Isuf B.Bajrami<\/p>\n
Nj\u00eb histori e p\u00ebrpjekjeve, sakrificave dhe e burrave e grave q\u00eb e kuptuan se pa gjuh\u00ebn e vet nj\u00eb komb rrezikon t\u00eb humbas\u00eb kujtes\u00ebn, identitetin dhe t\u00eb ardhmen.<\/p>\n
Shqipja \u2013 z\u00ebri i nj\u00eb kombi q\u00eb nuk pranoi t\u00eb heshtte<\/p>\n
Ka ngjarje n\u00eb historin\u00eb e nj\u00eb kombi q\u00eb nuk mund t\u00eb maten vet\u00ebm me r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e vendimeve q\u00eb u mor\u00ebn, por edhe me pesh\u00ebn e sakrificave q\u00eb i paraprin\u00eb dhe me trash\u00ebgimin\u00eb q\u00eb lan\u00eb pas. Nj\u00eb ngjarje e till\u00eb, pa dyshim, \u00ebsht\u00eb Kongresi i Alfabetit, i mbajtur n\u00eb Manastir nga 14 deri m\u00eb 22 n\u00ebntor 1908, nj\u00eb prej momenteve m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb historis\u00eb son\u00eb komb\u00ebtare.<\/p>\n
Ky Kongres nuk ishte thjesht nj\u00eb tubim intelektual\u00ebsh p\u00ebr t\u00eb zgjedhur disa shkronja. Ai ishte nj\u00eb kuvend i nd\u00ebrgjegjes shqiptare, nj\u00eb p\u00ebrpjekje e madhe p\u00ebr t\u00eb bashkuar nj\u00eb popull q\u00eb, ndon\u00ebse fliste t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn gjuh\u00eb, jetonte n\u00ebn trysnin\u00eb e ndarjeve administrative, fetare, krahinore dhe politike.<\/p>\n
Ishte nj\u00eb p\u00ebrpjekje p\u00ebr t’i dh\u00ebn\u00eb shqipes nj\u00eb alfabet t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt, por, mbi t\u00eb gjitha, p\u00ebr t’i dh\u00ebn\u00eb kombit nj\u00eb themel t\u00eb q\u00ebndruesh\u00ebm kulturor, mbi t\u00eb cilin do t\u00eb nd\u00ebrtohej e ardhmja.<\/p>\n
N\u00eb at\u00eb koh\u00eb, shqiptar\u00ebt jetonin n\u00ebn sundimin e Perandoris\u00eb Osmane, nd\u00ebrsa n\u00eb hap\u00ebsirat shqiptare vepronin edhe interesa politike dhe kulturore t\u00eb qarqeve nacionaliste greke e serbe, t\u00eb cilat, n\u00eb forma t\u00eb ndryshme, p\u00ebrpiqeshin t\u00eb zgjeronin ndikimin e tyre mbi popullsin\u00eb shqiptare.<\/p>\n
Shkolla, institucionet fetare, administrata dhe institucionet arsimore shpesh shnd\u00ebrroheshin n\u00eb hap\u00ebsira ku p\u00ebrplaseshin interesa t\u00eb huaja dhe ku gjuha shqipe p\u00ebrballej me pengesa t\u00eb shumta.<\/p>\n
Shqiptari duhej t\u00eb luftonte jo vet\u00ebm p\u00ebr t\u00eb drejtat politike, por edhe p\u00ebr nj\u00eb t\u00eb drejt\u00eb themelore: t\u00eb m\u00ebsonte, t\u00eb shkruante dhe t\u00eb lexonte n\u00eb gjuh\u00ebn e vet.<\/p>\n
Shqipja shkruhej me alfabete t\u00eb ndryshme. N\u00eb p\u00ebrdorim ishin alfabeti i Stambollit, ai i shoq\u00ebris\u00eb letrare Bashkimi, alfabeti i Agimit dhe variante t\u00eb tjera, t\u00eb cilat mb\u00ebshteteshin n\u00eb sisteme t\u00eb ndryshme shkrimi.<\/p>\n
Kjo shum\u00ebsi krijonte v\u00ebshtir\u00ebsi p\u00ebr botimin e librave, p\u00ebrhapjen e arsimit dhe komunikimin nd\u00ebrmjet shqiptar\u00ebve.<\/p>\n
