{"id":59641,"date":"2026-10-25T19:01:25","date_gmt":"2026-10-25T18:01:25","guid":{"rendered":"https:\/\/faktiditor.ch\/?p=59641"},"modified":"2026-10-25T19:01:25","modified_gmt":"2026-10-25T18:01:25","slug":"zgjedhjet-ne-izrael-netanyahu-opozita-dhe-partite-arabe-ne-betejen-per-pushtet","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/faktiditor.ch\/?p=59641","title":{"rendered":"Zgjedhjet n\u00eb Izrael: Netanyahu, opozita dhe partit\u00eb arabe n\u00eb betej\u00ebn p\u00ebr pushtet"},"content":{"rendered":"<p><strong>Shkruan: Nefail Emini<\/strong><\/p>\n<p>M\u00eb 27 tetor, Izraeli do t\u00eb mbaj\u00eb zgjedhjet parlamentare, t\u00eb cilat pritet t\u00eb jen\u00eb vendimtare p\u00ebr t\u00eb ardhmen politike t\u00eb vendit. P\u00ebrtej gar\u00ebs p\u00ebr pushtet n\u00eb Tel Aviv rezultati i tyre mund t\u00eb ndikoj\u00eb edhe n\u00eb marr\u00ebdh\u00ebniet e Izraelit me Shtetet e Bashkuara, Evrop\u00ebn dhe vendet e Lindjes s\u00eb Mesme. N\u00eb nj\u00eb klim\u00eb t\u00eb tensionuar nd\u00ebrkomb\u00ebtare dhe me nj\u00eb shoq\u00ebri t\u00eb polarizuar, zgjedhjet shtrojn\u00eb disa pyetje thelb\u00ebsore: a do t\u00eb arrij\u00eb Benjamin Netanyahu ta ruaj\u00eb pushtetin, apo opozita do t\u00eb mund t\u00eb nd\u00ebrtoj\u00eb nj\u00eb shumic\u00eb t\u00eb re qeveris\u00ebse? Cilat jan\u00eb dallimet nd\u00ebrmjet Likud-it dhe Yashar-it n\u00eb \u00e7\u00ebshtjet e politik\u00ebs s\u00eb jashtme dhe siguris\u00eb? Dhe, mbi t\u00eb gjitha, a do t\u00eb b\u00ebhen partit\u00eb arabe faktor\u00ebt p\u00ebrcaktues n\u00eb formimin e qeveris\u00eb s\u00eb ardhshme t\u00eb Izraelit?<\/p>\n<p><strong>Sistemi zgjedhor dhe sfida e shumic\u00ebs parlamentare<\/strong><\/p>\n<p>Knesset-i, parlamenti i Izraelit, p\u00ebrb\u00ebhet nga 120 deputet\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt zgjidhen p\u00ebrmes nj\u00eb sistemi proporcional n\u00eb nivel komb\u00ebtar. Qytetar\u00ebt e mosh\u00ebs 18 vje\u00e7 e lart votojn\u00eb p\u00ebr partit\u00eb politike dhe jo p\u00ebr kandidat\u00eb individual\u00eb, nd\u00ebrsa mandatet ndahen n\u00eb p\u00ebrpjes\u00ebtim me p\u00ebrqindjen e votave t\u00eb fituara. P\u00ebr t\u00eb siguruar p\u00ebrfaq\u00ebsim parlamentar, nj\u00eb parti duhet t\u00eb marr\u00eb t\u00eb pakt\u00ebn 3,25 p\u00ebr qind t\u00eb votave n\u00eb nivel komb\u00ebtar, prag q\u00eb p\u00ebraf\u00ebrsisht korrespondon me kat\u00ebr mandate.<\/p>\n<p>N\u00eb k\u00ebt\u00eb sistem, sigurimi i shumic\u00ebs parlamentare k\u00ebrkon nd\u00ebrtimin e koalicioneve. Asnj\u00eb parti e vetme nuk ka arritur ndonj\u00ebher\u00eb t\u00eb fitoj\u00eb shumic\u00ebn absolute prej 61 mandatesh, \u00e7ka e b\u00ebn bashk\u00ebpunimin nd\u00ebrmjet forcave politike nj\u00eb element thelb\u00ebsor t\u00eb procesit t\u00eb formimit t\u00eb qeveris\u00eb.