{"id":58564,"date":"2026-10-20T09:50:56","date_gmt":"2026-10-20T07:50:56","guid":{"rendered":"https:\/\/faktiditor.ch\/?p=58564"},"modified":"2026-10-20T09:50:56","modified_gmt":"2026-10-20T07:50:56","slug":"drama-shqiptare-qe-ska-fund-memedali-jusufi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/faktiditor.ch\/?p=58564","title":{"rendered":"Drama shqiptare qe ska fund &#8211; Memedali Jusufi"},"content":{"rendered":"<p>Mungesa e Kultures se Kompromisit<br \/>\nTrashegimia historike autoritare<br \/>\nPolarizimi I thelle social dhe mediatic<br \/>\nMiti i Liderit Zot dhe Kalit t\u00eb Troj\u00ebs<br \/>\nP\u00ebrs\u00ebritja e &#8220;dram\u00ebs&#8221; politike n\u00eb Shqip\u00ebri si nj\u00eb cik\u00ebl i pafund\u00ebm dhe pothuajse epik vjen nga nj\u00eb nd\u00ebrthurje e historis\u00eb, kultur\u00ebs politike t\u00eb polarizuar dhe dizajnit institucional. Kjo luft\u00eb e vazhdueshme nuk \u00ebsht\u00eb thjesht rast\u00ebsi, por rrjedhoj\u00eb e disa faktor\u00ebve t\u00eb thell\u00eb strukturor\u00eb.<br \/>\nSipas analist\u00ebve dhe historian\u00ebve, arsyet kryesore pse ky cik\u00ebl p\u00ebrs\u00ebritet jan\u00eb:<br \/>\n: Politika shqiptare funksionon kryesisht mbi parimin &#8220;fituesi i merr t\u00eb gjitha&#8221;. Ky mentalitet e kthen \u00e7do proces politik apo zgjedhor n\u00eb nj\u00eb betej\u00eb ekzistenciale p\u00ebr mbijetes\u00eb, ku kompromisi shihet si dob\u00ebsi dhe jo si mjet demokratik.<br \/>\n Tranzicioni nga nj\u00eb regjim ekstremisht i mbyllur komunist drejt demokracis\u00eb la pas nj\u00eb vakum t\u00eb madh institucional. Institucionet e reja shpesh jan\u00eb nd\u00ebrtuar rreth individ\u00ebve t\u00eb fort\u00eb dhe lider\u00ebve karizmatik\u00eb, sesa rreth rregullave dhe ligjeve t\u00eb pathyeshme.<br \/>\nShoq\u00ebria dhe mediat shpesh ndahen n\u00eb kampe t\u00eb rrepta bardh\u00eb e zi. Kjo ushqen nj\u00eb narrativ\u00eb dramatike ku pala tjet\u00ebr nuk shihet thjesht si kund\u00ebrshtar politik, por si nj\u00eb &#8220;armik&#8221; q\u00eb duhet mposhtur me \u00e7do kusht.<br \/>\nGjuha e ashp\u00ebr, akuzat e r\u00ebnda dhe tensioni i lart\u00eb p\u00ebrdoren q\u00ebllimisht nga t\u00eb gjitha pal\u00ebt politike. Ky stil &#8220;epik&#8221; e mban baz\u00ebn militante t\u00eb mobilizuar dhe t\u00eb angazhuar, duke shmangur shpesh diskutimet e v\u00ebrteta p\u00ebr programet ekonomike apo reformat sociale.<br \/>\nN\u00eb teatrin e madh t\u00eb historis\u00eb, ka kombe q\u00eb shkruajn\u00eb epoka dhe kombe q\u00eb mbeten t\u00eb mb\u00ebrthyera n\u00eb nj\u00eb tragjedi t\u00eb p\u00ebrjetshme mitike. Shqip\u00ebria politike nuk ngjan me nj\u00eb shtet modern q\u00eb ec\u00ebn drejt racionalitetit, por me nj\u00eb Troja t\u00eb pafundme, ku muret nuk rr\u00ebzohen nga armiqt\u00eb e jasht\u00ebm, por nga tradhtit\u00eb, hilet\u00eb dhe pasionet e t\u00ebrbuara t\u00eb vet\u00eb protagonist\u00ebve t\u00eb saj. Kjo dram\u00eb q\u00eb po p\u00ebrjetojm\u00eb sot \u2013 me rrug\u00eb t\u00eb p\u00ebrgjakura nga tensioni, tym artificial dhe klithma lufte \u2013 nuk \u00ebsht\u00eb thjesht nj\u00eb kriz\u00eb e radh\u00ebs. \u00cbsht\u00eb ritmi i nj\u00eb mallkimi epik q\u00eb p\u00ebrs\u00ebritet pa m\u00ebshir\u00eb.