Por pas k\u00ebsaj v\u00ebshtir\u00ebsie gjuh\u00ebsore q\u00ebndronte nj\u00eb problem shum\u00eb m\u00eb i madh: rreziku i cop\u00ebtimit t\u00eb vet\u00ebdijes komb\u00ebtare.<\/p>\n
Nj\u00eb popull q\u00eb nuk arrin t\u00eb shkruaj\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt, e ka m\u00eb t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb nd\u00ebrtoj\u00eb nj\u00eb hap\u00ebsir\u00eb t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt kulturore.<\/p>\n
Prandaj, nj\u00ebsimi i alfabetit nuk ishte vet\u00ebm nj\u00eb nevoj\u00eb praktike. Ishte nj\u00eb domosdoshm\u00ebri komb\u00ebtare.<\/p>\n
Dhe kjo forc\u00eb do t\u00eb shfaqej n\u00eb Manastir.<\/p>\n
At Gjergj Fishta \u2013 kur ideali komb\u00ebtar ishte m\u00eb i madh se \u00e7do p\u00ebrkat\u00ebsi<\/p>\n
N\u00eb k\u00ebt\u00eb rrug\u00ebtim historik, nj\u00eb vend t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb dhe t\u00eb merituar z\u00eb At Gjergj Fishta, nj\u00ebri prej personaliteteve m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb kultur\u00ebs, let\u00ebrsis\u00eb dhe mendimit komb\u00ebtar shqiptar.<\/p>\n
Fishta nuk ishte vet\u00ebm poet, klerik dhe krijues i veprave madhore t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb son\u00eb. Ai ishte nj\u00eb veprimtar i p\u00ebrkushtuar i \u00e7\u00ebshtjes komb\u00ebtare, i cili e kuptonte se gjuha nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm mjet komunikimi, por themeli mbi t\u00eb cilin ruhet kujtesa e nj\u00eb populli, p\u00ebrcillet trash\u00ebgimia e tij dhe nd\u00ebrtohet vet\u00ebdija p\u00ebr t\u00eb ardhmen.<\/p>\n
Ai nuk luftoi vet\u00ebm p\u00ebr shkronjat shqipe. Luftoi p\u00ebr nj\u00eb gjuh\u00eb q\u00eb do t’i bashkonte shqiptar\u00ebt, pavar\u00ebsisht nga krahina, besimi dhe bindjet e tyre. Luftoi p\u00ebr nj\u00eb gjuh\u00eb q\u00eb nuk do t\u00eb ishte pron\u00eb e nj\u00eb grupi, e nj\u00eb shoq\u00ebrie apo e nj\u00eb krahine, por pasuri e p\u00ebrbashk\u00ebt e t\u00eb gjith\u00eb kombit.<\/p>\n
N\u00eb Kongresin e Manastirit, Gjergj Fishta u zgjodh kryetar i Komisionit t\u00eb Alfabetit, nd\u00ebrsa kryetar i Kongresit ishte Mit’hat Frash\u00ebri. Ky dallim \u00ebsht\u00eb i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm p\u00ebr sakt\u00ebsin\u00eb historike dhe p\u00ebr vler\u00ebsimin e drejt\u00eb t\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebsive q\u00eb mor\u00ebn figurat pjes\u00ebmarr\u00ebse. [1]<\/p>\n
Fishta, megjith\u00ebse p\u00ebrfaq\u00ebsonte shoq\u00ebrin\u00eb Bashkimi, nuk shkoi n\u00eb Manastir p\u00ebr t\u00eb imponuar alfabetin e saj. Q\u00ebndrimi i tij ishte shum\u00eb m\u00eb i gjer\u00eb se interesi i nj\u00eb shoq\u00ebrie kulturore.<\/p>\n
Ai k\u00ebrkonte nj\u00eb zgjidhje q\u00eb do t’i sh\u00ebrbente t\u00eb gjith\u00eb shqiptar\u00ebve.<\/p>\n
Madh\u00ebshtia e Fisht\u00ebs q\u00ebndronte pik\u00ebrisht n\u00eb aft\u00ebsin\u00eb p\u00ebr t\u00eb kuptuar se nj\u00eb alfabet i p\u00ebrbashk\u00ebt kishte m\u00eb shum\u00eb r\u00ebnd\u00ebsi sesa fitorja e nj\u00eb alfabeti t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb.<\/p>\n