<\/p>\n<p>Pik\u00ebrisht k\u00ebtu q\u00ebndron nj\u00eb nga dilemat kryesore t\u00eb zgjedhjeve t\u00eb 27 tetorit. Sondazhet e fundit sugjerojn\u00eb se as blloku i Benjamin Netanyahut dhe as opozita nuk kan\u00eb nj\u00eb rrug\u00eb t\u00eb qart\u00eb drejt shumic\u00ebs parlamentare. Kjo do t\u00eb thot\u00eb se rezultati zgjedhor, pavar\u00ebsisht se cili kamp do t\u00eb marr\u00eb m\u00eb shum\u00eb vota ose mandate, nuk do t\u00eb p\u00ebrcaktoj\u00eb automatikisht se kush do ta formoj\u00eb qeverin\u00eb. Negociatat paszgjedhore dhe gatishm\u00ebria p\u00ebr t\u00eb arritur marr\u00ebveshje me parti t\u00eb tjera mund t\u00eb jen\u00eb po aq t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme sa vet\u00eb rezultati n\u00eb kutit\u00eb e votimit.<\/p>\n<p><strong>Likud dhe Yashar: p\u00ebrballja p\u00ebr pushtetin dhe drejtimin e Izraelit<\/strong><\/p>\n<p>N\u00eb nj\u00ebr\u00ebn an\u00eb t\u00eb gar\u00ebs q\u00ebndron Likud-i, partia e kryeministrit Benjamin Netanyahu, e cila mb\u00ebshtetet te nj\u00eb koalicion me partit\u00eb e djathta, t\u00eb ekstremit t\u00eb djatht\u00eb dhe ato ultraortodokse. Nd\u00ebr aleat\u00ebt e saj tradicional\u00eb jan\u00eb Fuqia Hebraike (<em>Jewish Power<\/em>), e udh\u00ebhequr nga Itamar Ben-Gvir, dhe Sionizmi Fetar (<em>Religious Zionism<\/em>), i udh\u00ebhequr nga Bezalel Smotrich. N\u00eb k\u00ebt\u00eb bllok b\u00ebjn\u00eb pjes\u00eb edhe partit\u00eb ultraortodokse Shas dhe Judaizmi i Bashkuar i Tor\u00ebs (<em>United Torah Judaism<\/em>), megjith\u00ebse marr\u00ebdh\u00ebniet e tyre me Netanyahun jan\u00eb shoq\u00ebruar edhe me mosmarr\u00ebveshje, ve\u00e7an\u00ebrisht p\u00ebr \u00e7\u00ebshtjen e rekrutimit t\u00eb burrave ultraortodoks\u00eb n\u00eb ushtri.<\/p>\n<p>N\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr q\u00ebndron opozita, ku nj\u00eb rol t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm luan Yashar-i, i udh\u00ebhequr nga ish-shefi i ushtris\u00eb, Gadi Eisenkot. N\u00eb fund t\u00eb shtatorit, kat\u00ebr forca opozitare \u2013 Yashar, Demokrat\u00ebt, Yisrael Beytenu dhe aleanca S\u00eb Bashku (<em>Together<\/em>) \u2013 u pajtuan t\u00eb bashk\u00ebpunojn\u00eb me synimin p\u00ebr ta larguar Netanyahun nga pushteti. Ato deklaruan se i bashkon synimi p\u00ebr t\u00eb ruajtur dhe forcuar Izraelin si nj\u00eb shtet hebraik dhe demokratik.<\/p>\n<p>Megjithat\u00eb, opozita ende p\u00ebrballet me sfid\u00ebn e p\u00ebrcaktimit t\u00eb nj\u00eb udh\u00ebheqjeje t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt dhe t\u00eb sigurimit t\u00eb mb\u00ebshtetjes s\u00eb mjaftueshme parlamentare. Eisenkot shihet si nj\u00eb kandidat i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm p\u00ebr postin e kryeministrit, nd\u00ebrsa ish-kryeministri Naftali Bennett, i cili drejton aleanc\u00ebn Together s\u00eb bashku me Yair Lapidin, mbetet nj\u00eb tjet\u00ebr figur\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme n\u00eb kampin kund\u00ebrshtar t\u00eb Netanyahut.<\/p>\n<p>Dallimet nd\u00ebrmjet k\u00ebtyre kampeve nuk kufizohen vet\u00ebm te p\u00ebrb\u00ebrja e koalicioneve apo te m\u00ebnyra e qeverisjes. Ato shtrihen edhe n\u00eb \u00e7\u00ebshtjet e siguris\u00eb komb\u00ebtare, marr\u00ebdh\u00ebnieve me aleat\u00ebt dhe menaxhimit t\u00eb konflikteve rajonale.