Tjet\u00ebrsimi brenda kombit” \u00ebsht\u00eb nj\u00eb fenomen poliedrik q\u00eb prek dimensionin psikologjik, institucional dhe ideologjik t\u00eb qenies njer\u00ebzore. Erich Fromm na paralajm\u00ebron p\u00ebr humbjen e vitesit njer\u00ebzor p\u00ebrball\u00eb konformizmit tregtar; Michel Foucault na tregon se si institucionet tona prodhojn\u00eb t\u00eb huaj p\u00ebrmes mekanizmave t\u00eb kontrollit dhe normalizimit; nd\u00ebrsa Noam Chomsky zbulon se si propaganda na tjet\u00ebrson nga roli yn\u00eb si agjent\u00eb politik\u00eb aktiv\u00eb. S\u00eb bashku, k\u00ebta mendimtar\u00eb na ftojn\u00eb t\u00eb kuptojm\u00eb se k\u00ebrc\u00ebnimi m\u00eb i madh p\u00ebr lirin\u00eb e individit shpesh nuk vjen nga jasht\u00eb kufijve t\u00eb kombit, por nga vet\u00eb brend\u00ebsia e strukturave q\u00eb pretendojn\u00eb se e mbrojn\u00eb at\u00eb. P\u00ebrballja me k\u00ebt\u00eb tjet\u00ebrsim k\u00ebrkon nj\u00eb zgjim t\u00eb vet\u00ebdijes kritike dhe nj\u00eb refuzim t\u00eb vazhduesh\u00ebm t\u00eb t\u00eb qenit thjesht nj\u00eb num\u00ebr n\u00eb makin\u00ebn e madhe shoq\u00ebrore.
\nNga ana tjeter Regjimi komunist synoi t\u00eb krijonte nj\u00eb prototip t\u00eb ri shoq\u00ebror, t\u00eb quajtur “Njeriu i Ri”. P\u00ebr t\u00eb arritur k\u00ebt\u00eb, u nd\u00ebrmor\u00ebn dy hapa radikal\u00eb:
\nZ\u00ebvend\u00ebsimi i fes\u00eb me dogm\u00ebn partiake: N\u00eb vitin 1967, Shqip\u00ebria u shpall shteti i par\u00eb ateist n\u00eb bot\u00eb. Shkat\u00ebrrimi i kishave dhe xhamive, si dhe pushkatimi apo burgosja e klerit, nuk eliminuan thjesht besimin institucional, por shkat\u00ebrruan kodin moral tradicional, duke e z\u00ebvend\u00ebsimin at\u00eb me adhurimin ndaj diktatorit dhe Partis\u00eb.
\nTjet\u00ebrsimi i Nacionalizmit (Enverizmi si “Komb”): Nacionalizmi i sh\u00ebndosh\u00eb i Rilindjes Komb\u00ebtare u deformua dhe u z\u00ebvend\u00ebsimin me nj\u00eb izolacioniz\u00ebm ekstrem. Dashuria p\u00ebr atdheun u kusht\u00ebzua me besnik\u00ebrin\u00eb ndaj partis\u00eb; \u00e7do mendim ndryshe apo d\u00ebshir\u00eb p\u00ebr hapje ndaj Per\u00ebndimit etiketohej si “tradhti ndaj kombit”.
\nGjithsesi n\u00eb epok\u00ebn moderne, koncepti i kombit shpesh identifikohet me iden\u00eb e nj\u00eb bashk\u00ebsie homogjene, ku individ\u00ebt ndajn\u00eb nj\u00eb gjuh\u00eb, kultur\u00eb dhe fat t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt. Megjithat\u00eb, n\u00ebn sip\u00ebrfaqen e k\u00ebtij uniteti t\u00eb supozuar, fshihen mekanizma t\u00eb fuqish\u00ebm t\u00eb tjet\u00ebrsimit, t\u00eb cil\u00ebt prodhojn\u00eb “t\u00eb huaj” brenda vet\u00eb llojit. Ky proces i “tjet\u00ebrsimit brenda kombit” nuk vjen nga jasht\u00eb, por buron nga vet\u00eb strukturat psikologjike, politike dhe diskursive t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb moderne. P\u00ebrmes thjerr\u00ebzave teorike t\u00eb Erich Fromm, Michel Foucault dhe Noam Chomsky, ky punim synon t\u00eb analizoj\u00eb se si njeriu modern zhvishet nga v\u00ebrtet\u00ebsia e tij dhe si institucionet e pushtetit e kthejn\u00eb qytetarin e thjesht\u00eb n\u00eb nj\u00eb element t\u00eb tjet\u00ebrsuar, nj\u00eb “Tjet\u00ebr” t\u00eb huajsuar brenda sht\u00ebpis\u00eb s\u00eb tij.