N\u00eb at\u00eb sall\u00eb nuk po diskutohej thjesht p\u00ebr shkronjat. Po diskutohej p\u00ebr t\u00eb ardhmen e nj\u00eb kombi.<\/p>\n
Dhe kur fjala shqipe b\u00ebhet \u00e7\u00ebshtje e p\u00ebrbashk\u00ebt, edhe dallimet m\u00eb t\u00eb thella duhet t\u00eb gjejn\u00eb rrug\u00ebn drejt pajtimit.<\/p>\n
Kjo ishte filozofia komb\u00ebtare q\u00eb Fishta p\u00ebrfaq\u00ebsonte n\u00eb Manastir.<\/p>\n
Manastiri \u2013 aty ku shqiptar\u00ebt e vendos\u00ebn gjuh\u00ebn mbi ndarjet<\/p>\n
M\u00eb 14 n\u00ebntor 1908, n\u00eb qytetin e Manastirit, filloi nj\u00eb nga kuvendet m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb historis\u00eb shqiptare.<\/p>\n
Kongresi mblodhi p\u00ebrfaq\u00ebsues t\u00eb shoq\u00ebrive, klubeve dhe komuniteteve shqiptare nga vise t\u00eb ndryshme t\u00eb atdheut dhe nga kolonit\u00eb shqiptare jasht\u00eb tij.<\/p>\n
N\u00eb Kongres mor\u00ebn pjes\u00eb 32 delegat\u00eb me t\u00eb drejt\u00eb vote dhe 18 pjes\u00ebmarr\u00ebs t\u00eb tjer\u00eb, duke p\u00ebrb\u00ebr\u00eb nj\u00eb kuvend prej 50 p\u00ebrfaq\u00ebsuesish.<\/p>\n
Kryetar i Kongresit u zgjodh Mit’hat Frash\u00ebri, nd\u00ebrsa Luigj Gurakuqi dhe Gjergj Qiriazi pat\u00ebn role drejtuese si n\u00ebnkryetar\u00eb.<\/p>\n
P\u00ebr \u00e7\u00ebshtjen e alfabetit u formua nj\u00eb komision prej nj\u00ebmb\u00ebdhjet\u00eb an\u00ebtar\u00ebsh, me n\u00eb krye At Gjergj Fisht\u00ebn.<\/p>\n
N\u00eb k\u00ebt\u00eb komision u p\u00ebrfshin\u00eb personalitete t\u00eb shquara t\u00eb mendimit dhe veprimtaris\u00eb komb\u00ebtare, nd\u00ebr ta Luigj Gurakuqi, Ndre Mjeda, Bajo Topulli, Shahin Kolonja, Sotir Peci, Gjergj Qiriazi dhe Mit’hat Frash\u00ebri.<\/p>\n
Parashqevi Qiriazi ishte nj\u00eb nga figurat e r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb k\u00ebtij procesi dhe sh\u00ebrbeu si sekretare e Komisionit t\u00eb Alfabetit. [2]<\/p>\n
Ajo q\u00eb e b\u00ebnte k\u00ebt\u00eb kuvend madh\u00ebshtor ishte fakti se aty ishin bashkuar shqiptar\u00eb t\u00eb besimit mysliman, katolik, ortodoks dhe protestant.<\/p>\n
Ata nuk kishin ardhur p\u00ebr t\u00eb mbrojtur dallimet e tyre, por p\u00ebr t\u00eb d\u00ebshmuar se gjuha dhe identiteti komb\u00ebtar ishin m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha se \u00e7do ndarje fetare.<\/p>\n
N\u00eb k\u00ebt\u00eb bashkim q\u00ebndronte nj\u00eb nga mesazhet m\u00eb t\u00eb fuqishme t\u00eb Kongresit.<\/p>\n
Shqiptar\u00ebt po d\u00ebshmonin se mund t\u00eb ishin t\u00eb ndrysh\u00ebm n\u00eb besim, por t\u00eb bashkuar n\u00eb gjuh\u00eb, n\u00eb kujtes\u00eb dhe n\u00eb p\u00ebrkat\u00ebsi komb\u00ebtare.<\/p>\n
Pas diskutimeve t\u00eb shumta, Kongresi vendosi t\u00eb pranonte dy variante alfabeti, t\u00eb cilat do t\u00eb p\u00ebrdoreshin n\u00eb periudh\u00ebn kalimtare. Nj\u00ebri lidhej me alfabetin e shoq\u00ebris\u00eb Bashkimi, nd\u00ebrsa tjetri me alfabetin e Stambollit.<\/p>\n
