Shkruan: Memedali Jusufi<\/p>\n
Shqip\u00ebria dhe shqiptar\u00ebt nuk gjenden thjesht gjeografikisht mes Lindjes dhe Per\u00ebndimit, por jan\u00eb kthyer n\u00eb nj\u00eb front aktiv t\u00eb luft\u00ebs hibride. Si nj\u00eb vend an\u00ebtar i NATO-s me orientim t\u00eb qart\u00eb euroatlantik, Shqip\u00ebria shihet nga fuqit\u00eb autoritare si nj\u00eb “pik\u00eb hyr\u00ebse” p\u00ebr t\u00eb destabilizuar Ballkanin Per\u00ebndimor dhe p\u00ebr t\u00eb sfiduar ndikimin e SHBA-s\u00eb dhe BE-s\u00eb.
\nLufta hibride nuk zhvillohet me tanke, por p\u00ebrmes sulmeve kibernetike, dezinformimit, manipulimit t\u00eb opinionit publik, nd\u00ebrhyrjes n\u00eb zgjedhje dhe presionit ekonomik.
\nKoncepti i luft\u00ebs hibride \u00ebsht\u00eb pik\u00ebrisht \u00e7el\u00ebsi q\u00eb shpjegon se si lindi dhe pse u p\u00ebrhap thashethemi se “Rama po ua dor\u00ebzon Shqip\u00ebrin\u00eb hebrenjve”.]
\nN\u00eb mesin e vitit 2026, vet\u00eb kryeministri Edi Rama dhe ekspert\u00ebt e siguris\u00eb deklaruan se Shqip\u00ebria u b\u00eb sh\u00ebnjest\u00ebr e nj\u00eb lufte hibride t\u00eb orkestruar nga jasht\u00eb (ku dyshohet kryesisht Irani p\u00ebr shkak t\u00eb p\u00ebrplasjeve t\u00eb njohura gjeopolitike dhe kibernetike me Shqip\u00ebrin\u00eb).
\nP\u00ebrplasja Lindje-Per\u00ebndim merr nuanca specifike k\u00ebtu sepse Shqip\u00ebria konsiderohet si “pika e ankorimit” t\u00eb interesave t\u00eb SHBA-s\u00eb dhe BE-s\u00eb n\u00eb Ballkanin Per\u00ebndimor. P\u00ebr fuqit\u00eb rivale (si Moska zyrtare), goditja e Shqip\u00ebris\u00eb apo e Kosov\u00ebs p\u00ebrmes operacioneve hibride sh\u00ebrben si nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb e lir\u00eb dhe me rrezik t\u00eb ul\u00ebt p\u00ebr t\u00eb krijuar nj\u00eb “zon\u00eb gri” pas shpin\u00ebs s\u00eb NATO-s
\nP\u00ebr Rusin\u00eb, Ballkani Per\u00ebndimor \u00ebsht\u00eb nj\u00eb terren ideal p\u00ebr t\u00eb hapur nj\u00eb “front t\u00eb dyt\u00eb” q\u00eb do t\u00eb t\u00ebrhiqte v\u00ebmendjen e NATO-s nga lufta n\u00eb Ukrain\u00eb.
\nMoska p\u00ebrdor dezinformimin mediatik, fabrikesat e lajmeve, financimet e fshehta politike dhe rrjetet e saj t\u00eb inteligjenc\u00ebs. Ajo synon t\u00eb nxis\u00eb ndarje etnike dhe fetare nd\u00ebr shqiptar\u00ebt dhe t\u00eb minoj\u00eb besimin te procesi i integrimit n\u00eb BE.
\nMegjithate Rusia nuk nd\u00ebrhyn drejtp\u00ebrdrejt. Ajo p\u00ebrdor rrjete t\u00eb strukturuara t\u00eb inteligjenc\u00ebs, klerit fetar radikal, grupeve t\u00eb krimit t\u00eb organizuar dhe strukturave paramilitare. K\u00ebto grupe trajnohen n\u00eb hije p\u00ebr t\u00eb provokuar trazira n\u00eb momentin e duhur politik.
\nKu jan\u00eb vatrat m\u00eb t\u00eb rrezikshme t\u00eb konfliktit?
