Isuf B.Bajrami<\/p>\n
Nga vet\u00ebp\u00ebrgatitja e familjeve te nd\u00ebrtimi i nj\u00eb sistemi komb\u00ebtar, t\u00eb organizuar dhe funksional t\u00eb mbrojtjes civile. Strehimoret, rezervat strategjike, organizimi n\u00eb \u00e7do vendbanim dhe p\u00ebrgjegj\u00ebsia institucionale p\u00ebr sigurin\u00eb e qytetar\u00ebve.<\/p>\n
HYRJE<\/p>\n
72 OR\u00cbT Q\u00cb MUND T\u00cb V\u00cbN\u00cb N\u00cb PROV\u00cb GATISHM\u00cbRIN\u00cb E NJ\u00cb SHTETI<\/p>\n
Evropa po hyn n\u00eb nj\u00eb periudh\u00eb t\u00eb re t\u00eb konceptimit t\u00eb siguris\u00eb. Luft\u00ebrat, tensionet gjeopolitike, sulmet kibernetike, sabotimet ndaj infrastruktur\u00ebs kritike, fatkeq\u00ebsit\u00eb natyrore dhe nd\u00ebrprerjet e zinxhir\u00ebve t\u00eb furnizimit kan\u00eb ndryshuar m\u00ebnyr\u00ebn se si shtetet duhet t\u00eb p\u00ebrgatiten p\u00ebr krizat.<\/p>\n
Siguria e nj\u00eb vendi nuk mund t\u00eb matet m\u00eb vet\u00ebm me kapacitetet e tij ushtarake dhe policore apo me numrin e institucioneve q\u00eb ka n\u00eb funksion. Ajo duhet t\u00eb matet edhe me aft\u00ebsin\u00eb p\u00ebr t\u00eb mbrojtur popullsin\u00eb, p\u00ebr t\u00eb garantuar furnizimin me ushqim, uj\u00eb, energji dhe barna, si dhe p\u00ebr t\u00eb siguruar vazhdim\u00ebsin\u00eb e sh\u00ebrbimeve jetike kur funksionimi normal i shoq\u00ebris\u00eb nd\u00ebrpritet.<\/p>\n
M\u00eb 26 mars 2025, Komisioni Evropian prezantoi Strategjin\u00eb e Bashkimit p\u00ebr Gatishm\u00ebri (Preparedness Union Strategy), duke propozuar nj\u00eb qasje t\u00eb re evropiane ndaj parandalimit, p\u00ebrgatitjes dhe menaxhimit t\u00eb krizave. Strategjia p\u00ebrmban 30 veprime kryesore dhe e trajton gatishm\u00ebrin\u00eb si p\u00ebrgjegj\u00ebsi t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt t\u00eb institucioneve, sektorit privat dhe qytetar\u00ebve. [1]<\/p>\n
Nj\u00eb prej rekomandimeve m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme \u00ebsht\u00eb q\u00eb popullsia t\u00eb ket\u00eb kapacitet p\u00ebr vet\u00ebp\u00ebrballim gjat\u00eb s\u00eb paku 72 or\u00ebve t\u00eb para t\u00eb nj\u00eb krize.<\/p>\n
Ky rekomandim nuk \u00ebsht\u00eb thjesht nj\u00eb k\u00ebshill\u00eb q\u00eb familjet t\u00eb mbajn\u00eb disa rezerva ushqimore. Ai \u00ebsht\u00eb pjes\u00eb e nj\u00eb koncepti shum\u00eb m\u00eb t\u00eb gjer\u00eb, i cili p\u00ebrfshin sistemet e paralajm\u00ebrimit, komunikimin publik, vazhdim\u00ebsin\u00eb e sh\u00ebrbimeve, rezervat strategjike, infrastruktur\u00ebn e mbrojtjes dhe koordinimin institucional. [2]<\/p>\n
P\u00ebr Kosov\u00ebn, ky zhvillim duhet t\u00eb sh\u00ebrbej\u00eb si nj\u00eb alarm serioz institucional.<\/p>\n
Pyetja nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm n\u00ebse qytetar\u00ebt tan\u00eb mund t’i p\u00ebrballojn\u00eb tri dit\u00eb pa furnizim normal. Pyetja thelb\u00ebsore \u00ebsht\u00eb n\u00ebse Republika e Kosov\u00ebs ka nd\u00ebrtuar nj\u00eb sistem q\u00eb mund ta mbroj\u00eb popullsin\u00eb dhe ta mbaj\u00eb shoq\u00ebrin\u00eb funksionale n\u00ebse nj\u00eb kriz\u00eb zgjat tri dit\u00eb, tri jav\u00eb apo edhe m\u00eb gjat\u00eb.<\/p>\n
Kosova nuk ka nevoj\u00eb vet\u00ebm p\u00ebr nj\u00eb fushat\u00eb informuese p\u00ebr 72 or\u00ebt e para. Ajo ka nevoj\u00eb p\u00ebr nd\u00ebrtimin dhe funksionalizimin e nj\u00eb sistemi t\u00eb plot\u00eb komb\u00ebtar t\u00eb mbrojtjes civile, nga \u00e7do vendbanim deri n\u00eb nivelin qendror t\u00eb shtetit.<\/p>\n
Ky duhet t\u00eb jet\u00eb boshti i debatit publik dhe i k\u00ebrkesave ndaj institucioneve.<\/p>\n
1. \u00c7FAR\u00cb K\u00cbRKON KONKRETISHT BASHKIMI EVROPIAN?<\/p>\n
Strategjia Evropiane e Gatishm\u00ebris\u00eb e vendos theksin te p\u00ebrgatitja p\u00ebr t\u00eb gjitha llojet e rreziqeve, jo vet\u00ebm p\u00ebr nj\u00eb kategori t\u00eb caktuar emergjencash.<\/p>\n
Kjo n\u00ebnkupton q\u00eb institucionet duhet t\u00eb planifikojn\u00eb p\u00ebr t\u00ebrmete, p\u00ebrmbytje, zjarre, epidemi, konflikte t\u00eb armatosura, nd\u00ebrprerje t\u00eb furnizimit me energji, sulme kibernetike, sabotime dhe kriza t\u00eb furnizimit me produkte jetike.<\/p>\n
BE-ja propozon q\u00eb gatishm\u00ebria t\u00eb nd\u00ebrtohet n\u00eb disa drejtime t\u00eb nd\u00ebrlidhura.<\/p>\n
S\u00eb pari, p\u00ebrgatitja e popullsis\u00eb. Qytetar\u00ebt duhet t\u00eb ken\u00eb informacion t\u00eb qart\u00eb p\u00ebr rreziqet dhe t\u00eb jen\u00eb n\u00eb gjendje t’i sigurojn\u00eb nevojat baz\u00eb p\u00ebr t\u00eb pakt\u00ebn 72 or\u00ebt e para.<\/p>\n
S\u00eb dyti, paralajm\u00ebrimi i hersh\u00ebm. Duhet t\u00eb zhvillohen sisteme q\u00eb identifikojn\u00eb rrezikun dhe informojn\u00eb popullsin\u00eb n\u00eb koh\u00eb, p\u00ebrmes kanaleve t\u00eb ndryshme t\u00eb komunikimit.<\/p>\n
S\u00eb treti, vazhdim\u00ebsia e sh\u00ebrbimeve jetike. Furnizimi me uj\u00eb, energji, sh\u00ebrbimet sh\u00ebndet\u00ebsore, transporti, komunikimi dhe furnizimi me produkte baz\u00eb duhet t\u00eb ken\u00eb plane alternative funksionimi.<\/p>\n
S\u00eb kat\u00ebrti, bashk\u00ebpunimi nd\u00ebrmjet sektorit publik dhe atij privat. Kompanit\u00eb q\u00eb menaxhojn\u00eb energjin\u00eb, telekomunikacionin, transportin, furnizimin me ushqim dhe barna, si dhe infrastruktur\u00ebn tjet\u00ebr kritike, duhet t\u00eb jen\u00eb pjes\u00eb e planifikimit komb\u00ebtar.<\/p>\n
S\u00eb pesti, p\u00ebrfshirja e qytetar\u00ebve dhe organizatave. Gatishm\u00ebria nuk mund t\u00eb mb\u00ebshtetet vet\u00ebm n\u00eb institucionet qendrore. Ajo duhet t\u00eb p\u00ebrfshij\u00eb komunat, organizatat humanitare, shoqatat profesionale dhe komunitetet lokale.<\/p>\n
S\u00eb gjashti, ushtrimet dhe testimi. Planet duhet t\u00eb testohen rregullisht p\u00ebr t\u00eb identifikuar mang\u00ebsit\u00eb dhe p\u00ebr t\u00eb matur aft\u00ebsin\u00eb reale t\u00eb reagimit.<\/p>\n
