Nga mandati i Gjykat\u00ebs Speciale te domosdoshm\u00ebria e drejt\u00ebsis\u00eb universale, t\u00eb paanshme dhe jo selektive.<\/p>\n
Autor: Isuf B.Bajramii<\/p>\n
P\u00cbRMBLEDHJE (ABSTRACT)<\/p>\n
Deklarata e ambasadorit t\u00eb Bashkimit Evropian n\u00eb Kosov\u00eb, Dirk Schuebel, lidhur me respektimin e mandatit aktual t\u00eb Dhomave t\u00eb Specializuara t\u00eb Kosov\u00ebs, rikthen n\u00eb v\u00ebmendje nj\u00eb \u00e7\u00ebshtje me r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb juridike, kushtetuese dhe politike: raportin nd\u00ebrmjet detyrimeve nd\u00ebrkomb\u00ebtare t\u00eb Republik\u00ebs s\u00eb Kosov\u00ebs, sovranitetit shtet\u00ebror, pavar\u00ebsis\u00eb s\u00eb gjyq\u00ebsorit dhe t\u00eb drejt\u00ebs s\u00eb institucioneve demokratike p\u00ebr t\u00eb ushtruar kompetencat e tyre kushtetuese.<\/p>\n
Kjo analiz\u00eb shqyrton dimensionin diplomatik t\u00eb deklarat\u00ebs s\u00eb ambasadorit, parimet e s\u00eb drejt\u00ebs nd\u00ebrkomb\u00ebtare, standardet e gjykimit t\u00eb paansh\u00ebm dhe domosdoshm\u00ebrin\u00eb e trajtimit t\u00eb t\u00eb gjitha krimeve t\u00eb luft\u00ebs dhe t\u00eb pasluft\u00ebs pa dallime etnike, politike apo institucionale.<\/p>\n
V\u00ebmendje e ve\u00e7ant\u00eb i kushtohet Marr\u00ebveshjes Ushtarako-Teknike t\u00eb Kumanov\u00ebs, t\u00ebrheqjes s\u00eb forcave serbe nga Kosova, dokumentacionit nd\u00ebrkomb\u00ebtar p\u00ebr vazhdim\u00ebsin\u00eb e veprimtaris\u00eb informative serbe pas vitit 1999, si dhe vrasjeve, rr\u00ebmbimeve dhe krimeve t\u00eb pazbardhura t\u00eb periudh\u00ebs s\u00eb pasluft\u00ebs.<\/p>\n
Teza qendrore e k\u00ebtij punimi \u00ebsht\u00eb se respektimi i detyrimeve nd\u00ebrkomb\u00ebtare dhe k\u00ebrkesa p\u00ebr drejt\u00ebsi universale nuk jan\u00eb objektiva kund\u00ebrshtues. P\u00ebrkundrazi, ato duhet t\u00eb p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb dy shtylla t\u00eb s\u00eb nj\u00ebjt\u00ebs renditje juridike dhe demokratike. Drejt\u00ebsia humbet besueshm\u00ebrin\u00eb kur perceptohet ose zbatohet p\u00ebrmes standardeve t\u00eb pabarabarta, nd\u00ebrsa paqja e q\u00ebndrueshme nuk mund t\u00eb nd\u00ebrtohet pa trajtimin e plot\u00eb t\u00eb s\u00eb kaluar\u00ebs dhe p\u00ebrgjegj\u00ebsin\u00eb individuale p\u00ebr \u00e7do krim.<\/p>\n
Fjal\u00ebt ky\u00e7e: Kosova, sovraniteti, Bashkimi Evropian, Gjykata Speciale, drejt\u00ebsia nd\u00ebrkomb\u00ebtare, drejt\u00ebsia selektive, U\u00c7K-ja, Marr\u00ebveshja e Kumanov\u00ebs, sh\u00ebrbimet sekrete serbe, krimet e luft\u00ebs, p\u00ebrgjegj\u00ebsia nd\u00ebrkomb\u00ebtare.<\/p>\n
HYRJE<\/p>\n
Deklaratat e p\u00ebrfaq\u00ebsuesve diplomatik\u00eb t\u00eb Bashkimit Evropian p\u00ebr \u00e7\u00ebshtje q\u00eb lidhen me rendin kushtetues, funksionimin e institucioneve dhe sistemin e drejt\u00ebsis\u00eb n\u00eb Kosov\u00eb kan\u00eb r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb politike dhe institucionale. Ato nuk mund t\u00eb trajtohen jasht\u00eb kontekstit t\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnieve nd\u00ebrmjet Kosov\u00ebs dhe Bashkimit Evropian, t\u00eb detyrimeve nd\u00ebrkomb\u00ebtare t\u00eb vendit dhe t\u00eb parimeve q\u00eb rregullojn\u00eb marr\u00ebdh\u00ebniet diplomatike.<\/p>\n
N\u00eb k\u00ebt\u00eb kontekst, deklarata e ambasadorit t\u00eb BE-s\u00eb, Dirk Schuebel, se mandati aktual i Dhomave t\u00eb Specializuara duhet t\u00eb respektohet n\u00eb p\u00ebrputhje me detyrimet nd\u00ebrkomb\u00ebtare, pavar\u00ebsin\u00eb e gjyq\u00ebsorit dhe sundimin e ligjit, meriton nj\u00eb shqyrtim m\u00eb t\u00eb gjer\u00eb juridik dhe politik.<\/p>\n
\u00c7\u00ebshtja nuk q\u00ebndron vet\u00ebm te respektimi i mandatit t\u00eb nj\u00eb institucioni gjyq\u00ebsor. Ajo prek nj\u00eb pyetje m\u00eb themelore: si duhet t\u00eb harmonizohen detyrimet nd\u00ebrkomb\u00ebtare t\u00eb Kosov\u00ebs me sovranitetin e saj kushtetues, kompetencat e institucioneve demokratike dhe k\u00ebrkes\u00ebn p\u00ebr drejt\u00ebsi t\u00eb barabart\u00eb?<\/p>\n
N\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb, debati mbi Gjykat\u00ebn Speciale nuk mund t\u00eb shk\u00ebputet nga konteksti m\u00eb i gjer\u00eb historik i Kosov\u00ebs. Krimet e kryera gjat\u00eb luft\u00ebs, dhuna sistematike ndaj popullsis\u00eb shqiptare, t\u00ebrheqja e forcave serbe, zhvillimet e pasluft\u00ebs, vrasjet politike dhe rastet e pazbardhura p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb pjes\u00eb t\u00eb pandashme t\u00eb s\u00eb nj\u00ebjt\u00ebs \u00e7\u00ebshtje: t\u00eb drejt\u00ebn e viktimave p\u00ebr drejt\u00ebsi dhe detyrimin e institucioneve p\u00ebr t\u00eb vendosur p\u00ebrgjegj\u00ebsi.<\/p>\n
Prandaj, kjo analiz\u00eb nuk synon t\u00eb v\u00ebr\u00eb n\u00eb pik\u00ebpyetje parimin e p\u00ebrgjegj\u00ebsis\u00eb penale individuale dhe as t\u00eb k\u00ebrkoj\u00eb imunitet p\u00ebr ndonj\u00eb person apo kategori t\u00eb caktuar. Ajo synon t\u00eb shqyrtoj\u00eb n\u00ebse standardet e drejt\u00ebsis\u00eb nd\u00ebrkomb\u00ebtare po zbatohen n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb barabart\u00eb dhe n\u00ebse p\u00ebrgjegj\u00ebsia p\u00ebr krimet e kryera n\u00eb Kosov\u00eb po trajtohet n\u00eb t\u00ebr\u00ebsin\u00eb e saj historike dhe juridike.<\/p>\n
I. DEKLARATA E AMBASADORIT T\u00cb BE-S\u00cb, SOVRANITETI I KOSOV\u00cbS DHE PARIMI I MOSND\u00cbRHYRJES N\u00cb \u00c7\u00cbSHTJET E BRENDSHME<\/p>\n
Deklarata e ambasadorit t\u00eb Bashkimit Evropian, Dirk Schuebel, se mandati aktual i Dhomave t\u00eb Specializuara t\u00eb Kosov\u00ebs duhet t\u00eb respektohet n\u00eb p\u00ebrputhje me detyrimet nd\u00ebrkomb\u00ebtare, pavar\u00ebsin\u00eb e gjyq\u00ebsorit dhe sundimin e ligjit, p\u00ebrfaq\u00ebson nj\u00eb q\u00ebndrim zyrtar t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm t\u00eb BE-s\u00eb lidhur me zhvillimet institucionale dhe juridike n\u00eb Kosov\u00eb.\u00b9<\/p>\n
N\u00eb aspektin diplomatik, shprehja e q\u00ebndrimeve t\u00eb tilla \u00ebsht\u00eb pjes\u00eb e funksionit t\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsuesve diplomatik\u00eb dhe e marr\u00ebdh\u00ebnieve nd\u00ebrmjet Bashkimit Evropian dhe institucioneve t\u00eb Kosov\u00ebs. Megjithat\u00eb, kur deklaratat diplomatike lidhen drejtp\u00ebrdrejt me \u00e7\u00ebshtje q\u00eb jan\u00eb objekt i debatit kushtetues dhe parlamentar, \u00ebsht\u00eb e nevojshme t\u00eb shqyrtohet me kujdes kufiri nd\u00ebrmjet komunikimit diplomatik dhe respektimit t\u00eb autonomis\u00eb vendimmarr\u00ebse t\u00eb institucioneve t\u00eb shtetit pranues.<\/p>\n
Republika e Kosov\u00ebs \u00ebsht\u00eb shtet i pavarur dhe sovran, me rendin e vet kushtetues, institucionet demokratike dhe kompetencat e p\u00ebrcaktuara me Kushtetut\u00eb. Marr\u00ebdh\u00ebniet me Bashkimin Evropian dhe detyrimet q\u00eb rrjedhin nga marr\u00ebveshjet nd\u00ebrkomb\u00ebtare nuk e zhveshin Kosov\u00ebn nga sovraniteti i saj institucional.<\/p>\n
N\u00eb k\u00ebt\u00eb drejtim, Konventa e Vjen\u00ebs p\u00ebr Marr\u00ebdh\u00ebniet Diplomatike e vitit 1961, n\u00eb nenin 41, p\u00ebrcakton se personat q\u00eb g\u00ebzojn\u00eb privilegje dhe imunitete diplomatike kan\u00eb detyrimin t\u00eb respektojn\u00eb ligjet dhe rregulloret e shtetit pranues dhe t\u00eb mos nd\u00ebrhyjn\u00eb n\u00eb pun\u00ebt e tij t\u00eb brendshme.\u00b2<\/p>\n