\nPasojat e sotme q\u00eb ushqejn\u00eb “Shkomb\u00ebtarizimin” Sot, dekada pas r\u00ebnies s\u00eb regjimit, shoq\u00ebria shqiptare vuan nga pasojat e k\u00ebtij tjet\u00ebrsimi, t\u00eb cilat manifestohen n\u00eb disa dukuri shqet\u00ebsuese: Zbrazja e vendit dhe mungesa e lidhjes me tok\u00ebn (Emigrimi masiv): Izolimi i dhunsh\u00ebm gjysm\u00eb-shekullor prodhoi nj\u00eb efekt “reaktiv”. Kur kufijt\u00eb u hap\u00ebn, d\u00ebshira p\u00ebr t’u larguar nga vendi u kthye n\u00eb nj\u00eb prirje kolektive. Mungesa e nj\u00eb lidhjeje t\u00eb sh\u00ebndosh\u00eb me shtetin (i cili shihej historikisht si dhunues) ka b\u00ebr\u00eb q\u00eb shum\u00eb shqiptar\u00eb t\u00eb mos shohin t\u00eb ardhme n\u00eb atdhe, duke nxitur nj\u00eb shkomb\u00ebtarizim demografik. Kriza e vlerave dhe nihilizmi kulturor: Shkat\u00ebrrimi i shtyllave morale (t\u00eb bazuara dikur te besimi dhe tradita) dhe d\u00ebshtimi i z\u00ebvend\u00ebsimit t\u00eb tyre me vlera t\u00eb q\u00ebndrueshme qytetare ka krijuar nj\u00eb vakum moral. Ky vakum sot shfaqet si nihiliz\u00ebm \u2013 ku p\u00ebrbuzet \u00e7do gj\u00eb vendase dhe glorifikohet pa kriter \u00e7do gj\u00eb e huaj, duke zbehur krenarin\u00eb komb\u00ebtare. Polarizimi dhe radikalizimi (Fetar dhe Politik): Pas vitit 1990, rikthimi i liris\u00eb s\u00eb besimit gjeti nj\u00eb terren t\u00eb paorientuar shpirt\u00ebrisht. Pa nj\u00eb tradit\u00eb t\u00eb vazhdueshme t\u00eb harmonis\u00eb fetare t\u00eb kultivuar organikisht, segmentet e shoq\u00ebris\u00eb u b\u00ebn\u00eb pre e ndikimeve dhe axhendave t\u00eb huaja radikale (fondacione ekstremiste nga Lindja apo Lindja e Mesme, apo rryma t\u00eb tjera), gj\u00eb q\u00eb shpesh vendos identitetin fetar mbi at\u00eb komb\u00ebtar, n\u00eb kund\u00ebrshtim me parimin e Rilindasve. Kompleksi i inferioritetit ndaj fqinj\u00ebve: Antinacionalizmi dhe n\u00ebnshtrimet taktike q\u00eb regjimi b\u00ebri n\u00eb periudha t\u00eb caktuara ndaj blloqeve t\u00eb huaja (jugosllave, sovjetike, kineze) d\u00ebmtuan shtyll\u00ebn kurrizore t\u00eb diplomacis\u00eb dhe dinjitetit komb\u00ebtar. Sot kjo manifestohet n\u00eb inferioritet kulturor dhe politik p\u00ebrball\u00eb vendeve fqinje. Humbja e besimit te tjetri (Sindroma e spiunll\u00ebkut): Pasi regjimi e detyroi v\u00ebllain t\u00eb spiunonte v\u00ebllain dhe fqinjin-fqinjin, besimi social n\u00eb Shqip\u00ebri u shkat\u00ebrrua. Nj\u00eb komb nuk mund t\u00eb jet\u00eb i fort\u00eb n\u00ebse qytetar\u00ebt e tij nuk kan\u00eb besim te nj\u00ebri-tjetri. Ky atomiz\u00ebm social pengon krijimin e nj\u00eb vet\u00ebdijeje t\u00eb fort\u00eb kolektive komb\u00ebtare