<\/p>\n<p><strong>Politika e jashtme e Izraelit: vazhdim\u00ebsi apo ndryshim pas zgjedhjeve?<\/strong><\/p>\n<p>Sa i p\u00ebrket politik\u00ebs s\u00eb jashtme, Likud-i i Netanyahut thekson lirin\u00eb e veprimit ushtarak t\u00eb Izraelit dhe mbajtjen e nj\u00eb q\u00ebndrimi t\u00eb ashp\u00ebr ndaj Iranit dhe grupeve t\u00eb armatosura si Hamasi dhe Hezbollahu. Qeveria e tij i ka dh\u00ebn\u00eb r\u00ebnd\u00ebsi edhe zgjerimit t\u00eb Marr\u00ebveshjeve t\u00eb Abrahamit dhe forcimit t\u00eb bashk\u00ebpunimit me vendet arabe, pa hequr dor\u00eb nga q\u00ebndrimi i saj kund\u00ebrshtues ndaj krijimit t\u00eb nj\u00eb shteti sovran palestinez n\u00eb t\u00eb ardhmen e parashikueshme.<\/p>\n<p>Yashar-i, nga ana tjet\u00ebr, e konsideron Iranin nj\u00eb nga k\u00ebrc\u00ebnimet kryesore p\u00ebr sigurin\u00eb e Izraelit, por thekson r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e planifikimit strategjik afatgjat\u00eb dhe t\u00eb koordinimit me aleat\u00ebt, ve\u00e7an\u00ebrisht me Shtetet e Bashkuara. Megjithat\u00eb, nj\u00eb ndryshim i mundsh\u00ebm i qeveris\u00eb nuk n\u00ebnkupton domosdoshm\u00ebrisht nj\u00eb p\u00ebrmbysje t\u00eb politik\u00ebs s\u00eb jashtme izraelite. Edhe brenda opozit\u00ebs ekziston mb\u00ebshtetje e gjer\u00eb p\u00ebr nj\u00eb politik\u00eb t\u00eb ashp\u00ebr t\u00eb siguris\u00eb ndaj Iranit dhe p\u00ebr kund\u00ebrshtimin e krijimit t\u00eb nj\u00eb shteti palestinez n\u00eb nj\u00eb t\u00eb ardhme t\u00eb af\u00ebrt.<\/p>\n<p>P\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye, nj\u00eb fitore e opozit\u00ebs mund t\u00eb sjell\u00eb ndryshime n\u00eb stilin diplomatik, n\u00eb marr\u00ebdh\u00ebniet me Uashingtonin dhe n\u00eb qasjen ndaj dhun\u00ebs s\u00eb kolon\u00ebve n\u00eb Bregun Per\u00ebndimor, por jo domosdoshm\u00ebrisht nj\u00eb ndryshim rr\u00ebnj\u00ebsor t\u00eb prioriteteve strategjike t\u00eb Izraelit.<\/p>\n<p><strong>Partit\u00eb arabe, faktor potencial p\u00ebrcaktues n\u00eb formimin e qeveris\u00eb<\/strong><\/p>\n<p>Nj\u00eb nga elementet m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb k\u00ebtyre zgjedhjeve \u00ebsht\u00eb roli i partive q\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsojn\u00eb qytetar\u00ebt palestinez\u00eb t\u00eb Izraelit, t\u00eb cil\u00ebt p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb rreth nj\u00eb t\u00eb pest\u00ebn e popullsis\u00eb s\u00eb vendit.<\/p>\n<p>Ra\u2019am dhe Lista e P\u00ebrbashk\u00ebt (<em>Joint List<\/em>) mund t\u00eb sigurojn\u00eb s\u00eb bashku m\u00eb shum\u00eb se dhjet\u00eb mandate, duke u shnd\u00ebrruar n\u00eb nj\u00eb faktor t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb konfigurimin e ardhsh\u00ebm parlamentar. Numri i sakt\u00eb i mandateve do t\u00eb varet nga rezultati p\u00ebrfundimtar dhe nga m\u00ebnyra se si votat do t\u00eb p\u00ebrkthehen n\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsim parlamentar.