Komisioni Evropian ka publikuar edhe udh\u00ebzime p\u00ebr p\u00ebrgatitjen e popullsis\u00eb, edukimin, komunikimin e rrezikut dhe p\u00ebrfshirjen e personave me aft\u00ebsi t\u00eb kufizuara. [2]<\/p>\n
Duhet t\u00eb theksohet nj\u00eb dallim i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm: BE-ja nuk k\u00ebrkon shprehimisht q\u00eb \u00e7do vendbanim t\u00eb nd\u00ebrtoj\u00eb bunker\u00eb apo t\u00eb krijoj\u00eb komanda t\u00eb armatosura civile. K\u00ebto nuk jan\u00eb k\u00ebrkesa universale t\u00eb Strategjis\u00eb Evropiane t\u00eb Gatishm\u00ebris\u00eb.<\/p>\n
Megjithat\u00eb, shtetet kan\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebsi t\u00eb organizojn\u00eb mbrojtjen e popullsis\u00eb sipas rreziqeve, legjislacionit dhe kapaciteteve t\u00eb tyre. P\u00ebr Kosov\u00ebn, nd\u00ebrtimi i nj\u00eb rrjeti t\u00eb infrastruktur\u00ebs emergjente dhe i strukturave civile lokale duhet t\u00eb b\u00ebhet pjes\u00eb e programit komb\u00ebtar t\u00eb gatishm\u00ebris\u00eb.<\/p>\n
2. \u00c7FAR\u00cb DUHET T\u00cb KET\u00cb \u00c7DO FAMILJE P\u00cbR 72 OR\u00cb?<\/p>\n
P\u00ebrgatitja familjare \u00ebsht\u00eb niveli i par\u00eb i mbrojtjes. Ajo duhet t\u00eb jet\u00eb e thjesht\u00eb, praktike dhe e p\u00ebrshtatur me numrin e an\u00ebtar\u00ebve t\u00eb familjes, mosh\u00ebn, gjendjen sh\u00ebndet\u00ebsore dhe nevojat individuale.<\/p>\n
Rezervat duhet t\u00eb mund\u00ebsojn\u00eb q\u00eb familja t\u00eb mos varet menj\u00ebher\u00eb nga furnizimi i jasht\u00ebm n\u00eb rast t\u00eb nj\u00eb nd\u00ebrprerjeje t\u00eb p\u00ebrkohshme.<\/p>\n
Uji dhe ushqimi: Uj\u00eb i pijsh\u00ebm, ushqime q\u00eb ruhen p\u00ebr nj\u00eb koh\u00eb t\u00eb gjat\u00eb, produkte t\u00eb gatshme p\u00ebr konsum dhe furnizime t\u00eb ve\u00e7anta p\u00ebr foshnjat, t\u00eb moshuarit dhe personat me nevoja t\u00eb posa\u00e7me ushqimore.<\/p>\n
Sh\u00ebndeti: \u00c7ant\u00eb e ndihm\u00ebs s\u00eb par\u00eb, barna personale, materiale higjienike dhe pajisje t\u00eb domosdoshme mjek\u00ebsore.<\/p>\n
Energjia dhe ndri\u00e7imi: Llamba emergjente, bateri rezerv\u00eb, radio me bateri dhe burime alternative t\u00eb energjis\u00eb p\u00ebr pajisjet esenciale.<\/p>\n
Komunikimi: Telefon i karikuar, bateri rezerv\u00eb, numra t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm t\u00eb shkruar n\u00eb let\u00ebr dhe njohuri p\u00ebr kanalet zyrtare t\u00eb informimit.<\/p>\n
Dokumentacioni: Kopje t\u00eb dokumenteve personale, dokumenteve mjek\u00ebsore dhe informacioneve t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme familjare.<\/p>\n
Evakuimi: Nj\u00eb \u00e7ant\u00eb emergjente me veshmbathje, uj\u00eb, ushqim, barna, dokumente dhe mjete t\u00eb tjera baz\u00eb personale.<\/p>\n
P\u00ebr personat me aft\u00ebsi t\u00eb kufizuara duhet t\u00eb sigurohen pajisjet ndihm\u00ebse, baterit\u00eb p\u00ebr pajisjet mjek\u00ebsore dhe m\u00ebnyrat alternative t\u00eb komunikimit.<\/p>\n
P\u00ebrgatitja familjare nuk duhet t\u00eb krijoj\u00eb panik apo t\u00eb nxis\u00eb blerje t\u00eb pakontrolluara. Ajo duhet t\u00eb nd\u00ebrtohet p\u00ebrmes informimit, planifikimit dhe edukimit publik.<\/p>\n
Megjithat\u00eb, kjo \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm pjesa e par\u00eb e sistemit. P\u00ebrgjegj\u00ebsia kryesore p\u00ebr organizimin e mbrojtjes s\u00eb popullsis\u00eb mbetet institucionale.<\/p>\n
3. KOSOVA: A EKZISTON NJ\u00cb SISTEM REAL I MBROJTJES CIVILE?<\/p>\n
Kosova ka nj\u00eb baz\u00eb ligjore p\u00ebr organizimin e mbrojtjes nga fatkeq\u00ebsit\u00eb natyrore dhe fatkeq\u00ebsit\u00eb e tjera. Megjithat\u00eb, ekzistenca e legjislacionit nuk \u00ebsht\u00eb d\u00ebshmi se t\u00eb gjitha kapacitetet e nevojshme jan\u00eb nd\u00ebrtuar dhe funksionalizuar.<\/p>\n
Ligji Nr. 04\/L-027 p\u00ebr Mbrojtje nga Fatkeq\u00ebsit\u00eb Natyrore dhe Fatkeq\u00ebsit\u00eb Tjera p\u00ebrcakton bazat e organizimit t\u00eb mbrojtjes si sistem shtet\u00ebror. Ai p\u00ebrfshin parandalimin, planifikimin, paralajm\u00ebrimin, trajnimin, vet\u00ebmbrojtjen, ndihm\u00ebn reciproke, mobilizimin dhe rim\u00ebk\u00ebmbjen. [3]<\/p>\n
Nj\u00eb prej parimeve t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme \u00ebsht\u00eb reagimi sipas shkall\u00ebs s\u00eb emergjenc\u00ebs: fillimisht aktivizohen kapacitetet lokale dhe, kur situata i tejkalon mund\u00ebsit\u00eb e komun\u00ebs, k\u00ebrkohet mb\u00ebshtetja e nivelit m\u00eb t\u00eb lart\u00eb.<\/p>\n
Kjo do t\u00eb thot\u00eb se vet\u00eb legjislacioni i Kosov\u00ebs e njeh r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e organizimit lokal dhe t\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebsis\u00eb s\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt.<\/p>\n
Po ashtu, Rregullorja QRK Nr. 18\/2017 p\u00ebrcakton lokacionet, kushtet e nd\u00ebrtimit, mir\u00ebmbajtjen dhe normat teknike p\u00ebr strehimoret dhe p\u00ebrshtatjen e objekteve p\u00ebr strehim. [4]<\/p>\n
Prandaj, \u00e7\u00ebshtja q\u00eb duhet t\u00eb shtrohet nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm n\u00ebse Kosova ka ligje dhe rregullore, por n\u00ebse ato jan\u00eb zbatuar n\u00eb praktik\u00eb.<\/p>\n
Duhet t\u00eb dihet:<\/p>\n
Sa strehimore ekzistojn\u00eb n\u00eb territorin e Kosov\u00ebs?
\nSa prej tyre jan\u00eb teknikisht t\u00eb p\u00ebrshtatshme dhe funksionale?
\nSa qytetar\u00eb mund t\u00eb strehohen n\u00eb to?
\nCilat komuna kan\u00eb kapacitete t\u00eb mjaftueshme dhe cilat kan\u00eb mang\u00ebsi?
\nSa jan\u00eb rezervat materiale t\u00eb gatshme p\u00ebr emergjenca?
\nSa ekipe profesionale mund t\u00eb aktivizohen nj\u00ebkoh\u00ebsisht?
\nA kan\u00eb t\u00eb gjitha komunat plane t\u00eb p\u00ebrdit\u00ebsuara dhe t\u00eb testuara t\u00eb reagimit?
\nA ekziston organizim civil funksional n\u00eb nivel vendbanimi?