Ky parim \u00ebsht\u00eb pjes\u00eb themelore e etik\u00ebs dhe s\u00eb drejt\u00ebs diplomatike. Ai k\u00ebrkon q\u00eb marr\u00ebdh\u00ebniet nd\u00ebrmjet shteteve t\u00eb zhvillohen mbi baz\u00ebn e respektit t\u00eb nd\u00ebrsjell\u00eb, barazis\u00eb sovrane dhe mosnd\u00ebrhyrjes n\u00eb kompetencat q\u00eb u takojn\u00eb institucioneve t\u00eb shtetit tjet\u00ebr.<\/p>\n
Megjithat\u00eb, duhet b\u00ebr\u00eb dallimi nd\u00ebrmjet shprehjes s\u00eb nj\u00eb q\u00ebndrimi diplomatik dhe nd\u00ebrhyrjes juridikisht t\u00eb ndaluar n\u00eb pun\u00ebt e brendshme. Jo \u00e7do deklarat\u00eb publike e nj\u00eb ambasadori p\u00ebrb\u00ebn shkelje t\u00eb nenit 41. Vler\u00ebsimi juridik varet nga p\u00ebrmbajtja, konteksti dhe m\u00ebnyra e ushtrimit t\u00eb ndikimit.<\/p>\n
N\u00eb rastin konkret, \u00e7\u00ebshtja q\u00eb meriton shqyrtim \u00ebsht\u00eb n\u00ebse q\u00ebndrimi i shprehur nga ambasadori, p\u00ebrtej rikujtimit t\u00eb detyrimeve nd\u00ebrkomb\u00ebtare, rrezikon t\u00eb perceptohet si p\u00ebrcaktim paraprak i kufijve t\u00eb debatit legjislativ dhe kushtetues n\u00eb Kosov\u00eb.<\/p>\n
1. Sovraniteti kushtetues dhe kompetencat e Kuvendit<\/p>\n
Kushtetuta e Republik\u00ebs s\u00eb Kosov\u00ebs p\u00ebrcakton ndarjen e pushteteve, funksionimin e institucioneve demokratike dhe kompetencat e Kuvendit si organi m\u00eb i lart\u00eb ligjv\u00ebn\u00ebs i vendit.<\/p>\n
N\u00eb k\u00ebt\u00eb kuad\u00ebr, Kuvendi ka t\u00eb drejt\u00ebn t\u00eb shqyrtoj\u00eb, propozoj\u00eb dhe miratoj\u00eb ndryshime ligjore brenda kufijve kushtetues dhe t\u00eb detyrimeve nd\u00ebrkomb\u00ebtare t\u00eb Kosov\u00ebs.<\/p>\n
Kjo e drejt\u00eb nuk p\u00ebrb\u00ebn autorizim p\u00ebr nd\u00ebrhyrje n\u00eb vendimmarrjen gjyq\u00ebsore dhe as p\u00ebr ndryshimin e ligjit me q\u00ebllim t\u00eb ndikimit n\u00eb rezultatin e nj\u00eb procesi konkret penal. Megjithat\u00eb, ajo p\u00ebrfshin t\u00eb drejt\u00ebn p\u00ebr t\u00eb zhvilluar debat demokratik mbi arkitektur\u00ebn institucionale, juridiksionin, kompetencat dhe funksionimin e institucioneve t\u00eb drejt\u00ebsis\u00eb.<\/p>\n
N\u00eb k\u00ebt\u00eb kontekst, iniciativa p\u00ebr ndryshimin e Ligjit nr. 05\/L-053 p\u00ebr Dhomat e Specializuara dhe Zyr\u00ebn e Prokurorit t\u00eb Specializuar duhet t\u00eb shqyrtohet n\u00eb p\u00ebrputhje me Kushtetut\u00ebn, Amendamentin nr. 24 dhe marr\u00ebveshjet p\u00ebrkat\u00ebse nd\u00ebrkomb\u00ebtare.\u00b3<\/p>\n
Prandaj, as miratimi i nj\u00eb nisme ligjore nuk mund t\u00eb konsiderohet automatikisht i ligjsh\u00ebm vet\u00ebm p\u00ebr shkak se \u00ebsht\u00eb nd\u00ebrmarr\u00eb nga Kuvendi, as kund\u00ebrshtimi i saj nga nj\u00eb institucion nd\u00ebrkomb\u00ebtar nuk mund t\u00eb z\u00ebvend\u00ebsoj\u00eb shqyrtimin kushtetues.<\/p>\n
2. Detyrimet nd\u00ebrkomb\u00ebtare dhe partneriteti me Bashkimin Evropian<\/p>\n
Kosova ka detyrimin t\u00eb respektoj\u00eb marr\u00ebveshjet dhe zotimet nd\u00ebrkomb\u00ebtare q\u00eb ka marr\u00eb p\u00ebrsip\u00ebr.<\/p>\n
Ky detyrim \u00ebsht\u00eb pjes\u00eb e besueshm\u00ebris\u00eb nd\u00ebrkomb\u00ebtare t\u00eb shtetit dhe e marr\u00ebdh\u00ebnieve t\u00eb tij me partner\u00ebt strategjik\u00eb.<\/p>\n
Megjithat\u00eb, partneriteti nd\u00ebrkomb\u00ebtar nuk duhet t\u00eb interpretohet si heqje dor\u00eb nga e drejta p\u00ebr debat parlamentar, kontroll kushtetues dhe shqyrtim demokratik t\u00eb institucioneve.<\/p>\n
Respektimi i detyrimeve nd\u00ebrkomb\u00ebtare dhe ushtrimi i sovranitetit kushtetues duhet t\u00eb funksionojn\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb plot\u00ebsuese.<\/p>\n
Bashk\u00ebpunimi nd\u00ebrkomb\u00ebtar duhet t\u00eb mb\u00ebshtetet n\u00eb respektin e nd\u00ebrsjell\u00eb, jo n\u00eb krijimin e perceptimit se institucionet e nj\u00eb shteti sovran nuk kan\u00eb hap\u00ebsir\u00eb p\u00ebr t\u00eb debatuar mbi \u00e7\u00ebshtjet e tyre kushtetuese dhe ligjore.<\/p>\n
Ky \u00ebsht\u00eb standardi q\u00eb duhet t\u00eb karakterizoj\u00eb edhe marr\u00ebdh\u00ebniet nd\u00ebrmjet Kosov\u00ebs dhe Bashkimit Evropian.<\/p>\n
II. PARIMI I UNIVERSALITETIT T\u00cb DREJT\u00cbSIS\u00cb: GJYKIMI DUHET T\u00cb JET\u00cb I PAANSH\u00cbM DHE JO SELEKTIV<\/p>\n
Drejt\u00ebsia nd\u00ebrkomb\u00ebtare mb\u00ebshtetet n\u00eb parime universale, nd\u00ebr t\u00eb cilat r\u00ebnd\u00ebsi themelore kan\u00eb barazia para ligjit, p\u00ebrgjegj\u00ebsia individuale penale, prezumimi i pafaj\u00ebsis\u00eb, gjykimi i drejt\u00eb dhe ndalimi i diskriminimit.<\/p>\n
Asnj\u00eb individ nuk mund t\u00eb p\u00ebrjashtohet nga p\u00ebrgjegj\u00ebsia penale p\u00ebr shkak t\u00eb pozit\u00ebs politike, ushtarake apo p\u00ebrkat\u00ebsis\u00eb komb\u00ebtare. N\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb, askush nuk mund t\u00eb trajtohet si p\u00ebrgjegj\u00ebs vet\u00ebm p\u00ebr shkak t\u00eb p\u00ebrkat\u00ebsis\u00eb n\u00eb nj\u00eb organizat\u00eb, ushtri apo grup politik.<\/p>\n
K\u00ebto parime jan\u00eb themelore p\u00ebr legjitimitetin e \u00e7do procesi gjyq\u00ebsor.<\/p>\n
Konventa Evropiane p\u00ebr t\u00eb Drejtat e Njeriut, n\u00eb nenin 6, garanton t\u00eb drejt\u00ebn p\u00ebr nj\u00eb gjykim t\u00eb drejt\u00eb, nd\u00ebrsa neni 14 ndalon diskriminimin n\u00eb g\u00ebzimin e t\u00eb drejtave dhe lirive t\u00eb garantuara me Konvent\u00eb.\u2074<\/p>\n
1. P\u00ebrgjegj\u00ebsia individuale dhe jo kolektive<\/p>\n
Nj\u00eb prej rreziqeve m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha n\u00eb trajtimin juridik t\u00eb konflikteve t\u00eb armatosura \u00ebsht\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsimi i p\u00ebrgjegj\u00ebsis\u00eb individuale n\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebsi kolektive.<\/p>\n
Ushtria \u00c7lirimtare e Kosov\u00ebs ishte nj\u00eb organizim i armatosur q\u00eb u shfaq n\u00eb kontekstin e represionit, dhun\u00ebs shtet\u00ebrore dhe luft\u00ebs p\u00ebr \u00e7lirimin e Kosov\u00ebs.<\/p>\n
Vler\u00ebsimi historik i luft\u00ebs s\u00eb U\u00c7K-s\u00eb, karakteri i saj \u00e7lirimtar dhe e drejta e popullit t\u00eb Kosov\u00ebs p\u00ebr liri e vet\u00ebvendosje nuk mund t\u00eb z\u00ebvend\u00ebsohen me vler\u00ebsimin penal t\u00eb veprimeve konkrete t\u00eb individ\u00ebve.<\/p>\n
Nj\u00eb proces gjyq\u00ebsor mund t\u00eb p\u00ebrcaktoj\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebsin\u00eb penale t\u00eb personave t\u00eb akuzuar, por nuk mund ta shnd\u00ebrroj\u00eb nj\u00eb popull, nj\u00eb luft\u00eb \u00e7lirimtare apo t\u00eb gjith\u00eb pjes\u00ebtar\u00ebt e nj\u00eb organizate n\u00eb subjekt t\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebsis\u00eb kolektive.<\/p>\n
Ky dallim \u00ebsht\u00eb ve\u00e7an\u00ebrisht i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm p\u00ebr ruajtjen e sakt\u00ebsis\u00eb juridike dhe t\u00eb s\u00eb v\u00ebrtet\u00ebs historike.<\/p>\n
2. Gjykata Speciale dhe kufijt\u00eb e juridiksionit t\u00eb saj<\/p>\n