<\/p>\n<p>Ra\u2019am, e njohur gjithashtu si Lista e Bashkuar Arabe, sh\u00ebnoi nj\u00eb moment historik n\u00eb vitin 2021, kur iu bashkua koalicionit qeveris\u00ebs t\u00eb Naftali Bennettit. Ajo u b\u00eb k\u00ebshtu partia e par\u00eb e pavarur e udh\u00ebhequr nga arab\u00ebt q\u00eb mori pjes\u00eb n\u00eb nj\u00eb koalicion qeveris\u00ebs n\u00eb Izrael. Lideri i saj, Mansour Abbas, ka shprehur gatishm\u00ebrin\u00eb p\u00ebr t\u00eb shqyrtuar s\u00ebrish nj\u00eb bashk\u00ebpunim t\u00eb till\u00eb, n\u00ebse kjo do t\u00eb mund\u00ebsonte p\u00ebrfaq\u00ebsimin e interesave t\u00eb qytetar\u00ebve arab\u00eb dhe sigurimin e mb\u00ebshtetjes parlamentare p\u00ebr nj\u00eb qeveri t\u00eb re.<\/p>\n<p>Nd\u00ebr prioritetet e Ra\u2019am jan\u00eb luftimi i krimit t\u00eb dhunsh\u00ebm n\u00eb komunitetet arabe dhe trajtimi i problemeve q\u00eb lidhen me strehimin dhe politikat qeveritare. Kjo qasje pragmatike e ka b\u00ebr\u00eb partin\u00eb t\u00eb hapur ndaj bashk\u00ebpunimit parlamentar, edhe kur nj\u00eb marr\u00ebveshje e till\u00eb nuk mb\u00ebshtetet nga t\u00eb gjitha forcat politike.<\/p>\n<p>Megjithat\u00eb, mund\u00ebsia q\u00eb partit\u00eb arabe t\u00eb b\u00ebhen pjes\u00eb e nj\u00eb koalicioni t\u00eb ri mbetet e nd\u00ebrlikuar. Si Netanyahu, ashtu edhe kund\u00ebrshtar\u00eb t\u00eb tij n\u00eb kampin opozitar kan\u00eb shprehur rezerva ndaj p\u00ebrfshirjes s\u00eb tyre n\u00eb qeveri. Kjo krijon nj\u00eb paradoks politik: partit\u00eb arabe mund t\u00eb ken\u00eb pesh\u00eb t\u00eb konsiderueshme n\u00eb sigurimin e shumic\u00ebs parlamentare, por nj\u00ebkoh\u00ebsisht t\u00eb p\u00ebrballen me pengesa t\u00eb m\u00ebdha p\u00ebr t&#8217;u p\u00ebrfshir\u00eb drejtp\u00ebrdrejt n\u00eb qeverisje.<\/p>\n<p>P\u00ebr rrjedhoj\u00eb, roli i tyre mund t\u00eb mos kufizohet vet\u00ebm te pjes\u00ebmarrja n\u00eb nj\u00eb koalicion. Mb\u00ebshtetja parlamentare, marr\u00ebveshjet p\u00ebr \u00e7\u00ebshtje t\u00eb caktuara dhe ndikimi n\u00eb raportet e forcave mund t\u00eb jen\u00eb vendimtare p\u00ebr rezultatin e negociatave paszgjedhore. Megjithat\u00eb, kjo do t\u00eb varet nga gatishm\u00ebria e partive t\u00eb tjera p\u00ebr t\u00eb bashk\u00ebpunuar me to dhe nga kushtet politike q\u00eb do t\u00eb shoq\u00ebrojn\u00eb negociatat.<\/p>\n<p><strong>Nj\u00eb tjet\u00ebr kriz\u00eb politike n\u00eb horizont?<\/strong><\/p>\n<p>N\u00ebse asnj\u00eb nga blloqet nuk arrin t\u00eb siguroj\u00eb mb\u00ebshtetjen e nevojshme n\u00eb Knesset, Izraeli mund t\u00eb p\u00ebrballet me nj\u00eb tjet\u00ebr periudh\u00eb t\u00eb paq\u00ebndrueshm\u00ebris\u00eb politike, e cila mund t\u00eb \u00e7oj\u00eb n\u00eb zgjedhje t\u00eb reja.<\/p>\n<p>Vitet 2019\u20132022 ofrojn\u00eb nj\u00eb shembull t\u00eb qart\u00eb t\u00eb k\u00ebsaj v\u00ebshtir\u00ebsie. Gjat\u00eb k\u00ebsaj periudhe, Izraeli mbajti pes\u00eb pal\u00eb zgjedhje parlamentare, pasi blloqet rivale has\u00ebn vazhdimisht v\u00ebshtir\u00ebsi n\u00eb formimin e qeverive t\u00eb q\u00ebndrueshme.