\nK\u00ebto nuk jan\u00eb pyetje teorike. Ato jan\u00eb tregues themelor\u00eb t\u00eb gatishm\u00ebris\u00eb shtet\u00ebrore.<\/p>\n
Zhvillimet institucionale q\u00eb duhet t\u00eb ndiqen nga af\u00ebr<\/p>\n
Projektligji p\u00ebr Agjencin\u00eb e Menaxhimit t\u00eb Emergjencave, i regjistruar n\u00eb Kuvend si Projektligji Nr. 11\/L-021 m\u00eb 15 tetor 2026, synon t\u00eb p\u00ebrcaktoj\u00eb m\u00eb qart\u00eb misionin, organizimin, kompetencat, p\u00ebrgjegj\u00ebsit\u00eb dhe financimin e Agjencis\u00eb. Ai trajton edhe planifikimin komb\u00ebtar, vler\u00ebsimin e gatishm\u00ebris\u00eb dhe rezervat materiale p\u00ebr emergjenca. [5]<\/p>\n
Ky zhvillim duhet t\u00eb shoq\u00ebrohet me debat profesional dhe shqyrtim t\u00eb kujdessh\u00ebm parlamentar.<\/p>\n
Duhet t\u00eb theksohet se b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr projektligj dhe jo p\u00ebr ligj t\u00eb miratuar p\u00ebrfundimisht nga Kuvendi.<\/p>\n
Reforma ligjore duhet t\u00eb shoq\u00ebrohet me reform\u00eb organizative, investime dhe ngritje t\u00eb kapaciteteve konkrete. P\u00ebrndryshe, ndryshimi i em\u00ebrtimit apo i kompetencave institucionale nuk do t\u00eb sjell\u00eb automatikisht rritje t\u00eb siguris\u00eb s\u00eb qytetar\u00ebve.<\/p>\n
4. ZVICRA: MODEL I STREHIMOREVE DHE I MBROJTJES S\u00cb ORGANIZUAR T\u00cb POPULLSIS\u00cb<\/p>\n
Zvicra \u00ebsht\u00eb nd\u00ebr vendet m\u00eb t\u00eb zhvilluara n\u00eb organizimin e mbrojtjes civile.<\/p>\n
Sistemi i saj i mbrojtjes s\u00eb popullsis\u00eb, i njohur si Bev\u00f6lkerungsschutz, funksionon p\u00ebrmes bashk\u00ebpunimit t\u00eb policis\u00eb, zjarrfik\u00ebsve, sh\u00ebrbimeve sh\u00ebndet\u00ebsore, mbrojtjes civile dhe sh\u00ebrbimeve teknike.<\/p>\n
P\u00ebrgjegj\u00ebsit\u00eb ndahen nd\u00ebrmjet Konfederat\u00ebs, kantoneve dhe komunave. Secili nivel ka detyra t\u00eb p\u00ebrcaktuara dhe kapacitete q\u00eb aktivizohen sipas shkall\u00ebs s\u00eb emergjenc\u00ebs. [6]<\/p>\n
Nj\u00eb prej karakteristikave m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme \u00ebsht\u00eb infrastruktura e strehimoreve.<\/p>\n
Sipas Zyr\u00ebs Federale Zvicerane p\u00ebr Mbrojtjen Civile, vendi ka rreth 365.000 strehimore private dhe publike, me kapacitet p\u00ebr af\u00ebrsisht n\u00ebnt\u00eb milion\u00eb persona. Kjo p\u00ebrfaq\u00ebson mbulim q\u00eb tejkalon numrin e p\u00ebrgjithsh\u00ebm t\u00eb banor\u00ebve. [7]<\/p>\n
Strehimoret p\u00ebrdoren p\u00ebr q\u00ebllime t\u00eb tjera n\u00eb koh\u00eb paqeje, por duhet t\u00eb jen\u00eb n\u00eb gjendje t\u00eb p\u00ebrgatiten p\u00ebr funksionin e tyre mbrojt\u00ebs kur k\u00ebrkohet nga autoritetet.<\/p>\n
Zvicra ka gjithashtu organizim t\u00eb strukturuar t\u00eb personelit t\u00eb mbrojtjes civile, trajnim, planifikim t\u00eb evakuimit dhe mekanizma koordinimi nd\u00ebrmjet niveleve t\u00eb ndryshme t\u00eb qeverisjes.<\/p>\n
\u00c7far\u00eb duhet t\u00eb marr\u00eb Kosova nga modeli zviceran?<\/p>\n
Kosova duhet t\u00eb nd\u00ebrtoj\u00eb nj\u00eb program afatgjat\u00eb p\u00ebr infrastruktur\u00ebn e strehimit, duke filluar nga identifikimi dhe regjistrimi i objekteve ekzistuese.<\/p>\n
N\u00eb vazhdim duhet t\u00eb b\u00ebhet vler\u00ebsimi i nevojave p\u00ebr secilin vendbanim, duke marr\u00eb parasysh numrin e banor\u00ebve, dend\u00ebsin\u00eb e popullsis\u00eb, rreziqet dhe mund\u00ebsit\u00eb e qasjes.<\/p>\n
N\u00eb zonat urbane duhet t\u00eb planifikohen kapacitete m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha, nd\u00ebrsa n\u00eb vendbanimet rurale duhet t\u00eb sigurohen zgjidhje t\u00eb p\u00ebrshtatshme sipas distancave dhe kushteve lokale.<\/p>\n
Nj\u00eb parim duhet t\u00eb jet\u00eb i panegociuesh\u00ebm: asnj\u00eb komun\u00eb nuk duhet t\u00eb mbetet pa plan t\u00eb dokumentuar p\u00ebr strehimin dhe mbrojtjen e popullsis\u00eb.<\/p>\n
5. AUSTRIA: ORGANIZIMI LOKAL DHE KAPACITETET VULLNETARE<\/p>\n
Austria paraqet nj\u00eb model t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm p\u00ebr organizimin e reagimit emergjent n\u00eb nivel lokal dhe rajonal.<\/p>\n
Sistemi i saj p\u00ebrfshin n\u00ebnt\u00eb nj\u00ebsi federale dhe rreth 2.100 komuna. P\u00ebrgjegj\u00ebsia kryesore p\u00ebr reagimin ndaj fatkeq\u00ebsive u takon nj\u00ebsive federale, nd\u00ebrsa komunat dhe distriktet kan\u00eb role t\u00eb p\u00ebrcaktuara n\u00eb organizimin operacional.<\/p>\n
Nj\u00eb karakteristik\u00eb e ve\u00e7ant\u00eb \u00ebsht\u00eb p\u00ebrfshirja e gjer\u00eb e organizatave vullnetare.<\/p>\n
Zjarrfik\u00ebsit, Kryqi i Kuq, sh\u00ebrbimet e shp\u00ebtimit malor dhe organizatat e tjera ofrojn\u00eb kapacitete t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme p\u00ebr reagimin ndaj emergjencave.<\/p>\n
N\u00eb nivel federal, Ministria e Pun\u00ebve t\u00eb Brendshme koordinon mekanizmin SKKM \u2013 State Crisis and Disaster Management, i cili siguron bashk\u00ebpunimin nd\u00ebrmjet institucioneve dhe organizatave t\u00eb ndryshme. [8]<\/p>\n
\u00c7far\u00eb duhet t\u00eb marr\u00eb Kosova nga Austria?<\/p>\n
Kosova duhet t\u00eb nd\u00ebrtoj\u00eb nj\u00eb sistem ku \u00e7do komun\u00eb ka kapacitete t\u00eb identifikuara t\u00eb reagimit dhe ku vendbanimet kan\u00eb struktura civile t\u00eb organizuara.<\/p>\n
Duhet t\u00eb krijohet nj\u00eb rrjet vullnetar\u00ebsh t\u00eb trajnuar, t\u00eb regjistruar dhe t\u00eb siguruar, me p\u00ebrgjegj\u00ebsi t\u00eb p\u00ebrcaktuara.<\/p>\n
Ata mund t\u00eb ndihmojn\u00eb n\u00eb informimin e popullsis\u00eb, dh\u00ebnien e ndihm\u00ebs s\u00eb par\u00eb brenda kompetencave t\u00eb trajnimit, mb\u00ebshtetjen humanitare, orientimin e qytetar\u00ebve dhe komunikimin me sh\u00ebrbimet profesionale.<\/p>\n
P\u00ebrfshirja e vullnetar\u00ebve nuk duhet t\u00eb jet\u00eb spontane apo e improvizuar. Ajo duhet t\u00eb jet\u00eb pjes\u00eb e nj\u00eb sistemi institucional, me trajnim, pajisje, mbik\u00ebqyrje dhe procedura t\u00eb qarta.<\/p>\n
6. ANGLIA: KOORDINIMI ND\u00cbRINSTITUCIONAL DHE PLANIFIKIMI LOKAL<\/p>\n