Pra, Kongresi nuk miratoi menj\u00ebher\u00eb vet\u00ebm nj\u00eb alfabet p\u00ebrfundimtar. Vendimi i tij ishte nj\u00eb kompromis historik q\u00eb hapi rrug\u00ebn drejt nj\u00ebsimit t\u00eb m\u00ebvonsh\u00ebm t\u00eb alfabetit t\u00eb sot\u00ebm. [3]<\/p>\n
Ky kompromis nuk ishte dob\u00ebsi. Ishte d\u00ebshmi e pjekuris\u00eb politike dhe komb\u00ebtare t\u00eb atyre njer\u00ebzve, t\u00eb cil\u00ebt kuptuan se bashkimi ishte m\u00eb i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm sesa k\u00ebmb\u00ebngulja p\u00ebr fitoren e nj\u00ebrit apo tjetrit variant.<\/p>\n
Luigj Gurakuqi, Ndre Mjeda dhe bashk\u00ebpun\u00ebtor\u00ebt e nj\u00eb ideali t\u00eb madh<\/p>\n
Historia e Kongresit t\u00eb Alfabetit nuk mund t\u00eb kuptohet pa kontributin e atyre burrave q\u00eb, secili n\u00eb fush\u00ebn e vet, i dhan\u00eb k\u00ebtij procesi mendimin, dijen, p\u00ebrkushtimin dhe autoritetin e tyre komb\u00ebtar.<\/p>\n
Nd\u00ebr ta, nj\u00eb vend t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb z\u00eb Luigj Gurakuqi, nj\u00ebri prej personaliteteve m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb Rilindjes Komb\u00ebtare.<\/p>\n
Ai ishte intelektual, poet, publicist, pedagog dhe veprimtar politik, por mbi t\u00eb gjitha ishte nj\u00eb njeri q\u00eb e kishte lidhur jet\u00ebn me fatin e Shqip\u00ebris\u00eb.<\/p>\n
Kontributi i tij n\u00eb Kongresin e Manastirit ishte i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm si n\u00eb organizimin e punimeve, ashtu edhe n\u00eb p\u00ebrpjekjet p\u00ebr gjetjen e nj\u00eb zgjidhjeje t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt p\u00ebr alfabetin.<\/p>\n
M\u00eb von\u00eb, si drejtues i arsimit komb\u00ebtar dhe drejtor i par\u00eb i Shkoll\u00ebs Normale t\u00eb Elbasanit, ai do t\u00eb vazhdonte t\u00eb punonte p\u00ebr formimin e brezave t\u00eb rinj.<\/p>\n
Gurakuqi e dinte se pavar\u00ebsia politike nuk mund t\u00eb q\u00ebndronte e sigurt pa pavar\u00ebsin\u00eb kulturore dhe arsimore.<\/p>\n
Por fati i k\u00ebtij burri t\u00eb madh ishte tragjik.<\/p>\n
M\u00eb 2 mars 1925, n\u00eb Bari t\u00eb Italis\u00eb, ai u vra n\u00eb nj\u00eb atentat politik. U shua k\u00ebshtu nj\u00ebri prej mendjeve m\u00eb t\u00eb ndritura t\u00eb kombit, nj\u00eb njeri q\u00eb kishte dh\u00ebn\u00eb aq shum\u00eb p\u00ebr arsimin, kultur\u00ebn dhe shtetin shqiptar.<\/p>\n
Vrasja e Gurakuqit ishte nj\u00eb goditje e r\u00ebnd\u00eb p\u00ebr Shqip\u00ebrin\u00eb. Ajo d\u00ebshmonte se sakrificat e veprimtar\u00ebve komb\u00ebtar\u00eb nuk p\u00ebrfunduan me shpalljen e Pavar\u00ebsis\u00eb. [4]<\/p>\n
Nj\u00eb tjet\u00ebr figur\u00eb e jasht\u00ebzakonshme ishte Ndre Mjeda, poet, gjuh\u00ebtar dhe studiues i gjuh\u00ebs shqipe.<\/p>\n
Ai p\u00ebrfaq\u00ebsonte nj\u00eb nga mendjet m\u00eb t\u00eb kultivuara t\u00eb koh\u00ebs dhe kishte dh\u00ebn\u00eb kontribut t\u00eb \u00e7muar n\u00eb zhvillimin e gjuh\u00ebs dhe t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb shqiptare.<\/p>\n
