Isuf B.Bajrami<\/p>\n
V\u00ebshtrim juridik dhe kushtetues mbi mosp\u00ebrputhjen e versioneve gjuh\u00ebsore, interpretimin gjyq\u00ebsor, parimin e legalitetit dhe pasojat p\u00ebr t\u00eb drejtat e ish-drejtuesve t\u00eb Ushtris\u00eb \u00c7lirimtare t\u00eb Kosov\u00ebs.<\/p>\n
HYRJE<\/p>\n
Kushtetuta \u00ebsht\u00eb akti m\u00eb i lart\u00eb juridik i nj\u00eb shteti. Autoriteti i saj nuk buron vet\u00ebm nga pozita q\u00eb z\u00eb n\u00eb hierarkin\u00eb normative, por mbi t\u00eb gjitha nga detyrimi q\u00eb \u00e7do institucion publik, p\u00ebrfshir\u00eb gjykatat, ta zbatoj\u00eb dhe interpretoj\u00eb n\u00eb p\u00ebrputhje me p\u00ebrmbajtjen dhe frym\u00ebn e saj.<\/p>\n
P\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye, sakt\u00ebsia e tekstit kushtetues nuk \u00ebsht\u00eb \u00e7\u00ebshtje teknike apo thjesht gjuh\u00ebsore. Ajo \u00ebsht\u00eb kusht themelor i siguris\u00eb juridike, barazis\u00eb para ligjit dhe mbrojtjes s\u00eb t\u00eb drejtave dhe lirive themelore.<\/p>\n
Nj\u00eb \u00e7\u00ebshtje ve\u00e7an\u00ebrisht serioze n\u00eb k\u00ebt\u00eb drejtim paraqet mosp\u00ebrputhja nd\u00ebrmjet versionit shqip dhe atij serbisht t\u00eb nenit 33, paragrafi 1, t\u00eb Kushtetut\u00ebs s\u00eb Republik\u00ebs s\u00eb Kosov\u00ebs. Kjo mosp\u00ebrputhje mori r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb drejtp\u00ebrdrejt\u00eb n\u00eb procedurat pran\u00eb Dhomave t\u00eb Specializuara n\u00eb Hag\u00eb, ku interpretimi i k\u00ebsaj dispozite u b\u00eb pjes\u00eb e shqyrtimit t\u00eb pretendimeve kushtetuese t\u00eb ish-drejtuesve t\u00eb Ushtris\u00eb \u00c7lirimtare t\u00eb Kosov\u00ebs.\u00b9<\/p>\n
R\u00ebnd\u00ebsia e k\u00ebsaj \u00e7\u00ebshtjeje q\u00ebndron n\u00eb faktin se nuk kemi t\u00eb b\u00ebjm\u00eb me nj\u00eb dallim t\u00eb zakonsh\u00ebm terminologjik. N\u00eb nj\u00ebrin version p\u00ebrdoret koncepti juridik i akuzimit, nd\u00ebrsa n\u00eb tjetrin ai i shpalljes fajtor. K\u00ebto jan\u00eb dy koncepte t\u00eb ndryshme n\u00eb t\u00eb drejt\u00ebn penale dhe kan\u00eb pasoja t\u00eb ndryshme n\u00eb p\u00ebrcaktimin e shtrirjes s\u00eb garancis\u00eb kushtetuese.<\/p>\n
Problemi b\u00ebhet edhe m\u00eb i ndjesh\u00ebm kur nj\u00eb mosp\u00ebrputhje e till\u00eb nuk mbetet vet\u00ebm n\u00eb tekstin e publikuar, por b\u00ebhet objekt i interpretimit gjyq\u00ebsor dhe ndikon n\u00eb m\u00ebnyr\u00ebn se si trajtohen pretendimet p\u00ebr mbrojtjen e t\u00eb drejtave themelore.<\/p>\n
P\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye, \u00e7\u00ebshtja duhet t\u00eb shqyrtohet n\u00eb tri nivele: s\u00eb pari, n\u00eb aspektin e sakt\u00ebsis\u00eb s\u00eb tekstit kushtetues; s\u00eb dyti, n\u00eb aspektin e interpretimit t\u00eb tij nga Dhoma e Specializuar e Gjykat\u00ebs Kushtetuese; dhe s\u00eb treti, n\u00eb aspektin e pasojave juridike q\u00eb ky interpretim prodhon p\u00ebr t\u00eb drejtat e t\u00eb akuzuarve.<\/p>\n
1. KRAHASIMI I TRI FORMULIMEVE DHE NDRYSHIMI I KUPTIMIT JURIDIK<\/p>\n
Neni 33, paragrafi 1, i Kushtetut\u00ebs s\u00eb Republik\u00ebs s\u00eb Kosov\u00ebs, n\u00eb versionin shqip, p\u00ebrcakton:<\/p>\n
\u00abAskush nuk mund t\u00eb akuzohet ose t\u00eb d\u00ebnohet p\u00ebr asnj\u00eb vep\u00ebr e cila, n\u00eb momentin e kryerjes, nuk ka qen\u00eb e p\u00ebrcaktuar me ligj si vep\u00ebr penale […]\u00bb.<\/p>\n
Versioni anglisht, i p\u00ebrdorur n\u00eb dokumentacionin gjyq\u00ebsor, p\u00ebrmban formulimin:<\/p>\n
\u00abNo one shall be charged or punished […]\u00bb.<\/p>\n
Nd\u00ebrsa versioni serbisht p\u00ebrdor formulimin:<\/p>\n
\u00abNiko se ne mo\u017ee proglasiti krivim ili kazniti […]\u00bb.<\/p>\n
N\u00eb kuptimin shqip, formulimi serbisht n\u00ebnkupton se askush nuk mund t\u00eb shpallet fajtor ose t\u00eb d\u00ebnohet.\u00b2<\/p>\n
Krahasimi i tri formulimeve nxjerr n\u00eb pah nj\u00eb mosp\u00ebrputhje t\u00eb qart\u00eb:<\/p>\n
Shqip: \u00abakuzohet ose d\u00ebnohet\u00bb.