P\u00ebrvoja e Anglis\u00eb \u00ebsht\u00eb ve\u00e7an\u00ebrisht e r\u00ebnd\u00ebsishme p\u00ebr Kosov\u00ebn n\u00eb aspektin e bashk\u00ebpunimit nd\u00ebrinstitucional.<\/p>\n
Civil Contingencies Act 2004 dhe rregulloret p\u00ebrkat\u00ebse kan\u00eb krijuar baz\u00ebn ligjore p\u00ebr organizimin e p\u00ebrgjegj\u00ebsive n\u00eb rast emergjencash.<\/p>\n
Nj\u00eb mekaniz\u00ebm i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm jan\u00eb Local Resilience Forums \u2013 Forumet Lokale t\u00eb Rezilienc\u00ebs.<\/p>\n
K\u00ebto forume bashkojn\u00eb institucionet p\u00ebrgjegj\u00ebse p\u00ebr reagimin ndaj krizave, duke p\u00ebrfshir\u00eb policin\u00eb, zjarrfik\u00ebsit, sh\u00ebrbimet sh\u00ebndet\u00ebsore, autoritetet lokale dhe organizatat e tjera relevante. [9]<\/p>\n
P\u00ebrgjegj\u00ebsit\u00eb e tyre p\u00ebrfshijn\u00eb vler\u00ebsimin e rreziqeve, p\u00ebrgatitjen e planeve, shk\u00ebmbimin e informacionit dhe zhvillimin e ushtrimeve t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebta.<\/p>\n
Nj\u00eb element me r\u00ebnd\u00ebsi \u00ebsht\u00eb regjistri lokal i rreziqeve, p\u00ebrmes t\u00eb cilit identifikohen k\u00ebrc\u00ebnimet q\u00eb mund t\u00eb prekin nj\u00eb zon\u00eb t\u00eb caktuar.<\/p>\n
\u00c7far\u00eb duhet t\u00eb marr\u00eb Kosova nga Anglia?<\/p>\n
\u00c7do komun\u00eb duhet t\u00eb ket\u00eb nj\u00eb mekaniz\u00ebm t\u00eb p\u00ebrhersh\u00ebm t\u00eb koordinimit nd\u00ebrinstitucional.<\/p>\n
N\u00eb k\u00ebt\u00eb mekaniz\u00ebm duhet t\u00eb p\u00ebrfshihen komuna dhe sh\u00ebrbimet e saj, policia, zjarrfik\u00ebsit, sh\u00ebrbimet sh\u00ebndet\u00ebsore, uj\u00ebsjell\u00ebsi, operator\u00ebt energjetik\u00eb, telekomunikacioni, sh\u00ebrbimet e transportit dhe organizatat humanitare.<\/p>\n
Secila komun\u00eb duhet t\u00eb ket\u00eb regjistrin e vet t\u00eb rreziqeve dhe nj\u00eb plan t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt t\u00eb reagimit.<\/p>\n
Planet duhet t\u00eb p\u00ebrcaktojn\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebsit\u00eb, komunikimin, kapacitetet, evakuimin, strehimin dhe vazhdim\u00ebsin\u00eb e sh\u00ebrbimeve.<\/p>\n
7. SUEDIA: STREHIMORET DHE MBROJTJA E POPULLSIS\u00cb N\u00cb RAST KRIZE<\/p>\n
Suedia \u00ebsht\u00eb nj\u00eb prej shembujve m\u00eb dometh\u00ebn\u00ebs n\u00eb fush\u00ebn e mbrojtjes civile.<\/p>\n
Koncepti suedez Total Defence p\u00ebrfshin mbrojtjen ushtarake dhe mbrojtjen civile, duke i trajtuar ato si pjes\u00eb t\u00eb nj\u00eb sistemi t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt t\u00eb siguris\u00eb komb\u00ebtare.<\/p>\n
Sipas autoriteteve suedeze, vendi ka rreth 64.000 strehimore civile, me kapacitet p\u00ebr af\u00ebrsisht shtat\u00eb milion\u00eb persona.<\/p>\n
N\u00eb koh\u00eb paqeje, k\u00ebto hap\u00ebsira mund t\u00eb shfryt\u00ebzohen p\u00ebr funksione t\u00eb tjera, por duhet t\u00eb jen\u00eb t\u00eb gatshme p\u00ebr p\u00ebrdorim brenda dy dit\u00ebve kur k\u00ebrkohet nga autoritetet. [10]<\/p>\n
Suedia ka gjithashtu sistem t\u00eb zhvilluar t\u00eb alarmimit publik, p\u00ebrmes sirenave, njoftimeve n\u00eb telefonat mobil\u00eb, radios dhe televizionit.<\/p>\n
\u00c7far\u00eb duhet t\u00eb marr\u00eb Kosova nga Suedia?<\/p>\n
Kosova duhet t\u00eb nd\u00ebrtoj\u00eb nj\u00eb program t\u00eb posa\u00e7\u00ebm p\u00ebr mbrojtjen e popullsis\u00eb.<\/p>\n
Ky program duhet t\u00eb p\u00ebrfshij\u00eb:<\/p>\n
Inventarizimin e strehimoreve ekzistuese.
\nVler\u00ebsimin e kapacitetit t\u00eb secil\u00ebs komun\u00eb.
\nModernizimin e objekteve q\u00eb mund t\u00eb p\u00ebrdoren si strehimore.
\nPlanifikimin e objekteve t\u00eb reja.
\nZhvillimin e sistemit t\u00eb paralajm\u00ebrimit publik.
\nInformimin e qytetar\u00ebve p\u00ebr pikat e strehimit.
\nUshtrime p\u00ebr evakuim dhe strehim.
\nP\u00ebrfshirjen e personave me aft\u00ebsi t\u00eb kufizuara n\u00eb planet e mbrojtjes.
\nNj\u00eb m\u00ebsim i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm nga p\u00ebrvoja suedeze \u00ebsht\u00eb se infrastruktura duhet t\u00eb ekzistoj\u00eb para kriz\u00ebs dhe qytetar\u00ebt duhet t\u00eb din\u00eb se si ta p\u00ebrdorin at\u00eb.<\/p>\n
8. FINLANDA: SIGURIA E FURNIZIMIT DHE VAZHDIM\u00cbSIA E FUNKSIONEVE JETIKE<\/p>\n
Finlanda \u00ebsht\u00eb ve\u00e7an\u00ebrisht e r\u00ebnd\u00ebsishme p\u00ebr Kosov\u00ebn n\u00eb fush\u00ebn e rezervave strategjike dhe siguris\u00eb s\u00eb furnizimit.<\/p>\n
M\u00eb 16 janar 2025, Qeveria finlandeze miratoi Strategjin\u00eb e Siguris\u00eb p\u00ebr Shoq\u00ebrin\u00eb (Security Strategy for Society).<\/p>\n
Ky dokument p\u00ebrcakton nj\u00eb koncept gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebs, ku institucionet, bizneset, organizatat dhe qytetar\u00ebt bashk\u00ebpunojn\u00eb p\u00ebr mbrojtjen e funksioneve jetike t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb. [12]<\/p>\n
Nj\u00eb rol t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb k\u00ebt\u00eb sistem e ka Agjencia Komb\u00ebtare e Siguris\u00eb s\u00eb Furnizimit.<\/p>\n
Ajo bashk\u00ebpunon me sektorin publik dhe privat p\u00ebr t\u00eb garantuar vazhdim\u00ebsin\u00eb e furnizimit me produkte dhe sh\u00ebrbime t\u00eb domosdoshme gjat\u00eb krizave.<\/p>\n
Ky sistem p\u00ebrfshin ushqimin, energjin\u00eb, karburantet, barnat, transportin, komunikimin dhe infrastruktur\u00ebn kritike.<\/p>\n
\u00c7far\u00eb duhet t\u00eb marr\u00eb Kosova nga Finlanda?<\/p>\n
Kosova duhet t\u00eb zhvilloj\u00eb nj\u00eb sistem t\u00eb integruar t\u00eb rezervave strategjike.<\/p>\n
Nuk duhet t\u00eb mb\u00ebshtetet vet\u00ebm n\u00eb rezervat shtet\u00ebrore, por t\u00eb krijoj\u00eb marr\u00ebveshje t\u00eb q\u00ebndrueshme me prodhuesit, distributor\u00ebt, operator\u00ebt energjetik\u00eb, uj\u00ebsjell\u00ebsit dhe kompanit\u00eb farmaceutike.<\/p>\n
Duhet t\u00eb p\u00ebrcaktohen:<\/p>\n
Sasit\u00eb minimale t\u00eb rezervave strategjike.
\nKoh\u00ebzgjatja e mbulimit t\u00eb nevojave.
\nMekanizmat alternativ\u00eb t\u00eb furnizimit.
\nP\u00ebrgjegj\u00ebsit\u00eb e institucioneve.
\nProcedurat e aktivizimit dhe shp\u00ebrndarjes.
\nKontrollet periodike t\u00eb rezervave.
