\u00c7\u00ebshtja e gjuh\u00ebs shqipe duket se \u00ebsht\u00eb shnd\u00ebrruar n\u00eb nj\u00eb instrument t\u00eb p\u00ebrshtatsh\u00ebm p\u00ebr partit\u00eb politike n\u00eb Maqedonin\u00eb e Veriut, p\u00ebrmes t\u00eb cilit ato shpesh zhvendosin v\u00ebmendjen e opinionit publik nga problemet reale dhe v\u00ebshtir\u00ebsit\u00eb e shumta me t\u00eb cilat p\u00ebrballen qytetar\u00ebt n\u00eb jet\u00ebn e p\u00ebrditshme. Debati i fundit rreth provimit t\u00eb jurisprudenc\u00ebs \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm nj\u00eb nga shembujt m\u00eb t\u00eb rinj t\u00eb k\u00ebsaj problematike, e cila tashm\u00eb ka p\u00ebrfshir\u00eb jo vet\u00ebm klas\u00ebn politike, por edhe opinionin e gjer\u00eb publik.<\/p>\n
M\u00eb 9 n\u00ebntor, kryeministri Hristijan Mickoski rikonfirmoi q\u00ebndrimin se provimi i jurisprudenc\u00ebs nuk do t\u00eb zhvillohet t\u00ebr\u00ebsisht n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe. Sipas modelit t\u00eb paralajm\u00ebruar, pjesa teorike do t\u00eb mund t\u00eb jepet n\u00eb gjuh\u00ebn n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn kandidat\u00ebt kan\u00eb p\u00ebrfunduar studimet, nd\u00ebrsa pjesa praktike, q\u00eb p\u00ebrfshin simulimin e procedurave gjyq\u00ebsore penale dhe civile, do t\u00eb zhvillohet n\u00eb gjuh\u00ebn maqedonase. Ky propozim nuk p\u00ebrmbush k\u00ebrkes\u00ebn e student\u00ebve shqiptar\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt k\u00ebrkojn\u00eb q\u00eb provimi t\u00eb mund t\u00eb zhvillohet n\u00eb t\u00ebr\u00ebsi n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe, shkruan FaktiDitor.info<\/p>\n
Q\u00eb nga pavar\u00ebsimi i vendit, e drejta p\u00ebr p\u00ebrdorimin e gjuh\u00ebs shqipe ka qen\u00eb nj\u00eb nga \u00e7\u00ebshtjet m\u00eb t\u00eb debatueshme n\u00eb sken\u00ebn politike t\u00eb Maqedonis\u00eb s\u00eb Veriut. Edhe pas m\u00eb shum\u00eb se 35 vjet\u00ebsh, kjo \u00e7\u00ebshtje vazhdon t\u00eb rikthehet n\u00eb qend\u00ebr t\u00eb debatit publik, shpesh duke marr\u00eb p\u00ebrmasa q\u00eb tejkalojn\u00eb vet\u00eb problematik\u00ebn gjuh\u00ebsore dhe institucionale.<\/p>\n
Marr\u00ebveshja e Ohrit dhe gjuha shqipe<\/strong><\/p>\n Marr\u00ebveshja e Ohrit, e cila u arrit si pasoj\u00eb e konfliktit t\u00eb vitit 2001, p\u00ebrfaq\u00ebson nj\u00eb nga momentet m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme n\u00eb zhvillimin politik dhe institucional t\u00eb vendit. Ajo u konsiderua si nj\u00eb korniz\u00eb politike dhe kushtetuese q\u00eb do t\u00eb kontribuonte n\u00eb tejkalimin e kontesteve nd\u00ebrmjet shqiptar\u00ebve dhe maqedonasve dhe n\u00eb nd\u00ebrtimin e nj\u00eb shoq\u00ebrie m\u00eb gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebse. Nj\u00eb nga \u00e7\u00ebshtjet kryesore t\u00eb trajtuara n\u00eb k\u00ebt\u00eb marr\u00ebveshje ishte edhe p\u00ebrdorimi i gjuh\u00ebve t\u00eb komuniteteve joshumic\u00eb n\u00eb institucionet shtet\u00ebrore.