<br \/>\nPse ky komb d\u00ebnohet t\u00eb vuaj\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtin skenar? Pse Agamemnon\u00ebt dhe Hektor\u00ebt tan\u00eb modern\u00eb ndryshojn\u00eb vet\u00ebm emrat, por kurr\u00eb skenarin e shkat\u00ebrrimit?<br \/>\nEseist\u00ebt dhe mendimtar\u00ebt e shohin k\u00ebt\u00eb vuajtje si nj\u00eb cik\u00ebl t\u00eb ushqyer nga tre elemente t\u00eb egra epike:<br \/>\n N\u00eb psikologjin\u00eb ton\u00eb kolektive, politika nuk \u00ebsht\u00eb kontrat\u00eb sociale, por fe. Ne nuk zgjedhim menaxher\u00eb t\u00eb shtetit, por ngritemi n\u00eb luft\u00eb p\u00ebr &#8220;prij\u00ebsa mitik\u00eb&#8221;. Kur besnik\u00ebria ndaj liderit b\u00ebhet m\u00eb e madhe se besnik\u00ebria ndaj ligjit, institucionet kthehen n\u00eb &#8220;Kuaj Troje&#8221; \u2013 ngrehina boshe q\u00eb brenda fshehin vet\u00ebm interesat e ngushta t\u00eb nj\u00eb kaste q\u00eb k\u00ebrkon pushtet absolut.<br \/>\nSi n\u00eb eposet antike ku qytetet digjeshin p\u00ebr nj\u00eb grua apo p\u00ebr ego princash, edhe drama shqiptare nuk zhvillohet p\u00ebr ideologji. Ajo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb betej\u00eb ekzistenciale p\u00ebr &#8220;gjith\u00e7ka ose asgj\u00eb&#8221;. Fituesi merr fronin dhe kontrollon \u00e7do fije t\u00eb jet\u00ebs, nd\u00ebrsa i mposhturi d\u00ebnohet me &#8220;ekzil&#8221; ose shkat\u00ebrrim. Kur humbja politike barazohet me vdekjen sociale, kompromisi vdes dhe lufta b\u00ebhet e pashmangshme.<br \/>\n Tragjedia m\u00eb e madhe e Troj\u00ebs nuk ishte r\u00ebnia e mureve, por vuajtja e pafajshme e qytetar\u00ebve q\u00eb u b\u00ebn\u00eb mish p\u00ebr top p\u00ebr egon e heronjve t\u00eb rrem\u00eb. N\u00eb Shqip\u00ebri, retorika epike dhe gjuha e urrejtjes p\u00ebrdoren si drog\u00eb p\u00ebr masat. Populli ftohet n\u00eb &#8220;beteja finale&#8221; p\u00ebr t\u00eb mbrojtur kauza q\u00eb t\u00eb nes\u00ebrmen harrohen mbi tryezat e pakteve t\u00eb fshehta. Kjo krijon nj\u00eb lodhje shpirt\u00ebrore, nj\u00eb plog\u00ebshti ku qytetari ndjehet thjesht si nj\u00eb spektator i pafuqish\u00ebm n\u00eb nj\u00eb tragjedi t\u00eb paracaktuar.<br \/>\nKjo vuajtje na p\u00ebrs\u00ebritet sepse ne ende refuzojm\u00eb ta zbrit\u00ebm politik\u00ebn nga qielli i miteve n\u00eb tok\u00ebn e llogaridh\u00ebnies. Derisa t\u00eb kuptojm\u00eb se heronjt\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb nuk jan\u00eb ata q\u00eb djegin parlamentet apo q\u00eb sundojn\u00eb me dor\u00eb t\u00eb hekurt, por ata q\u00eb nd\u00ebrtojn\u00eb institucione t\u00eb q\u00ebndrueshme, Shqip\u00ebria do t\u00eb vazhdoj\u00eb t\u00eb digjet n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn zjarrv\u00ebnie t\u00eb inskenuar. Ne do t\u00eb mbetemi skllev\u00ebr t\u00eb nj\u00eb lufte trojane, ku muret e k\u00ebshtjell\u00ebs son\u00eb i shembim me duart tona, \u00e7do dhjet\u00eb vjet, nga fillimi.