E kisha te qarte se ne ne kohe globalizimi duhej te jepnim dicka nga vetja jone, qe te mernim dicka . Ate dite me vrap shkova te profesori i drejtes nderkombtare qe tia perplase ne fetyre se gjate intervistes me nje gazetar qe ligjeronte dhe punonte ne Zvicer me kishte ndryshuar i gjith koncepti per identitetin ne kohe Globalizimi.
\nProfesor ,ne koehe te paqartsive te medha sic jane kohrat qe jetojme, vetem kthimi ndaj vetes eshte shpetim, sikur jemi duke notuar neper Oqean , nga lodhja apo mos gjetja e asaj qe kerkojme kthehemi nga kemi ardhun.
\nNe fakt marr\u00ebdh\u00ebnia midis globalizimit dhe identitetit \u00ebsht\u00eb nj\u00eb ecje e vazhdueshme mbi nj\u00eb litar t\u00eb holl\u00eb midis dy ekstremeve: homogjenizimit sip\u00ebrfaq\u00ebsor global dhe izolimit fanatik komb\u00ebtar apo fetar. T\u00eb dor\u00ebzohesh plot\u00ebsisht ndaj rrymave globale pa asnj\u00eb lloj ankorimi do t\u00eb thot\u00eb t\u00eb zhb\u00ebhesh n\u00eb nj\u00eb zbraz\u00ebti pa em\u00ebr. Zgjidhja e k\u00ebtij ekuilibri delikat q\u00ebndron n\u00eb kultivimin e nj\u00eb identiteti kozmopolit por t\u00eb ankoruar. Ankthi i identitetit mund t\u00eb zbutet vet\u00ebm kur individi pranon se mund t\u00eb jet\u00eb pjes\u00eb e bot\u00ebs s\u00eb madhe pa humbur b\u00ebrtham\u00ebn e tij etike, gjuh\u00ebsore dhe kulturore, duke e par\u00eb globalizimin jo si nj\u00eb forc\u00eb q\u00eb i fshin rr\u00ebnj\u00ebt e tij, por si nj\u00eb hap\u00ebsir\u00eb ku ato mund t\u00eb komunikojn\u00eb dhe t\u00eb bashk\u00ebjetojn\u00eb t\u00eb lira.N\u00eb agimin e historis\u00eb njer\u00ebzore, identiteti nuk ishte nj\u00eb pyetje, por nj\u00eb dhurat\u00eb \u2013 ose nj\u00eb barr\u00eb \u2013 e paracaktuar. Individi lindte n\u00eb nj\u00eb struktur\u00eb sociale t\u00eb ngurt\u00eb, ku feja, profesioni i prind\u00ebrve, klasa shoq\u00ebrore dhe gjeografia p\u00ebrcaktonin t\u00ebr\u00ebsisht se kush ishte ai dhe kush do t\u00eb b\u00ebhej. Megjithat\u00eb, kalimi drejt modernitetit p\u00ebrmbysi k\u00ebt\u00eb rend shekullor. Moderniteti e shnd\u00ebrroi identitetin nga nj\u00eb status t\u00eb trash\u00ebguar n\u00eb nj\u00eb projekt personal q\u00eb duhet nd\u00ebrtuar, negociuar dhe riformuluar vazhdimisht. Kjo zhvendosje epokale, megjith\u00ebse solli nj\u00eb liri t\u00eb paprecedent\u00eb, krijoi nj\u00eb nga krizat m\u00eb t\u00eb thella ekzistenciale t\u00eb njeriut bashk\u00ebkohor: paradoksin midis liris\u00eb absolute p\u00ebr t\u00eb vet\u00eb-shpikur dhe ankthit t\u00eb humbjes s\u00eb rr\u00ebnj\u00ebve.
\nP\u00ebr t\u00eb kuptuar thell\u00ebsin\u00eb e k\u00ebtij transformimi, sociologu Zygmunt Bauman prezantoi konceptin e “modernitetit t\u00eb l\u00ebngsh\u00ebm” (liquid modernity). N\u00eb shoq\u00ebrin\u00eb tradicionale (ose “t\u00eb ngurt\u00eb”), institucionet si familja b\u00ebrtham\u00eb, kisha apo xhamia dhe shteti-komb sh\u00ebrbenin si shpresa identitare. N\u00eb modernitetin e von\u00eb, k\u00ebto institucione jan\u00eb th\u00ebrrmuar ose kan\u00eb humbur autoritetin e tyre absolut. Si rrjedhoj\u00eb, identiteti nuk \u00ebsht\u00eb m\u00eb nj\u00eb skulptur\u00eb prej guri, por nj\u00eb struktur\u00eb prej l\u00ebngu q\u00eb merr form\u00ebn e en\u00ebs ku hidhet. Individi i sot\u00ebm nuk pyet m\u00eb “Kush jam un\u00eb?”, por “Kush mund t\u00eb b\u00ebhem nes\u00ebr?”. Karriera, orientimi ideologjik, stili i jetes\u00ebs dhe madje edhe p\u00ebrkat\u00ebsit\u00eb kulturore jan\u00eb b\u00ebr\u00eb t\u00eb p\u00ebrkohshme, t\u00eb revokueshme dhe t\u00eb hapura p\u00ebr konsum.