\nNj\u00eb shtet nuk mund t\u00eb konsiderohet i p\u00ebrgatitur n\u00ebse ka struktura t\u00eb reagimit, por nuk ka ushqim, uj\u00eb, karburant dhe barna p\u00ebr t’i mb\u00ebshtetur ato.<\/p>\n
9. KOSOVA KA NEVOJ\u00cb P\u00cbR NJ\u00cb MODEL T\u00cb INTEGRUAR, JO P\u00cbR KOPJIM T\u00cb NJ\u00cb SHTETI<\/p>\n
Nga pes\u00eb modelet e analizuara mund t\u00eb nxirren disa p\u00ebrfundime t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme.<\/p>\n
Zvicra ofron p\u00ebrvoj\u00ebn e infrastruktur\u00ebs s\u00eb strehimit dhe organizimit t\u00eb mbrojtjes civile.<\/p>\n
Austria ofron decentralizimin dhe p\u00ebrfshirjen e kapaciteteve vullnetare.<\/p>\n
Anglia ofron koordinimin nd\u00ebrinstitucional dhe planifikimin lokal.<\/p>\n
Suedia ofron mbrojtjen e popullsis\u00eb, strehimoret dhe sistemet e paralajm\u00ebrimit.<\/p>\n
Finlanda ofron sigurin\u00eb e furnizimit dhe bashk\u00ebpunimin e gjith\u00eb shoq\u00ebris\u00eb.<\/p>\n
Kosova duhet t’i nd\u00ebrthur\u00eb k\u00ebto p\u00ebrvoja n\u00eb nj\u00eb model t\u00eb vet\u00ebm, duke i p\u00ebrshtatur me madh\u00ebsin\u00eb e territorit, organizimin komunal, kapacitetet ekonomike dhe rreziqet specifike t\u00eb vendit.<\/p>\n
Ky model duhet t\u00eb ket\u00eb nj\u00eb em\u00ebr dhe nj\u00eb q\u00ebllim t\u00eb qart\u00eb:<\/p>\n
Sistemi Komb\u00ebtar i Mbrojtjes Civile dhe Rezilienc\u00ebs s\u00eb Republik\u00ebs s\u00eb Kosov\u00ebs.<\/p>\n
Ai duhet t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb sistem i p\u00ebrhersh\u00ebm, me kompetenca t\u00eb p\u00ebrcaktuara ligj\u00ebrisht dhe me financim t\u00eb q\u00ebndruesh\u00ebm.<\/p>\n
10. ORGANIZIMI KONKRET: NGA \u00c7DO LAGJE DHE FSHAT DERI TE QENDRA E SHTETIT<\/p>\n
Nj\u00eb prej \u00e7\u00ebshtjeve m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme p\u00ebr Kosov\u00ebn \u00ebsht\u00eb m\u00ebnyra se si duhet t\u00eb organizohet mbrojtja civile n\u00eb terren.<\/p>\n
Nuk mjafton t\u00eb ekzistoj\u00eb nj\u00eb Agjenci n\u00eb nivel qendror dhe disa ekipe komunale. Sistemi duhet t\u00eb ket\u00eb lidhje funksionale deri n\u00eb vendbanimin m\u00eb t\u00eb larg\u00ebt.<\/p>\n
P\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye, propozohet nj\u00eb organizim me pes\u00eb nivele.<\/p>\n
Niveli i par\u00eb: Familja dhe qytetari<\/p>\n
\u00c7do familje duhet t\u00eb ket\u00eb planin e vet t\u00eb emergjenc\u00ebs, rezervat p\u00ebr 72 or\u00ebt e para dhe informacionin p\u00ebr vendin ku duhet t\u00eb drejtohet n\u00eb rast rreziku.<\/p>\n
Duhet t\u00eb organizohen programe t\u00eb edukimit publik, ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb shkolla dhe institucione arsimore.<\/p>\n
Niveli i dyt\u00eb: Lagjja, fshati dhe vendbanimi<\/p>\n
Propozohet krijimi i K\u00ebshillave Lokal\u00eb t\u00eb Gatishm\u00ebris\u00eb dhe Mbrojtjes Civile.<\/p>\n
K\u00ebto struktura duhet t\u00eb funksionojn\u00eb si mekanizma civil\u00eb t\u00eb komunikimit, informimit dhe mb\u00ebshtetjes s\u00eb komunitetit.<\/p>\n
\u00c7do struktur\u00eb duhet t\u00eb ket\u00eb:<\/p>\n
Nj\u00eb koordinator civil t\u00eb identifikuar.
\nNj\u00eb list\u00eb t\u00eb kontakteve institucionale.
\nNjohuri p\u00ebr rreziqet lokale.
\nInformacion p\u00ebr objektet e strehimit.
\nVullnetar\u00eb t\u00eb trajnuar.
\nPlan p\u00ebr mb\u00ebshtetjen e personave n\u00eb nevoj\u00eb.
\nProcedura t\u00eb komunikimit me komun\u00ebn.
\nDetyrat e tyre duhet t\u00eb kufizohen n\u00eb informim, dh\u00ebnie t\u00eb ndihm\u00ebs s\u00eb par\u00eb brenda kompetencave t\u00eb trajnimit, mb\u00ebshtetje humanitare, koordinim dhe orientim t\u00eb qytetar\u00ebve.<\/p>\n
K\u00ebto struktura duhet t\u00eb jen\u00eb pjes\u00eb e sistemit institucional dhe nuk duhet t\u00eb krijojn\u00eb komanda t\u00eb armatosura, autoritete paralele apo kompetenca q\u00eb u takojn\u00eb institucioneve t\u00eb siguris\u00eb.<\/p>\n
Niveli i tret\u00eb: Komuna<\/p>\n
\u00c7do komun\u00eb duhet t\u00eb ket\u00eb nj\u00eb qend\u00ebr funksionale t\u00eb koordinimit emergjent.<\/p>\n
Ajo duhet t\u00eb ket\u00eb personel t\u00eb caktuar, pajisje komunikimi, plane t\u00eb p\u00ebrdit\u00ebsuara, inventar t\u00eb kapaciteteve dhe lidhje t\u00eb drejtp\u00ebrdrejta me vendbanimet.<\/p>\n
N\u00eb k\u00ebt\u00eb nivel duhet t\u00eb funksionoj\u00eb edhe mekanizmi nd\u00ebrinstitucional i koordinimit, ku marrin pjes\u00eb t\u00eb gjitha sh\u00ebrbimet publike dhe operator\u00ebt e infrastruktur\u00ebs kritike.<\/p>\n
Niveli i kat\u00ebrt: Koordinimi nd\u00ebrkomunal dhe rajonal<\/p>\n
Komunat duhet t\u00eb ken\u00eb marr\u00ebveshje paraprake p\u00ebr ndihm\u00eb t\u00eb nd\u00ebrsjell\u00eb.<\/p>\n
N\u00eb rast se nj\u00eb komun\u00eb p\u00ebrballet me nj\u00eb emergjenc\u00eb q\u00eb tejkalon kapacitetet e saj, komunat e tjera duhet t\u00eb mund t\u00eb ofrojn\u00eb mb\u00ebshtetje me pajisje, personel profesional, transport, furnizime dhe kapacitete strehimi.<\/p>\n
Ky bashk\u00ebpunim duhet t\u00eb planifikohet dhe t\u00eb testohet paraprakisht.<\/p>\n
Niveli i pest\u00eb: Qeveria dhe koordinimi komb\u00ebtar<\/p>\n
N\u00eb nivel qendror duhet t\u00eb funksionoj\u00eb mekanizmi komb\u00ebtar i koordinimit t\u00eb krizave.<\/p>\n
Agjencia e Menaxhimit t\u00eb Emergjencave duhet t\u00eb ket\u00eb rol qendror n\u00eb koordinimin profesional dhe operacional, brenda kompetencave t\u00eb p\u00ebrcaktuara me ligj.<\/p>\n
Qeveria duhet t\u00eb siguroj\u00eb drejtimin strategjik, financimin dhe koordinimin nd\u00ebrmjet ministrive.<\/p>\n
N\u00eb k\u00ebt\u00eb sistem duhet t\u00eb p\u00ebrfshihen edhe institucionet p\u00ebrgjegj\u00ebse p\u00ebr energjin\u00eb, sh\u00ebndet\u00ebsin\u00eb, infrastruktur\u00ebn, ekonomin\u00eb, ujin, komunikimin dhe rezervat shtet\u00ebrore.<\/p>\n
Duhet t\u00eb ekzistoj\u00eb nj\u00eb zinxhir i qart\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebsish, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb asnj\u00eb vendim emergjent t\u00eb mos mbetet pa autoritet p\u00ebrgjegj\u00ebs.<\/p>\n
11. STREHIMORET DHE BAZAT EMERGJENTE: \u00c7DO VENDbanim DUHET T\u00cb KET\u00cb ZGJIDHJE P\u00cbR MBROJTJEN E POPULLSIS\u00cb<\/p>\n
Nj\u00eb prej k\u00ebrkesave m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme q\u00eb duhet t\u00eb shtrohet p\u00ebr Kosov\u00ebn \u00ebsht\u00eb krijimi i nj\u00eb rrjeti komb\u00ebtar t\u00eb infrastruktur\u00ebs s\u00eb strehimit dhe ndihm\u00ebs emergjente.<\/p>\n