<\/p>\n N\u00eb ndryshimet kushtetuese t\u00eb asaj periudhe, n\u00eb vend q\u00eb gjuha shqipe t\u00eb em\u00ebrtohej drejtp\u00ebrdrejt, u p\u00ebrdor formulimi \u201egjuh\u00eb q\u00eb e flasin t\u00eb pakt\u00ebn 20 p\u00ebr qind e popullsis\u00eb\u201c. Ky p\u00ebrcaktim kushtetues, ndon\u00ebse krijoi baz\u00ebn p\u00ebr zgjerimin e p\u00ebrdorimit zyrtar t\u00eb gjuh\u00ebs shqipe, vazhdoi t\u00eb ishte objekt debatesh dhe interpretimesh t\u00eb ndryshme politike e juridike, shkruan FaktiDitor.info<\/p>\n Ligji i vitit 2008:<\/strong> N\u00eb vitin 2008 u miratua nj\u00eb ligj p\u00ebr p\u00ebrdorimin e gjuh\u00ebve, i cili konsiderohej i kufizuar n\u00eb shtrirjen dhe zbatimin e tij, ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb nivelin institucional. Pas vitesh debatesh dhe bllokadash politike, n\u00eb janar t\u00eb vitit 2019 hyri n\u00eb fuqi Ligji p\u00ebr P\u00ebrdorimin e Gjuh\u00ebve, i cili synonte t\u00eb zgjeronte dhe t\u00eb rregullonte p\u00ebrdorimin e gjuh\u00ebve n\u00eb institucionet shtet\u00ebrore.<\/p>\n Sfidimi n\u00eb Gjykat\u00ebn Kushtetuese:<\/strong> Ligji p\u00ebr P\u00ebrdorimin e Gjuh\u00ebve \u00ebsht\u00eb p\u00ebrballur me iniciativa q\u00eb v\u00ebn\u00eb n\u00eb pik\u00ebpyetje kushtetutshm\u00ebrin\u00eb e disa prej dispozitave t\u00eb tij. Partit\u00eb politike shqiptare kan\u00eb shprehur shqet\u00ebsimin se shfuqizimi i mundsh\u00ebm i disa neneve do t\u00eb p\u00ebrb\u00ebnte nj\u00eb goditje ndaj arritjeve t\u00eb Marr\u00ebveshjes s\u00eb Ohrit dhe t\u00eb drejtave t\u00eb fituara n\u00eb k\u00ebt\u00eb drejtim.<\/p>\n Pra, m\u00eb shum\u00eb se dy dekada pas Marr\u00ebveshjes s\u00eb Ohrit dhe disa vite pas hyrjes n\u00eb fuqi t\u00eb Ligjit p\u00ebr P\u00ebrdorimin e Gjuh\u00ebve, \u00e7\u00ebshtja e gjuh\u00ebs shqipe vazhdon t\u00eb mbetet nj\u00eb tem\u00eb e pazgjidhur plot\u00ebsisht n\u00eb praktik\u00ebn institucionale t\u00eb vendit.<\/p>\n Partit\u00eb politike dhe instrumentalizimi i gjuh\u00ebs shqipe<\/strong><\/p>\n Q\u00eb nga pavar\u00ebsimi i Maqedonis\u00eb s\u00eb Veriut e deri n\u00eb arritjen e Marr\u00ebveshjes s\u00eb Ohrit, nj\u00eb pjes\u00eb e konsiderueshme e klas\u00ebs politike maqedonase ka mbajtur q\u00ebndrime kund\u00ebrshtuese ndaj zgjerimit t\u00eb p\u00ebrdorimit zyrtar t\u00eb gjuh\u00ebs shqipe n\u00eb institucionet shtet\u00ebrore. Pavar\u00ebsisht n\u00ebse kan\u00eb qen\u00eb n\u00eb pushtet apo n\u00eb opozit\u00eb, si VMRO-DPMNE-ja, ashtu edhe LSDM-ja, n\u00eb periudha t\u00eb ndryshme kan\u00eb shfaqur rezerva dhe kund\u00ebrshtime ndaj k\u00ebrkesave p\u00ebr avancimin e statusit t\u00eb gjuh\u00ebs shqipe, shkruan