<br \/>\nNuk ka mure rreth nesh, e megjithat\u00eb jemi t\u00eb rrethuar. Nuk ka pushtues n\u00eb porta, e megjithat\u00eb \u00e7do m\u00ebngjes zgjohemi t\u00eb pushtuar nga t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebt hije. Kjo nuk \u00ebsht\u00eb Troja, sepse Troja ra nga nj\u00eb armik q\u00eb fliste nj\u00eb tjet\u00ebr gjuh\u00eb. Kjo \u00ebsht\u00eb tragjedia e nj\u00eb gjaku q\u00eb ushqen vetveten me helmin e dasis\u00eb, nj\u00eb teat\u00ebr mizor ku thika q\u00eb na shpon mban t\u00eb nj\u00ebjtat shenja gishtash si dora q\u00eb na premton shp\u00ebtimin.<br \/>\nNe jemi nj\u00eb komb q\u00eb po l\u00ebngon nga nj\u00eb plag\u00eb q\u00eb nuk i ngjan asnj\u00eb tjetre n\u00eb histori. \u00cbsht\u00eb plaga e shpres\u00ebs s\u00eb vrar\u00eb n\u00eb djep, e p\u00ebrs\u00ebritur aq shpesh, sa dhimbja \u00ebsht\u00eb kthyer n\u00eb zakon dhe ulurima n\u00eb heshtje.<br \/>\nN\u00eb k\u00ebt\u00eb tok\u00eb, tragjedia nuk pikon gjak heronjsh, por lot\u00ebt e heshtur t\u00eb ikjes. Ky \u00ebsht\u00eb mallkimi yn\u00eb unik:<br \/>\nHeronjt\u00eb tan\u00eb politik\u00eb nuk vdesin n\u00eb fush\u00ebn e nderit; ata rrojn\u00eb p\u00ebrjet\u00ebsisht n\u00eb ekranet q\u00eb nxjerrin vrer, nd\u00ebrsa qytetet tona zbrazen pa r\u00ebn\u00eb asnj\u00eb siren\u00eb lufte. Rinon q\u00eb ik\u00ebn nuk e merr ndonj\u00eb tiran i huaj; e p\u00ebrz\u00eb ftoht\u00ebsia e nj\u00eb vendi q\u00eb ka mbyllur syt\u00eb p\u00ebrpara t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebs.<br \/>\n \u00c7do dhjet\u00eb vjet, skena ngrihet s\u00ebrish. T\u00eb nj\u00ebjt\u00ebt aktor\u00eb, t\u00eb veshur me rroba t\u00eb reja t\u00eb qepura me premtime t\u00eb vjetra, na ftojn\u00eb n\u00eb &#8220;betej\u00ebn e fundit&#8221;. Dhe ne, me naivitetin e nj\u00eb populli q\u00eb ende k\u00ebrkon nj\u00eb At\u00eb, besojm\u00eb. Por kur pluhuri i protestave bie dhe tymi i gazit lotsjell\u00ebs tretet, zbulojm\u00eb se asgj\u00eb nuk ka ndryshuar. Kalor\u00ebsit e pushtetit ndajn\u00eb pla\u00e7k\u00ebn pas kuintave, nd\u00ebrsa populli mbetet jasht\u00eb, duke num\u00ebruar plag\u00ebt e veta.<br \/>\nNe jemi jetim\u00ebt e nj\u00eb lirie q\u00eb nuk e m\u00ebsuam kurr\u00eb ta p\u00ebrdorim. Kemi nd\u00ebrtuar nj\u00eb tempull ku adhurohet pushteti dhe jo njeriu. \u00c7do institucion \u00ebsht\u00eb nj\u00eb g\u00ebrmadh\u00eb morale, \u00e7do ligj nj\u00eb llastik q\u00eb zgjatet sipas oreksit t\u00eb sundimtarit t\u00eb radh\u00ebs.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Mungesa e Kultures se Kompromisit Trashegimia historike autoritare Polarizimi I thelle social dhe mediatic Miti&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3205,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"class_list":["post-58564","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-op-ed"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/58564","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=58564"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/58564\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":58567,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/58564\/revisions\/58567"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/3205"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=58564"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=58564"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=58564"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}