Dhomat e Specializuara t\u00eb Kosov\u00ebs u krijuan n\u00eb vitin 2015, n\u00eb baz\u00eb t\u00eb Amendamentit nr. 24 t\u00eb Kushtetut\u00ebs dhe Ligjit nr. 05\/L-053.<\/p>\n
Themelimi i tyre u lidh me detyrimet nd\u00ebrkomb\u00ebtare t\u00eb Kosov\u00ebs dhe me raportin e Asambles\u00eb Parlamentare t\u00eb K\u00ebshillit t\u00eb Evrop\u00ebs, Doc. 12462, t\u00eb vitit 2011.\u00b3<\/p>\n
Juridiksioni i k\u00ebsaj gjykate \u00ebsht\u00eb i p\u00ebrcaktuar me ligj dhe lidhet me persona, vepra dhe periudha t\u00eb caktuara kohore.<\/p>\n
Prandaj, duhet b\u00ebr\u00eb nj\u00eb dallim i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm: fakti q\u00eb Dhomat e Specializuara kan\u00eb juridiksion mbi \u00e7\u00ebshtje t\u00eb caktuara q\u00eb lidhen me pretendimet p\u00ebr krime t\u00eb pjes\u00ebtar\u00ebve t\u00eb U\u00c7K-s\u00eb nuk do t\u00eb thot\u00eb se ato jan\u00eb institucion me juridiksion t\u00eb p\u00ebrgjithsh\u00ebm p\u00ebr t\u00eb gjitha krimet e kryera n\u00eb Kosov\u00eb.<\/p>\n
Ato nuk jan\u00eb krijuar p\u00ebr t\u00eb gjykuar t\u00eb gjith\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebsit e luft\u00ebs n\u00eb Kosov\u00eb dhe as p\u00ebr t\u00eb z\u00ebvend\u00ebsuar t\u00eb gjitha mekanizmat e tjer\u00eb t\u00eb drejt\u00ebsis\u00eb nd\u00ebrkomb\u00ebtare.<\/p>\n
Kjo e b\u00ebn edhe m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme pyetjen mbi m\u00ebnyr\u00ebn se si trajtohet p\u00ebrgjegj\u00ebsia p\u00ebr krimet e forcave serbe dhe p\u00ebr krimet e kryera pas p\u00ebrfundimit t\u00eb luft\u00ebs.<\/p>\n
3. Krimet e forcave serbe dhe p\u00ebrgjegj\u00ebsia e zyrtar\u00ebve t\u00eb lart\u00eb<\/p>\n
Dokumentacioni i Tribunalit Penal Nd\u00ebrkomb\u00ebtar p\u00ebr ish-Jugosllavin\u00eb d\u00ebshmon p\u00ebr nj\u00eb fushat\u00eb t\u00eb organizuar t\u00eb dhun\u00ebs, d\u00ebbimeve dhe krimeve kund\u00ebr popullsis\u00eb civile shqiptare t\u00eb Kosov\u00ebs gjat\u00eb vitit 1999.<\/p>\n
N\u00eb \u00e7\u00ebshtjen Prokurori kund\u00ebr \u0160ainovi\u0107 dhe t\u00eb tjer\u00ebve, Dhoma e Apelit e Tribunalit t\u00eb Hag\u00ebs, m\u00eb 23 janar 2014, konfirmoi d\u00ebnimet ndaj kat\u00ebr zyrtar\u00ebve t\u00eb lart\u00eb politik\u00eb, ushtarak\u00eb dhe policor\u00eb serb\u00eb p\u00ebr krime t\u00eb kryera n\u00eb Kosov\u00eb.\u2075<\/p>\n
Ky aktgjykim ka r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb sepse v\u00ebrteton p\u00ebrgjegj\u00ebsin\u00eb penale t\u00eb individ\u00ebve nga nivelet e larta t\u00eb strukturave shtet\u00ebrore serbe p\u00ebr krimet e kryera kund\u00ebr popullsis\u00eb shqiptare.<\/p>\n
Prandaj, trajtimi i krimeve t\u00eb luft\u00ebs n\u00eb Kosov\u00eb nuk mund t\u00eb kufizohet vet\u00ebm n\u00eb shqyrtimin e pretendimeve ndaj pjes\u00ebtar\u00ebve t\u00eb U\u00c7K-s\u00eb.<\/p>\n
Drejt\u00ebsia duhet t\u00eb p\u00ebrfshij\u00eb edhe p\u00ebrgjegj\u00ebsin\u00eb e strukturave politike, ushtarake dhe policore q\u00eb organizuan, urdh\u00ebruan, mund\u00ebsuan ose nuk parandaluan krimet kund\u00ebr civil\u00ebve.<\/p>\n
4. Problemi i drejt\u00ebsis\u00eb selektive<\/p>\n
Shqet\u00ebsimi p\u00ebr drejt\u00ebsin\u00eb selektive duhet t\u00eb shqyrtohet n\u00eb raport me p\u00ebrmasat e krimeve, numrin e viktimave, p\u00ebrgjegj\u00ebsin\u00eb institucionale dhe rezultatet konkrete t\u00eb hetimeve dhe gjykimeve.<\/p>\n
Nuk \u00ebsht\u00eb e sakt\u00eb q\u00eb \u00e7do dallim n\u00eb juridiksion ose n\u00eb numrin e proceseve gjyq\u00ebsore t\u00eb interpretohet automatikisht si diskriminim. Megjithat\u00eb, ekzistenca e kufijve t\u00eb ndrysh\u00ebm t\u00eb juridiksionit nuk e eliminon detyrimin e institucioneve t\u00eb tjera p\u00ebr t\u00eb hetuar krimet q\u00eb mbeten jasht\u00eb kompetencave t\u00eb nj\u00eb gjykate t\u00eb caktuar.<\/p>\n
N\u00eb k\u00ebt\u00eb pik\u00eb q\u00ebndron thelbi i kritik\u00ebs: kur p\u00ebrgjegj\u00ebsia penale p\u00ebr nj\u00eb kategori krimesh ndiqet n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb intensive, nd\u00ebrsa krime t\u00eb tjera t\u00eb r\u00ebnda mbeten t\u00eb pazbardhura ose pa ndjekje efektive, krijohet nj\u00eb problem serioz i besimit n\u00eb sistemin e drejt\u00ebsis\u00eb.<\/p>\n
P\u00ebr viktimat dhe familjet e tyre, drejt\u00ebsia nuk mund t\u00eb jet\u00eb \u00e7\u00ebshtje e interesave politike, p\u00ebrkat\u00ebsis\u00eb etnike apo prioriteteve institucionale.<\/p>\n
Drejt\u00ebsia nuk mund t\u00eb ket\u00eb dy standarde. Ajo duhet t\u00eb jet\u00eb e nj\u00ebjt\u00eb p\u00ebr viktim\u00ebn shqiptare, serbe, rome apo p\u00ebr \u00e7do qytetar tjet\u00ebr, dhe p\u00ebrgjegj\u00ebsia penale duhet t\u00eb p\u00ebrcaktohet mbi baz\u00ebn e provave dhe ligjit.<\/p>\n
III. MARR\u00cbVESHJA E KUMANOV\u00cbS, T\u00cbRHEQJA E FORCAVE SERBE DHE P\u00cbRGJEGJ\u00cbSIA P\u00cbR KRIMET E PASLUFT\u00cbS<\/p>\n
Marr\u00ebveshja Ushtarako-Teknike e Kumanov\u00ebs, e n\u00ebnshkruar m\u00eb 9 qershor 1999 nd\u00ebrmjet p\u00ebrfaq\u00ebsuesve t\u00eb NATO-s dhe autoriteteve t\u00eb Republik\u00ebs Federale t\u00eb Jugosllavis\u00eb dhe Serbis\u00eb, p\u00ebrb\u00ebn nj\u00eb prej dokumenteve themelore t\u00eb p\u00ebrfundimit t\u00eb luft\u00ebs n\u00eb Kosov\u00eb.<\/p>\n
Kjo marr\u00ebveshje p\u00ebrcaktoi t\u00ebrheqjen e t\u00eb gjitha forcave t\u00eb Republik\u00ebs Federale t\u00eb Jugosllavis\u00eb nga territori i Kosov\u00ebs, nd\u00ebrprerjen e veprimeve armiq\u00ebsore dhe vendosjen e pranis\u00eb nd\u00ebrkomb\u00ebtare t\u00eb siguris\u00eb.\u2076<\/p>\n
T\u00ebrheqja u realizua n\u00eb faza dhe p\u00ebrfundoi m\u00eb 20 qershor 1999, sipas raportimit t\u00eb Sekretarit t\u00eb P\u00ebrgjithsh\u00ebm t\u00eb Kombeve t\u00eb Bashkuara.\u2077<\/p>\n
1. Detyrimet e p\u00ebrcaktuara n\u00eb Marr\u00ebveshjen e Kumanov\u00ebs<\/p>\n
Marr\u00ebveshja p\u00ebrcaktonte detyrimin p\u00ebr t\u00ebrheqjen e plot\u00eb t\u00eb forcave ushtarake dhe policore jugosllave nga Kosova.<\/p>\n
Ajo parashikonte gjithashtu q\u00eb KFOR-i t\u00eb kishte autoritetin dhe mund\u00ebsin\u00eb e nd\u00ebrmarrjes s\u00eb veprimeve t\u00eb nevojshme p\u00ebr krijimin dhe ruajtjen e nj\u00eb mjedisi t\u00eb sigurt p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb qytetar\u00ebt e Kosov\u00ebs.<\/p>\n
Kjo dispozit\u00eb kishte r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb, sepse siguria nuk duhej t\u00eb kufizohej vet\u00ebm n\u00eb ndalimin e luftimeve, por duhej t\u00eb p\u00ebrfshinte mbrojtjen e popullsis\u00eb civile, parandalimin e dhun\u00ebs dhe garantimin e l\u00ebvizjes s\u00eb lir\u00eb.<\/p>\n
2. Rezoluta 1244 dhe p\u00ebrgjegj\u00ebsia nd\u00ebrkomb\u00ebtare<\/p>\n
Rezoluta 1244 e K\u00ebshillit t\u00eb Sigurimit t\u00eb OKB-s\u00eb, e miratuar m\u00eb 10 qershor 1999, krijoi baz\u00ebn nd\u00ebrkomb\u00ebtare p\u00ebr vendosjen e pranis\u00eb civile dhe t\u00eb siguris\u00eb n\u00eb Kosov\u00eb.\u2078<\/p>\n
N\u00eb baz\u00eb t\u00eb k\u00ebsaj rezolute u vendos\u00ebn KFOR-i dhe administrata nd\u00ebrkomb\u00ebtare e UNMIK-ut.<\/p>\n
KFOR-i mori p\u00ebrgjegj\u00ebsi p\u00ebr krijimin e nj\u00eb mjedisi t\u00eb sigurt, nd\u00ebrsa UNMIK-u p\u00ebr administrimin civil dhe nd\u00ebrtimin e institucioneve t\u00eb p\u00ebrkohshme.<\/p>\n