<\/p>\n<p>N\u00ebse negociatat pas zgjedhjeve t\u00eb 27 tetorit d\u00ebshtojn\u00eb, Netanyahu mund t\u00eb vazhdoj\u00eb t\u00eb ushtroj\u00eb detyr\u00ebn e kryeministrit n\u00eb cil\u00ebsin\u00eb e kryeministrit n\u00eb detyr\u00eb, deri n\u00eb formimin dhe marrjen e detyr\u00ebs nga nj\u00eb qeveri e re.<\/p>\n<p>Zgjedhjet parlamentare t\u00eb 27 tetorit jan\u00eb m\u00eb shum\u00eb se nj\u00eb gar\u00eb nd\u00ebrmjet Benjamin Netanyahut dhe kund\u00ebrshtar\u00ebve t\u00eb tij. Ato do t\u00eb v\u00ebn\u00eb n\u00eb prov\u00eb aft\u00ebsin\u00eb e sistemit politik izraelit p\u00ebr t\u00eb prodhuar nj\u00eb shumic\u00eb funksionale n\u00eb nj\u00eb periudh\u00eb t\u00eb karakterizuar nga polarizimi i brendsh\u00ebm, konfliktet rajonale dhe tensionet nd\u00ebrkomb\u00ebtare.<\/p>\n<p>Edhe n\u00ebse opozita arrin t\u00eb marr\u00eb m\u00eb shum\u00eb mandate, kjo nuk do t\u00eb thot\u00eb automatikisht se do t\u00eb mund ta formoj\u00eb qeverin\u00eb. N\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn m\u00ebnyr\u00eb, nj\u00eb rezultat i favorsh\u00ebm p\u00ebr Likud-in nuk garanton se Netanyahu do t\u00eb siguroj\u00eb mb\u00ebshtetjen e nevojshme p\u00ebr t\u00eb vazhduar qeverisjen. N\u00eb k\u00ebt\u00eb ekuacion, partit\u00eb arabe mund t\u00eb luajn\u00eb nj\u00eb rol t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm, ndon\u00ebse pjes\u00ebmarrja e tyre n\u00eb nj\u00eb koalicion mbetet politikisht e debatueshme.<\/p>\n<p>N\u00eb fund, pyetja kryesore nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm se kush do t&#8217;i fitoj\u00eb zgjedhjet, por n\u00ebse fituesi do t\u00eb jet\u00eb n\u00eb gjendje t\u00eb nd\u00ebrtoj\u00eb nj\u00eb shumic\u00eb t\u00eb q\u00ebndrueshme dhe t\u00eb qeveris\u00eb. Pik\u00ebrisht p\u00ebrgjigjja ndaj k\u00ebsaj pyetjeje do t\u00eb p\u00ebrcaktoj\u00eb n\u00ebse Izraeli do t\u00eb hyj\u00eb n\u00eb nj\u00eb faz\u00eb t\u00eb re politike apo do t\u00eb p\u00ebrballet s\u00ebrish me bllokim institucional dhe pasiguri qeveris\u00ebse.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Shkruan: Nefail Emini M\u00eb 27 tetor, Izraeli do t\u00eb mbaj\u00eb zgjedhjet parlamentare, t\u00eb cilat pritet&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":8,"featured_media":59644,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7,10],"tags":[],"class_list":["post-59641","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bote","category-op-ed"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/59641","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/8"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=59641"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/59641\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":59645,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/59641\/revisions\/59645"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/59644"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=59641"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=59641"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=59641"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}