\nN\u00eb hart\u00ebn e prapaskenave gjeopolitike, ekzistojn\u00eb tre “pika t\u00eb nxehta” ku tensionet mund t\u00eb kalojn\u00eb nga hibride n\u00eb fizike:
\nKosova (Arena e Eskalimit): Mbetet pika m\u00eb e cenueshme. \u00c7do vakum politik ose tension lokal n\u00eb veri t\u00eb Kosov\u00ebs instrumentalizohet nga Beogradi p\u00ebr t\u00eb prezantuar nj\u00eb “pasiguri komb\u00ebtare t\u00eb nxitur nga jasht\u00eb”, gj\u00eb q\u00eb rrit rrezikun e p\u00ebrplasjeve t\u00eb lokalizuara kufitare.
\nBosnje dhe Hercegovina (Fronti i Dyt\u00eb): P\u00ebrpjekjet e vazhdueshme t\u00eb liderit t\u00eb Republik\u00ebs Serbe, Milorad Dodik, p\u00ebr shk\u00ebputje dhe bllokim t\u00eb institucioneve qendrore, po ushqehen n\u00eb prapasken\u00eb nga Moska p\u00ebr t\u00eb krijuar nj\u00eb kriz\u00eb kushtetuese q\u00eb do t\u00eb detyronte nd\u00ebrhyrjen e NATO-s, duke shp\u00ebrndar\u00eb k\u00ebshtu fokusin e aleat\u00ebve.
\nMali i Zi dhe Maqedonia e Veriut (Polarizimi i Brendsh\u00ebm): N\u00eb k\u00ebto vende lufta zhvillohet p\u00ebrmes vijave t\u00eb ndarjes identitare, ku sulmet kibernetike dhe operacionet e ndikimit synojn\u00eb t\u00eb sabotojn\u00eb stabilitetin qeveris\u00ebs dhe t’i mbajn\u00eb k\u00ebto vende n\u00eb nj\u00eb gjendje ankthi t\u00eb vazhduesh\u00ebm
\nNuk mund t\u00eb kuptohet lufta hibride moderne n\u00eb Ballkan pa par\u00eb sinkronizimin e saj me mjetet e Federat\u00ebs Ruse. Narrativat e vjetra serbe gjet\u00ebn nj\u00eb aleat t\u00eb fuqish\u00ebm te makineria e dezinformimit rus (si Sputnik dhe RT, t\u00eb cilat operojn\u00eb lirsh\u00ebm n\u00eb rajon).
\nP\u00ebrmes “fermave t\u00eb boteve” (bot farms) dhe llogarive t\u00eb koordinuara, t\u00eb cilat manipuluan algoritmet e X (ish-Twitter) dhe Facebook, \u00e7do tension lokal n\u00eb veri t\u00eb Kosov\u00ebs apo n\u00eb Bosnj\u00eb zmadhohet artificialisht. Kur ndodh nj\u00eb incident, k\u00ebto llogari t\u00eb automatizuara fillojn\u00eb t\u00eb shp\u00ebrndajn\u00eb hashtags dhe lajme t\u00eb rreme t\u00eb tipit “Lufta po fillon”, “NATO po p\u00ebrgatit sulm”, etj. Algoritmet e lexojn\u00eb k\u00ebt\u00eb aktivitet t\u00eb lart\u00eb artificial si nj\u00eb “lajm thyer\u00ebs” (breaking news) dhe e shtyjn\u00eb at\u00eb n\u00eb krye t\u00eb faqes p\u00ebr miliona p\u00ebrdorues real\u00eb, duke shkaktuar panik t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb n\u00eb bot\u00ebn reale.
\nAlgoritmet e rrjeteve sociale (Facebook, X, TikTok, YouTube) nuk jan\u00eb t\u00eb programuara p\u00ebr t\u00eb mbrojtur t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn; ato jan\u00eb t\u00eb programuara p\u00ebr t\u00eb maksimizuar koh\u00ebn e q\u00ebndrimit n\u00eb platform\u00eb (Engagement). Platformat e zbuluan shpejt se emocionet negative si frika, revolta, urrejtja nacionaliste dhe teorit\u00eb e konspiracionit gjenerojn\u00eb m\u00eb shum\u00eb klikime dhe ndarje (shares) sesa lajmet e matura dhe faktet.
\nAktor\u00ebt e luft\u00ebs hibride e shfryt\u00ebzojn\u00eb k\u00ebt\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb gjeniale:
\nN\u00ebse nj\u00eb i ri n\u00eb Ballkan klikon nj\u00eb video t\u00eb thjesht\u00eb mbi historin\u00eb, algoritmi i YouTube ose TikTok, duke k\u00ebrkuar t’i ofroj\u00eb p\u00ebrmbajtje m\u00eb “t\u00eb nxeht\u00eb”, do t\u00eb filloj\u00eb t’i sugjeroj\u00eb video gjithnj\u00eb e m\u00eb radikale, fjalime t\u00eb Millosheviqit, apo interpretime konspirative t\u00eb luft\u00ebrave t\u00eb fundit.
