PhD candidat: Gzim Rushiti<\/p>\n
Nocioni \u201clufta hibride\u201d ka filluar t\u00eb p\u00ebrdoret nga gjysma e dyt\u00eb e decenies s\u00eb par\u00eb t\u00eb shekullit t\u00eb XXI \u2013t\u00eb. Edhe pse deri m\u00eb tani nuk \u00ebsht\u00eb arritur nj\u00eb pajtueshm\u00ebri e plot\u00eb midis studiuesve dhe ekspert\u00ebve p\u00ebr at\u00eb se \u00e7ka paraqet lufta hibiride dhe cilat jan\u00eb karakteristikat e luft\u00ebs hibride, por p\u00ebrs\u00ebsi ato pajothen rreth nj\u00eb konstatimi t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt se lufta hibride paraqet kombinim t\u00eb elementeve konvenciaonale dhe jo konvencionale t\u00eb luft\u00ebs. Nocionin e \u201cluft\u00ebs hibride\u201d p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb e p\u00ebrkufizoi ish-koloneli i Marinsave t\u00eb Shteteve t\u00eb Bashkuara t\u00eb Amerik\u00ebs Frank Hoffman, nd\u00ebrsa termi \u201cluft\u00eb hibride\u201d filloi t\u00eb p\u00ebrdoret gjer\u00ebsisht pas pushtimit ushtarak nga ana e Rusis\u00eb t\u00eb gadishullit t\u00eb Krimes\u00eb n\u00eb Ukrain\u00eb n\u00eb vitin 2014. Sipas p\u00ebrkufizimit t\u00eb Frank Hoffman lufta hibride paraqet grup t\u00eb aft\u00ebsive konvencionale, t\u00eb taktikave dhe formacioneve t\u00eb parregullta dhe t\u00eb akteve terroriste t\u00eb cilat p\u00ebrfshijn\u00eb dhun\u00ebn, zhvatjen dhe krimin.<\/p>\n
Edhe pse nocioni \u201cluft\u00eb hibride\u201d filloi t\u00eb p\u00ebrdoret shum\u00eb von\u00eb, edhe at\u00eb n\u00eb gjysm\u00ebn e dyt\u00eb t\u00eb decenies s\u00eb par\u00eb t\u00eb shekullit t\u00eb XXI \u2013t\u00eb dhe filloi t\u00eb p\u00ebrdoret jashta qarqeve profesionale edhe gjerr\u00ebsisht nga masat e gj\u00ebra t\u00eb popullsis\u00eb vet\u00ebm pas pushtimit ushtarak t\u00eb Krimes\u00eb n\u00eb Ukrain\u00eb nga ana e Rusis\u00eb n\u00eb vitin 2014, elemente t\u00eb cil\u00ebt e p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb luft\u00ebn hibride munet t\u00eb gjenden edhe n\u00eb kaluar\u00ebn e larg\u00ebt, pasi q\u00eb edhe n\u00eb luft\u00ebrat dhe konfliktet n\u00eb t\u00eb kaluar\u00ebn e lasht\u00eb jan\u00eb p\u00ebrdorur propaganda, spiunazhi, p\u00ebrodirimi i informacionit dhe dezinformata si dhe jan\u00eb p\u00ebrodru elemente t\u00eb tjera t\u00eb cilat e p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb luft\u00ebn hibride p\u00ebr t\u00eb ndikuar tek armiqt\u00eb.<\/p>\n
Lufta hibride paraqet strategji ushtarake e cila p\u00ebr t\u00eb arritur q\u00eb t\u00eb realizoj\u00eb q\u00ebllimet e saj shfryt\u00ebzon m\u00ebnyra jokonvencionale t\u00eb luftimit, duke p\u00ebrfshir\u00eb arm\u00ebn politike, ekonomike, psikologjike, spiunazhin, dezinformimin e opinionit publik, sabotazhet dhe sulmet kibernetike.<\/p>\n
Q\u00ebllimi kryesor\u00eb i luft\u00ebs hibride \u00ebsht\u00eb q\u00eb t\u00eb arrij\u00eb t\u00eb krijoj\u00eb tensione apo ti rris\u00eb tensionet deri n\u00eb at\u00eb nivel sa t\u00eb jet\u00eb e mundur q\u00eb t\u00eb arrihet t\u00eb realizohen objektiva dhe q\u00ebllime t\u00eb t\u00eb synuara dhe t\u00eb planifukuara m\u00eb par\u00eb, pa qen\u00eb dhe pa mos pasur nevoj\u00eb t\u00eb p\u00ebrdoret as edhe nj\u00eb plumb.<\/p>\n
P\u00ebrdorimi i sabotazhit dhe sulmeve kibernetike si intrumente dhe mjete t\u00eb cilat i shfryt\u00ebzon lufta hibride p\u00ebrdoren dhe kan\u00eb q\u00ebllim q\u00eb t\u00eb arrijn\u00eb dy shynime krysore:<\/p>\n
1) T\u00eb godasin infrastruktur\u00ebn strategjike dhe infrastruktur\u00ebn kritike t\u00eb shtetit i cili \u00ebsht\u00eb objekt i sulmit, n\u00eb rastin konkret t\u00eb shtetit armik, dhe<\/p>\n