\nAnglisht: \u00abcharged or punished\u00bb.
\nSerbisht: \u00abshpallet fajtor ose d\u00ebnohet\u00bb.
\nDallimi \u00ebsht\u00eb thelb\u00ebsor.<\/p>\n
N\u00eb t\u00eb drejt\u00ebn penale, akuzimi dhe shpallja fajtor nuk jan\u00eb koncepte t\u00eb barasvlershme. Akuzimi i p\u00ebrket faz\u00ebs s\u00eb ndjekjes penale dhe paraqitjes s\u00eb pretendimeve kund\u00ebr nj\u00eb individi, nd\u00ebrsa shpallja fajtor \u00ebsht\u00eb rezultat i nj\u00eb vler\u00ebsimi gjyq\u00ebsor mbi p\u00ebrgjegj\u00ebsin\u00eb penale.<\/p>\n
Prandaj, z\u00ebvend\u00ebsimi i termit \u00abakuzohet\u00bb me termin \u00abshpallet fajtor\u00bb nuk mund t\u00eb konsiderohet thjesht ndryshim stilistik. Ai ndryshon p\u00ebrmbajtjen tekstuale t\u00eb garancis\u00eb dhe ngre \u00e7\u00ebshtjen e momentit procedural n\u00eb t\u00eb cilin individi mund t\u00eb k\u00ebrkoj\u00eb mbrojtjen e k\u00ebsaj dispozite.<\/p>\n
K\u00ebtu duhet b\u00ebr\u00eb edhe nj\u00eb sqarim juridik: versionet shqip dhe serbisht jan\u00eb versionet n\u00eb gjuh\u00ebt zyrtare t\u00eb Republik\u00ebs s\u00eb Kosov\u00ebs, nd\u00ebrsa anglishtja sh\u00ebrben si tekst krahasues. Neni 5 i Kushtetut\u00ebs p\u00ebrcakton statusin e gjuh\u00ebve zyrtare.\u00b3<\/p>\n
P\u00ebr rrjedhoj\u00eb, nuk mund t\u00eb pranohet q\u00eb nj\u00eb garanci kushtetuese t\u00eb ket\u00eb p\u00ebrmbajtje t\u00eb ndryshme n\u00eb var\u00ebsi t\u00eb versionit gjuh\u00ebsor. Barazia e gjuh\u00ebve zyrtare k\u00ebrkon barazi t\u00eb p\u00ebrmbajtjes juridike, jo vet\u00ebm barazi formale t\u00eb statusit t\u00eb tyre.<\/p>\n
2. VENDIMI I DHOM\u00cbS S\u00cb SPECIALIZUAR DHE PRANIMI I MOSP\u00cbRPUTHJES<\/p>\n
\u00c7\u00ebshtja e dallimit nd\u00ebrmjet versioneve gjuh\u00ebsore nuk \u00ebsht\u00eb ngritur vet\u00ebm nga mbrojtja apo nga interpretimi i jasht\u00ebm juridik. Ajo \u00ebsht\u00eb pranuar shprehimisht edhe nga vet\u00eb Dhoma e Specializuar e Gjykat\u00ebs Kushtetuese.<\/p>\n
N\u00eb vendimin e 13 qershorit 2022, n\u00eb \u00e7\u00ebshtjet KSC-CC-2022-13 dhe KSC-CC-2022-14, t\u00eb lidhura me k\u00ebrkesat kushtetuese t\u00eb Kadri Veselit dhe Jakup Krasniqit, me t\u00eb cilat u bashkua edhe Hashim Tha\u00e7i, Gjykata trajtoi pretendimet lidhur me ligjshm\u00ebrin\u00eb e akuzave dhe interpretimin e nenit 33.\u00b9<\/p>\n
N\u00eb pjes\u00ebn p\u00ebrkat\u00ebse t\u00eb arsyetimit, Gjykata krahasoi formulimet gjuh\u00ebsore dhe konstatoi dallimin nd\u00ebrmjet termit t\u00eb p\u00ebrdorur n\u00eb versionin shqip dhe atij n\u00eb versionin serbisht.<\/p>\n
N\u00eb vijim, Gjykata u mb\u00ebshtet n\u00eb faktin se t\u00eb dy versionet kan\u00eb autoritet t\u00eb barabart\u00eb juridik dhe se mosp\u00ebrputhja duhej t\u00eb zgjidhej p\u00ebrmes metodave t\u00eb tjera t\u00eb interpretimit kushtetues.<\/p>\n
K\u00ebtu fillon \u00e7\u00ebshtja m\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme juridike.<\/p>\n
N\u00eb vend q\u00eb t\u00eb shqyrtonte n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb efektin juridik t\u00eb termit \u00abakuzohet\u00bb, t\u00eb p\u00ebrfshir\u00eb shprehimisht n\u00eb tekstin shqip, Gjykata e lidhi dispozit\u00ebn me standardet e nenit 7 t\u00eb Konvent\u00ebs Evropiane p\u00ebr t\u00eb Drejtat e Njeriut dhe nenit 15 t\u00eb Paktit Nd\u00ebrkomb\u00ebtar p\u00ebr t\u00eb Drejtat Civile dhe Politike.<\/p>\n
N\u00ebp\u00ebrmjet k\u00ebtij interpretimi, Gjykata arriti n\u00eb p\u00ebrfundimin se neni 33 mbron individin nga shpallja fajtor p\u00ebr nj\u00eb vep\u00ebr q\u00eb nuk ka qen\u00eb e p\u00ebrcaktuar si vep\u00ebr penale n\u00eb koh\u00ebn e kryerjes, por nuk krijon nj\u00eb garanci t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb kund\u00ebr vet\u00eb akuzimit n\u00eb kuptimin e pretenduar nga parashtruesit.\u00b9<\/p>\n
Ky p\u00ebrfundim \u00ebsht\u00eb pik\u00ebrisht pjesa q\u00eb k\u00ebrkon kritik\u00eb juridike.<\/p>\n