N\u00eb k\u00ebt\u00eb kontekst, p\u00ebrgjegj\u00ebsia nd\u00ebrkomb\u00ebtare p\u00ebr sigurin\u00eb e Kosov\u00ebs ishte e nj\u00eb r\u00ebnd\u00ebsie t\u00eb jasht\u00ebzakonshme.<\/p>\n
Pas t\u00ebrheqjes s\u00eb forcave serbe, Kosova u p\u00ebrball me nj\u00eb realitet t\u00eb ri: institucione t\u00eb dob\u00ebta, munges\u00eb t\u00eb mekanizmave t\u00eb konsoliduar t\u00eb siguris\u00eb, zhvendosje masive t\u00eb popullsis\u00eb dhe tensione t\u00eb vazhdueshme nd\u00ebretnike e politike.<\/p>\n
3. Detyrimi p\u00ebr mbrojtjen e t\u00eb gjith\u00eb qytetar\u00ebve<\/p>\n
Mbrojtja e popullsis\u00eb civile ishte nj\u00eb detyrim themelor i pranis\u00eb nd\u00ebrkomb\u00ebtare.<\/p>\n
Kjo p\u00ebrfshinte mbrojtjen e shqiptar\u00ebve, serb\u00ebve, rom\u00ebve dhe t\u00eb gjitha komuniteteve t\u00eb tjera.<\/p>\n
Krimet e kryera ndaj cilitdo komunitet k\u00ebrkonin hetim dhe p\u00ebrgjegj\u00ebsi.<\/p>\n
Megjithat\u00eb, ky detyrim duhet t\u00eb shqyrtohet edhe n\u00eb raport me krimet e kryera ndaj shqiptar\u00ebve pas p\u00ebrfundimit t\u00eb luft\u00ebs, p\u00ebrfshir\u00eb vrasjet politike, rr\u00ebmbimet dhe sulmet ndaj ish-pjes\u00ebtar\u00ebve t\u00eb U\u00c7K-s\u00eb.<\/p>\n
P\u00ebrgjegj\u00ebsia nd\u00ebrkomb\u00ebtare nuk p\u00ebrfundonte me largimin e forcave serbe. Ajo vazhdonte p\u00ebr aq koh\u00eb sa institucionet nd\u00ebrkomb\u00ebtare kishin kompetenc\u00eb dhe p\u00ebrgjegj\u00ebsi p\u00ebr sigurin\u00eb dhe administrimin e Kosov\u00ebs.<\/p>\n
P\u00ebrfundimi i luft\u00ebs nuk e p\u00ebrfundoi detyrimin p\u00ebr drejt\u00ebsi. P\u00ebrkundrazi, ai krijoi nj\u00eb detyrim t\u00eb ri: t\u00eb garantohej q\u00eb asnj\u00eb qytetar t\u00eb mos b\u00ebhej viktim\u00eb e dhun\u00ebs, hakmarrjes, eliminimit politik apo veprimtaris\u00eb s\u00eb strukturave ilegale.<\/p>\n
IV. STRUKTURAT E FSHEHTA T\u00cb SH\u00cbRBIMEVE SEKRETE SERBE PAS T\u00cbRHEQJES NGA KOSOVA \u2013 RRJETET E INTELIGJENC\u00cbS, INFILTRIMI DHE VAZHDIM\u00cbSIA E VEPRIMTARIS\u00cb N\u00cb PRAPAVIJ\u00cb<\/p>\n
Nj\u00eb dimension q\u00eb shpesh nuk merr v\u00ebmendjen e nevojshme n\u00eb analizat mbi Kosov\u00ebn e pasluft\u00ebs \u00ebsht\u00eb vazhdim\u00ebsia e veprimtaris\u00eb s\u00eb sh\u00ebrbimeve sekrete serbe pas t\u00ebrheqjes s\u00eb forcave t\u00eb rregullta ushtarake dhe policore n\u00eb qershor 1999.<\/p>\n
T\u00ebrheqja e forcave t\u00eb uniformuara nuk n\u00ebnkuptonte domosdoshm\u00ebrisht nd\u00ebrprerjen e t\u00eb gjitha rrjeteve informative, kontakteve operative dhe mekanizmave t\u00eb ndikimit q\u00eb ishin nd\u00ebrtuar gjat\u00eb viteve t\u00eb m\u00ebparshme.<\/p>\n
P\u00ebr ta kuptuar k\u00ebt\u00eb dimension, \u00ebsht\u00eb e nevojshme t\u00eb shqyrtohet struktura e aparatit serb t\u00eb siguris\u00eb dhe veprimtaria e tij n\u00eb Kosov\u00eb para, gjat\u00eb dhe pas luft\u00ebs.<\/p>\n
1. Aparati serb i inteligjenc\u00ebs dhe siguris\u00eb<\/p>\n
Gjat\u00eb viteve t\u00eb konfliktit, n\u00eb Kosov\u00eb vepronin struktura t\u00eb ndryshme t\u00eb siguris\u00eb s\u00eb Republik\u00ebs Federale t\u00eb Jugosllavis\u00eb dhe Serbis\u00eb.<\/p>\n
Nd\u00ebr institucionet kryesore ishin:<\/p>\n
Sh\u00ebrbimi i Sigurimit Shtet\u00ebror t\u00eb Serbis\u00eb, i njohur si SDB\/RDB, n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb Ministris\u00eb s\u00eb Pun\u00ebve t\u00eb Brendshme.<\/p>\n
Sh\u00ebrbimi i kund\u00ebrzbulimit ushtarak t\u00eb Ushtris\u00eb Jugosllave.
\nStrukturat informative ushtarake.
\nNj\u00ebsit\u00eb e policis\u00eb dhe mekanizmat e tjer\u00eb t\u00eb siguris\u00eb q\u00eb kishin funksionuar n\u00eb Kosov\u00eb.
\nRaporti i Human Rights Watch, Under Orders: War Crimes in Kosovo, i publikuar m\u00eb 26 tetor 2001, p\u00ebrshkruan struktur\u00ebn e aparatit serb t\u00eb siguris\u00eb, organizimin e Ministris\u00eb s\u00eb Pun\u00ebve t\u00eb Brendshme dhe rrjetin e Sh\u00ebrbimit t\u00eb Sigurimit Shtet\u00ebror n\u00eb Kosov\u00eb.\u2079<\/p>\n
Dokumentacioni p\u00ebrmend qendrat rajonale t\u00eb sh\u00ebrbimit n\u00eb Prishtin\u00eb, Prizren dhe Gjilan, si dhe rrjetin e operativ\u00ebve dhe informator\u00ebve q\u00eb ishte nd\u00ebrtuar gjat\u00eb periudh\u00ebs para dhe gjat\u00eb luft\u00ebs.<\/p>\n
Kjo \u00ebsht\u00eb me r\u00ebnd\u00ebsi p\u00ebr t\u00eb kuptuar se aparati i siguris\u00eb serbe nuk funksiononte vet\u00ebm p\u00ebrmes nj\u00ebsive t\u00eb uniformuara, por edhe p\u00ebrmes strukturave informative dhe kontakteve lokale.<\/p>\n
2. Strukturat e mbetura n\u00eb prapavij\u00eb \u2013 fenomeni i njohur si \u201espava\u010di\u201c<\/p>\n
N\u00eb terminologjin\u00eb e sh\u00ebrbimeve t\u00eb inteligjenc\u00ebs, termi serb \u201espava\u010di\u201c p\u00ebrdoret p\u00ebr agjent\u00eb ose elemente t\u00eb fshehta q\u00eb q\u00ebndrojn\u00eb n\u00eb gjendje pasive p\u00ebr periudha t\u00eb caktuara, nd\u00ebrsa shprehja \u201espava\u0107a pozadina\u201c p\u00ebrdoret p\u00ebr rrjete mb\u00ebshtet\u00ebse t\u00eb fshehta.<\/p>\n
N\u00eb kontekstin e Kosov\u00ebs s\u00eb pasluft\u00ebs, ky fenomen duhet t\u00eb shqyrtohet n\u00eb raport me strukturat informative serbe, rrjetet lokale dhe personat q\u00eb vazhduan t\u00eb shfaqeshin n\u00eb dokumentacionin nd\u00ebrkomb\u00ebtar edhe pas t\u00ebrheqjes s\u00eb forcave t\u00eb rregullta.<\/p>\n
Nj\u00eb d\u00ebshmi konkrete p\u00ebr k\u00ebt\u00eb \u00e7\u00ebshtje gjendet n\u00eb raportin e International Crisis Group, Violence in Kosovo: Who’s Killing Whom?, t\u00eb 2 n\u00ebntorit 1999.\u00b9\u2070<\/p>\n
Sipas k\u00ebtij raporti, pak m\u00eb shum\u00eb se nj\u00eb muaj pas t\u00ebrheqjes s\u00eb forcave serbe, KFOR-i kishte d\u00ebbuar gjasht\u00eb shtetas serb\u00eb t\u00eb identifikuar si pjes\u00ebtar\u00eb t\u00eb sh\u00ebrbimeve informative t\u00eb Beogradit, t\u00eb cil\u00ebt posedonin pajisje sinjalizuese.<\/p>\n
Raporti trajton gjithashtu shqet\u00ebsimet p\u00ebr infiltrimin e elementeve informative serbe n\u00eb veri t\u00eb Kosov\u00ebs, p\u00ebr mbledhjen e informatave mbi pranin\u00eb e NATO-s dhe p\u00ebr veprimtari q\u00eb mund t\u00eb ndikonin n\u00eb destabilizimin e situat\u00ebs s\u00eb siguris\u00eb.<\/p>\n
K\u00ebto t\u00eb dh\u00ebna kan\u00eb r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb, sepse tregojn\u00eb se, edhe pas t\u00ebrheqjes s\u00eb forcave t\u00eb rregullta, aktiviteti i lidhur me sh\u00ebrbimet informative t\u00eb Beogradit vazhdonte t\u00eb ishte shqet\u00ebsim p\u00ebr mekanizmat nd\u00ebrkomb\u00ebtar\u00eb t\u00eb siguris\u00eb.<\/p>\n
3. Mbledhja e informatave dhe ruajtja e ndikimit n\u00eb Kosov\u00eb<\/p>\n
Nj\u00eb prej dimensioneve t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb veprimtaris\u00eb s\u00eb sh\u00ebrbimeve informative ishte ruajtja e njohurive mbi zhvillimet politike, institucionale dhe t\u00eb siguris\u00eb n\u00eb Kosov\u00eb.<\/p>\n
Raportet nd\u00ebrkomb\u00ebtare t\u00eb periudh\u00ebs dokumentojn\u00eb ekzistenc\u00ebn e rrjeteve informative serbe dhe shqet\u00ebsimet p\u00ebr vazhdim\u00ebsin\u00eb e ndikimit t\u00eb tyre.<\/p>\n
N\u00eb k\u00ebt\u00eb kontekst, r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb kan\u00eb:<\/p>\n
Informacionet mbi zhvillimet politike dhe institucionale.