Nuk \u00ebsht\u00eb e pranueshme q\u00eb, n\u00eb rast t\u00eb nj\u00eb krize t\u00eb madhe, qytetar\u00ebt t\u00eb mos din\u00eb se ku mund t\u00eb strehohen, ku mund t\u00eb marrin ndihm\u00eb ose cilat institucione jan\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebse p\u00ebr mbrojtjen e tyre.<\/p>\n
P\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye, propozohet q\u00eb \u00e7do vendbanim t\u00eb ket\u00eb s\u00eb paku nj\u00eb pik\u00eb t\u00eb identifikuar dhe t\u00eb planifikuar p\u00ebr mbrojtje dhe ndihm\u00eb emergjente, nd\u00ebrsa vendbanimet m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha duhet t\u00eb ken\u00eb nj\u00eb rrjet m\u00eb t\u00eb gjer\u00eb objektesh dhe kapacitetesh.<\/p>\n
Duhet t\u00eb b\u00ebhet dallimi nd\u00ebrmjet strehimoreve t\u00eb posa\u00e7me dhe qendrave t\u00eb p\u00ebrgjithshme emergjente.<\/p>\n
Strehimoret e mbrojtjes civile duhet t\u00eb jen\u00eb objekte t\u00eb projektuara ose t\u00eb p\u00ebrshtatura sipas standardeve teknike p\u00ebr mbrojtjen e popullsis\u00eb nga rreziqet p\u00ebrkat\u00ebse.<\/p>\n
Qendrat emergjente duhet t\u00eb mund\u00ebsojn\u00eb strehim t\u00eb p\u00ebrkohsh\u00ebm, ndihm\u00eb humanitare, furnizim me uj\u00eb dhe ushqim, sh\u00ebrbime baz\u00eb sh\u00ebndet\u00ebsore dhe mb\u00ebshtetje p\u00ebr personat e evakuuar.<\/p>\n
Nj\u00eb shkoll\u00eb, sall\u00eb sportive apo objekt tjet\u00ebr publik nuk mund t\u00eb konsiderohet automatikisht strehimore e sigurt. P\u00ebrshtatshm\u00ebria e secilit objekt duhet t\u00eb vler\u00ebsohet nga profesionist\u00ebt dhe sipas standardeve p\u00ebr rrezikun p\u00ebr t\u00eb cilin planifikohet.<\/p>\n
Si duhet t\u00eb organizohet infrastruktura n\u00eb terren?<\/p>\n
N\u00eb nivel lagjeje duhet t\u00eb identifikohen objektet dhe pikat m\u00eb t\u00eb af\u00ebrta p\u00ebr ndihm\u00eb emergjente.<\/p>\n
N\u00eb nivel fshati duhet t\u00eb sigurohen hap\u00ebsira t\u00eb p\u00ebrshtatshme p\u00ebr grumbullim, informim dhe strehim t\u00eb p\u00ebrkohsh\u00ebm.<\/p>\n
N\u00eb qendrat urbane duhet t\u00eb planifikohen kapacitete m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha, duke marr\u00eb parasysh dend\u00ebsin\u00eb e popullsis\u00eb dhe rreziqet specifike.<\/p>\n
N\u00eb nivel komunal duhet t\u00eb sigurohen qendra m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha emergjente, me kapacitete p\u00ebr furnizim, akomodim, ndihm\u00eb mjek\u00ebsore dhe koordinim.<\/p>\n
N\u00eb nivel qendror duhet t\u00eb ekzistoj\u00eb inventarizimi i plot\u00eb dhe mbik\u00ebqyrja e t\u00eb gjith\u00eb rrjetit.<\/p>\n
Kjo k\u00ebrkon nj\u00eb program shum\u00ebvje\u00e7ar t\u00eb investimeve publike, n\u00eb t\u00eb cilin secila komun\u00eb duhet t\u00eb ket\u00eb objektiva dhe afate konkrete.<\/p>\n
12. SISTEMI I PARALAJM\u00cbRIMIT DHE KOMUNIKIMIT KOMB\u00cbTAR<\/p>\n
N\u00eb nj\u00eb kriz\u00eb t\u00eb madhe, informacioni \u00ebsht\u00eb nj\u00eb prej mjeteve m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme p\u00ebr mbrojtjen e jet\u00ebs.<\/p>\n
Kosova duhet t\u00eb zhvilloj\u00eb nj\u00eb sistem komb\u00ebtar t\u00eb paralajm\u00ebrimit t\u00eb popullsis\u00eb, i cili nuk varet vet\u00ebm nga interneti dhe rrjetet sociale.<\/p>\n
Sistemi duhet t\u00eb p\u00ebrfshij\u00eb sirena publike, njoftime n\u00eb telefonat mobil\u00eb, radio, televizion dhe mekanizma alternativ\u00eb t\u00eb komunikimit.<\/p>\n
Duhet t\u00eb sigurohet q\u00eb informacioni t\u00eb arrij\u00eb edhe te qytetar\u00ebt q\u00eb jetojn\u00eb n\u00eb vendbanime t\u00eb larg\u00ebta, te personat me aft\u00ebsi t\u00eb kufizuara dhe te ata q\u00eb nuk kan\u00eb qasje t\u00eb vazhdueshme n\u00eb internet.<\/p>\n
Nj\u00eb element tjet\u00ebr i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm \u00ebsht\u00eb ekzistenca e nj\u00eb qendre zyrtare t\u00eb komunikimit publik gjat\u00eb krizave.<\/p>\n
Ajo duhet t\u00eb publikoj\u00eb informacione t\u00eb verifikuara, udh\u00ebzime p\u00ebr qytetar\u00ebt dhe njoftime p\u00ebr sh\u00ebrbimet q\u00eb jan\u00eb n\u00eb funksion.<\/p>\n
Informimi duhet t\u00eb jet\u00eb i unifikuar, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb institucionet e ndryshme t\u00eb mos japin udh\u00ebzime kund\u00ebrth\u00ebn\u00ebse.<\/p>\n
13. REZERVAT STRATEGJIKE: KOSOVA DUHET T\u00cb JET\u00cb N\u00cb GJENDJE T\u00cb P\u00cbRBALLOJ\u00cb EDHE KRIZA T\u00cb ZGJATURA<\/p>\n
Rezervat strategjike jan\u00eb nj\u00eb prej shtyllave kryesore t\u00eb siguris\u00eb komb\u00ebtare.<\/p>\n
Kosova duhet t\u00eb ket\u00eb kapacitet p\u00ebr t\u00eb garantuar furnizimin e popullsis\u00eb dhe institucioneve me produkte t\u00eb domosdoshme, edhe n\u00ebse nd\u00ebrpriten p\u00ebrkoh\u00ebsisht importet ose funksionimi normal i tregut.<\/p>\n
Duhet t\u00eb krijohen mekanizma t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb p\u00ebr:<\/p>\n
Rezervat ushqimore.
\nRezervat e ujit dhe kapacitetet alternative t\u00eb furnizimit.
\nKarburantet p\u00ebr sh\u00ebrbimet kritike.
\nMedikamentet dhe pajisjet mjek\u00ebsore.
\nPajisjet p\u00ebr trajtimin dhe shp\u00ebrndarjen e ujit.
\nGjenerator\u00ebt dhe burimet rezerv\u00eb t\u00eb energjis\u00eb.
\nPajisjet e shp\u00ebtimit dhe nd\u00ebrhyrjes.
\nMaterialet p\u00ebr strehim t\u00eb p\u00ebrkohsh\u00ebm.
\nNj\u00eb \u00e7\u00ebshtje tjet\u00ebr me r\u00ebnd\u00ebsi \u00ebsht\u00eb shp\u00ebrndarja territoriale e k\u00ebtyre rezervave.<\/p>\n
Nuk duhet t\u00eb ekzistoj\u00eb var\u00ebsi e plot\u00eb nga nj\u00eb depo ose nj\u00eb qend\u00ebr e vetme furnizimi. Sistemi duhet t\u00eb ket\u00eb kapacitete t\u00eb shp\u00ebrndara, me mund\u00ebsi aktivizimi dhe transporti sipas nevojave.<\/p>\n
Po ashtu, duhet t\u00eb krijohet nj\u00eb mekaniz\u00ebm bashk\u00ebpunimi me sektorin privat, duke p\u00ebrfshir\u00eb prodhuesit vendor\u00eb, kompanit\u00eb e transportit, distributor\u00ebt ushqimor\u00eb, operator\u00ebt energjetik\u00eb dhe kompanit\u00eb farmaceutike.<\/p>\n
P\u00ebrvoja finlandeze d\u00ebshmon se siguria e furnizimit \u00ebsht\u00eb m\u00eb e q\u00ebndrueshme kur p\u00ebrgjegj\u00ebsia ndahet nd\u00ebrmjet shtetit dhe sektorit privat.<\/p>\n
14. BALLKANI PER\u00cbNDIMOR DHE SIGURIA RAJONALE<\/p>\n
Kosova nuk mund ta trajtoj\u00eb gatishm\u00ebrin\u00eb komb\u00ebtare t\u00eb shk\u00ebputur nga zhvillimet n\u00eb Ballkanin Per\u00ebndimor.<\/p>\n