\nShoq\u00ebria polarizohet totalisht. P\u00ebrdoruesit mbyllen n\u00eb flluska digjitale ku d\u00ebgjojn\u00eb vet\u00ebm jehon\u00ebn e bindjeve t\u00eb tyre, duke e b\u00ebr\u00eb t\u00eb pamundur dialogun shoq\u00ebror apo pajtimin etnik.
\nLufta Hibride dhe dezinformimi strategjik n\u00eb Ballkan-
\nIvica Da\u00e7iq: Tranzicioni drejt “Post-S\u00eb V\u00ebrtet\u00ebs” dhe Diplomacis\u00eb Hibride
\nLufta hibride shpesh trajtohet si nj\u00eb fenomen modern, i lindur n\u00eb epok\u00ebn e internetit dhe i perfeksionuar nga doktrinat ushtarake t\u00eb shekullit XXI (si Doktrina Gerasimov). Megjithat\u00eb, n\u00eb gadishullin Ballkanik, ky lloj i luft\u00ebs \u2014 q\u00eb nd\u00ebrthur mjetet ushtarake me ato joushtarake, dezinformimin, operacionet psikologjike dhe manipulimin e historis\u00eb \u2014 ka nj\u00eb zbatim shum\u00eb m\u00eb t\u00eb hersh\u00ebm. Ky punim analizon linj\u00ebn e pand\u00ebrprer\u00eb ideologjike dhe praktike q\u00eb lidh ideologun e nacionalizmit serb, Dobrica Qosiq, zbatuesin e tij politik, Sllobodan Millosheviq, dhe pasardh\u00ebsit e tyre modern\u00eb si Ivica Da\u00e7iq, duke v\u00ebn\u00eb theksin se si kjo trash\u00ebgimi e vjet\u00ebr propagandistike \u00ebsht\u00eb automatizuar dhe fuqizuar sot p\u00ebrmes algoritmeve t\u00eb platformave digjitale.N\u00eb qend\u00ebr t\u00eb asaj q\u00eb sot e quajm\u00eb “dezinformim strategjik” n\u00eb Ballkan, q\u00ebndron figura e shkrimtarit dhe akademikut Dobrica Qosiq. Ai nuk ishte thjesht nj\u00eb letrar, por arkitekti shpirt\u00ebror i Memorandumit t\u00eb SANU-t (1986). Qosiq b\u00ebri nj\u00eb hap radikal n\u00eb filozofin\u00eb politike: ai e zhveshi g\u00ebnjeshtr\u00ebn nga barra e saj morale dhe e ngriti at\u00eb n\u00eb nivelin e nj\u00eb vlere komb\u00ebtare dhe patriotike.
\nSipas Qosiqit, g\u00ebnjeshtra p\u00ebr serb\u00ebt \u00ebsht\u00eb nj\u00eb form\u00eb e “mbijetes\u00ebs”. Kur ai shkruan se “g\u00ebnjeshtra \u00ebsht\u00eb n\u00eb vet\u00eb qenien e serbit” dhe se ajo sh\u00ebrben p\u00ebr “t\u00eb fshehur mjerimin ton\u00eb”, ai po krijonte nj\u00eb mburoj\u00eb psikologjike p\u00ebr masat. Kjo doktrin\u0103 legjitimoi paraprakisht \u00e7do manipulim t\u00eb fakteve historike. N\u00ebse e v\u00ebrteta objektive nuk i sh\u00ebrbente interesit t\u00eb shtetit, ajo duhej z\u00ebvend\u00ebsuar me nj\u00eb “t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb t\u00eb dobishme”. Ky \u00ebsht\u00eb pik\u00ebrisht p\u00ebrkufizimi i par\u00eb dhe m\u00eb i past\u00ebr i dezinformimit shtet\u00ebror (Disinformation).
\nSllobodan Millosheviqi (i njohur si Slloboja) e mori k\u00ebt\u00eb konstrukt teorik t\u00eb Qosiqit dhe e ktheu n\u00eb nj\u00eb makineri shtet\u00ebrore t\u00eb luft\u00ebs psikologjike. Gjat\u00eb viteve ’90, dezinformimi u industrializua p\u00ebrmes kontrollit absolut t\u00eb Radio Televizionit t\u00eb Serbis\u00eb (RTS) dhe gazetave si Politika.