FaktiDitor.info<\/p>\n Ky q\u00ebndrim nuk mund t\u00eb shk\u00ebputet as nga realiteti politik n\u00eb vend, ku temat nacionaliste dhe \u00e7\u00ebshtjet nd\u00ebretnike kan\u00eb sh\u00ebrbyer vazhdimisht si instrumente p\u00ebr mobilizimin e elektoratit. N\u00eb nj\u00eb shoq\u00ebri multietnike, ku \u00e7\u00ebshtjet e identitetit dhe t\u00eb p\u00ebrkat\u00ebsis\u00eb komb\u00ebtare mbeten politikisht t\u00eb ndjeshme, shfryt\u00ebzimi i k\u00ebtyre temave ka qen\u00eb nj\u00eb mekaniz\u00ebm i p\u00ebrs\u00ebritur p\u00ebr sigurimin e mb\u00ebshtetjes politike.<\/p>\n Megjithat\u00eb, p\u00ebrgjegj\u00ebsia p\u00ebr instrumentalizimin e k\u00ebsaj \u00e7\u00ebshtjeje nuk u takon vet\u00ebm partive politike maqedonase. Edhe partit\u00eb politike shqiptare e kan\u00eb p\u00ebrdorur vazhdimisht \u00e7\u00ebshtjen e gjuh\u00ebs shqipe si nj\u00eb instrument p\u00ebr grumbullimin e pik\u00ebve politike, ve\u00e7an\u00ebrisht gjat\u00eb fushatave zgjedhore<\/p>\n Partit\u00eb shqiptare, kur kan\u00eb qen\u00eb n\u00eb pushtet, n\u00eb shum\u00eb raste e kan\u00eb paraqitur zyrtarizimin e gjuh\u00ebs shqipe si nj\u00eb nga arritjet e tyre kryesore politike. Nd\u00ebrsa kur kan\u00eb kaluar n\u00eb opozit\u00eb, shpesh kan\u00eb v\u00ebn\u00eb n\u00eb pik\u00ebpyetje shkall\u00ebn e zbatimit t\u00eb saj dhe kan\u00eb kritikuar pushtetin p\u00ebr mosrespektimin e k\u00ebsaj t\u00eb drejte. Ky model \u00ebsht\u00eb p\u00ebrs\u00ebritur edhe pas ndryshimeve t\u00eb shumta t\u00eb konfigurimit politik n\u00eb vend.<\/p>\n Gjuha shqipe si instrument i mjegullimit politik<\/strong><\/p>\n Ekzistojn\u00eb shum\u00eb arsye se pse \u00e7\u00ebshtja e gjuh\u00ebs shqipe rikthehet vazhdimisht n\u00eb debatin politik dhe publik t\u00eb Maqedonis\u00eb s\u00eb Veriut. Q\u00eb nga shpallja e pavar\u00ebsis\u00eb, vendi \u00ebsht\u00eb p\u00ebrballur me problematika t\u00eb shumta politike, ekonomike, etnike dhe demografike. \u00c7\u00ebshtja e emrit, marr\u00ebdh\u00ebniet nd\u00ebretnike, krizat politike, zhvillimi ekonomik dhe procesi i integrimit evropian kan\u00eb qen\u00eb vet\u00ebm disa nga sfidat madhore q\u00eb kan\u00eb p\u00ebrcaktuar rrug\u00ebtimin e shtetit, shkruan FaktiDitor.info<\/p>\n Megjithat\u00eb, pas m\u00eb shum\u00eb se tri dekadash pavar\u00ebsi, shum\u00eb prej k\u00ebtyre problemeve vazhdojn\u00eb t\u00eb mbeten t\u00eb pazgjidhura, nd\u00ebrsa n\u00eb disa fusha gjendja \u00ebsht\u00eb p\u00ebrkeq\u00ebsuar ndjesh\u00ebm. N\u00eb vend q\u00eb politika t\u00eb p\u00ebrqendrohet n\u00eb ofrimin e zgjidhjeve konkrete p\u00ebr k\u00ebto sfida, debati publik vazhdimisht devijohet drejt \u00e7\u00ebshtjeve identitare dhe nd\u00ebretnike. N\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb, temat q\u00eb ngjallin reagime emocionale shnd\u00ebrrohen n\u00eb mjete t\u00eb p\u00ebrshtatshme p\u00ebr t\u00eb larguar v\u00ebmendjen nga p\u00ebrgjegj\u00ebsit\u00eb politike, d\u00ebshtimet institucionale dhe mungesa e rezultateve.