N\u00ebse Kushtetuta p\u00ebrmban nj\u00eb formulim m\u00eb t\u00eb gjer\u00eb se instrumentet nd\u00ebrkomb\u00ebtare me t\u00eb cilat harmonizohet, gjykata duhet t\u00eb shqyrtoj\u00eb n\u00ebse ky formulim synon t\u00eb ofroj\u00eb mbrojtje shtes\u00eb.<\/p>\n
Harmonizimi me standardet nd\u00ebrkomb\u00ebtare nuk duhet t\u00eb shnd\u00ebrrohet n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb p\u00ebr t\u00eb mos i dh\u00ebn\u00eb efekt nj\u00eb shprehjeje t\u00eb qart\u00eb kushtetuese.<\/p>\n
3. PASOJAT PROCEDURALE P\u00cbR T\u00cb AKUZUARIT N\u00cb HAG\u00cb<\/p>\n
R\u00ebnd\u00ebsia e k\u00ebtij interpretimi nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm teorike.<\/p>\n
N\u00eb k\u00ebrkesat e tyre kushtetuese, ish-drejtuesit e U\u00c7K-s\u00eb ngrit\u00ebn \u00e7\u00ebshtje q\u00eb lidhen me ligjshm\u00ebrin\u00eb e akuzave, baz\u00ebn juridike t\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebsis\u00eb penale dhe parimin e ligjshm\u00ebris\u00eb.<\/p>\n
Pretendimi thelb\u00ebsor ishte se mbrojtja kushtetuese nuk duhej t\u00eb kufizohej vet\u00ebm n\u00eb momentin e shpalljes s\u00eb faj\u00ebsis\u00eb, por duhej t\u00eb mund t\u00eb shqyrtohej edhe n\u00eb faz\u00ebn kur individi akuzohet p\u00ebr nj\u00eb vep\u00ebr q\u00eb pretendohet se nuk ka qen\u00eb e p\u00ebrcaktuar me ligj si vep\u00ebr penale n\u00eb koh\u00ebn e kryerjes.<\/p>\n
Ky pretendim mb\u00ebshtetej n\u00eb formulimin e drejtp\u00ebrdrejt\u00eb t\u00eb versionit shqip t\u00eb nenit 33.<\/p>\n
Megjithat\u00eb, Dhoma e Specializuar i konsideroi k\u00ebrkesat t\u00eb parakohshme dhe t\u00eb papranueshme, duke u mb\u00ebshtetur n\u00eb nenin 113, paragrafi 7, t\u00eb Kushtetut\u00ebs, nenin 49, paragrafi 3, t\u00eb Ligjit p\u00ebr Dhomat e Specializuara dhe rregullin 14(f) t\u00eb Rregullores s\u00eb Procedur\u00ebs s\u00eb Dhom\u00ebs s\u00eb Specializuar t\u00eb Gjykat\u00ebs Kushtetuese.\u00b9<\/p>\n
\u00cbsht\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb theksohet se Gjykata nuk shpalli p\u00ebrfundimisht t\u00eb ligjshme t\u00eb gjitha akuzat dhe as nuk vendosi p\u00ebrfundimisht mbi p\u00ebrgjegj\u00ebsin\u00eb penale t\u00eb t\u00eb akuzuarve.<\/p>\n
Por pasoja procedurale ishte konkrete: pretendimet kushtetuese nuk u shqyrtuan n\u00eb themel n\u00eb at\u00eb faz\u00eb t\u00eb procesit.<\/p>\n
Kjo tregon se interpretimi i nj\u00eb fjale n\u00eb tekstin kushtetues mund t\u00eb ndikoj\u00eb drejtp\u00ebrdrejt n\u00eb mund\u00ebsin\u00eb e individit p\u00ebr t\u00eb k\u00ebrkuar mbrojtje gjyq\u00ebsore.<\/p>\n
N\u00eb k\u00ebt\u00eb kuptim, dallimi nd\u00ebrmjet akuzimit dhe shpalljes fajtor nuk \u00ebsht\u00eb \u00e7\u00ebshtje e par\u00ebnd\u00ebsishme gjuh\u00ebsore. Ai prek koh\u00ebn dhe m\u00ebnyr\u00ebn e ushtrimit t\u00eb nj\u00eb t\u00eb drejte kushtetuese.<\/p>\n
4. PARIMI I LEGALITETIT DHE SIGURIA JURIDIKE<\/p>\n
Parimi nullum crimen, nulla poena sine lege p\u00ebrb\u00ebn nj\u00eb nga shtyllat themelore t\u00eb s\u00eb drejt\u00ebs penale moderne.<\/p>\n
Ai n\u00ebnkupton se askush nuk mund t\u00eb d\u00ebnohet p\u00ebr nj\u00eb veprim q\u00eb nuk p\u00ebrb\u00ebnte vep\u00ebr penale sipas ligjit t\u00eb zbatuesh\u00ebm n\u00eb koh\u00ebn e kryerjes.<\/p>\n
Ky parim k\u00ebrkon q\u00eb norma penale t\u00eb jet\u00eb e qasshme, e qart\u00eb dhe e parashikueshme. Gjithashtu, ndalon krijimin ose zgjerimin retroaktiv t\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebsis\u00eb penale n\u00eb d\u00ebm t\u00eb individit.\u2074<\/p>\n
N\u00eb k\u00ebt\u00eb drejtim, neni 33 i Kushtetut\u00ebs duhet t\u00eb lexohet s\u00eb bashku me nenin 7 t\u00eb Konvent\u00ebs Evropiane p\u00ebr t\u00eb Drejtat e Njeriut dhe nenin 15 t\u00eb Paktit Nd\u00ebrkomb\u00ebtar p\u00ebr t\u00eb Drejtat Civile dhe Politike.<\/p>\n
Megjithat\u00eb, ekziston nj\u00eb dallim q\u00eb nuk duhet anashkaluar: k\u00ebto instrumente nd\u00ebrkomb\u00ebtare p\u00ebrcaktojn\u00eb standardin minimal t\u00eb mbrojtjes, nd\u00ebrsa Kushtetuta e Kosov\u00ebs mund t\u00eb ofroj\u00eb garanci m\u00eb t\u00eb gjera p\u00ebr individin.<\/p>\n
