{"id":62198,"date":"2026-11-04T18:45:32","date_gmt":"2026-11-04T17:45:32","guid":{"rendered":"https:\/\/faktiditor.ch\/?p=62198"},"modified":"2026-11-04T18:45:32","modified_gmt":"2026-11-04T17:45:32","slug":"hungaria-publikon-dhjetera-mijera-dosjeve-sekrete-te-periudhes-komuniste-aksesohen-per-publikun-permes-nje-baze-te-dhenash","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/faktiditor.ch\/?p=62198","title":{"rendered":"Hungaria publikon dhjet\u00ebra mij\u00ebra dosjeve sekrete t\u00eb periudh\u00ebs komuniste, aksesohen p\u00ebr publikun p\u00ebrmes nj\u00eb baze t\u00eb dh\u00ebnash"},"content":{"rendered":"<p>Hungaria ka nisur publikimin e dhjet\u00ebra mij\u00ebra dosjeve sekrete t\u00eb sh\u00ebrbimeve t\u00eb inteligjenc\u00ebs t\u00eb periudh\u00ebs komuniste, duke i b\u00ebr\u00eb ato t\u00eb aksesueshme p\u00ebr publikun p\u00ebrmes nj\u00eb baze t\u00eb dh\u00ebnash online.<\/p>\n<p>Dokumentet zbulojn\u00eb rrjetin e gjer\u00eb t\u00eb informator\u00ebve dhe agjent\u00ebve q\u00eb p\u00ebr dekada kan\u00eb spiunuar qytetar\u00ebt n\u00eb sh\u00ebrbim t\u00eb regjimit komunist.<\/p>\n<p>Publikimi nisi sot, m\u00eb 4 n\u00ebntor 2026, n\u00eb nj\u00eb dat\u00eb simbolike, q\u00eb p\u00ebrkon me 70-vjetorin e nd\u00ebrhyrjes s\u00eb tankeve sovjetike n\u00eb Budapest, m\u00eb 4 n\u00ebntor 1956, p\u00ebr t\u00eb shtypur kryengritjen hungareze q\u00eb kishte nisur m\u00eb 23 tetor t\u00eb po atij viti.<\/p>\n<p>Kryeministri hungarez, Peter Magyar, e cil\u00ebsoi k\u00ebt\u00eb vendim si p\u00ebrmbushje t\u00eb nj\u00eb premtimi t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm, duke deklaruar se pas m\u00eb shum\u00eb se 36 vitesh nga r\u00ebnia e komunizmit, vendi po b\u00ebn nj\u00eb hap drejt transparenc\u00ebs dhe p\u00ebrballjes me t\u00eb kaluar\u00ebn.<\/p>\n<p>\u201cPo zbatojm\u00eb tani, pas 36 vitesh, premtimin p\u00ebr ndryshimin e regjimit\u201d, deklaroi Magyar, duke b\u00ebr\u00eb t\u00eb ditur se rreth 60 mij\u00eb emra jan\u00eb tashm\u00eb t\u00eb aksesuesh\u00ebm p\u00ebr publikun.<\/p>\n<p>Nj\u00eb pjes\u00eb tjet\u00ebr e dokumenteve pritet t\u00eb publikohet n\u00eb shkurt t\u00eb vitit 2027. Megjithat\u00eb, arkivat nuk jan\u00eb t\u00eb plota, pasi shum\u00eb dosje jan\u00eb shkat\u00ebrruar gjat\u00eb kryengritjes s\u00eb vitit 1956, si dhe n\u00eb periudh\u00ebn 1988-1989, n\u00eb prag t\u00eb r\u00ebnies s\u00eb regjimit komunist.<\/p>\n<p>Kryeministri u b\u00ebri thirrje qytetar\u00ebve q\u00eb ta trajtojn\u00eb me kujdes dhe dinjitet publikimin e dokumenteve, duke paralajm\u00ebruar se informacionet mund t\u00eb jen\u00eb t\u00eb v\u00ebshtira p\u00ebr t\u2019u p\u00ebrballuar nga familjet e personave t\u00eb p\u00ebrfshir\u00eb.<\/p>\n<p>\u201cU k\u00ebrkoj t\u00eb gjith\u00ebve ta trajtojn\u00eb k\u00ebt\u00eb publikim t\u00eb vonuar t\u00eb arkivave me dinjitet dhe humaniz\u00ebm, pasi shum\u00eb familje tani do t\u00eb p\u00ebrballen me informacione t\u00eb v\u00ebshtira q\u00eb lidhen me nj\u00eb an\u00ebtar t\u00eb ndjer\u00eb. \u00cbsht\u00eb e pamundur t\u00eb p\u00ebrballesh me nj\u00eb traum\u00eb pa diskutime dhe pyetje\u201d, u shpreh ai.<\/p>\n<p>Deri m\u00eb tani, qasja n\u00eb k\u00ebto dokumente ishte e kufizuar. P\u00ebrve\u00e7 studiuesve, qytetar\u00ebt mund t\u00eb k\u00ebrkonin informacion vet\u00ebm p\u00ebr dosjet e tyre ose t\u00eb t\u00eb af\u00ebrmve t\u00eb ngusht\u00eb. Me vendimin e ri, \u00e7do person do t\u00eb mund t\u00eb k\u00ebrkoj\u00eb n\u00eb arkivat e sh\u00ebrbimeve sekrete p\u00ebrmes platform\u00ebs online.