Mjeda e kuptonte se nj\u00ebsimi i alfabetit ishte vet\u00ebm nj\u00eb hap i par\u00eb. P\u00ebrpara shqiptar\u00ebve q\u00ebndronte edhe detyra e madhe e afrimit t\u00eb varianteve letrare dhe e nd\u00ebrtimit t\u00eb nj\u00eb kulture gjuh\u00ebsore sa m\u00eb t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt.<\/p>\n
N\u00eb vargjet e tij t\u00eb njohura, ai shprehu iden\u00eb e bashkimit t\u00eb shqiptar\u00ebve, duke kap\u00ebrcyer ndarjet krahinore.<\/p>\n
Bajo Topulli ishte nj\u00eb tjet\u00ebr em\u00ebr i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm i k\u00ebsaj periudhe. Ai nuk e kufizoi veprimtarin\u00eb e vet vet\u00ebm n\u00eb fush\u00ebn kulturore, por u angazhua edhe n\u00eb organizimin e q\u00ebndres\u00ebs komb\u00ebtare.<\/p>\n
Ai p\u00ebrfaq\u00ebsonte at\u00eb brez atdhetar\u00ebsh q\u00eb e kuptonte se gjuha, shkolla dhe liria politike ishin pjes\u00eb t\u00eb s\u00eb nj\u00ebjt\u00ebs p\u00ebrpjekje.<\/p>\n
Shahin Kolonja, publicist dhe veprimtar i shquar komb\u00ebtar, p\u00ebrmes shtypit shqiptar kontribuoi n\u00eb p\u00ebrhapjen e ideve t\u00eb Rilindjes dhe n\u00eb forcimin e nd\u00ebrgjegjes komb\u00ebtare.<\/p>\n
Sotir Peci, i cili kishte vepruar edhe n\u00eb kolonin\u00eb shqiptare t\u00eb Bostonit, ishte nj\u00eb tjet\u00ebr figur\u00eb me r\u00ebnd\u00ebsi. P\u00ebrmes gazetaris\u00eb dhe veprimtaris\u00eb patriotike, ai ndihmoi n\u00eb lidhjen e shqiptar\u00ebve t\u00eb m\u00ebrguar me \u00e7\u00ebshtjen komb\u00ebtare.<\/p>\n
Mit’hat Frash\u00ebri, i biri i Abdyl Frash\u00ebrit dhe trash\u00ebgimtar i nj\u00eb familjeje t\u00eb shquar t\u00eb Rilindjes, dha kontribut t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb organizimin dhe drejtimin e Kongresit.<\/p>\n
Si kryetar i tij, ai p\u00ebrfaq\u00ebsonte vazhdim\u00ebsin\u00eb e mendimit t\u00eb Rilindjes Komb\u00ebtare, q\u00eb e shihte arsimin, gjuh\u00ebn dhe kultur\u00ebn si shtyllat e nj\u00eb Shqip\u00ebrie t\u00eb ardhshme.<\/p>\n
Nd\u00ebrsa Gjergj Qiriazi ishte nj\u00eb prej figurave q\u00eb ndihmuan n\u00eb krijimin e kushteve p\u00ebr zhvillimin e l\u00ebvizjes arsimore shqiptare n\u00eb Manastir.<\/p>\n
K\u00ebta burra nuk kishin t\u00eb nj\u00ebjtin formim, as t\u00eb nj\u00ebjtat bindje dhe as t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn rrug\u00eb jet\u00ebsore.<\/p>\n
Por kishin nj\u00eb bindje t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt: Shqip\u00ebria duhej t\u00eb kishte gjuh\u00ebn, shkoll\u00ebn dhe kultur\u00ebn e saj.<\/p>\n
Kjo ishte pasuria m\u00eb e madhe e Kongresit t\u00eb Manastirit. [5]<\/p>\n
Familja Qiriazi dhe mb\u00ebshtetja amerikane e britanike \u2013 arsimi si mision komb\u00ebtar<\/p>\n
N\u00eb historin\u00eb e Rilindjes Komb\u00ebtare, familja Qiriazi z\u00eb nj\u00eb vend t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb.<\/p>\n