Prandaj, interpretimi kushtetues duhet t\u00eb shqyrtoj\u00eb jo vet\u00ebm p\u00ebrputhshm\u00ebrin\u00eb me standardet nd\u00ebrkomb\u00ebtare, por edhe efektin juridik t\u00eb formulimit konkret t\u00eb Kushtetut\u00ebs.<\/p>\n
N\u00eb rastin e proceseve n\u00eb Hag\u00eb, kjo \u00e7\u00ebshtje ka r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb p\u00ebr shkak t\u00eb periudh\u00ebs kohore t\u00eb veprave t\u00eb pretenduara, p\u00ebrkat\u00ebsisht viteve 1998\u20131999.<\/p>\n
P\u00ebrgjegj\u00ebsia penale p\u00ebr veprat e pretenduara duhet t\u00eb vler\u00ebsohet n\u00eb baz\u00eb t\u00eb s\u00eb drejt\u00ebs q\u00eb ishte e zbatueshme n\u00eb koh\u00ebn p\u00ebrkat\u00ebse, duke respektuar parimin e ligjshm\u00ebris\u00eb, parashikueshm\u00ebris\u00eb dhe p\u00ebrgjegj\u00ebsis\u00eb individuale.<\/p>\n
P\u00ebrjashtimi q\u00eb neni 33 parasheh p\u00ebr gjenocidin, krimet e luft\u00ebs dhe krimet kund\u00ebr njer\u00ebzimit nuk e eliminon detyrimin p\u00ebr t\u00eb provuar baz\u00ebn juridike t\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebsis\u00eb penale dhe elementet p\u00ebrb\u00ebr\u00ebse t\u00eb vepr\u00ebs.<\/p>\n
Jurisprudenca e Gjykat\u00ebs Evropiane p\u00ebr t\u00eb Drejtat e Njeriut n\u00eb \u00e7\u00ebshtjet Korbely kund\u00ebr Hungaris\u00eb, Kononov kund\u00ebr Letonis\u00eb dhe Vasiliauskas kund\u00ebr Lituanis\u00eb ka trajtuar n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb holl\u00ebsishme kufijt\u00eb e interpretimit penal dhe k\u00ebrkesat e ligjshm\u00ebris\u00eb n\u00eb rastet q\u00eb lidhen me krimet nd\u00ebrkomb\u00ebtare.\u2075 \u2076 \u2077<\/p>\n
K\u00ebto vendime jan\u00eb ve\u00e7an\u00ebrisht t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme p\u00ebr t\u00eb kuptuar se as r\u00ebnd\u00ebsia e nj\u00eb akuze dhe as natyra e r\u00ebnd\u00eb e nj\u00eb vepre nuk e p\u00ebrjashtojn\u00eb detyrimin e gjykat\u00ebs p\u00ebr t\u00eb respektuar parimin e legalitetit.<\/p>\n
5. P\u00cbRGJEGJ\u00cbSIA INSTITUCIONALE P\u00cbR MOSP\u00cbRPUTHJEN E TEKSTIT<\/p>\n
Mosp\u00ebrputhja nd\u00ebrmjet versioneve shqip dhe serbisht \u00ebsht\u00eb e dokumentuar dhe \u00ebsht\u00eb evidentuar edhe nga vet\u00eb Dhoma e Specializuar.<\/p>\n
P\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye, \u00e7\u00ebshtja nuk mund t\u00eb reduktohet n\u00eb nj\u00eb debat t\u00eb zakonsh\u00ebm p\u00ebr p\u00ebrkthimin.<\/p>\n
Kur nj\u00eb dispozit\u00eb kushtetuese p\u00ebrmban koncepte juridike t\u00eb ndryshme n\u00eb dy versionet zyrtare, institucionet p\u00ebrgjegj\u00ebse kan\u00eb detyrim t\u00eb sigurojn\u00eb sakt\u00ebsin\u00eb, harmonizimin dhe besueshm\u00ebrin\u00eb e tekstit.<\/p>\n
P\u00ebrgjegj\u00ebsia institucionale duhet t\u00eb trajtohet n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb konkrete.<\/p>\n
Duhet t\u00eb shqyrtohen dokumentet origjinale t\u00eb hartimit t\u00eb Kushtetut\u00ebs, procesi i p\u00ebrkthimit, kontrolli profesional, redaktimi juridik dhe procedura e miratimit t\u00eb versioneve p\u00ebrfundimtare.<\/p>\n
K\u00ebto dokumente jan\u00eb t\u00eb domosdoshme p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrcaktuar se si ka ardhur deri te z\u00ebvend\u00ebsimi i konceptit t\u00eb akuzimit me at\u00eb t\u00eb shpalljes fajtor dhe n\u00eb cil\u00ebn faz\u00eb \u00ebsht\u00eb krijuar mosp\u00ebrputhja.<\/p>\n
Nj\u00eb \u00e7\u00ebshtje e till\u00eb merr dimension edhe m\u00eb serioz kur kemi parasysh se b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr nj\u00eb dispozit\u00eb q\u00eb garanton t\u00eb drejta themelore n\u00eb procedur\u00ebn penale.<\/p>\n
N\u00ebse dokumentacioni origjinal d\u00ebshmon nd\u00ebrhyrje t\u00eb vet\u00ebdijshme n\u00eb formulimin e dispozit\u00ebs, duke pasur parasysh pasojat juridike t\u00eb saj, at\u00ebher\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebsia p\u00ebr nj\u00eb veprim t\u00eb till\u00eb duhet t\u00eb shqyrtohet nga institucionet kompetente.<\/p>\n