\nErich Fromm
\nP\u00ebr Erich Fromm, tjet\u00ebrsimi n\u00eb shoq\u00ebrin\u00eb moderne \u00ebsht\u00eb para s\u00eb gjithash nj\u00eb kriz\u00eb ekzistenciale dhe psikologjike. N\u00eb veprat e tij, Fromm argumenton se kapitalizmi industrial dhe shoq\u00ebria e konsumit e kan\u00eb \u00e7liruar njeriun nga prangat tradicionale, por e kan\u00eb l\u00ebn\u00eb at\u00eb t\u00eb izoluar dhe t\u00eb p\u00ebrmbytur nga ankthi. P\u00ebr t\u2019i shp\u00ebtuar k\u00ebtij izolimi, individi dor\u00ebzohet para “konformizmit automatik”. Brenda kombit, ky konformiz\u00ebm krijon nj\u00eb mas\u00eb njer\u00ebzish q\u00eb mendojn\u00eb, ndjejn\u00eb dhe veprojn\u00eb sakt\u00ebsisht si\u00e7 k\u00ebrkon sistemi. Njeriu pushon s\u00eb qeni vetvetja; ai zhvillon nj\u00eb “orientim tregtar”, ku e sheh personalitetin e tij si nj\u00eb mall q\u00eb duhet shitur. N\u00eb k\u00ebt\u00eb pik\u00eb, tjet\u00ebrsimi b\u00ebhet total: individi nuk \u00ebsht\u00eb m\u00eb krijuesi i jet\u00ebs s\u00eb tij, por nj\u00eb konsumator pasiv. Ai b\u00ebhet i huaj p\u00ebr veten dhe, si rrjedhoj\u00eb, i huaj p\u00ebr bashk\u00ebqytetar\u00ebt e tij, duke i kthyer marr\u00ebdh\u00ebniet shoq\u00ebrore n\u00eb transaksione t\u00eb ftohta e sip\u00ebrfaq\u00ebsore.
\nMichel Foucault:
\nN\u00ebse Fromm analizon tjet\u00ebrsimin nga brenda-jasht\u00eb, Michel Foucault e studion at\u00eb nga jasht\u00eb-brenda, duke u fokusuar te strukturat institucionale t\u00eb pushtetit. Foucault sjell konceptin e “biopushtetit” dhe shoq\u00ebris\u00eb disiplinore p\u00ebr t\u00eb shpjeguar se si shteti modern kontrollon dhe normalizon popullsin\u00eb. P\u00ebrmes institucioneve si shkollat, spitalet, burgjet dhe fabrikat, pushteti p\u00ebrcakton nj\u00eb vij\u00eb ndar\u00ebse t\u00eb rrept\u00eb midis asaj q\u00eb konsiderohet “normale” dhe “patologjike”. Kushdo q\u00eb nuk i n\u00ebnshtrohet k\u00ebtij procesi t\u00eb normalizimit \u2013 qoft\u00eb p\u00ebr shkak t\u00eb sh\u00ebndetit mendor, sjelljes devijante apo refuzimit t\u00eb disiplin\u00ebs \u2013 etiketohet dhe margjinalizohet si “Tjetri”. P\u00ebr Foucault, ky \u00ebsht\u00eb tjet\u00ebrsimi suprem strukturor: kombi krijon brenda vetes kampe t\u00eb padukshme p\u00ebrjashtimi, ku individ\u00ebt q\u00eb nuk p\u00ebrshtaten me skem\u00ebn e pushtetit trajtohen si trupa t\u00eb huaj q\u00eb duhen korrigjuar ose izoluar.