\nV\u00ebzhgimi i ndryshimeve n\u00eb strukturat e siguris\u00eb.
\nP\u00ebrcjellja e zhvillimeve n\u00eb ish-strukturat e U\u00c7K-s\u00eb.
\nInformacionet mbi pranin\u00eb dhe veprimtarin\u00eb e NATO-s.
\nRuajtja e kontakteve dhe e lidhjeve t\u00eb m\u00ebparshme n\u00eb terren.
\nK\u00ebto elemente duhet t\u00eb analizohen n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb p\u00ebrpjekjeve t\u00eb Beogradit p\u00ebr t\u00eb ruajtur ndikimin politik dhe informativ mbi zhvillimet n\u00eb Kosov\u00eb pas vitit 1999.<\/p>\n
4. Rrjetet lokale dhe vazhdim\u00ebsia e strukturave informative<\/p>\n
Raporti i Human Rights Watch d\u00ebshmon se Sh\u00ebrbimi i Sigurimit Shtet\u00ebror serb kishte p\u00ebrdorur nj\u00eb rrjet t\u00eb gjer\u00eb informator\u00ebsh dhe kishte organizuar veprimtarin\u00eb p\u00ebrmes qendrave rajonale.<\/p>\n
Ky dokumentacion \u00ebsht\u00eb me r\u00ebnd\u00ebsi sepse evidenton nj\u00eb sistem informativ q\u00eb nuk varej vet\u00ebm nga prania fizike e personelit zyrtar t\u00eb sh\u00ebrbimit.<\/p>\n
N\u00eb periudh\u00ebn e pasluft\u00ebs, vazhdim\u00ebsia e kontakteve t\u00eb m\u00ebparshme, lidhjet lokale dhe ndikimi i strukturave t\u00eb siguris\u00eb serbe p\u00ebrb\u00ebnin \u00e7\u00ebshtje me r\u00ebnd\u00ebsi p\u00ebr stabilitetin e Kosov\u00ebs.<\/p>\n
V\u00ebmendje t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb meriton edhe veriu i Kosov\u00ebs, ve\u00e7an\u00ebrisht Mitrovica dhe komunat p\u00ebrreth, ku zhvillimet e siguris\u00eb dhe politike pas vitit 1999 u karakterizuan nga tensione t\u00eb vazhdueshme dhe ndikim i konsideruesh\u00ebm i Beogradit.<\/p>\n
5. Infiltrimi dhe ndikimi n\u00eb situat\u00ebn e siguris\u00eb<\/p>\n
Raporti i International Crisis Group i n\u00ebntorit 1999 dokumenton shqet\u00ebsimet e mekanizmave nd\u00ebrkomb\u00ebtar\u00eb p\u00ebr infiltrimin e elementeve t\u00eb lidhura me sh\u00ebrbimet serbe dhe p\u00ebr aktivitetet q\u00eb mund t\u00eb ndikonin n\u00eb sigurin\u00eb e Kosov\u00ebs.<\/p>\n
K\u00ebto zhvillime duhet t\u00eb analizohen n\u00eb kontekstin e situat\u00ebs s\u00eb p\u00ebrgjithshme pas p\u00ebrfundimit t\u00eb luft\u00ebs.<\/p>\n
N\u00eb nj\u00eb periudh\u00eb kur institucionet vendore ende nuk kishin kapacitete t\u00eb konsoliduara dhe kur KFOR-i e UNMIK-u mbanin p\u00ebrgjegj\u00ebsin\u00eb kryesore p\u00ebr sigurin\u00eb dhe administrimin, veprimtaria e rrjeteve t\u00eb fshehta informative p\u00ebrb\u00ebnte nj\u00eb sfid\u00eb serioze institucionale.<\/p>\n
Kjo \u00e7\u00ebshtje merr r\u00ebnd\u00ebsi edhe n\u00eb raport me ruajtjen e ndikimit t\u00eb Serbis\u00eb n\u00eb zhvillimet politike dhe t\u00eb siguris\u00eb, ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb zonat ku vazhdonin t\u00eb ekzistonin struktura paralele dhe lidhje t\u00eb drejtp\u00ebrdrejta me institucionet e Beogradit.<\/p>\n
6. Hapja e arkivave dhe zbardhja e veprimtaris\u00eb s\u00eb sh\u00ebrbimeve serbe<\/p>\n
Nj\u00eb prej \u00e7\u00ebshtjeve m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme p\u00ebr zbardhjen e s\u00eb kaluar\u00ebs \u00ebsht\u00eb qasja n\u00eb arkivat e sh\u00ebrbimeve sekrete serbe.<\/p>\n
Dokumentacioni i sh\u00ebrbimeve informative dhe i kund\u00ebrzbulimit ushtarak mund t\u00eb ket\u00eb r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb p\u00ebr t\u00eb kuptuar organizimin, veprimtarin\u00eb dhe vazhdim\u00ebsin\u00eb e strukturave t\u00eb siguris\u00eb n\u00eb Kosov\u00eb.<\/p>\n
P\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye, hapja e arkivave p\u00ebrkat\u00ebse dhe bashk\u00ebpunimi nd\u00ebrkomb\u00ebtar n\u00eb sigurimin e dokumentacionit historik duhet t\u00eb jen\u00eb pjes\u00eb e p\u00ebrpjekjeve p\u00ebr zbardhjen e s\u00eb kaluar\u00ebs.<\/p>\n
Kjo nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm \u00e7\u00ebshtje e interesit historik t\u00eb Kosov\u00ebs. \u00cbsht\u00eb \u00e7\u00ebshtje e drejt\u00ebsis\u00eb, transparenc\u00ebs dhe p\u00ebrgjegj\u00ebsis\u00eb nd\u00ebrkomb\u00ebtare.<\/p>\n
T\u00ebrheqja e forcave t\u00eb rregullta serbe nga Kosova n\u00eb qershor 1999 nuk duhet t\u00eb ngat\u00ebrrohet me p\u00ebrfundimin e \u00e7do forme t\u00eb veprimtaris\u00eb informative dhe t\u00eb ndikimit t\u00eb strukturave t\u00eb siguris\u00eb s\u00eb Beogradit. Dokumentacioni nd\u00ebrkomb\u00ebtar d\u00ebshmon se kjo veprimtari mbeti nj\u00eb shqet\u00ebsim konkret edhe pas vendosjes s\u00eb pranis\u00eb nd\u00ebrkomb\u00ebtare.<\/p>\n
V. DHUNA, PASIGURIA DHE P\u00cbRGJEGJ\u00cbSIA PAS P\u00cbRFUNDIMIT T\u00cb LUFT\u00cbS<\/p>\n
P\u00ebrfundimi i luft\u00ebs n\u00eb qershor 1999 nuk sh\u00ebnoi p\u00ebrfundimin e dhun\u00ebs n\u00eb Kosov\u00eb.<\/p>\n
P\u00ebrkundrazi, periudha e menj\u00ebhershme e pasluft\u00ebs u karakterizua nga nj\u00eb situat\u00eb e r\u00ebnd\u00eb sigurie, me vrasje, rr\u00ebmbime, zhvendosje t\u00eb popullsis\u00eb, sulme ndaj pronave dhe tensione t\u00eb vazhdueshme politike e nd\u00ebretnike.<\/p>\n
Kjo periudh\u00eb k\u00ebrkon nj\u00eb analiz\u00eb t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb, sepse p\u00ebrgjegj\u00ebsia p\u00ebr sigurin\u00eb dhe rendin publik ishte n\u00eb duart e mekanizmave nd\u00ebrkomb\u00ebtar\u00eb.<\/p>\n
1. Dhuna pas vendosjes s\u00eb KFOR-it<\/p>\n
Raporti i Human Rights Watch, Under Orders: War Crimes in Kosovo, dokumenton nj\u00eb num\u00ebr t\u00eb madh abuzimesh dhe krimesh t\u00eb kryera pas 12 qershorit 1999.<\/p>\n
Raporti trajton vrasjet, rr\u00ebmbimet, torturat, d\u00ebbimet dhe dhun\u00ebn ndaj komuniteteve joshqiptare, por dokumenton gjithashtu dhun\u00ebn ndaj shqiptar\u00ebve t\u00eb akuzuar p\u00ebr bashk\u00ebpunim me autoritetet serbe dhe sulmet me karakter politik.\u00b9\u00b9<\/p>\n
K\u00ebto t\u00eb dh\u00ebna tregojn\u00eb kompleksitetin e situat\u00ebs s\u00eb siguris\u00eb pas luft\u00ebs.<\/p>\n
Megjithat\u00eb, analiza e k\u00ebsaj periudhe nuk duhet t\u00eb kufizohet vet\u00ebm n\u00eb nj\u00eb dimension t\u00eb dhun\u00ebs. Ajo duhet t\u00eb p\u00ebrfshij\u00eb edhe vrasjet e ish-pjes\u00ebtar\u00ebve t\u00eb U\u00c7K-s\u00eb, p\u00ebrfaq\u00ebsuesve politik\u00eb dhe personave t\u00eb tjer\u00eb, t\u00eb cilat n\u00eb raste t\u00eb caktuara kishin karakter t\u00eb dyshuar politik.<\/p>\n
2. P\u00ebrgjegj\u00ebsia e UNMIK-ut dhe KFOR-it<\/p>\n
Rezoluta 1244 i dha pranis\u00eb nd\u00ebrkomb\u00ebtare p\u00ebrgjegj\u00ebsi t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme p\u00ebr sigurin\u00eb dhe administrimin e Kosov\u00ebs.<\/p>\n
N\u00eb k\u00ebt\u00eb kuad\u00ebr, KFOR-i kishte detyrimin p\u00ebr krijimin e nj\u00eb mjedisi t\u00eb sigurt, nd\u00ebrsa UNMIK-u duhej t\u00eb nd\u00ebrtonte mekanizmat e rendit publik, policis\u00eb dhe drejt\u00ebsis\u00eb.<\/p>\n
Megjithat\u00eb, raportet e organizatave nd\u00ebrkomb\u00ebtare kan\u00eb evidentuar v\u00ebshtir\u00ebsi t\u00eb m\u00ebdha n\u00eb garantimin e siguris\u00eb, munges\u00eb t\u00eb kapaciteteve policore dhe vonesa n\u00eb nd\u00ebrtimin e nj\u00eb sistemi funksional t\u00eb drejt\u00ebsis\u00eb.<\/p>\n
Human Rights Watch ka vler\u00ebsuar se reagimi i ngadalsh\u00ebm i bashk\u00ebsis\u00eb nd\u00ebrkomb\u00ebtare ndaj dhun\u00ebs s\u00eb pasluft\u00ebs kontribuoi n\u00eb krijimin e nj\u00eb klime pand\u00ebshkueshm\u00ebrie.\u00b9\u00b2<\/p>\n