Por edhe pa pasur nevoj\u00eb p\u00ebr t\u00eb nxjerr\u00eb p\u00ebrfundime mbi motivin, ekzistenca e mosp\u00ebrputhjes imponon detyrimin p\u00ebr sqarim dhe korrigjim institucional.<\/p>\n
Nj\u00eb Kushtetut\u00eb nuk mund t\u00eb mb\u00ebshtetet n\u00eb dy formulime q\u00eb ndryshojn\u00eb n\u00eb p\u00ebrmbajtjen e nj\u00eb garancie themelore dhe t\u00eb konsiderohet se siguria juridike \u00ebsht\u00eb plot\u00ebsisht e garantuar.<\/p>\n
6. RAPORTI I AVOKATIT T\u00cb POPULLIT DHE PROBLEMI I P\u00cbRKTHIMEVE JURIDIKE<\/p>\n
Nj\u00eb element tjet\u00ebr me r\u00ebnd\u00ebsi p\u00ebr k\u00ebt\u00eb analiz\u00eb \u00ebsht\u00eb raporti i Institucionit t\u00eb Avokatit t\u00eb Popullit t\u00eb Republik\u00ebs s\u00eb Kosov\u00ebs, i publikuar m\u00eb 15 dhjetor 2023, lidhur me cil\u00ebsin\u00eb e p\u00ebrkthimeve t\u00eb akteve juridike dhe mosp\u00ebrputhjet nd\u00ebrmjet versioneve gjuh\u00ebsore.\u2078<\/p>\n
N\u00eb k\u00ebt\u00eb raport, Avokati i Popullit evidenton se n\u00eb nj\u00eb num\u00ebr aktesh ligjore dhe n\u00ebnligjore jan\u00eb hasur versione joidentike n\u00eb gjuh\u00ebt zyrtare, p\u00ebrfshir\u00eb edhe vet\u00eb Kushtetut\u00ebn.<\/p>\n
Raporti identifikon gabime p\u00ebrmbajtjesore, terminologjike, gramatikore, drejtshkrimore dhe teknike. Gjithashtu, p\u00ebrmend raste kur p\u00ebrkthimi n\u00eb gjuh\u00ebn serbe nuk pasqyron plot\u00ebsisht tekstin n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe, kur mungojn\u00eb pjes\u00eb t\u00eb tekstit ose kur shtohen formulime q\u00eb nuk gjenden n\u00eb versionin tjet\u00ebr.<\/p>\n
Avokati i Popullit paralajm\u00ebron se mosp\u00ebrputhje t\u00eb tilla mund t\u00eb krijojn\u00eb interpretime subjektive, pasiguri juridike dhe trajtim t\u00eb pabarabart\u00eb t\u00eb qytetar\u00ebve.<\/p>\n
Institucioni u ka drejtuar rekomandime Kuvendit dhe Qeveris\u00eb p\u00ebr harmonizimin e legjislacionit dhe korrigjimin e gabimeve gjuh\u00ebsore e teknike.\u2078<\/p>\n
Ky raport ka r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb p\u00ebr \u00e7\u00ebshtjen e nenit 33, sepse d\u00ebshmon se problemi i cil\u00ebsis\u00eb s\u00eb p\u00ebrkthimeve juridike nuk \u00ebsht\u00eb \u00e7\u00ebshtje e izoluar, por problem institucional q\u00eb \u00ebsht\u00eb identifikuar zyrtarisht.<\/p>\n
Raporti nuk provon vetvetiu q\u00ebllimshm\u00ebrin\u00eb e mosp\u00ebrputhjes konkrete t\u00eb nenit 33. Megjithat\u00eb, ai p\u00ebrforcon domosdoshm\u00ebrin\u00eb e nj\u00eb shqyrtimi institucional t\u00eb dokumentacionit dhe t\u00eb mekanizmave t\u00eb kontrollit t\u00eb p\u00ebrkthimeve.<\/p>\n
N\u00eb rastin konkret, mosp\u00ebrputhja \u00ebsht\u00eb identifikuar nga vet\u00eb Gjykata. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye, institucionet p\u00ebrgjegj\u00ebse nuk mund ta trajtojn\u00eb m\u00eb \u00e7\u00ebshtjen si nj\u00eb dallim t\u00eb par\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm gjuh\u00ebsor.<\/p>\n
7. NDIKIMI POLITIK DHE BESUESHM\u00cbRIA E DREJT\u00cbSIS\u00cb ND\u00cbRKOMB\u00cbTARE<\/p>\n
Proceset ndaj ish-drejtuesve t\u00eb U\u00c7K-s\u00eb kan\u00eb nj\u00eb r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb historike, politike dhe juridike p\u00ebr Republik\u00ebn e Kosov\u00ebs.<\/p>\n
P\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye, \u00e7do \u00e7\u00ebshtje q\u00eb prek garancit\u00eb kushtetuese dhe t\u00eb drejtat e t\u00eb akuzuarve duhet t\u00eb shqyrtohet me transparenc\u00eb dhe me standarde t\u00eb larta t\u00eb arsyetimit juridik.<\/p>\n
Pavar\u00ebsia gjyq\u00ebsore \u00ebsht\u00eb nj\u00eb parim themelor, por ajo nuk e p\u00ebrjashton kritik\u00ebn juridike dhe as detyrimin p\u00ebr t\u00eb dh\u00ebn\u00eb arsyetime t\u00eb plota p\u00ebr interpretimin e dispozitave kushtetuese.<\/p>\n
N\u00eb rastin e nenit 33, problemi \u00ebsht\u00eb konkret: nj\u00eb dallim i evidentuar nd\u00ebrmjet dy versioneve zyrtare u b\u00eb pjes\u00eb e arsyetimit gjyq\u00ebsor dhe ndikoi n\u00eb trajtimin e k\u00ebrkesave kushtetuese t\u00eb mbrojtjes.<\/p>\n