Kontributi i saj nuk ishte i kufizuar n\u00eb nj\u00eb ngjarje apo n\u00eb nj\u00eb periudh\u00eb t\u00eb vetme. Ai ishte nj\u00eb angazhim i vazhduesh\u00ebm p\u00ebr arsimin, emancipimin dhe p\u00ebrhapjen e gjuh\u00ebs shqipe.<\/p>\n
Gjerasim Qiriazi ishte nd\u00ebr pionier\u00ebt e arsimit dhe t\u00eb veprimtaris\u00eb protestante shqiptare. Ai e kuptoi r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e lidhjes nd\u00ebrmjet shkollimit dhe identitetit komb\u00ebtar.<\/p>\n
Ai punoi p\u00ebr p\u00ebrhapjen e shqipes dhe p\u00ebr krijimin e institucioneve q\u00eb do t’u jepnin shqiptar\u00ebve mund\u00ebsi t\u00eb arsimoheshin n\u00eb gjuh\u00ebn e tyre.<\/p>\n
Pas tij, k\u00ebt\u00eb mision e vazhduan v\u00ebllai i tij Gjergj Qiriazi dhe motrat Sevasti e Parashqevi Qiriazi.<\/p>\n
Sevasti Qiriazi u b\u00eb nj\u00eb nga figurat themelore t\u00eb arsimit t\u00eb vajzave shqiptare, nd\u00ebrsa Parashqevi Qiriazi, me p\u00ebrkushtimin dhe formimin e saj, u shnd\u00ebrrua n\u00eb nj\u00eb prej grave m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb l\u00ebvizjes komb\u00ebtare.<\/p>\n
Parashqeviu ishte pjes\u00eb aktive e Kongresit t\u00eb Manastirit dhe sh\u00ebrbeu si sekretare e Komisionit t\u00eb Alfabetit.<\/p>\n
N\u00eb nj\u00eb koh\u00eb kur arsimimi i vajzave pengohej nga mentalitete t\u00eb prapambetura dhe nga rrethana t\u00eb v\u00ebshtira shoq\u00ebrore, motrat Qiriazi d\u00ebshmuan se emancipimi i gruas shqiptare ishte pjes\u00eb e pandashme e emancipimit komb\u00ebtar.<\/p>\n
K\u00ebtu duhet p\u00ebrmendur edhe mb\u00ebshtetja e misionar\u00ebve dhe institucioneve protestante amerikane, ve\u00e7an\u00ebrisht e strukturave arsimore t\u00eb lidhura me Bordin Amerikan t\u00eb Komisioner\u00ebve p\u00ebr Misionet e Huaja dhe me veprimtarin\u00eb e Shoq\u00ebris\u00eb Biblike.<\/p>\n
Kjo mb\u00ebshtetje ndihmoi n\u00eb krijimin e kushteve p\u00ebr veprimtarin\u00eb arsimore, p\u00ebrhapjen e botimeve dhe zhvillimin e institucioneve shkollore shqiptare.<\/p>\n
Figura e misionarit amerikan Phineas Kennedy lidhet me historin\u00eb e arsimit protestant dhe mb\u00ebshtetjen e shkollimit n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe.<\/p>\n
Duhet theksuar se ky bashk\u00ebpunim nuk e z\u00ebvend\u00ebsonte veprimtarin\u00eb shqiptare, por e p\u00ebrkrahte at\u00eb.<\/p>\n
Merita themelore p\u00ebr krijimin dhe ruajtjen e shkoll\u00ebs shqipe u takonte vet\u00eb atdhetar\u00ebve shqiptar\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt e kthyen arsimin n\u00eb nj\u00eb mision komb\u00ebtar.<\/p>\n
Po ashtu, duhet vler\u00ebsuar edhe veprimtaria e institucioneve biblike dhe e misioneve protestante britanike, t\u00eb cilat, n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb veprimtaris\u00eb s\u00eb tyre arsimore dhe botuese, kontribuuan n\u00eb p\u00ebrhapjen e literatur\u00ebs dhe n\u00eb mb\u00ebshtetjen e gjuh\u00ebve vend\u00ebse.<\/p>\n