\nNoam Chomsky: Prodhim i P\u00eblqimit dhe Margjinalizimi i Disidenc\u00ebs
\nNga nj\u00eb k\u00ebndv\u00ebshtrim m\u00eb politik dhe mediatik, Noam Chomsky e zhvendos v\u00ebmendjen te kontrolli ideologjik n\u00eb demokracit\u00eb per\u00ebndimore. P\u00ebrmes modelit t\u00eb tij t\u00eb propagand\u00ebs, Chomsky shpjegon se elitat politike dhe korporatat p\u00ebrdorin mediat masive p\u00ebr t\u00eb “prodhuar p\u00eblqimin” (Manufacturing Consent). Qytetari i tjet\u00ebrsuar i Chomsky-t \u00ebsht\u00eb ai q\u00eb beson se \u00ebsht\u00eb i lir\u00eb sepse ka t\u00eb drejt\u00eb vote, por q\u00eb n\u00eb fakt \u00ebsht\u00eb i kusht\u00ebzuar t\u00eb mendoj\u00eb brenda nj\u00eb kornize shum\u00eb t\u00eb ngusht\u00eb ideologjike. Kur nj\u00eb individ brenda kombit fillon t\u00eb mendoj\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb kritike, t\u00eb kund\u00ebrshtoj\u00eb politikat militariste ose strukturat ekonomike korruptive, aparati i propagand\u00ebs e shpall at\u00eb si “anti-komb\u00ebtar” ose k\u00ebrc\u00ebnim p\u00ebr vlerat e p\u00ebrbashk\u00ebta. Ky individ tjet\u00ebrsohet politikisht, duke u privuar nga z\u00ebri i tij dhe duke u shnd\u00ebrruar n\u00eb nj\u00eb t\u00eb huaj brenda diskursit publik t\u00eb vendit t\u00eb tij.
\nPika e Takimit dhe P\u00ebrplasjes: Debati mbi Natyr\u00ebn Njer\u00ebzore
\nK\u00ebto tri perspektiva gjejn\u00eb nj\u00eb pik\u00eb kulmore n\u00eb debatin e famsh\u00ebm t\u00eb vitit 1971 midis Chomsky-t dhe Foucault-s\u00eb, ku u ballafaquan dy vizione p\u00ebr bot\u00ebn. Chomsky beson se tjet\u00ebrsimi \u00ebsht\u00eb nj\u00eb deformim i nj\u00eb “natyre njer\u00ebzore t\u00eb lindur”, e cila natyrsh\u00ebm anon nga liria dhe drejt\u00ebsia. P\u00ebr t\u00eb, zgjidhja q\u00ebndron n\u00eb p\u00ebrmbysjen e institucioneve shtyp\u00ebse p\u00ebr t\u00eb rikthyer humanizmin e past\u00ebr. Foucault, n\u00eb t\u00eb kund\u00ebrt, argumenton se nuk ka nj\u00eb natyr\u00eb njer\u00ebzore esenciale; vet\u00eb idet\u00eb tona p\u00ebr drejt\u00ebsin\u00eb dhe lirin\u00eb jan\u00eb produkte t\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtave struktura pushteti q\u00eb na tjet\u00ebrsojn\u00eb. Kjo p\u00ebrplasje tregon v\u00ebshtir\u00ebsin\u00eb e madhe t\u00eb tejkalimit t\u00eb tjet\u00ebrsimit: a mund t\u00eb \u00e7lirohemi nga nj\u00eb sistem q\u00eb ka modeluar vet\u00eb gjuh\u00ebn dhe m\u00ebnyr\u00ebn se si ne mendojm\u00eb p\u00ebr lirin\u00eb?<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Tjet\u00ebrsimi brenda kombit” \u00ebsht\u00eb nj\u00eb fenomen poliedrik q\u00eb prek dimensionin psikologjik, institucional dhe ideologjik t\u00eb…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3205,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"class_list":["post-63392","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-op-ed"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/63392","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=63392"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/63392\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":63395,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/63392\/revisions\/63395"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/3205"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=63392"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=63392"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=63392"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}