Kjo situat\u00eb krijon nevoj\u00ebn p\u00ebr nj\u00eb shqyrtim edhe m\u00eb t\u00eb kujdessh\u00ebm t\u00eb m\u00ebnyr\u00ebs se si interpretimi kushtetues ndikon n\u00eb t\u00eb drejtat e personave q\u00eb gjykohen.<\/p>\n
Dimensioni politik i procesit nuk duhet t\u00eb p\u00ebrdoret as p\u00ebr t\u00eb paragjykuar vendimet e gjykat\u00ebs dhe as p\u00ebr t\u00eb heshtur kritikat juridike.<\/p>\n
Drejt\u00ebsia nd\u00ebrkomb\u00ebtare duhet t\u00eb d\u00ebshmoj\u00eb se standardet e saj zbatohen nj\u00ebsoj p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb dhe se asnj\u00eb person nuk privohet nga garancit\u00eb kushtetuese p\u00ebr shkak t\u00eb kontekstit politik ose historik t\u00eb \u00e7\u00ebshtjes.<\/p>\n
Besueshm\u00ebria e nj\u00eb gjykate nuk buron vet\u00ebm nga mandati i saj institucional, por edhe nga cil\u00ebsia e vendimeve, respektimi i t\u00eb drejtave t\u00eb mbrojtjes dhe aft\u00ebsia p\u00ebr t’iu p\u00ebrgjigjur argumenteve juridike.<\/p>\n
8. P\u00cbRGJEGJ\u00cbSIA INDIVIDUALE DHE KONTEKSTI HISTORIK I U\u00c7K-s\u00eb<\/p>\n
N\u00eb proceset ndaj ish-drejtuesve t\u00eb U\u00c7K-s\u00eb, parimi i p\u00ebrgjegj\u00ebsis\u00eb individuale duhet t\u00eb mbetet themeli i \u00e7do vler\u00ebsimi penal.<\/p>\n
Asnj\u00eb individ nuk mund t\u00eb shpallet fajtor vet\u00ebm p\u00ebr shkak t\u00eb pozit\u00ebs s\u00eb tij, rolit institucional apo p\u00ebrkat\u00ebsis\u00eb n\u00eb nj\u00eb organizat\u00eb.<\/p>\n
P\u00ebrgjegj\u00ebsia penale duhet t\u00eb provohet n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb individuale, mbi baz\u00ebn e provave dhe t\u00eb normave juridike t\u00eb zbatueshme.<\/p>\n
Po k\u00ebshtu, p\u00ebrgjegj\u00ebsia e mundshme penale e individ\u00ebve nuk mund t\u00eb shnd\u00ebrrohet n\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebsi kolektive t\u00eb U\u00c7K-s\u00eb apo t\u00eb popullit shqiptar.<\/p>\n
Lufta e Kosov\u00ebs duhet t\u00eb trajtohet n\u00eb kontekstin e saj historik dhe juridik, nd\u00ebrsa pretendimet penale duhet t\u00eb shqyrtohen n\u00eb p\u00ebrputhje me standardet e drejt\u00ebsis\u00eb penale.<\/p>\n
Respektimi i k\u00ebtyre parimeve nuk \u00ebsht\u00eb privilegj p\u00ebr ish-drejtuesit e U\u00c7K-s\u00eb. \u00cbsht\u00eb detyrim i \u00e7do gjykate q\u00eb ushtron juridiksion penal.<\/p>\n
Pik\u00ebrisht p\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye, garancit\u00eb e nenit 33 duhet t\u00eb interpretohen n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb till\u00eb q\u00eb individi t\u00eb ket\u00eb mund\u00ebsi reale t\u00eb kund\u00ebrshtoj\u00eb baz\u00ebn juridike t\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebsis\u00eb q\u00eb i atribuohet.<\/p>\n
9. DOMOSDOSHM\u00cbRIA E SQARIMIT DHE HARMONIZIMIT T\u00cb TEKSTIT KUSHTETUES<\/p>\n
Nga analiza e m\u00ebsip\u00ebrme dalin disa \u00e7\u00ebshtje q\u00eb k\u00ebrkojn\u00eb trajtim institucional.<\/p>\n
S\u00eb pari, duhet t\u00eb b\u00ebhet nj\u00eb verifikim profesional dhe juridik i tri formulimeve t\u00eb nenit 33, duke u mb\u00ebshtetur n\u00eb dokumentet origjinale t\u00eb miratimit t\u00eb Kushtetut\u00ebs.<\/p>\n
S\u00eb dyti, duhet t\u00eb p\u00ebrcaktohet origjina e mosp\u00ebrputhjes nd\u00ebrmjet versioneve shqip dhe serbisht, p\u00ebrfshir\u00eb procesin e p\u00ebrkthimit dhe kontrollit t\u00eb tekstit.<\/p>\n
S\u00eb treti, duhet t\u00eb vler\u00ebsohet n\u00ebse interpretimi gjyq\u00ebsor i dh\u00ebn\u00eb nga Dhoma e Specializuar i ka dh\u00ebn\u00eb efektin e duhur juridik formulimit t\u00eb versionit shqip.<\/p>\n
S\u00eb kat\u00ebrti, institucionet kompetente duhet t\u00eb sigurojn\u00eb mekanizma efektiv\u00eb p\u00ebr harmonizimin e versioneve gjuh\u00ebsore t\u00eb akteve juridike, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb nj\u00eb problem i till\u00eb t\u00eb mos p\u00ebrs\u00ebritet.<\/p>\n