Kjo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb \u00e7\u00ebshtje q\u00eb meriton shqyrtim t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb, sepse p\u00ebrgjegj\u00ebsia nd\u00ebrkomb\u00ebtare p\u00ebr sigurin\u00eb nuk ishte thjesht politike apo simbolike, por lidhej drejtp\u00ebrdrejt me mandatin e institucioneve t\u00eb vendosura n\u00eb Kosov\u00eb.<\/p>\n
3. Mungesa e drejt\u00ebsis\u00eb dhe problemet e hetimeve<\/p>\n
Nj\u00eb prej problemeve m\u00eb serioze t\u00eb periudh\u00ebs s\u00eb pasluft\u00ebs ishte v\u00ebshtir\u00ebsia p\u00ebr t\u00eb identifikuar dhe ndjekur penalisht autor\u00ebt e krimeve.<\/p>\n
N\u00eb shum\u00eb raste, hetimet nuk arrit\u00ebn t\u00eb prodhonin rezultate konkrete, nd\u00ebrsa familjet e viktimave mbet\u00ebn pa p\u00ebrgjigje.<\/p>\n
Mungesa e nj\u00eb sistemi t\u00eb konsoliduar t\u00eb drejt\u00ebsis\u00eb, v\u00ebshtir\u00ebsit\u00eb n\u00eb mbledhjen e provave, frik\u00ebsimi i d\u00ebshmitar\u00ebve dhe mungesa e kapaciteteve institucionale ndikuan n\u00eb vazhdimin e pand\u00ebshkueshm\u00ebris\u00eb.<\/p>\n
Kjo gjendje preku t\u00eb gjitha komunitetet, por kishte pasoja t\u00eb ve\u00e7anta edhe p\u00ebr shqiptar\u00ebt q\u00eb u b\u00ebn\u00eb viktima t\u00eb vrasjeve politike dhe t\u00eb dhun\u00ebs s\u00eb pasluft\u00ebs.<\/p>\n
4. P\u00ebrgjegj\u00ebsia historike dhe institucionale<\/p>\n
Vler\u00ebsimi i periudh\u00ebs s\u00eb pasluft\u00ebs k\u00ebrkon t\u00eb mos ndahet p\u00ebrgjegj\u00ebsia p\u00ebr sigurin\u00eb nga p\u00ebrgjegj\u00ebsia p\u00ebr drejt\u00ebsin\u00eb.<\/p>\n
Institucionet nd\u00ebrkomb\u00ebtare nuk kishin vet\u00ebm detyrimin t\u00eb parandalonin dhun\u00ebn, por edhe t\u00eb krijonin mekanizma q\u00eb mund\u00ebsonin hetimin efektiv dhe nd\u00ebshkimin e autor\u00ebve.<\/p>\n
P\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye, analiza e k\u00ebsaj periudhe duhet t\u00eb p\u00ebrfshij\u00eb edhe pyetjen se sa efektive ishin mekanizmat nd\u00ebrkomb\u00ebtar\u00eb n\u00eb hetimin e vrasjeve politike, rr\u00ebmbimeve dhe krimeve t\u00eb tjera t\u00eb r\u00ebnda.<\/p>\n
Paqja nuk mund t\u00eb matet vet\u00ebm me munges\u00ebn e luftimeve. Ajo duhet t\u00eb matet edhe me sigurin\u00eb e qytetar\u00ebve, funksionimin e drejt\u00ebsis\u00eb dhe aft\u00ebsin\u00eb e institucioneve p\u00ebr t\u00eb mbrojtur jet\u00ebn dhe dinjitetin njer\u00ebzor.<\/p>\n
VI. VRASJET POLITIKE DHE VRASJET NDAJ ISH-PJES\u00cbTAR\u00cbVE T\u00cb U\u00c7K-S\u00cb PAS P\u00cbRFUNDIMIT T\u00cb LUFT\u00cbS<\/p>\n
Nj\u00eb prej kapitujve m\u00eb t\u00eb ndjesh\u00ebm dhe ende t\u00eb pazbardhur t\u00eb historis\u00eb s\u00eb Kosov\u00ebs s\u00eb pasluft\u00ebs \u00ebsht\u00eb vala e vrasjeve politike, atentateve, rr\u00ebmbimeve dhe vrasjeve ndaj ish-komandant\u00ebve, ushtar\u00ebve dhe pjes\u00ebtar\u00ebve t\u00eb Ushtris\u00eb \u00c7lirimtare t\u00eb Kosov\u00ebs.<\/p>\n
Pas p\u00ebrfundimit t\u00eb luft\u00ebs n\u00eb qershor t\u00eb vitit 1999, Kosova hyri n\u00eb nj\u00eb periudh\u00eb t\u00eb nd\u00ebrlikuar t\u00eb transformimit politik dhe institucional. P\u00ebrderisa institucionet vendore ishin ende n\u00eb procesin e konsolidimit, p\u00ebrgjegj\u00ebsia kryesore p\u00ebr sigurin\u00eb dhe rendin publik i takonte pranis\u00eb nd\u00ebrkomb\u00ebtare, n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb mandatit t\u00eb p\u00ebrcaktuar me Rezolut\u00ebn 1244 t\u00eb K\u00ebshillit t\u00eb Sigurimit t\u00eb OKB-s\u00eb.<\/p>\n
Megjithat\u00eb, periudha e pasluft\u00ebs u karakterizua nga nj\u00eb num\u00ebr i konsideruesh\u00ebm vrasjesh, atentatesh dhe aktesh dhune, t\u00eb cilat prek\u00ebn personalitete politike, p\u00ebrfaq\u00ebsues institucional\u00eb, ish-komandant\u00eb, ish-pjes\u00ebtar\u00eb t\u00eb U\u00c7K-s\u00eb dhe individ\u00eb t\u00eb tjer\u00eb t\u00eb p\u00ebrfshir\u00eb n\u00eb jet\u00ebn publike.<\/p>\n
1. P\u00ebrmasat e dhun\u00ebs politike dhe vrasjet e ish-pjes\u00ebtar\u00ebve t\u00eb U\u00c7K-s\u00eb<\/p>\n
Raporti i Human Rights Watch, Under Orders: War Crimes in Kosovo (2001), dokumenton se periudha pas p\u00ebrfundimit t\u00eb luft\u00ebs u karakterizua nga vrasje t\u00eb figurave politike, atentate ndaj ish-pjes\u00ebtar\u00ebve t\u00eb U\u00c7K-s\u00eb dhe sulme ndaj personave t\u00eb p\u00ebrfshir\u00eb n\u00eb jet\u00ebn politike t\u00eb Kosov\u00ebs.<\/p>\n
Nj\u00eb e dh\u00ebn\u00eb konkrete e k\u00ebtij raporti, e mb\u00ebshtetur n\u00eb nj\u00eb raportim t\u00eb gazet\u00ebs The New York Times, evidenton se 23 pjes\u00ebtar\u00eb t\u00eb U\u00c7K-s\u00eb u vran\u00eb nd\u00ebrmjet qershorit 1999 dhe majit 2000. Kjo shif\u00ebr paraqet nj\u00eb tregues t\u00eb dokumentuar t\u00eb p\u00ebrmasave t\u00eb dhun\u00ebs ndaj ish-pjes\u00ebtar\u00ebve t\u00eb organizat\u00ebs gjat\u00eb muajve t\u00eb par\u00eb pas p\u00ebrfundimit t\u00eb luft\u00ebs.\u00b9\u00b3<\/p>\n
Megjithat\u00eb, kjo nuk p\u00ebrfaq\u00ebson numrin e p\u00ebrgjithsh\u00ebm t\u00eb vrasjeve politike dhe as totalin e t\u00eb gjith\u00eb ish-pjes\u00ebtar\u00ebve t\u00eb U\u00c7K-s\u00eb t\u00eb vrar\u00eb gjat\u00eb periudh\u00ebs s\u00eb pasluft\u00ebs.<\/p>\n
Raportet nd\u00ebrkomb\u00ebtare t\u00eb k\u00ebsaj periudhe evidentojn\u00eb gjithashtu vazhdim\u00ebsin\u00eb e sulmeve ndaj p\u00ebrfaq\u00ebsuesve t\u00eb partive politike, ish-strukturave t\u00eb luft\u00ebs dhe personave me ndikim n\u00eb jet\u00ebn publike.<\/p>\n
P\u00ebrmasat e k\u00ebtij fenomeni k\u00ebrkojn\u00eb nj\u00eb shqyrtim t\u00eb plot\u00eb historik, institucional dhe juridik, duke p\u00ebrfshir\u00eb t\u00eb gjitha rastet e dokumentuara dhe statusin e hetimeve p\u00ebrkat\u00ebse.<\/p>\n
2. Vrasjet politike dhe klima e pasiguris\u00eb<\/p>\n
Vrasjet e personave t\u00eb p\u00ebrfshir\u00eb n\u00eb jet\u00ebn politike dhe institucionale t\u00eb Kosov\u00ebs krijuan nj\u00eb klim\u00eb pasigurie dhe ndikuan n\u00eb procesin e konsolidimit demokratik.<\/p>\n
Dhuna ndaj p\u00ebrfaq\u00ebsuesve politik\u00eb, aktivist\u00ebve dhe ish-pjes\u00ebtar\u00ebve t\u00eb U\u00c7K-s\u00eb nuk mund t\u00eb shk\u00ebputet nga konteksti i tranzicionit t\u00eb pasluft\u00ebs, kur Kosova po kalonte nga organizimi i koh\u00ebs s\u00eb luft\u00ebs drejt pluralizmit politik dhe nd\u00ebrtimit t\u00eb institucioneve demokratike.<\/p>\n
N\u00eb k\u00ebt\u00eb periudh\u00eb, vrasjet dhe atentatet ndaj personave me ndikim politik dhe institucional krijuan nj\u00eb klim\u00eb frike dhe pasigurie, duke ndikuar n\u00eb besimin e qytetar\u00ebve n\u00eb mekanizmat e rendit dhe t\u00eb drejt\u00ebsis\u00eb.<\/p>\n
\u00c7do vrasje me motive t\u00eb mundshme politike duhej t\u00eb trajtohej me seriozitetin m\u00eb t\u00eb lart\u00eb nga mekanizmat p\u00ebrgjegj\u00ebs t\u00eb siguris\u00eb dhe drejt\u00ebsis\u00eb.<\/p>\n
3. P\u00ebrgjegj\u00ebsia e mekanizmave nd\u00ebrkomb\u00ebtar\u00eb<\/p>\n
N\u00eb periudh\u00ebn e pasluft\u00ebs, KFOR-i dhe UNMIK-u kishin p\u00ebrgjegj\u00ebsi t\u00eb p\u00ebrcaktuara nd\u00ebrkomb\u00ebtarisht p\u00ebr sigurin\u00eb, rendin publik dhe administrimin e Kosov\u00ebs.<\/p>\n
Prandaj, vler\u00ebsimi i k\u00ebsaj periudhe nuk mund t\u00eb kufizohet vet\u00ebm n\u00eb evidentimin e krimeve dhe t\u00eb autor\u00ebve t\u00eb mundsh\u00ebm. Ai duhet t\u00eb p\u00ebrfshij\u00eb edhe efektivitetin e mekanizmave nd\u00ebrkomb\u00ebtar\u00eb n\u00eb parandalimin e dhun\u00ebs, hetimin e vrasjeve dhe identifikimin e p\u00ebrgjegj\u00ebsve.<\/p>\n
