P\u00ebr m\u00eb shum\u00eb se dy dekada, arkitektura diplomatike e Per\u00ebndimit n\u00eb Ballkanin Per\u00ebndimor ka funksionuar mbi parimin e stabilokracis\u00eb: nj\u00eb marr\u00ebveshje e heshtur ku progresit demokratik dhe t\u00eb drejtave t\u00eb njeriut u lihej m\u00eb pak hap\u00ebsir\u00eb n\u00eb shk\u00ebmbim t\u00eb nj\u00eb stabiliteti sip\u00ebrfaq\u00ebsor gjeopolitik. N\u00eb qend\u00ebr t\u00eb k\u00ebsaj strategjie ishte Serbia. Beogradi u “p\u00ebrk\u00ebdhel” nga Bashkimi Evropian dhe Shtetet e Bashkuara n\u00ebn premis\u00ebn se integrimi gradual ekonomik dhe tolerimi i manovrave t\u00eb tij diplomatike do ta mbanin at\u00eb larg orbit\u00ebs ruse dhe do t\u00eb sillnin, p\u00ebrfundimisht, nj\u00eb zgjidhje p\u00ebr \u00e7\u00ebshtjen e Kosov\u00ebs.
\nMegjithat\u00eb, agresioni rus n\u00eb Ukrain\u00eb dhe ngjarjet traumatike t\u00eb siguris\u00eb n\u00eb rajon \u2013 si sulmi n\u00eb Banjsk\u00eb \u2013 e kan\u00eb thyer k\u00ebt\u00eb iluzion. Ndryshimi i kursit t\u00eb BE-s\u00eb, i manifestuar p\u00ebrmes k\u00ebrkesave zyrtare t\u00eb prera p\u00ebr arrestimin e Millan Radoi\u00e7iqit dhe sanksionimit gjeopolitik, nuk \u00ebsht\u00eb thjesht nj\u00eb korrigjim taktik. Ky ndryshim p\u00ebrfaq\u00ebson nj\u00eb ri-konfigurim t\u00eb thell\u00eb strukturor q\u00eb po godet themelet e raporteve historike, politike dhe strategjike mes shqiptar\u00ebve dhe serb\u00ebve n\u00eb Ballkan.<\/p>\n
. Dekonstruksioni i Kursit t\u00eb Vjet\u00ebr: Pse d\u00ebshtoi “P\u00ebrk\u00ebdhelja”?
\nStrategjia e vjet\u00ebr e BE-s\u00eb bazohej n\u00eb teorin\u00eb e konvergjenc\u00ebs: ideja se joshja financiare dhe hapja e kapitujve do ta b\u00ebnin Serbin\u00eb nj\u00eb aktor racional evropian. Beogradi e p\u00ebrdori k\u00ebt\u00eb hap\u00ebsir\u00eb p\u00ebr t\u00eb nd\u00ebrtuar nj\u00eb politik\u00eb t\u00eb “kat\u00ebr shtyllave” (BE, SHBA, Rusi, Kin\u00eb), duke u shnd\u00ebrruar n\u00eb nj\u00eb ur\u00eb t\u00eb ndikimit autoritar n\u00eb zem\u00ebr t\u00eb Evrop\u00ebs.
\nKur BE-ja dhe NATO u detyruan t\u00eb ndajn\u00eb bot\u00ebn n\u00eb blloqe t\u00eb qarta pas vitit 2022, pozicioni i Serbis\u00eb u b\u00eb i paq\u00ebndruesh\u00ebm. Brukseli kuptoi se tolerimi i strukturave paralele, krimit t\u00eb organizuar t\u00eb lidhur me shtetin n\u00eb veri t\u00eb Kosov\u00ebs dhe retorik\u00ebs s\u00eb Ivica Da\u00e7iqit nuk po blinte paqe, por po financonte nj\u00eb “Kal\u00eb Troje” gjeopolitik. K\u00ebrkesa e sotme e prer\u00eb p\u00ebr llogaridh\u00ebnie ndaj Radoi\u00e7iqit tregon se BE-ja ka kaluar nga diplomacia e menaxhimit t\u00eb krizave n\u00eb diplomacin\u00eb e mbrojtjes s\u00eb kufijve strategjik\u00eb.<\/p>\n
Zhvendosja e Peshores: Raportet e Reja Shqiptaro-Serbe
\nKy ndryshim tektonik i kursit evropian ndikon drejtp\u00ebrdrejt n\u00eb dy akset kryesore t\u00eb bot\u00ebs shqiptare n\u00eb raport me Serbin\u00eb: Kosov\u00ebn dhe Shqip\u00ebrin\u00eb.