K\u00ebto k\u00ebrkesa nuk p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb nd\u00ebrhyrje n\u00eb pavar\u00ebsin\u00eb e gjyq\u00ebsorit. P\u00ebrkundrazi, jan\u00eb k\u00ebrkesa legjitime t\u00eb nj\u00eb shteti t\u00eb s\u00eb drejt\u00ebs, ku Kushtetuta duhet t\u00eb jet\u00eb e qart\u00eb dhe e nj\u00ebjt\u00eb p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb qytetar\u00ebt.<\/p>\n
P\u00cbRFUNDIM<\/p>\n
Mosp\u00ebrputhja nd\u00ebrmjet versioneve gjuh\u00ebsore t\u00eb nenit 33 t\u00eb Kushtetut\u00ebs s\u00eb Republik\u00ebs s\u00eb Kosov\u00ebs paraqet nj\u00eb problem konkret kushtetues, t\u00eb evidentuar edhe nga vet\u00eb Dhoma e Specializuar e Gjykat\u00ebs Kushtetuese.<\/p>\n
Versioni shqip p\u00ebrdor termin \u00abakuzohet\u00bb, nd\u00ebrsa versioni serbisht p\u00ebrdor konceptin \u00abshpallet fajtor\u00bb. Ky dallim prek p\u00ebrmbajtjen e garancis\u00eb kushtetuese dhe ngre \u00e7\u00ebshtjen e momentit procedural n\u00eb t\u00eb cilin individi mund t\u00eb k\u00ebrkoj\u00eb mbrojtjen e saj.<\/p>\n
Dhoma e Specializuar e pranoi mosp\u00ebrputhjen, por p\u00ebrmes interpretimit sistematik dhe harmonizimit me instrumentet nd\u00ebrkomb\u00ebtare arriti n\u00eb nj\u00eb p\u00ebrfundim q\u00eb nuk i njohu mbrojtjes s\u00eb pretenduar nga parashtruesit efektin e ve\u00e7ant\u00eb t\u00eb formulimit \u00abakuzohet\u00bb.<\/p>\n
Ky interpretim pati pasoja konkrete procedurale, pasi k\u00ebrkesat kushtetuese u konsideruan t\u00eb parakohshme dhe nuk u shqyrtuan n\u00eb themel n\u00eb at\u00eb faz\u00eb.<\/p>\n
Prandaj, \u00e7\u00ebshtja nuk mund t\u00eb mbyllet me konstatimin se kemi t\u00eb b\u00ebjm\u00eb vet\u00ebm me nj\u00eb dallim gjuh\u00ebsor. Ajo k\u00ebrkon shqyrtim t\u00eb plot\u00eb t\u00eb sakt\u00ebsis\u00eb s\u00eb tekstit kushtetues, t\u00eb m\u00ebnyr\u00ebs s\u00eb interpretimit gjyq\u00ebsor dhe t\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebsis\u00eb institucionale p\u00ebr harmonizimin e versioneve zyrtare.<\/p>\n
Nj\u00ebkoh\u00ebsisht, dokumentacioni i hartimit dhe p\u00ebrkthimit duhet t\u00eb shqyrtohet p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrcaktuar origjin\u00ebn e ndryshimit. N\u00ebse provohet se formulimi \u00ebsht\u00eb ndryshuar me vet\u00ebdije p\u00ebr t\u00eb prodhuar pasoja t\u00eb caktuara juridike, at\u00ebher\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebsia p\u00ebr nj\u00eb veprim t\u00eb till\u00eb duhet t\u00eb p\u00ebrcaktohet sipas ligjit.<\/p>\n
N\u00eb nj\u00eb shtet t\u00eb s\u00eb drejt\u00ebs, nuk mund t\u00eb ket\u00eb dy kuptime t\u00eb ndryshme t\u00eb s\u00eb nj\u00ebjt\u00ebs garanci kushtetuese, sidomos kur b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr t\u00eb drejtat themelore t\u00eb individit n\u00eb procedur\u00ebn penale.<\/p>\n
Kushtetuta duhet t\u00eb mbetet mbi \u00e7do interes politik, institucional apo procedural. Ajo nuk mund t\u00eb interpretohet sipas nevojave t\u00eb nj\u00eb procesi gjyq\u00ebsor, por \u00e7do proces gjyq\u00ebsor duhet t’u n\u00ebnshtrohet garancive t\u00eb saj.<\/p>\n
Drejt\u00ebsia nuk mund t\u00eb nd\u00ebrtohet mbi paqart\u00ebsi normative, e as siguria juridike mbi p\u00ebrkthime q\u00eb ndryshojn\u00eb p\u00ebrmbajtjen e nj\u00eb t\u00eb drejte kushtetuese.<\/p>\n
Barazia para ligjit nuk \u00ebsht\u00eb \u00e7\u00ebshtje p\u00ebrkthimi. \u00cbsht\u00eb themeli i drejt\u00ebsis\u00eb.<\/p>\n
Fusnotat ,<\/p>\n
1. Dhoma e Specializuar e Gjykat\u00ebs Kushtetuese, Dhomat e Specializuara t\u00eb Kosov\u00ebs, Decision on the Referral of Jakup Krasniqi Concerning the Legality of Charging Joint Criminal Enterprise and the Referral of Kadri Veseli Concerning Decision of the Appeals Panel on Challenges to the Jurisdiction of the Specialist Chambers, \u00e7\u00ebshtjet KSC-CC-2022-13 dhe KSC-CC-2022-14, dokumenti F00009, 13 qershor 2022, paragraf\u00ebt 41\u201355. Burimi kryesor p\u00ebr mosp\u00ebrputhjen e versioneve gjuh\u00ebsore dhe interpretimin e nenit 33 t\u00eb Kushtetut\u00ebs.<\/p>\n