Mungesa e rezultateve t\u00eb plota n\u00eb nj\u00eb num\u00ebr rastesh dhe vazhdimi i pand\u00ebshkueshm\u00ebris\u00eb kan\u00eb l\u00ebn\u00eb pasoja t\u00eb thella n\u00eb besimin e familjeve t\u00eb viktimave ndaj institucioneve t\u00eb drejt\u00ebsis\u00eb.<\/p>\n
Kjo ngre nj\u00eb \u00e7\u00ebshtje t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebsis\u00eb institucionale: sa jan\u00eb shfryt\u00ebzuar realisht kompetencat dhe mekanizmat nd\u00ebrkomb\u00ebtar\u00eb p\u00ebr zbardhjen e k\u00ebtyre krimeve?<\/p>\n
4. Dimensioni i siguris\u00eb dhe veprimtaria e strukturave serbe<\/p>\n
N\u00eb vler\u00ebsimin e dhun\u00ebs s\u00eb pasluft\u00ebs duhet t\u00eb merret parasysh edhe konteksti i p\u00ebrgjithsh\u00ebm i siguris\u00eb, p\u00ebrfshir\u00eb dokumentacionin nd\u00ebrkomb\u00ebtar mbi vazhdim\u00ebsin\u00eb e veprimtaris\u00eb informative t\u00eb strukturave serbe pas t\u00ebrheqjes s\u00eb forcave t\u00eb rregullta.<\/p>\n
Raportet nd\u00ebrkomb\u00ebtare t\u00eb periudh\u00ebs kan\u00eb evidentuar shqet\u00ebsime konkrete p\u00ebr pranin\u00eb e elementeve t\u00eb lidhura me sh\u00ebrbimet informative t\u00eb Beogradit, rrjetet e tyre t\u00eb kontakteve dhe p\u00ebrpjekjet p\u00ebr t\u00eb ruajtur ndikimin n\u00eb zhvillimet e Kosov\u00ebs.<\/p>\n
K\u00ebto t\u00eb dh\u00ebna p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb pjes\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb kontekstit historik dhe t\u00eb siguris\u00eb n\u00eb t\u00eb cilin ndodh\u00ebn shum\u00eb prej krimeve t\u00eb pasluft\u00ebs.<\/p>\n
P\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye, dokumentacioni i sh\u00ebrbimeve informative serbe, arkivat e siguris\u00eb dhe bashk\u00ebpunimi nd\u00ebrkomb\u00ebtar p\u00ebr sigurimin e provave historike duhet t\u00eb ken\u00eb r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb n\u00eb p\u00ebrpjekjet p\u00ebr zbardhjen e rasteve t\u00eb pazgjidhura.<\/p>\n
5. E drejta e familjeve p\u00ebr t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn dhe drejt\u00ebsin\u00eb<\/p>\n
Pas m\u00eb shum\u00eb se dy dekadash, familjet e shum\u00eb viktimave vazhdojn\u00eb t\u00eb k\u00ebrkojn\u00eb p\u00ebrgjigje p\u00ebr rrethanat e vrasjeve, autor\u00ebt dhe motivet e krimeve.<\/p>\n
E drejta p\u00ebr t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn \u00ebsht\u00eb pjes\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme e drejt\u00ebsis\u00eb tranzicionale dhe e detyrimit t\u00eb institucioneve p\u00ebr t\u00eb hetuar shkeljet e r\u00ebnda t\u00eb t\u00eb drejtave t\u00eb njeriut.<\/p>\n
Zbardhja e k\u00ebtyre rasteve nuk duhet t\u00eb varet nga p\u00ebrkat\u00ebsia politike, komb\u00ebtare apo institucionale e viktimave.<\/p>\n
\u00c7do rast i pazbardhur meriton hetim profesional, nd\u00ebrsa \u00e7do familje ka t\u00eb drejt\u00eb t\u00eb k\u00ebrkoj\u00eb drejt\u00ebsi dhe p\u00ebrgjegj\u00ebsi institucionale.<\/p>\n
Historia e Kosov\u00ebs s\u00eb pasluft\u00ebs nuk mund t\u00eb konsiderohet e dokumentuar plot\u00ebsisht p\u00ebrderisa nj\u00eb num\u00ebr i konsideruesh\u00ebm i vrasjeve politike dhe i vrasjeve ndaj ish-pjes\u00ebtar\u00ebve t\u00eb U\u00c7K-s\u00eb vazhdon t\u00eb mbetet pa p\u00ebrgjigje p\u00ebrfundimtare.<\/p>\n
Drejt\u00ebsia p\u00ebr viktimat e luft\u00ebs nuk mund t\u00eb ndahet nga drejt\u00ebsia p\u00ebr viktimat e pasluft\u00ebs. T\u00eb dyja jan\u00eb pjes\u00eb e s\u00eb nj\u00ebjt\u00ebs p\u00ebrgjegj\u00ebsi historike, juridike dhe morale.<\/p>\n
P\u00cbRFUNDIME<\/p>\n
Deklarata e ambasadorit t\u00eb Bashkimit Evropian n\u00eb Kosov\u00eb, Dirk Schuebel, p\u00ebr respektimin e mandatit aktual t\u00eb Dhomave t\u00eb Specializuara, duhet t\u00eb shqyrtohet n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnieve nd\u00ebrmjet detyrimeve nd\u00ebrkomb\u00ebtare, sovranitetit kushtetues dhe parimeve t\u00eb drejt\u00ebsis\u00eb.<\/p>\n
Kosova ka detyrimin t\u00eb respektoj\u00eb zotimet nd\u00ebrkomb\u00ebtare dhe t\u00eb garantoj\u00eb pavar\u00ebsin\u00eb e gjyq\u00ebsorit. Por ky detyrim nuk mund t\u00eb interpretohet si kufizim i s\u00eb drejt\u00ebs s\u00eb institucioneve demokratike p\u00ebr t\u00eb zhvilluar debat kushtetues dhe ligjor brenda kompetencave t\u00eb tyre.<\/p>\n
Nj\u00ebkoh\u00ebsisht, asnj\u00eb kritik\u00eb ndaj Dhomave t\u00eb Specializuara nuk duhet t\u00eb shnd\u00ebrrohet n\u00eb mohim t\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebsis\u00eb penale individuale. P\u00ebrgjegj\u00ebsia duhet t\u00eb p\u00ebrcaktohet mbi baz\u00ebn e provave, standardeve t\u00eb gjykimit t\u00eb drejt\u00eb dhe ligjit t\u00eb zbatuesh\u00ebm.<\/p>\n
Megjithat\u00eb, drejt\u00ebsia p\u00ebr Kosov\u00ebn nuk mund t\u00eb kuptohet vet\u00ebm p\u00ebrmes nj\u00eb procesi gjyq\u00ebsor apo vet\u00ebm p\u00ebrmes nj\u00eb kategorie krimesh.<\/p>\n
Ajo duhet t\u00eb p\u00ebrfshij\u00eb t\u00eb gjith\u00eb historin\u00eb e konfliktit dhe pasojat e tij: krimet e forcave serbe ndaj popullsis\u00eb shqiptare, p\u00ebrgjegj\u00ebsin\u00eb individuale p\u00ebr krimet e pjes\u00ebtar\u00ebve t\u00eb U\u00c7K-s\u00eb, dhun\u00ebn e pasluft\u00ebs, vrasjet politike dhe rastet e pazbardhura.<\/p>\n
Vendimet e Tribunalit t\u00eb Hag\u00ebs ndaj zyrtar\u00ebve t\u00eb lart\u00eb serb\u00eb p\u00ebr krimet n\u00eb Kosov\u00eb d\u00ebshmojn\u00eb se p\u00ebrgjegj\u00ebsia penale duhet t\u00eb shtrihet edhe n\u00eb nivelet m\u00eb t\u00eb larta t\u00eb strukturave shtet\u00ebrore kur provat e mb\u00ebshtesin nj\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebsi t\u00eb till\u00eb.<\/p>\n
Po k\u00ebshtu, dokumentacioni nd\u00ebrkomb\u00ebtar p\u00ebr veprimtarin\u00eb e strukturave informative serbe pas vitit 1999 dhe raportimet p\u00ebr vrasjet politike t\u00eb pasluft\u00ebs tregojn\u00eb r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e nj\u00eb qasjeje m\u00eb t\u00eb gjer\u00eb n\u00eb zbardhjen e s\u00eb kaluar\u00ebs.<\/p>\n
N\u00eb k\u00ebt\u00eb drejtim, hapja e arkivave t\u00eb sh\u00ebrbimeve sekrete serbe, hetimi i rasteve t\u00eb pazbardhura dhe bashk\u00ebpunimi nd\u00ebrkomb\u00ebtar p\u00ebr dokumentimin e krimeve duhet t\u00eb jen\u00eb pjes\u00eb e agjend\u00ebs s\u00eb drejt\u00ebsis\u00eb dhe t\u00eb pajtimit t\u00eb q\u00ebndruesh\u00ebm.<\/p>\n
Bashkimi Evropian dhe partner\u00ebt nd\u00ebrkomb\u00ebtar\u00eb kan\u00eb nj\u00eb rol t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb k\u00ebt\u00eb proces. Por besueshm\u00ebria e tyre nuk mund t\u00eb nd\u00ebrtohet vet\u00ebm mbi k\u00ebrkes\u00ebn q\u00eb Kosova t\u00eb respektoj\u00eb detyrimet e veta. Ajo duhet t\u00eb mb\u00ebshtetet edhe n\u00eb zbatimin e standardeve t\u00eb nj\u00ebjta t\u00eb drejt\u00ebsis\u00eb, n\u00eb trajtimin e barabart\u00eb t\u00eb viktimave dhe n\u00eb mb\u00ebshtetjen e p\u00ebrpjekjeve p\u00ebr zbardhjen e t\u00eb gjitha krimeve.<\/p>\n
Kosova nuk k\u00ebrkon privilegj dhe as imunitet p\u00ebr ask\u00ebnd. Nuk k\u00ebrkon q\u00eb krimet e pjes\u00ebtar\u00ebve t\u00eb U\u00c7K-s\u00eb t\u00eb mos hetohen. K\u00ebrkon q\u00eb asnj\u00eb krim t\u00eb mos mbetet jasht\u00eb v\u00ebmendjes s\u00eb drejt\u00ebsis\u00eb dhe asnj\u00eb viktim\u00eb t\u00eb mos trajtohet si m\u00eb pak e r\u00ebnd\u00ebsishme p\u00ebr shkak t\u00eb p\u00ebrkat\u00ebsis\u00eb s\u00eb saj komb\u00ebtare apo politike.<\/p>\n