<\/p>\n<p>Gjat\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Ftoht\u00eb, sh\u00ebrbimet sekrete n\u00eb vendet e Evrop\u00ebs Lindore, p\u00ebrfshir\u00eb Hungarin\u00eb dhe Gjermanin\u00eb Lindore, mb\u00ebshteteshin n\u00eb nj\u00eb rrjet t\u00eb gjer\u00eb informator\u00ebsh, t\u00eb cil\u00ebt rekrutoheshin p\u00ebrmes shantazhit, k\u00ebrc\u00ebnimeve ose shp\u00ebrblimeve.<\/p>\n<p>N\u00eb Hungari, nga viti 1956 deri n\u00eb vitin 1989, jan\u00eb regjistruar rreth 55 mij\u00eb informator\u00eb sekret\u00eb. Ata mbik\u00ebqyrnin miqt\u00eb, familjar\u00ebt, fqinj\u00ebt dhe koleg\u00ebt e tyre, duke raportuar \u00e7do shenj\u00eb t\u00eb q\u00ebndrimeve kund\u00ebr regjimit apo ndikimit per\u00ebndimor. Informacionet e mbledhura shpesh p\u00ebrdoreshin p\u00ebr arrestime dhe marrje n\u00eb pyetje.<\/p>\n<p>Nj\u00eb pjes\u00eb e takimeve sekrete zhvillohej n\u00eb apartamente n\u00eb qend\u00ebr t\u00eb Budapestit, t\u00eb njohura si \u201capartamentet K\u201d, t\u00eb cilat sh\u00ebrbenin si vende takimi mes agjent\u00ebve t\u00eb policis\u00eb sekrete dhe informator\u00ebve.<\/p>\n<p>Dosjet administrohen nga Arkivi Historik i Siguris\u00eb Shtet\u00ebrore Hungareze dhe p\u00ebrmbajn\u00eb emrat e rreth 50-60 mij\u00eb bashk\u00ebpun\u00ebtor\u00ebve t\u00eb sh\u00ebrbimeve sekrete t\u00eb regjimit komunist.<\/p>\n<p>Ndryshe nga Hungaria, vendet e tjera t\u00eb ish-bllokut komunist kan\u00eb ndjekur nj\u00eb qasje m\u00eb t\u00eb kufizuar p\u00ebr publikimin e arkivave. Polonia i ka hapur dokumentet prej koh\u00ebsh, por nuk lejon k\u00ebrkime t\u00eb pakufizuara. Gjermania ka vendosur kufizime p\u00ebr aksesin n\u00eb dosjet e Stasit, nd\u00ebrsa Republika \u00c7eke nuk i ka publikuar t\u00eb gjitha dokumentet n\u00eb nj\u00eb baz\u00eb t\u00eb dh\u00ebnash online.<\/p>\n<p>Autoritetet hungareze theksojn\u00eb se transparenca dhe njohja e s\u00eb kaluar\u00ebs jan\u00eb kushte thelb\u00ebsore p\u00ebr funksionimin e nj\u00eb shteti demokratik. Megjithat\u00eb, disa t\u00eb dh\u00ebna personale t\u00eb ndjeshme do t\u00eb mbeten t\u00eb mbrojtura, p\u00ebrfshir\u00eb informacionet mjek\u00ebsore, t\u00eb dh\u00ebnat mbi var\u00ebsit\u00eb dhe orientimin seksual.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Hungaria ka nisur publikimin e dhjet\u00ebra mij\u00ebra dosjeve sekrete t\u00eb sh\u00ebrbimeve t\u00eb inteligjenc\u00ebs t\u00eb periudh\u00ebs&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":62201,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-62198","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bote"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/62198","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=62198"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/62198\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":62202,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/62198\/revisions\/62202"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/62201"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=62198"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=62198"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=62198"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}