Dokumentacioni i Shoq\u00ebrive Biblike dhe raportet e veprimtar\u00ebve t\u00eb koh\u00ebs jan\u00eb burime t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme p\u00ebr t\u00eb kuptuar k\u00ebto marr\u00ebdh\u00ebnie.<\/p>\n
Nj\u00eb d\u00ebshmi me interes t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb \u00ebsht\u00eb raporti i Gjergj Qiriazit p\u00ebr Kongresin e Manastirit, i p\u00ebrgatitur p\u00ebr Shoq\u00ebrin\u00eb Biblike. Ai ndihmon t\u00eb kuptohet edhe r\u00ebnd\u00ebsia nd\u00ebrkomb\u00ebtare q\u00eb kishte marr\u00eb \u00e7\u00ebshtja e alfabetit shqiptar. [6]<\/p>\n
Ky \u00ebsht\u00eb nj\u00eb kapitull q\u00eb meriton t\u00eb kujtohet me mir\u00ebnjohje: n\u00eb nj\u00eb koh\u00eb kur shum\u00eb dyer ishin t\u00eb mbyllura p\u00ebr gjuh\u00ebn shqipe, solidariteti nd\u00ebrkomb\u00ebtar dhe bashk\u00ebpunimi me institucione arsimore e biblike ndihmuan q\u00eb shkolla shqiptare t\u00eb mbijetonte e t\u00eb zhvillohej.<\/p>\n
Kur gjuha shqipe paguhej me sakrifica<\/p>\n
Nuk duhet harruar se rruga drejt Kongresit t\u00eb Manastirit nuk ishte e shtruar me lule.<\/p>\n
Pas \u00e7do abetareje q\u00eb botohej, pas \u00e7do shkolle q\u00eb hapej dhe pas \u00e7do libri q\u00eb shp\u00ebrndahej, q\u00ebndronte nj\u00eb histori sakrifice.<\/p>\n
M\u00ebsuesit shqiptar\u00eb punonin n\u00ebn k\u00ebrc\u00ebnime, librat ndaloheshin, shkollat mbylleshin dhe veprimtar\u00ebt komb\u00ebtar\u00eb p\u00ebrballeshin me burgosje, internime e dhun\u00eb.<\/p>\n
N\u00eb shum\u00eb raste, p\u00ebrpjekja p\u00ebr t\u00eb m\u00ebsuar shqip shihej si kund\u00ebrshtim ndaj interesave t\u00eb pushtetit osman ose si sfid\u00eb ndaj qarqeve q\u00eb k\u00ebrkonin t\u00eb ruanin ndikimin e tyre kulturor e politik n\u00eb hap\u00ebsirat shqiptare.<\/p>\n
Qarqe t\u00eb caktuara nacionaliste greke dhe serbe, p\u00ebrmes institucioneve dhe strukturave t\u00eb tyre politike e kishtare, kund\u00ebrshtonin zhvillimin e arsimit komb\u00ebtar shqiptar.<\/p>\n
P\u00ebrball\u00eb k\u00ebtyre trysnive, atdhetar\u00ebt tan\u00eb vazhduan t\u00eb hapnin shkolla, t\u00eb botonin libra dhe t\u00eb p\u00ebrhapnin gjuh\u00ebn shqipe.<\/p>\n
Petro Nini Luarasi ishte nj\u00ebri prej atyre q\u00eb e pagoi shtrenjt\u00eb p\u00ebrkushtimin ndaj arsimit.<\/p>\n
Ai udh\u00ebtoi fshat m\u00eb fshat p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrhapur shkoll\u00ebn shqipe, duke u p\u00ebrballur me k\u00ebrc\u00ebnime dhe p\u00ebrndjekje.<\/p>\n
Veprimtaria e tij ishte d\u00ebshmi se p\u00ebrhapja e gjuh\u00ebs nuk ishte nj\u00eb pun\u00eb e leht\u00eb, por nj\u00eb mision q\u00eb k\u00ebrkonte guxim t\u00eb jasht\u00ebzakonsh\u00ebm.<\/p>\n
Pandeli Sotiri, si nj\u00eb nga figurat kryesore t\u00eb arsimit komb\u00ebtar dhe drejtues i shkoll\u00ebs s\u00eb par\u00eb shqipe n\u00eb Kor\u00e7\u00eb, z\u00eb nj\u00eb vend t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb historin\u00eb e arsimit shqiptar.<\/p>\n