\nKy proces i individualizmit t\u00eb tejskajsh\u00ebm \u00ebsht\u00eb i lidhur ngusht\u00eb me globalizimin dhe kapitalizmin e konsumit. Sot, identiteti blihet dhe shfaqet p\u00ebrmes simboleve t\u00eb konsumit \u2013 markat q\u00eb veshim, muzika q\u00eb d\u00ebgjojm\u00eb, estetika q\u00eb p\u00ebrqafojm\u00eb. Sociologu Anthony Giddens argumenton se n\u00eb kushtet e modernitetit, “vetja” b\u00ebhet nj\u00eb projekt refleksiv. Ne e monitorojm\u00eb veten vazhdimisht, duke analizuar biografin\u00eb ton\u00eb personale si t\u00eb ishte nj\u00eb produkt marketingu. Ky fenomen ka arritur kulmin n\u00eb epok\u00ebn digjitale. P\u00ebrmes rrjeteve sociale, ne nuk jemi m\u00eb thjesht qenie q\u00eb jetojm\u00eb, por kurator\u00eb t\u00eb nj\u00eb identiteti virtual. Hendeku midis “vetes reale” (me t\u00eb gjitha pasigurit\u00eb e saj) dhe “vetes s\u00eb kuruar online” (e p\u00ebrsosur, e filtruar dhe e monitoruar nga algoritmet) krijon nj\u00eb form\u00eb t\u00eb re t\u00eb tjet\u00ebrsimit psikologjik, ku njeriu p\u00ebrfundon duke u b\u00ebr\u00eb rob i imazhit t\u00eb tij.
\nMegjithat\u00eb, \u00e7mimi i k\u00ebsaj lirie t\u00eb pakufizuar \u00ebsht\u00eb i lart\u00eb. Filozofi ekzistencialist Jean-Paul Sartre shkruante se njeriu \u00ebsht\u00eb “i d\u00ebnuar t\u00eb jet\u00eb i lir\u00eb”. Kur nuk ka m\u00eb rregulla fikse apo tradita q\u00eb diktojn\u00eb se si duhet t\u00eb jetojm\u00eb, barra e d\u00ebshtimit ose suksesit bie t\u00ebr\u00ebsisht mbi supet e individit. Kjo krijon at\u00eb q\u00eb psikolog\u00ebt e quajn\u00eb “ankthi i identitetit”. Pa nj\u00eb busull kolektive, njeriu modern shpesh ndjen nj\u00eb zbraz\u00ebti ekzistenciale. Kjo shpjegon pse n\u00eb dekadat e fundit po shohim nj\u00eb rikthim t\u00eb fuqish\u00ebm t\u00eb l\u00ebvizjeve nacionaliste, fundamentalizmit fetar apo tribalizmit politik. Kur identiteti modern b\u00ebhet shum\u00eb i l\u00ebngsh\u00ebm dhe i paq\u00ebndruesh\u00ebm, individ\u00ebt priren t\u00eb kthehen me agresivitet drejt versioneve m\u00eb t\u00eb ngurta dhe radikale t\u00eb identitetit tradicional p\u00ebr t\u00eb gjetur siguri.
\nGlobalizimi dhe Ankthi i Identitetit: Lundrimi midis Homogjenizimit dhe Fragmentimit Ekzistencial
\nGlobalizimi operon p\u00ebrmes nj\u00eb paradoksi t\u00eb dyfisht\u00eb: ai premton nj\u00eb “fshat global” ku t\u00eb gjith\u00eb jemi t\u00eb lidhur, por prodhon nj\u00eb tjet\u00ebrsim t\u00eb thell\u00eb, duke i l\u00ebn\u00eb individ\u00ebt t\u00eb ndihen m\u00eb t\u00eb vetmuar se kurr\u00eb. Kur qendrat tregtare, arkitektura, muzika dhe produktet e konsumit b\u00ebhen identike nga Nju Jorku n\u00eb Tokio e Tiran\u00eb \u2013 nj\u00eb fenomen q\u00eb George Ritzer e quan “McDonaldizim” \u2013 kulturat lokale zbehen. Ankthi lind pik\u00ebrisht nga kjo humbje e ve\u00e7antis\u00eb; n\u00ebse gjith\u00e7ka kudo \u00ebsht\u00eb e nj\u00ebjt\u00eb, individi gjendet p\u00ebrpara pyetjes torturuese: “\u00c7far\u00eb m\u00eb b\u00ebn mua unik?”