Rajoni p\u00ebrballet me rreziqe t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebta, p\u00ebrfshir\u00eb t\u00ebrmetet, p\u00ebrmbytjet, zjarret, nd\u00ebrprerjet energjetike dhe emergjencat sh\u00ebndet\u00ebsore.<\/p>\n
P\u00ebrve\u00e7 k\u00ebsaj, nd\u00ebrlidhja e infrastruktur\u00ebs energjetike, transportit dhe komunikimit n\u00ebnkupton se nj\u00eb kriz\u00eb n\u00eb nj\u00eb shtet mund t\u00eb ket\u00eb pasoja edhe n\u00eb vendet e tjera.<\/p>\n
Kosova duhet t\u00eb forcoj\u00eb bashk\u00ebpunimin me Shqip\u00ebrin\u00eb, Maqedonin\u00eb e Veriut, Malin e Zi dhe partner\u00ebt e tjer\u00eb rajonal\u00eb.<\/p>\n
Bashk\u00ebpunimi duhet t\u00eb p\u00ebrfshij\u00eb shk\u00ebmbimin e informacioneve p\u00ebr rreziqet, ushtrimet e p\u00ebrbashk\u00ebta, ndihm\u00ebn e nd\u00ebrsjell\u00eb, trajnimin e ekipeve t\u00eb shp\u00ebtimit dhe koordinimin e furnizimeve emergjente.<\/p>\n
Nj\u00eb r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb ka edhe bashk\u00ebpunimi me Mekanizmin e Mbrojtjes Civile t\u00eb Bashkimit Evropian (Union Civil Protection Mechanism).<\/p>\n
Kosova duhet t\u00eb punoj\u00eb p\u00ebr p\u00ebrfshirje sa m\u00eb t\u00eb plot\u00eb n\u00eb mekanizmat evropian\u00eb t\u00eb gatishm\u00ebris\u00eb, shk\u00ebmbimit t\u00eb kapaciteteve dhe reagimit ndaj fatkeq\u00ebsive.<\/p>\n
Siguria e popullsis\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb \u00e7\u00ebshtje vet\u00ebm e nj\u00eb institucioni apo e nj\u00eb shteti. Ajo \u00ebsht\u00eb pjes\u00eb e rezilienc\u00ebs s\u00eb p\u00ebrgjithshme rajonale.<\/p>\n
15. PROGRAMI KOMB\u00cbTAR P\u00cbR ND\u00cbRTIMIN E SISTEMIT T\u00cb MBROJTJES CIVILE 2026\u20132028<\/p>\n
Duke marr\u00eb parasysh p\u00ebrvojat nd\u00ebrkomb\u00ebtare, legjislacionin ekzistues dhe nevoj\u00ebn p\u00ebr forcimin e kapaciteteve, propozohet q\u00eb Qeveria e Kosov\u00ebs t\u00eb hartoj\u00eb dhe t\u00eb financoj\u00eb nj\u00eb program t\u00eb posa\u00e7\u00ebm komb\u00ebtar.<\/p>\n
Programi Komb\u00ebtar p\u00ebr Nd\u00ebrtimin dhe Funksionalizimin e Sistemit t\u00eb Mbrojtjes Civile 2026\u20132028 duhet t\u00eb jet\u00eb instrumenti kryesor p\u00ebr kalimin nga planifikimi n\u00eb zbatim.<\/p>\n
Ai duhet t\u00eb p\u00ebrmbaj\u00eb projekte konkrete, buxhet t\u00eb p\u00ebrcaktuar, institucione p\u00ebrgjegj\u00ebse, afate dhe tregues t\u00eb matsh\u00ebm.<\/p>\n
Faza e par\u00eb: Vler\u00ebsimi komb\u00ebtar dhe inventarizimi<\/p>\n
Afati i propozuar: 0\u20133 muaj.<\/p>\n
Duhet t\u00eb b\u00ebhet nj\u00eb vler\u00ebsim gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebs i gjendjes ekzistuese.<\/p>\n
T\u00eb regjistrohen strehimoret, objektet emergjente, pajisjet, rezervat, kapacitetet profesionale dhe planet komunale.<\/p>\n
T\u00eb identifikohen vendbanimet pa mbulim t\u00eb mjaftuesh\u00ebm dhe t\u00eb publikohet nj\u00eb raport komb\u00ebtar p\u00ebr gatishm\u00ebrin\u00eb.<\/p>\n
Faza e dyt\u00eb: Organizimi institucional dhe lokal<\/p>\n
Afati i propozuar: 3\u20136 muaj.<\/p>\n
T\u00eb p\u00ebrcaktohen p\u00ebrgjegj\u00ebsit\u00eb e institucioneve, t\u00eb organizohen mekanizmat komunal\u00eb t\u00eb koordinimit dhe t\u00eb krijohen strukturat civile lokale.<\/p>\n
T\u00eb p\u00ebrgatiten planet p\u00ebr vendbanimet dhe t\u00eb p\u00ebrcaktohen objektet q\u00eb mund t\u00eb p\u00ebrdoren p\u00ebr strehim dhe ndihm\u00eb emergjente.<\/p>\n
Faza e tret\u00eb: Investimet dhe funksionalizimi<\/p>\n
Afati i propozuar: 6\u201318 muaj.<\/p>\n
T\u00eb filloj\u00eb modernizimi i strehimoreve, pajisja e qendrave emergjente, sigurimi i rezervave strategjike dhe ngritja e kapaciteteve profesionale.<\/p>\n
T\u00eb zhvillohen programe trajnimi p\u00ebr personelin dhe vullnetar\u00ebt.<\/p>\n
Faza e kat\u00ebrt: Testimi dhe konsolidimi<\/p>\n
Afati i propozuar: 18\u201324 muaj.<\/p>\n
T\u00eb organizohen ushtrime komb\u00ebtare dhe komunale, t\u00eb testohen planet e reagimit dhe t\u00eb vler\u00ebsohet funksionimi i t\u00eb gjith\u00eb sistemit.<\/p>\n
Pas \u00e7do ushtrimi duhet t\u00eb publikohet nj\u00eb raport p\u00ebr mang\u00ebsit\u00eb e identifikuara dhe masat korrigjuese.<\/p>\n
K\u00ebto afate jan\u00eb propozime p\u00ebr planifikimin e politikave publike dhe nuk p\u00ebrfaq\u00ebsojn\u00eb afate t\u00eb p\u00ebrcaktuara nga BE-ja.<\/p>\n
Programi duhet t\u00eb vazhdoj\u00eb edhe pas vitit 2028, deri n\u00eb arritjen e kapaciteteve t\u00eb planifikuara.<\/p>\n
16. K\u00cbRKES\u00cb KONKRETE P\u00cbR INSTITUCIONET E KOSOV\u00cbS<\/p>\n
N\u00eb k\u00ebt\u00eb pik\u00eb, debati duhet t\u00eb kaloj\u00eb nga rekomandimet e p\u00ebrgjithshme te p\u00ebrgjegj\u00ebsia dhe transparenca institucionale.<\/p>\n
Qeveria e Kosov\u00ebs, Ministria e Pun\u00ebve t\u00eb Brendshme dhe Agjencia e Menaxhimit t\u00eb Emergjencave duhet t\u00eb japin p\u00ebrgjigje konkrete p\u00ebr gjendjen e mbrojtjes civile.<\/p>\n
K\u00ebrkohet publikimi i nj\u00eb raporti komb\u00ebtar q\u00eb t\u00eb p\u00ebrfshij\u00eb:<\/p>\n
P\u00ebr strehimoret dhe infrastruktur\u00ebn:<\/p>\n
Sa strehimore ekzistojn\u00eb n\u00eb Kosov\u00eb?
\nSa prej tyre jan\u00eb funksionale?
\nSa persona mund t\u00eb strehohen?
\nCilat komuna kan\u00eb mungesa t\u00eb kapaciteteve?
\nSa mjete financiare nevojiten p\u00ebr modernizimin dhe nd\u00ebrtimin e objekteve t\u00eb reja?
\nP\u00ebr rezervat strategjike:<\/p>\n
Cilat jan\u00eb rezervat aktuale shtet\u00ebrore?
\nSa \u00ebsht\u00eb kapaciteti i furnizimit gjat\u00eb nj\u00eb krize t\u00eb zgjatur?
\nA ekzistojn\u00eb marr\u00ebveshje t\u00eb gatshme me sektorin privat?
\nP\u00ebr Agjencin\u00eb e Menaxhimit t\u00eb Emergjencave:<\/p>\n
Sa \u00ebsht\u00eb numri i personelit profesional?
\nCilat jan\u00eb kapacitetet operative dhe pajisjet n\u00eb dispozicion?
\nA ekziston mund\u00ebsia e reagimit t\u00eb nj\u00ebkohsh\u00ebm n\u00eb disa komuna?
\nSa \u00ebsht\u00eb buxheti i ndar\u00eb p\u00ebr zhvillimin e kapaciteteve?
\nP\u00ebr organizimin lokal dhe komunal:<\/p>\n
Sa komuna kan\u00eb plane t\u00eb p\u00ebrdit\u00ebsuara p\u00ebr emergjencat?
\nA ekzistojn\u00eb struktura civile t\u00eb organizuara n\u00eb nivel vendbanimi?
\nSa vullnetar\u00eb jan\u00eb t\u00eb trajnuar dhe t\u00eb regjistruar?
\nKur \u00ebsht\u00eb zhvilluar ushtrimi i fundit komb\u00ebtar i gatishm\u00ebris\u00eb?
