t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn q\u00eb lejohet t\u00eb qarkulloj\u00eb si \u201ce pranueshme\u201d?<\/p>\n<p>Shtylla e tret\u00eb\u2014intelektuali i anatemuar\u2014nuk \u00ebsht\u00eb m\u00eb figur\u00eb dramatike. Ai \u00ebsht\u00eb produkt i nj\u00eb sistemi q\u00eb nuk ka m\u00eb nevoj\u00eb t\u00eb shtyp\u00eb drejtp\u00ebrdrejt, sepse ka kaluar n\u00eb nj\u00eb faz\u00eb m\u00eb t\u00eb avancuar t\u00eb kontrollit: administrimin e v\u00ebmendjes. N\u00eb k\u00ebt\u00eb faz\u00eb, nuk ka censur\u00eb t\u00eb hapur, por ka shp\u00ebrndarje t\u00eb pafundme informacioni; nuk ka ndalim, por ka mbingarkes\u00eb; nuk ka heshtje t\u00eb detyruar, por zhurm\u00eb q\u00eb e b\u00ebn mendimin t\u00eb pad\u00ebgjuesh\u00ebm.<\/p>\n<p>Kjo \u00ebsht\u00eb forma moderne e neutralizimit: jo p\u00ebrjashtimi i z\u00ebrit, por zhdukja e pesh\u00ebs s\u00eb tij.<\/p>\n<p>N\u00eb k\u00ebt\u00eb kuptim, problemi nuk \u00ebsht\u00eb m\u00eb vet\u00ebm pushteti klasik institucional. Problemi \u00ebsht\u00eb shnd\u00ebrrimi i vet\u00eb hap\u00ebsir\u00ebs publike n\u00eb nj\u00eb treg ku v\u00ebmendja \u00ebsht\u00eb valuta, dhe ku mendimi i thell\u00eb humbet p\u00ebrball\u00eb shpejt\u00ebsis\u00eb. N\u00eb nj\u00eb realitet t\u00eb till\u00eb, intelektuali kritik nuk heshtet\u2014ai thjesht nuk arrin t\u00eb dep\u00ebrtoj\u00eb.<\/p>\n<p>Dhe kjo \u00ebsht\u00eb m\u00eb e rrezikshme se censura.<\/p>\n<p>Sepse censura prodhon kund\u00ebrshtim.<br \/>\nNd\u00ebrsa irrelevanca prodhon zhdukje t\u00eb qet\u00eb.<\/p>\n<p>K\u00ebtu q\u00ebndron edhe kriza filozofike e koh\u00ebs son\u00eb: ne ende besojm\u00eb se e v\u00ebrteta ka fuqi t\u00eb brendshme p\u00ebr t\u00eb dominuar, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb ajo duhet t\u00eb luftoj\u00eb n\u00eb nj\u00eb mjedis ku nuk fiton m\u00eb e sakta, por m\u00eb e shpejta; jo m\u00eb e thella, por m\u00eb e dukshmja.<\/p>\n<p>N\u00eb k\u00ebt\u00eb mjedis, Prometeu nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm simbol i guximit, por edhe paralajm\u00ebrim: \u00e7do sistem q\u00eb e frik\u00ebsohet dijes, p\u00ebrfundon duke e transformuar at\u00eb n\u00eb rrezik q\u00eb duhet menaxhuar.<\/p>\n<p>Qosja, n\u00eb k\u00ebt\u00eb lexim, nuk \u00ebsht\u00eb thjesht figur\u00eb kulturore, por shenj\u00eb e p\u00ebrhershme e asaj q\u00eb ndodh kur mendimi refuzon t\u00eb p\u00ebrshtatet me kornizat e gatshme t\u00eb institucionalizuara.<\/p>\n<p>Dhe intelektuali i sot\u00ebm nuk \u00ebsht\u00eb thjesht viktim\u00eb, por edhe d\u00ebshmi e nj\u00eb epoke ku konfliktet nuk zgjidhen m\u00eb p\u00ebrmes p\u00ebrballjes, por p\u00ebrmes shp\u00ebrndarjes s\u00eb v\u00ebmendjes derisa asgj\u00eb t\u00eb mos ket\u00eb pesh\u00eb t\u00eb mjaftueshme p\u00ebr t\u00eb qen\u00eb qendrore.<\/p>\n<p>N\u00eb k\u00ebt\u00eb kuptim, pushteti bashk\u00ebkohor nuk \u00ebsht\u00eb m\u00eb vet\u00ebm ndalues. Ai \u00ebsht\u00eb menaxhues i perceptimit.<\/p>\n<p>Ai nuk thot\u00eb \u201cnuk lejohet t\u00eb mendosh k\u00ebshtu\u201d.<br \/>\nAi thot\u00eb: \u201cmund t\u00eb mendosh \u00e7far\u00eb t\u00eb duash, por askush nuk po d\u00ebgjon m\u00eb\u201d.<\/p>\n<p>Dhe kjo \u00ebsht\u00eb forma m\u00eb e rafinuar e dominimit: liria e plot\u00eb e shprehjes n\u00eb nj\u00eb hap\u00ebsir\u00eb ku fjala nuk ka m\u00eb rezonanc\u00eb.<\/p>\n<p>N\u00eb fund, tri shtyllat nuk jan\u00eb figura t\u00eb s\u00eb shkuar\u00ebs. Ato jan\u00eb diagnoz\u00eb e s\u00eb tashmes.<\/p>\n<p>Prometeu tregon kufirin midis dijes dhe nd\u00ebshkimit.<br \/>\nQosja tregon tensionin midis mendimit dhe institucionit.<br \/>\nIntelektuali i anatemuar tregon faz\u00ebn e fundit: kur mendimi nuk p\u00ebrballet m\u00eb me ndalim, por me shp\u00ebrb\u00ebrje.<\/p>\n<p>Dhe k\u00ebtu pyetja b\u00ebhet radikale, jo thjesht filozofike:<\/p>\n<p>A jetojm\u00eb ende n\u00eb nj\u00eb hap\u00ebsir\u00eb ku e v\u00ebrteta sfidon pushtetin\u2014apo n\u00eb nj\u00eb hap\u00ebsir\u00eb ku pushteti ka m\u00ebsuar ta b\u00ebj\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn t\u00eb pad\u00ebgjueshme?<\/p>\n<p>Sepse n\u00ebse p\u00ebrgjigjja \u00ebsht\u00eb kjo e dyta, at\u00ebher\u00eb Prometeu nuk \u00ebsht\u00eb m\u00eb mit.<br \/>\nAi \u00ebsht\u00eb kujtes\u00eb e nj\u00eb kohe kur drita t\u00eb pakt\u00ebn kishte nj\u00eb armik t\u00eb qart\u00eb.<\/p>\n<p>Sot, err\u00ebsira nuk ka nevoj\u00eb t\u00eb luftoj\u00eb drit\u00ebn.<br \/>\nMjafton ta mbys\u00eb n\u00eb shikim t\u00eb par\u00eb\u2014n\u00eb indiferenc\u00eb.<\/p>\n<p>Vendi i Lek\u00ebs,24.04.2026<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Isuf B.Bajrami N\u00eb \u00e7do koh\u00eb ekziston nj\u00eb figur\u00eb q\u00eb nuk pajtohet. Nj\u00eb z\u00eb q\u00eb nuk&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":5253,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"class_list":["post-5551","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-op-ed"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5551","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5551"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5551\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5554,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5551\/revisions\/5554"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/5253"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5551"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5551"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5551"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}