\nP\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, liria e pakufizuar p\u00ebr t\u00eb zgjedhur n\u00eb tregun global t\u00eb narrativesh, karrierash dhe besimesh nuk sjell domosdoshm\u00ebrisht lumturi, por paraliz\u00eb. Psikologu Barry Schwartz e quan k\u00ebt\u00eb “Paradoksi i Zgjedhjes”. Kur njeriu modern nuk ka m\u00eb rregulla fikse apo tradita q\u00eb i diktojn\u00eb se si duhet t\u00eb jetoj\u00eb, barra e nd\u00ebrtimit t\u00eb vetes bie t\u00ebr\u00ebsisht mbi supet e tij. Ky fluks i tejskajsh\u00ebm opsionesh krijon nj\u00eb ankth obsesiv se mos po b\u00ebhet zgjedhja e gabuar, duke \u00e7uar n\u00eb nj\u00eb pak\u00ebnaq\u00ebsi t\u00eb p\u00ebrhershme me at\u00eb q\u00eb jemi. Identiteti njer\u00ebzor, i cili historikisht ka qen\u00eb i lidhur me nj\u00eb vend fizik dhe me ritualet e nj\u00eb komuniteti, sot \u00ebsht\u00eb shk\u00ebputur nga toka (deterritorializuar), duke u zhvendosur n\u00eb hap\u00ebsirat digjitale ku njer\u00ebzit jetojn\u00eb t\u00eb pezulluar \u2013 “kudo dhe asgj\u00ebkund”.
\nKy ankth identitar arrin kulmin e tij n\u00eb hiperrealitetin e rrjeteve sociale, nj\u00eb koncept i shtjelluar nga filozofi Jean Baudrillard. Sot, ne nuk jemi thjesht qenie q\u00eb jetojm\u00eb, por kurator\u00eb t\u00eb nj\u00eb identiteti virtual. Ekzistenca e vetes ka filluar t\u00eb varet nga validimi i jasht\u00ebm: nga p\u00eblqimet, shikimet dhe algoritmet globale. Hendeku midis “vetes reale”, me t\u00eb gjitha pasigurit\u00eb e saj njer\u00ebzore, dhe “vetes s\u00eb filtruar online” krijon nj\u00eb form\u00eb t\u00eb re t\u00eb tjet\u00ebrsimit psikologjik. Njeriu modern p\u00ebrfundon n\u00eb nj\u00eb gar\u00eb rraskapit\u00ebse me veten, ku imazhi i projektuar k\u00ebrkon nj\u00eb mir\u00ebmbajtje t\u00eb vazhdueshme, duke ushqyer ndjenj\u00ebn e tmerrshme se nuk jemi kurr\u00eb mjaftuesh\u00ebm t\u00eb mir\u00eb n\u00eb krahasim me standardet e paarritshme globale.
\nMegjithat\u00eb, psika njer\u00ebzore nuk mund t\u00eb q\u00ebndroj\u00eb gjat\u00eb n\u00eb nj\u00eb gjendje t\u00eb till\u00eb l\u00ebngshm\u00ebrie dhe ankthi pa reaguar. Kjo shpjegon paradoksin m\u00eb t\u00eb madh t\u00eb shekullit t\u00eb 21-t\u00eb: sa m\u00eb shum\u00eb p\u00ebrhapet globalizimi, aq m\u00eb shum\u00eb shtohet tribalizmi, fundamentalizmi fetar dhe nacionalizmi radikal. Sociologu Manuel Castells e quan k\u00ebt\u00eb krijimin e “identiteteve t\u00eb rezistenc\u00ebs”. P\u00ebrball\u00eb pasiguris\u00eb dhe humbjes s\u00eb kontrollit n\u00eb nj\u00eb bot\u00eb t\u00eb madhe globale, individ\u00ebt rind\u00ebrtojn\u00eb mure t\u00eb ngurta mbrojt\u00ebse: “Ne kund\u00ebr Tyre”. Ky rikthim agresiv te format m\u00eb t\u00eb ngurta t\u00eb tradit\u00ebs nuk buron nga nj\u00eb dashuri e past\u00ebr p\u00ebr t\u00eb kaluar\u00ebn, por nga nj\u00eb frik\u00eb neurotike ndaj zbraz\u00ebtis\u00eb globale; \u00ebsht\u00eb nj\u00eb p\u00ebrpjekje e d\u00ebshp\u00ebruar p\u00ebr t\u00eb gjetur nj\u00eb terren t\u00eb fort\u00eb n\u00ebn k\u00ebmb\u00eb.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
E kisha te qarte se ne ne kohe globalizimi duhej te jepnim dicka nga vetja…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3205,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"class_list":["post-64070","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-op-ed"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/64070","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=64070"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/64070\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":64073,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/64070\/revisions\/64073"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/3205"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=64070"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=64070"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=64070"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}