\nA. Kosova: Nga “Pal\u00eb Problematike” n\u00eb Bastion t\u00eb Siguris\u00eb Per\u00ebndimore
\nP\u00ebr nj\u00eb koh\u00eb t\u00eb gjat\u00eb, Kosova \u00ebsht\u00eb par\u00eb shpesh nga diplomat\u00ebt evropian\u00eb si pala e pan\u00ebnshtruar, veprimet e s\u00eb cil\u00ebs n\u00eb veri interpretoheshin si penges\u00eb p\u00ebr kompromis. Sot, me ashp\u00ebrsimin e kursit ndaj Serbis\u00eb, pozicioni i Kosov\u00ebs po p\u00ebson nj\u00eb transformim konceptual:
\nLegjitimimi i Sundimit t\u00eb Ligjit: Insistimi i Kosov\u00ebs p\u00ebr shtrirjen e sovranitetit dhe ligjshm\u00ebris\u00eb n\u00eb veri, q\u00eb dikur kritikohej si “unilateral”, sot po p\u00ebrputhet me k\u00ebrkesat zyrtare t\u00eb BE-s\u00eb p\u00ebr arrestimin e kriminel\u00ebve dhe ndalimin e strukturave paramilitare.
\nAsmeti i Siguris\u00eb: Kosova po pozicionohet qart\u00eb si nj\u00eb partner pa ekuivoke i NATO-s dhe BE-s\u00eb, nd\u00ebrsa Serbia po ekspozohet si burim i paq\u00ebndrueshm\u00ebris\u00eb. Kjo b\u00ebn q\u00eb presioni nd\u00ebrkomb\u00ebtar p\u00ebr koncesione asimetrike ndaj Beogradit t\u00eb humb\u00eb pesh\u00ebn e dikurshme morale dhe politike.
\n Shqip\u00ebria dhe Iluzioni i “Ballkanit t\u00eb Hapur”
\nNdryshimi i kursit t\u00eb BE-s\u00eb sh\u00ebnon gjithashtu fundin e eksperimenteve rajonale q\u00eb tentonin t\u00eb anashkalonin problemet thelb\u00ebsore politike p\u00ebrmes bashk\u00ebpunimit sip\u00ebrfaq\u00ebsor ekonomik. Projekti i “Ballkanit t\u00eb Hapur”, i cili u promovua si nj\u00eb ur\u00eb afrimi mes Tiran\u00ebs dhe Beogradit, ka r\u00ebn\u00eb de facto n\u00eb vdekje klinike.
\nTirana zyrtare po detyrohet t\u00eb rreshtoj\u00eb politik\u00ebn e saj t\u00eb jashtme ekskluzivisht me arkitektur\u00ebn e siguris\u00eb s\u00eb BE-s\u00eb dhe NATO-s. Raportet shqiptaro-serbe nuk mund t\u00eb nd\u00ebrtohen m\u00eb mbi supozimin se ekonomia mund t\u00eb lul\u00ebzoj\u00eb ngrir\u00eb mbi konflikte t\u00eb pazgjidhura t\u00eb siguris\u00eb dhe influenca t\u00eb fshehta ruse.<\/p>\n
. \u00c7far\u00eb fshihet n\u00eb nivelet m\u00eb t\u00eb thella?