Ky \u00ebsht\u00eb dallimi nd\u00ebrmjet drejt\u00ebsis\u00eb s\u00eb v\u00ebrtet\u00eb dhe drejt\u00ebsis\u00eb s\u00eb perceptuar si selektive.<\/p>\n
NE JEMI P\u00cbR DREJT\u00cbSI, POR JO P\u00cbR DREJT\u00cbSI SELEKTIVE<\/p>\n
Ne jemi p\u00ebr hetimin dhe nd\u00ebshkimin e \u00e7do krimi, pavar\u00ebsisht se kush e ka kryer at\u00eb. Jemi p\u00ebr p\u00ebrgjegj\u00ebsi individuale, jo p\u00ebr faj\u00ebsi kolektive. Jemi p\u00ebr pavar\u00ebsin\u00eb e gjyq\u00ebsorit, por edhe p\u00ebr transparenc\u00ebn, llogaridh\u00ebnien dhe zbatimin e barabart\u00eb t\u00eb standardeve nd\u00ebrkomb\u00ebtare.<\/p>\n
Nuk mund t\u00eb k\u00ebrkohet drejt\u00ebsi vet\u00ebm p\u00ebr viktimat e nj\u00ebr\u00ebs pal\u00eb, nd\u00ebrsa krimet ndaj viktimave t\u00eb tjera t\u00eb mbeten pa p\u00ebrgjigje.<\/p>\n
Nuk mund t\u00eb k\u00ebrkohet respektim i pakusht\u00ebzuar i institucioneve nd\u00ebrkomb\u00ebtare, pa k\u00ebrkuar nj\u00ebkoh\u00ebsisht q\u00eb ato t\u00eb japin llogari p\u00ebr rezultatet, kufijt\u00eb dhe p\u00ebrgjegj\u00ebsit\u00eb e tyre.<\/p>\n
Nuk mund t\u00eb nd\u00ebrtohet paqe e q\u00ebndrueshme mbi harres\u00ebn, mbi trajtimin e pabarabart\u00eb t\u00eb viktimave apo mbi munges\u00ebn e p\u00ebrgjegj\u00ebsis\u00eb p\u00ebr krimet e pazbardhura.<\/p>\n
Drejt\u00ebsia nuk \u00ebsht\u00eb instrument i politik\u00ebs, as mjet i presionit diplomatik. Ajo \u00ebsht\u00eb parim universal, i cili duhet t\u00eb zbatohet pa dallime dhe pa standarde t\u00eb dyfishta.<\/p>\n
Kosova ka t\u00eb drejt\u00eb t\u00eb k\u00ebrkoj\u00eb drejt\u00ebsi t\u00eb plot\u00eb, t\u00eb paanshme dhe universale. Kjo nuk \u00ebsht\u00eb k\u00ebrkes\u00eb kund\u00ebr Bashkimit Evropian apo partner\u00ebve nd\u00ebrkomb\u00ebtar\u00eb. \u00cbsht\u00eb k\u00ebrkes\u00eb p\u00ebr respektimin e atyre vlerave juridike dhe demokratike mbi t\u00eb cilat ata vet\u00eb e nd\u00ebrtojn\u00eb legjitimitetin e tyre.<\/p>\n
FUSNOTAT<\/p>\n
1. European External Action Service (EEAS), Press Remarks by the EU Ambassador in Kosovo, Dirk Schuebel, at a Joint Press Conference on the European Commission\u2019s 2026 Kosovo Report, 4 November 2026.<\/p>\n
2. Konventa e Vjen\u00ebs p\u00ebr Marr\u00ebdh\u00ebniet Diplomatike, 18 prill 1961, neni 41.<\/p>\n
3. Republika e Kosov\u00ebs, Kushtetuta e Republik\u00ebs s\u00eb Kosov\u00ebs, 2008, Amendamenti nr. 24 dhe neni 162; Ligji nr. 05\/L-053 p\u00ebr Dhomat e Specializuara dhe Zyr\u00ebn e Prokurorit t\u00eb Specializuar, 2015; Asambleja Parlamentare e K\u00ebshillit t\u00eb Evrop\u00ebs, Doc. 12462, 7 janar 2011.<\/p>\n
4. K\u00ebshilli i Evrop\u00ebs, Konventa Evropiane p\u00ebr t\u00eb Drejtat e Njeriut, Rom\u00eb, 4 n\u00ebntor 1950, nenet 6 dhe 14.<\/p>\n
5. International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia (ICTY), Prosecutor v. Nikola \u0160ainovi\u0107 et al., Case No. IT-05-87-A, Appeals Judgment, 23 January 2014.<\/p>\n
6. NATO dhe Republika Federale e Jugosllavis\u00eb, Military Technical Agreement, Kumanov\u00eb, 9 qershor 1999.<\/p>\n
7. United Nations Security Council, Report of the Secretary-General on the United Nations Interim Administration Mission in Kosovo, S\/1999\/779, 12 July 1999.<\/p>\n
8. United Nations Security Council, Resolution 1244 (1999), S\/RES\/1244, 10 June 1999.<\/p>\n
9. Human Rights Watch, Under Orders: War Crimes in Kosovo, 26 October 2001, Chapter III, \u201cForces of the Conflict\u201d.<\/p>\n
10. International Crisis Group, Violence in Kosovo: Who’s Killing Whom?, Balkans Report No. 78, 2 November 1999, p. 8.<\/p>\n
11. Human Rights Watch, Under Orders: War Crimes in Kosovo, 26 October 2001, Chapter XVII, \u201cAbuses After June 12, 1999\u201d.<\/p>\n
12. Human Rights Watch, Under Orders: War Crimes in Kosovo, 26 October 2001, pjesa q\u00eb trajton reagimin e bashk\u00ebsis\u00eb nd\u00ebrkomb\u00ebtare ndaj dhun\u00ebs s\u00eb pasluft\u00ebs.<\/p>\n
13. Human Rights Watch, Under Orders: War Crimes in Kosovo, 26 October 2001, Chapter XVII, pp. 468\u2013469. Raporti, duke iu referuar raportimit t\u00eb gazet\u00ebs The New York Times, evidenton se 23 pjes\u00ebtar\u00eb t\u00eb U\u00c7K-s\u00eb u vran\u00eb nd\u00ebrmjet qershorit 1999 dhe majit 2000.<\/p>\n
II. BIBLIOGRAFIA<\/p>\n
A. Dokumente juridike dhe nd\u00ebrkomb\u00ebtare<\/p>\n
1. Republika e Kosov\u00ebs, Kushtetuta e Republik\u00ebs s\u00eb Kosov\u00ebs, 2008, me amendamentet p\u00ebrkat\u00ebse.<\/p>\n
2. Konventa e Vjen\u00ebs p\u00ebr Marr\u00ebdh\u00ebniet Diplomatike, 18 prill 1961.<\/p>\n
3. Konventa Evropiane p\u00ebr t\u00eb Drejtat e Njeriut, 4 n\u00ebntor 1950.<\/p>\n
4. Konventa p\u00ebr Parandalimin dhe D\u00ebnimin e Krimit t\u00eb Gjenocidit, 9 dhjetor 1948.<\/p>\n
5. United Nations Security Council, Resolution 1244 (1999), S\/RES\/1244, 10 June 1999.<\/p>\n
6. NATO dhe Republika Federale e Jugosllavis\u00eb, Military Technical Agreement, Kumanov\u00eb, 9 qershor 1999.<\/p>\n
7. Republika e Kosov\u00ebs, Ligji nr. 05\/L-053 p\u00ebr Dhomat e Specializuara dhe Zyr\u00ebn e Prokurorit t\u00eb Specializuar, 2015.<\/p>\n
8. Parliamentary Assembly of the Council of Europe, Inhuman Treatment of People and Illicit Trafficking in Human Organs in Kosovo, Doc. 12462, 7 January 2011.<\/p>\n
B. Vendime gjyq\u00ebsore<\/p>\n
1. International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia (ICTY), Prosecutor v. Nikola \u0160ainovi\u0107 et al., Case No. IT-05-87-A, Appeals Judgment, 23 January 2014.<\/p>\n
2. Kosovo Specialist Chambers, Specialist Prosecutor v. Hashim Tha\u00e7i et al., Case No. KSC-BC-2020-06, Trial Judgment, 16 September 2026.<\/p>\n
C. Raporte dhe studime nd\u00ebrkomb\u00ebtare<\/p>\n
1. Human Rights Watch, Under Orders: War Crimes in Kosovo, 26 October 2001.<\/p>\n
2. International Crisis Group, Violence in Kosovo: Who’s Killing Whom?, Balkans Report No. 78, 2 November 1999.<\/p>\n
3. International Crisis Group, What Happened to the KLA?, Balkans Report No. 88, 3 March 2000.<\/p>\n
4. OSCE\/ODIHR, Kosovo\/Kosova: As Seen, As Told, 1999.<\/p>\n
5. United Nations Secretary-General, Report on the United Nations Interim Administration Mission in Kosovo, S\/1999\/779, 12 July 1999.<\/p>\n
6. European External Action Service (EEAS), Press Remarks by EU Ambassador Dirk Schuebel on the European Commission\u2019s 2026 Kosovo Report, 4 November 2026.<\/p>\n
Prishtin\u00eb,05.11.2026<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Nga mandati i Gjykat\u00ebs Speciale te domosdoshm\u00ebria e drejt\u00ebsis\u00eb universale, t\u00eb paanshme dhe jo selektive….<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":62567,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"class_list":["post-62574","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-op-ed"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/62574","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=62574"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/62574\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":62577,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/62574\/revisions\/62577"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/62567"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=62574"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=62574"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=62574"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}