\nK\u00ebto informacione duhet t\u00eb publikohen n\u00eb form\u00ebn e nj\u00eb raporti vjetor, me tregues t\u00eb matsh\u00ebm dhe me krahasim t\u00eb rezultateve nd\u00ebrmjet viteve.<\/p>\n
Informacionet q\u00eb lidhen me sigurin\u00eb e objekteve kritike mund t\u00eb mbrohen sipas ligjit, por kjo nuk duhet t\u00eb pengoj\u00eb transparenc\u00ebn p\u00ebr nivelin e p\u00ebrgjithsh\u00ebm t\u00eb gatishm\u00ebris\u00eb.<\/p>\n
P\u00cbRFUNDIM<\/p>\n
SIGURIA E QYTETAR\u00cbVE NUK MUND T\u00cb IMPROVIZOHET N\u00cb DIT\u00cbN E KRIZ\u00cbS<\/p>\n
P\u00ebrvojat e Zvicr\u00ebs, Austris\u00eb, Anglis\u00eb, Suedis\u00eb dhe Finland\u00ebs d\u00ebshmojn\u00eb se mbrojtja e popullsis\u00eb nuk nd\u00ebrtohet vet\u00ebm p\u00ebrmes k\u00ebshillave dhe fushatave informuese.<\/p>\n
Ajo k\u00ebrkon institucione funksionale, infrastruktur\u00eb t\u00eb p\u00ebrshtatshme, rezerva strategjike, personel profesional, organizim lokal dhe financim t\u00eb q\u00ebndruesh\u00ebm.<\/p>\n
Zvicra ka nd\u00ebrtuar nj\u00eb sistem t\u00eb gjer\u00eb t\u00eb strehimoreve dhe mbrojtjes civile.<\/p>\n
Austria ka zhvilluar organizimin e decentralizuar dhe kapacitetet vullnetare.<\/p>\n
Anglia ka krijuar mekanizma t\u00eb strukturuar t\u00eb koordinimit nd\u00ebrinstitucional.<\/p>\n
Suedia ka investuar n\u00eb mbrojtjen e popullsis\u00eb, strehimoret dhe sistemet e paralajm\u00ebrimit.<\/p>\n
Finlanda ka zhvilluar nj\u00eb sistem t\u00eb siguris\u00eb gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebse dhe t\u00eb rezervave strategjike.<\/p>\n
Kosova duhet t’i shfryt\u00ebzoj\u00eb k\u00ebto p\u00ebrvoja p\u00ebr t\u00eb nd\u00ebrtuar modelin e vet komb\u00ebtar.<\/p>\n
Nuk duhet t\u00eb presim q\u00eb nj\u00eb kriz\u00eb e madhe t\u00eb na tregoj\u00eb se ku jan\u00eb mang\u00ebsit\u00eb e sistemit.<\/p>\n
Nuk duhet t\u00eb presim nd\u00ebrprerjen e furnizimit me uj\u00eb p\u00ebr t\u00eb kuptuar r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e rezervave.<\/p>\n
Nuk duhet t\u00eb presim nj\u00eb t\u00ebrmet p\u00ebr t\u00eb kuptuar se sa vendbanime nuk kan\u00eb hap\u00ebsira t\u00eb p\u00ebrshtatshme p\u00ebr strehim.<\/p>\n
Nuk duhet t\u00eb presim nd\u00ebrprerjen e energjis\u00eb dhe komunikimit p\u00ebr t\u00eb kuptuar se sa i nevojsh\u00ebm \u00ebsht\u00eb nj\u00eb sistem alternativ informimi.<\/p>\n
Dhe nuk duhet t\u00eb presim nj\u00eb emergjenc\u00eb komb\u00ebtare p\u00ebr t\u00eb zbuluar se institucionet nuk kan\u00eb plane t\u00eb koordinuara dhe t\u00eb testuara.<\/p>\n
P\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye, k\u00ebrkohet q\u00eb Qeveria e Kosov\u00ebs ta trajtoj\u00eb nd\u00ebrtimin e sistemit t\u00eb mbrojtjes civile si prioritet komb\u00ebtar dhe ta p\u00ebrshpejtoj\u00eb zbatimin e nj\u00eb programi t\u00eb posa\u00e7\u00ebm, me p\u00ebrgjegj\u00ebsi t\u00eb qarta, financim dhe afate t\u00eb matshme.<\/p>\n
Ky sistem duhet t\u00eb filloj\u00eb n\u00eb \u00e7do lagje dhe vendbanim, t\u00eb organizohet n\u00eb nivel komunal, t\u00eb koordinohet nd\u00ebrmjet komunave dhe t\u00eb funksionoj\u00eb n\u00ebn p\u00ebrgjegj\u00ebsin\u00eb e institucioneve shtet\u00ebrore.<\/p>\n
Qytetar\u00ebt duhet t\u00eb ken\u00eb strehim, furnizim, informim dhe mb\u00ebshtetje. Institucionet duhet t\u00eb ken\u00eb kapacitete p\u00ebr reagim dhe vazhdim\u00ebsi t\u00eb sh\u00ebrbimeve. Shteti duhet t\u00eb jet\u00eb n\u00eb gjendje t\u00eb p\u00ebrballoj\u00eb jo vet\u00ebm or\u00ebt e para, por edhe krizat e zgjatura.<\/p>\n
Kosova nuk duhet t\u00eb nd\u00ebrtoj\u00eb nj\u00eb sistem q\u00eb aktivizohet vet\u00ebm kur ndodh fatkeq\u00ebsia. Ajo duhet t\u00eb nd\u00ebrtoj\u00eb nj\u00eb sistem q\u00eb \u00ebsht\u00eb i organizuar, i financuar, i trajnuar dhe i gatsh\u00ebm p\u00ebrpara se kriza t\u00eb ndodh\u00eb.<\/p>\n
Sepse mbrojtja e jet\u00ebs s\u00eb qytetar\u00ebve nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm detyr\u00eb e sh\u00ebrbimeve emergjente. \u00cbsht\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebsi e p\u00ebrhershme e shtetit.<\/p>\n
72 or\u00ebt jan\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebsi e p\u00ebrbashk\u00ebt. Gatishm\u00ebria p\u00ebrtej 72 or\u00ebve \u00ebsht\u00eb prov\u00eb e kapacitetit t\u00eb shtetit.<\/p>\n
Burimet,<\/p>\n
[1] Komisioni Evropian, The Preparedness Union Strategy, 26 mars 2025.<\/p>\n
[2] Komisioni Evropian, dokumentet dhe udh\u00ebzimet p\u00ebr p\u00ebrgatitjen e popullsis\u00eb sipas Strategjis\u00eb s\u00eb Bashkimit p\u00ebr Gatishm\u00ebri, p\u00ebrfshir\u00eb rekomandimet p\u00ebr vet\u00ebp\u00ebrballimin 72-or\u00ebsh.<\/p>\n
[3] Kuvendi i Republik\u00ebs s\u00eb Kosov\u00ebs, Ligji Nr. 04\/L-027 p\u00ebr Mbrojtje nga Fatkeq\u00ebsit\u00eb Natyrore dhe Fatkeq\u00ebsit\u00eb Tjera, Gazeta Zyrtare, 2011.<\/p>\n
[4] Qeveria e Republik\u00ebs s\u00eb Kosov\u00ebs, Rregullorja QRK Nr. 18\/2017 p\u00ebr Lokacionet, Kushtet p\u00ebr Nd\u00ebrtimin dhe Mir\u00ebmbajtjen e Strehimoreve, si dhe Normat Teknike p\u00ebr Strehimore dhe Adaptim t\u00eb Objekteve p\u00ebr Strehim.<\/p>\n
[5] Kuvendi i Republik\u00ebs s\u00eb Kosov\u00ebs, Projektligji Nr. 11\/L-021 p\u00ebr Agjencin\u00eb e Menaxhimit t\u00eb Emergjencave, i regjistruar m\u00eb 15 tetor 2026.<\/p>\n
[6] Zyra Federale Zvicerane p\u00ebr Mbrojtjen Civile, dokumentet p\u00ebr sistemin zviceran t\u00eb mbrojtjes s\u00eb popullsis\u00eb.<\/p>\n
[7] Zyra Federale Zvicerane p\u00ebr Mbrojtjen Civile, dokumentet dhe t\u00eb dh\u00ebnat p\u00ebr strehimoret publike dhe private.<\/p>\n
[8] Ministria Federale e Pun\u00ebve t\u00eb Brendshme e Austris\u00eb, dokumentet p\u00ebr Sistemin Shtet\u00ebror t\u00eb Menaxhimit t\u00eb Krizave dhe Fatkeq\u00ebsive (SKKM).<\/p>\n
[9] Mbret\u00ebria e Bashkuar, Civil Contingencies Act 2004; Civil Contingencies Act 2004 (Contingency Planning) Regulations 2005; dokumentet p\u00ebr Forumet Lokale t\u00eb Rezilienc\u00ebs.<\/p>\n
[10] Agjencia Suedeze p\u00ebr Mbrojtjen Civile dhe Rezilienc\u00ebn, dokumentet p\u00ebr strehimoret civile dhe mbrojtjen e popullsis\u00eb.<\/p>\n
[11] Qeveria e Suedis\u00eb, Ministria e Mbrojtjes, dokumentet p\u00ebr forcimin e gatishm\u00ebris\u00eb dhe kapaciteteve t\u00eb mbrojtjes civile.<\/p>\n
[12] Qeveria e Finland\u00ebs, Security Strategy for Society, miratuar m\u00eb 16 janar 2025.<\/p>\n
[13] Agjencia Komb\u00ebtare Finlandeze p\u00ebr Sigurin\u00eb e Furnizimit, dokumentet p\u00ebr sigurin\u00eb e furnizimit dhe p\u00ebrgatitjen komb\u00ebtare.<\/p>\n
[14] Qeveria e Republik\u00ebs s\u00eb Kosov\u00ebs, Strategjia Shtet\u00ebrore p\u00ebr Zvog\u00eblimin e Rrezikut nga Fatkeq\u00ebsit\u00eb Natyrore dhe Fatkeq\u00ebsit\u00eb Tjera 2023\u20132028.<\/p>\n
Prishtin\u00eb,04.11.2026<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Isuf B.Bajrami Nga vet\u00ebp\u00ebrgatitja e familjeve te nd\u00ebrtimi i nj\u00eb sistemi komb\u00ebtar, t\u00eb organizuar dhe…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":62567,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"class_list":["post-62564","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-op-ed"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/62564","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=62564"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/62564\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":62568,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/62564\/revisions\/62568"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/62567"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=62564"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=62564"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=62564"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}