\nN\u00eb planin afatgjat\u00eb, ky ri-konfigurim i raporteve zbulon tri t\u00eb v\u00ebrteta t\u00eb m\u00ebdha gjeopolitike:
\nFundi i Neutralitetit t\u00eb Kamufluar: Serbia nuk mund t\u00eb luaj\u00eb m\u00eb rolin e nj\u00eb “Zvicre t\u00eb Ballkanit” q\u00eb merr fonde nga BE-ja, blen arm\u00eb nga Kina dhe koordinon sh\u00ebrbimet inteligjente me Rusin\u00eb. BE-ja po e detyron Beogradin t\u00eb b\u00ebj\u00eb nj\u00eb zgjedhje ekzistenciale. N\u00ebse Serbia zgjedh izolimin apo rreshtimin p\u00ebrfundimtar me Lindjen, ajo automatikisht humb rolin e saj si “hegjemoni natyror” i Ballkanit Per\u00ebndimor.
\nFaktori Shqiptar si Ankor\u00eb e Per\u00ebndimit: P\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb n\u00eb historin\u00eb moderne, interesi strategjik i kombit shqiptar (si n\u00eb Kosov\u00eb, ashtu edhe n\u00eb Shqip\u00ebri) p\u00ebrputhet 100% me nevojat e siguris\u00eb ekzistenciale t\u00eb Evrop\u00ebs Qendrore dhe Per\u00ebndimore. Ky sinkronizim i heq Serbis\u00eb mund\u00ebsin\u00eb historike p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrdorur “kart\u00ebn e mbrojt\u00ebsit t\u00eb krishterimit” apo t\u00eb stabilitetit rajonal para kancelarive evropiane.
\nRi-p\u00ebrcaktimi i Dialogut: Dialogu i leht\u00ebsuar nga BE-ja nuk mund t\u00eb jet\u00eb m\u00eb nj\u00eb proces pafund ku pal\u00ebt trajtohen n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb barabart\u00eb pavar\u00ebsisht veprimeve t\u00eb tyre. Kusht\u00ebzimi i ri i BE-s\u00eb tregon se Beogradi do t\u00eb duhet t\u00eb paguaj\u00eb nj\u00eb \u00e7mim real ekonomik dhe politik n\u00ebse zgjedh t\u00eb strehoj\u00eb dhe mbroj\u00eb ata q\u00eb sfidojn\u00eb rendin e siguris\u00eb evropiane.
\nNdryshimi i kursit t\u00eb Bashkimit Evropian ndaj Serbis\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb thjesht nj\u00eb reagim ndaj nj\u00eb incidenti t\u00eb izoluar diplomatik; ai \u00ebsht\u00eb deklarata e fundit e d\u00ebshtimit t\u00eb politik\u00ebs s\u00eb mbylljes s\u00eb syve. N\u00eb k\u00ebt\u00eb realitet t\u00eb ri, raportet shqiptaro-serbe po zhvishen nga retorika e vjet\u00ebr e kompromiseve t\u00eb dhimbshme.
\nP\u00ebrderisa Serbia po p\u00ebrballet me muret e ngritura nga vet\u00eb zgjedhjet e saj gjeopolitike dhe lidhjet me Rusin\u00eb, faktori shqiptar po shfaqet si shtpiza kryesore e stabilitetit per\u00ebndimor n\u00eb rajon. Peshorja e fuqis\u00eb n\u00eb Ballkan po l\u00ebviz, dhe k\u00ebt\u00eb her\u00eb, l\u00ebvizja nuk po p\u00ebrcaktohet nga mitet historike, por nga rregullat e rrepta t\u00eb nj\u00eb lufte t\u00eb re t\u00eb ftoht\u00eb gjeopolitike, ku toleranca ndaj “uljes n\u00eb dy karrige” ka p\u00ebrfunduar nj\u00eb her\u00eb e p\u00ebrgjithmon\u00eb.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
P\u00ebr m\u00eb shum\u00eb se dy dekada, arkitektura diplomatike e Per\u00ebndimit n\u00eb Ballkanin Per\u00ebndimor ka funksionuar…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3205,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"class_list":["post-59353","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-op-ed"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/59353","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=59353"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/59353\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":59356,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/59353\/revisions\/59356"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/3205"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=59353"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=59353"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=59353"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}