2) Synimi i dyt\u00eb i p\u00ebrdorimit t\u00eb sabotashit dhe sulmeve kibernetike gjat\u00eb luft\u00ebs hibride \u00ebsht\u00eb q\u00eb t\u00eb shkaktoj\u00eb nj\u00eb ndikim psikologjik i cili e dob\u00ebson armikun, ose n\u00eb nj\u00eb rast edhe m\u00eb t\u00eb mir\u00eb t\u00eb nxit popullsin\u00eb e shtetit i cili llogaritet kund\u00ebrshtar dhe objekt i luft\u00ebs hibride kund\u00ebr tij.<\/p>\n
Lufta hibride paraqet t\u00ebr\u00ebsin\u00eb e aktiiviteteve dhe veprimeve politike, ekonomike, diplomatike, psikologjike dhe t\u00eb propagand\u00ebs si dhe t\u00eb aktiviteteve dhe veprimeve \u00eb zbulimit dhe kund\u00ebrzbulimit dhe n\u00eb ndonj\u00eb rast edhe t\u00eb aktiviteteve dhe veprimeve suhtarake t\u00eb projektuara dhe t\u00eb realizuara nga nj\u00eb shtet kund\u00ebr nj\u00eb shteti tjt\u00ebr t\u00eb cilin ai e konsideron armik. Lufta hibride n\u00eb t\u00eb shumt\u00ebn e rasteve zhvillohet midis dy shteteve kur shteti agresor dhe shteti i cili \u00ebsht\u00eb i sulmuar nuk jan\u00eb n\u00eb luft\u00eb t\u00eb shpallur zyrtarisht.<\/p>\n
N\u00eb terminologjin\u00eb bashk\u00ebkohore n\u00eb shkencat e ndryshme t\u00eb cilat merren me studimin e luft\u00ebs hibride, p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrshkruar t\u00eb nj\u00ebjtat fenomene dhe instrumente t\u00eb cilat i shfryt\u00ebzon lufta hibride p\u00ebr t\u00eb arritur q\u00ebllimet e saja mund t\u00eb p\u00ebrdoren edhe terme t\u00eb tjera si \u201cluft\u00eb speciale\u201d ose nocionin \u201cluft\u00eb subversive\u201d.<\/p>\n
Synimi kryesor\u00eb i luft\u00ebs hibride \u00ebsht\u00eb rr\u00ebzimi i qeveris\u00eb s\u00eb shtetit t\u00eb sulmuar, destabilizimi i asaj qeverie, t\u00eb krjijoj\u00eb pak\u00ebnaq\u00ebsi tek popullsia e shtetit t\u00eb sulmuar ndaj qeveris\u00eb s\u00eb shtetit i cili \u00ebsht\u00eb cak i sulmit, krijimi i trazirave dhe revoltave qytetare etj.<\/p>\n
Shtetet e ndryshme bashk\u00ebkohore n\u00eb shekullin e XXI \u2013t\u00eb, vendosin q\u00eb t\u00eb shfryt\u00ebzojn\u00eb mjetet e luft\u00ebs hibride p\u00ebr t\u00eb arritur q\u00eb t\u00eb realizojn\u00eb synimet e tyre t\u00eb nxitura nga m\u00eb tep\u00ebr sjkaqe dhe arsye. Por shkaku dhe arsyeja kryesore dhe m\u00eb e rr\u00ebnd\u00ebsishme se p\u00ebrse shtetet bashk\u00ebkohore n\u00eb shekullin vijue vendosin q\u00eb t\u00eb p\u00ebrdorin instrumentet e luft\u00ebs hibride p\u00ebr t\u00eb arritur q\u00eb t\u00eb realizojn\u00eb q\u00ebllime e tyre \u00ebsht\u00eb se ato vler\u00ebsojn\u00eb se n\u00eb pik\u00ebpamje strategjike synimi i tyre mund t\u00eb arrihet q\u00eb t\u00eb realizohet edhe n\u00ebp\u00ebrmjet luft\u00ebs hibride me shum\u00eb m\u00eb pak viktima, ose n\u00eb rastin m\u00eb t\u00eb mir\u00eb edhe pa asnj\u00eb viktim\u00eb nj\u00eb njer\u00ebz dhe me shpenzime financiare shum\u00eb t\u00eb vogla.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
PhD candidat: Gzim Rushiti Nocioni \u201clufta hibride\u201d ka filluar t\u00eb p\u00ebrdoret nga gjysma e dyt\u00eb…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":40017,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"class_list":["post-60552","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-op-ed"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/60552","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=60552"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/60552\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":60555,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/60552\/revisions\/60555"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/40017"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=60552"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=60552"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=60552"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}