2. Kushtetuta e Republik\u00ebs s\u00eb Kosov\u00ebs, e miratuar m\u00eb 9 prill 2008, nenet 5 dhe 33. Neni 5 p\u00ebrcakton statusin e gjuh\u00ebve zyrtare, nd\u00ebrsa neni 33 garanton parimin e ligjshm\u00ebris\u00eb dhe proporcionalitetit n\u00eb procedur\u00ebn penale.<\/p>\n
3. Konventa Evropiane p\u00ebr t\u00eb Drejtat e Njeriut, neni 7; Pakti Nd\u00ebrkomb\u00ebtar p\u00ebr t\u00eb Drejtat Civile dhe Politike, neni 15. Dispozitat p\u00ebrcaktojn\u00eb parimin e ligjshm\u00ebris\u00eb penale dhe ndalimin e d\u00ebnimit pa ligj.<\/p>\n
4. Parimi juridik Nullum crimen, nulla poena sine lege, i mish\u00ebruar n\u00eb nenin 33 t\u00eb Kushtetut\u00ebs s\u00eb Republik\u00ebs s\u00eb Kosov\u00ebs, nenin 7 t\u00eb Konvent\u00ebs Evropiane p\u00ebr t\u00eb Drejtat e Njeriut dhe nenin 15 t\u00eb Paktit Nd\u00ebrkomb\u00ebtar p\u00ebr t\u00eb Drejtat Civile dhe Politike.<\/p>\n
5. Gjykata Evropiane p\u00ebr t\u00eb Drejtat e Njeriut, Korbely kund\u00ebr Hungaris\u00eb [Dhoma e Madhe], k\u00ebrkesa nr. 9174\/02, aktgjykimi i 19 shtatorit 2008. Jurisprudenc\u00eb lidhur me parimin e ligjshm\u00ebris\u00eb dhe parashikueshm\u00ebrin\u00eb e p\u00ebrgjegj\u00ebsis\u00eb penale p\u00ebr krime nd\u00ebrkomb\u00ebtare.<\/p>\n
6. Gjykata Evropiane p\u00ebr t\u00eb Drejtat e Njeriut, Kononov kund\u00ebr Letonis\u00eb [Dhoma e Madhe], k\u00ebrkesa nr. 36376\/04, aktgjykimi i 17 majit 2010. Jurisprudenc\u00eb lidhur me zbatimin e nenit 7 t\u00eb Konvent\u00ebs n\u00eb rastet e krimeve t\u00eb luft\u00ebs.<\/p>\n
7. Gjykata Evropiane p\u00ebr t\u00eb Drejtat e Njeriut, Vasiliauskas kund\u00ebr Lituanis\u00eb [Dhoma e Madhe], k\u00ebrkesa nr. 35343\/05, aktgjykimi i 20 tetorit 2015. Jurisprudenc\u00eb lidhur me parimin e ligjshm\u00ebris\u00eb, parashikueshm\u00ebrin\u00eb e norm\u00ebs penale dhe kufijt\u00eb e interpretimit t\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebsis\u00eb penale.<\/p>\n
8. Institucioni i Avokatit t\u00eb Popullit t\u00eb Republik\u00ebs s\u00eb Kosov\u00ebs, Raporti ex officio nr. 227\/2019, lidhur me cil\u00ebsin\u00eb e p\u00ebrkthimeve t\u00eb akteve juridike dhe mosp\u00ebrputhjet gjuh\u00ebsore nd\u00ebrmjet versioneve zyrtare, publikuar m\u00eb 15 dhjetor 2023. Raporti evidenton probleme p\u00ebrmbajtjesore, terminologjike dhe teknike n\u00eb p\u00ebrkthimet e akteve juridike, p\u00ebrfshir\u00eb Kushtetut\u00ebn.<\/p>\n
9. Ligji nr. 02\/L-37 p\u00ebr P\u00ebrdorimin e Gjuh\u00ebve, Gazeta Zyrtare e Republik\u00ebs s\u00eb Kosov\u00ebs, 1 mars 2007, ve\u00e7an\u00ebrisht neni 5, paragrafi 4, lidhur me publikimin e akteve juridike n\u00eb gjuh\u00ebt zyrtare.<\/p>\n
19. Enver Hasani dhe Ivan \u010cukalovi\u0107, Komentar: Kushtetuta e Republik\u00ebs s\u00eb Kosov\u00ebs, GIZ, Prishtin\u00eb, 2013. Literatur\u00eb juridike p\u00ebr interpretimin e dispozitave kushtetuese dhe raportin nd\u00ebrmjet Kushtetut\u00ebs dhe instrumenteve nd\u00ebrkomb\u00ebtare.<\/p>\n
Prishtin\u00eb,13.11.2026<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Isuf B.Bajrami V\u00ebshtrim juridik dhe kushtetues mbi mosp\u00ebrputhjen e versioneve gjuh\u00ebsore, interpretimin gjyq\u00ebsor, parimin e…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":62567,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"class_list":["post-65434","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-op-ed"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/65434","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=65434"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/65434\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":65437,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/65434\/revisions\/65437"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/62567"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=65434"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=65434"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=65434"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}