<\/p>\n N\u00eb k\u00ebt\u00eb kontekst, gjuha shqipe \u00ebsht\u00eb shnd\u00ebrruar n\u00eb nj\u00eb nga instrumentet m\u00eb t\u00eb p\u00ebrdorura t\u00eb mobilizimit politik. Ajo nuk trajtohet gjithmon\u00eb si nj\u00eb e drejt\u00eb q\u00eb duhet t\u00eb garantohet dhe t\u00eb zbatohet p\u00ebrmes institucioneve, por shpesh rikthehet si tem\u00eb p\u00ebrplasjesh, akuzash dhe polemikash politike. Partit\u00eb politike, si ato maqedonase, ashtu edhe ato shqiptare, e kan\u00eb p\u00ebrdorur k\u00ebt\u00eb \u00e7\u00ebshtje p\u00ebr t\u00eb konsoliduar pozicionet e tyre politike, p\u00ebr t\u00eb mobilizuar elektoratin dhe p\u00ebr t\u00eb krijuar p\u00ebrshtypjen se jan\u00eb duke mbrojtur interesa madhore shoq\u00ebrore.<\/p>\n K\u00ebtu q\u00ebndron edhe paradoksi: nj\u00eb \u00e7\u00ebshtje q\u00eb duhet t\u00eb trajtohet p\u00ebrmes zbatimit t\u00eb ligjit dhe funksionimit normal t\u00eb institucioneve, shnd\u00ebrrohet vazhdimisht n\u00eb tem\u00eb t\u00eb betejave politike. Sa her\u00eb q\u00eb paraqiten v\u00ebshtir\u00ebsi n\u00eb qeverisje, mungojn\u00eb rezultatet ekonomike apo rritet pak\u00ebnaq\u00ebsia qytetare, debati publik rrezikon t\u00eb zhvendoset s\u00ebrish drejt \u00e7\u00ebshtjeve gjuh\u00ebsore dhe nd\u00ebretnike. N\u00eb vend q\u00eb qytetar\u00ebve t’u jepen p\u00ebrgjigje p\u00ebr premtimet e parealizuara, atyre u ofrohen debate t\u00eb njohura, akuza t\u00eb p\u00ebrs\u00ebritura dhe p\u00ebrplasje q\u00eb prodhojn\u00eb m\u00eb shum\u00eb zhurm\u00eb sesa zgjidhje.\/FaktiDitor.info<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u00c7\u00ebshtja e gjuh\u00ebs shqipe duket se \u00ebsht\u00eb shnd\u00ebrruar n\u00eb nj\u00eb instrument t\u00eb p\u00ebrshtatsh\u00ebm p\u00ebr partit\u00eb…<\/p>\n","protected":false},"author":8,"featured_media":64039,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3,10],"tags":[],"class_list":["post-64022","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-maqedoni","category-op-ed"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/64022","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/8"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=64022"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/64022\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":64040,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/64022\/revisions\/64040"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/64039"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=64022"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=64022"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=64022"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}