\nStrategjia e Millosheviqit bazohej n\u00eb dy shtylla kryesore:
\n: P\u00ebr t\u00eb arsyetuar agresionin ushtarak n\u00eb Kroaci, Bosnj\u00eb dhe Kosov\u00eb, popullsia serbe duhej bindur se ishte n\u00eb rrezik t\u00eb menj\u00ebhersh\u00ebm nga nj\u00eb “gjenocid i ri”. Mediat shpirt\u00ebzonin lajme t\u00eb rreme p\u00ebr foshnja t\u00eb vrara apo serb\u00eb t\u00eb persekutuar, duke krijuar nj\u00eb histeri kolektive.
\nKur bota shihte bombardimin e Sarajev\u00ebs apo spastrimin etnik n\u00eb Kosov\u00eb, makineria e Millosheviqit pretendonte se “ata po bombardojn\u00eb veten” p\u00ebr t\u00eb faj\u00ebsuar Serbin\u00eb. Kjo teknik\u00eb e mohimit dhe rrotullimit t\u00eb fajit la gjurm\u00eb t\u00eb thella n\u00eb memorien politike t\u00eb rajonit
\nIvica Da\u00e7iq: Tranzicioni drejt “Post-S\u00eb V\u00ebrtet\u00ebs” dhe Diplomacis\u00eb Hibride
\nIvica Da\u00e7iq, si ish-z\u00ebdh\u00ebn\u00ebs i partis\u00eb s\u00eb Millosheviqit (SPS) dhe si figur\u00eb qendrore e politik\u00ebs s\u00eb jashtme t\u00eb Serbis\u00eb p\u00ebr dekada me radh\u00eb, p\u00ebrfaq\u00ebson adaptimin e k\u00ebsaj shkolle t\u00eb vjet\u00ebr n\u00eb marr\u00ebdh\u00ebniet nd\u00ebrkomb\u00ebtare moderne. Da\u00e7iq e kuptoi se n\u00eb shekullin XXI, n\u00eb epok\u00ebn e “Post-Truth” (Post-s\u00eb V\u00ebrtet\u00ebs), nuk \u00ebsht\u00eb m\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb kesh t\u00eb drejt\u00eb, por t\u00eb krijosh mjaftuesh\u00ebm konfuzion sa q\u00eb opinioni publik t\u00eb mos dij\u00eb m\u00eb se kujt t’i besoj\u00eb.
\nN\u00ebn drejtimin e tij dhe t\u00eb strukturave aktuale, naracioni i vjet\u00ebr mori nj\u00eb petk t\u00eb ri diplomacie. Fushatat e “\u00e7njohjeve” t\u00eb Kosov\u00ebs shpesh u shoq\u00ebruan me shp\u00ebrndarje t\u00eb dokumenteve t\u00eb falsifikuara ose interpretimeve t\u00eb nj\u00ebanshme ligjore n\u00eb vendet e Bot\u00ebs s\u00eb Tret\u00eb. N\u00eb sht\u00ebpi, Da\u00e7iq vazhdon t\u00eb p\u00ebrdor\u00eb gjuh\u00ebn e Millosheviqit, por t\u00eb paketuar p\u00ebr konsum televiziv modern: duke relativizuar krimet e luft\u00ebs dhe duke e paraqitur Serbin\u00eb si nj\u00eb ur\u00eb mes Per\u00ebndimit dhe Lindjes (Rusis\u00eb\/Kin\u00ebs), nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb zbaton metodat e tyre t\u00eb ndikimit.
\nK\u00ebtu ndodh thyerja e madhe teknologjike. N\u00eb koh\u00ebn e Qosiqit duheshin vite q\u00eb nj\u00eb lib\u00ebr apo memorandum t\u00eb infektonte mendjet e elit\u00ebs. N\u00eb koh\u00ebn e Millosheviqit duhej ditarizimi i lajmeve n\u00eb or\u00ebn 19:30. Sot, n\u00eb koh\u00ebn e Da\u00e7iqit dhe epok\u00ebs digjitale, narrativa shp\u00ebrndahet n\u00eb milisekonda direkt n\u00eb ekranin e telefonit t\u00eb \u00e7do qytetari.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Shkruan: Memedali Jusufi Shqip\u00ebria dhe shqiptar\u00ebt nuk gjenden thjesht gjeografikisht mes Lindjes dhe Per\u00ebndimit, por…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3205,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"class_list":["post-56960","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-op-ed"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/56960","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=56960"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/56960\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":56963,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/56960\/revisions\/56963"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/3205"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=56960"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=56960"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=56960"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}