Koto Hoxhi ishte gjithashtu nd\u00ebr ata veprimtar\u00eb q\u00eb vuajt\u00ebn p\u00ebr shkak t\u00eb p\u00ebrkushtimit ndaj gjuh\u00ebs dhe shkoll\u00ebs shqipe.<\/p>\n
At Stath Melani, prift ortodoks dhe veprimtar i \u00e7\u00ebshtjes komb\u00ebtare, p\u00ebrshkonte fshatrat e Shqip\u00ebris\u00eb s\u00eb Jugut me libra shqip, duke u p\u00ebrpjekur t\u00eb p\u00ebrhapte arsimin n\u00eb gjuh\u00ebn amtare.<\/p>\n
Ai u vra m\u00eb 24 dhjetor 1917, n\u00eb nj\u00eb periudh\u00eb t\u00eb trazuar t\u00eb historis\u00eb shqiptare.<\/p>\n
K\u00ebta njer\u00ebz nuk kishin p\u00ebrpara as siguri dhe as garanci se puna e tyre do t\u00eb shp\u00ebrblehej. Por kishin bindjen se gjuha shqipe duhej t\u00eb mbijetonte.<\/p>\n
Themistokli G\u00ebrmenji \u2013 sakrifica p\u00ebr dinjitetin komb\u00ebtar<\/p>\n
Nj\u00eb tjet\u00ebr figur\u00eb q\u00eb duhet p\u00ebrmendur me nderim \u00ebsht\u00eb Themistokli G\u00ebrmenji.<\/p>\n
Veprimtar i shquar i \u00e7\u00ebshtjes komb\u00ebtare, organizator dhe udh\u00ebheq\u00ebs i l\u00ebvizjes shqiptare n\u00eb Kor\u00e7\u00eb, ai dha kontribut t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb mbrojtjen e interesave shqiptare gjat\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Par\u00eb Bot\u00ebrore.<\/p>\n
M\u00eb 1916 luajti rol t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb krijimin e Krahin\u00ebs Autonome t\u00eb Kor\u00e7\u00ebs.<\/p>\n
M\u00eb 9 n\u00ebntor 1917, pas nj\u00eb procesi gjyq\u00ebsor ushtarak francez, ai u pushkatua n\u00eb Selanik.<\/p>\n
Vdekja e tij ishte nj\u00eb goditje e r\u00ebnd\u00eb p\u00ebr \u00e7\u00ebshtjen komb\u00ebtare shqiptare.<\/p>\n
G\u00ebrmenji nuk ishte vet\u00ebm nj\u00eb veprimtar politik. Ai ishte nj\u00ebri prej atyre q\u00eb e kuptuan se pa q\u00ebndres\u00eb dhe vendosm\u00ebri, interesat shqiptare mund t\u00eb n\u00ebp\u00ebrk\u00ebmbeshin nga fuqit\u00eb q\u00eb vepronin n\u00eb rajon. [7]<\/p>\n
At Shtjef\u00ebn Gje\u00e7ovi \u2013 kujtesa e nj\u00eb kombi q\u00eb nuk duhej t\u00eb harrohej<\/p>\n
Nj\u00eb tjet\u00ebr em\u00ebr q\u00eb duhet t\u00eb p\u00ebrmendet me nderim \u00ebsht\u00eb At Shtjef\u00ebn Gje\u00e7ovi.<\/p>\n
I lindur n\u00eb Janjev\u00eb, Gje\u00e7ovi ishte fran\u00e7eskan, studiues, shkrimtar, etnolog dhe mbledh\u00ebs i tradit\u00ebs juridike e zakonore shqiptare.<\/p>\n
Ai e kuptoi se identiteti komb\u00ebtar nuk ruhej vet\u00ebm p\u00ebrmes shkoll\u00ebs dhe alfabetit, por edhe p\u00ebrmes kujtes\u00ebs historike, traditave, zakoneve dhe trash\u00ebgimis\u00eb shpirt\u00ebrore.<\/p>\n
Puna e tij p\u00ebr mbledhjen dhe dokumentimin e Kanunit t\u00eb Lek\u00eb Dukagjinit ishte nj\u00eb kontribut i jasht\u00ebzakonsh\u00ebm p\u00ebr ruajtjen e trash\u00ebgimis\u00eb shqiptare.<\/p>\n
Ai udh\u00ebtoi, hulumtoi, d\u00ebgjoi dhe mblodhi d\u00ebshmi t\u00eb tradit\u00ebs son\u00eb, duke i shp\u00ebtuar nga harresa shum\u00eb elemente t\u00eb jet\u00ebs shoq\u00ebrore dhe kulturore t\u00eb shqiptar\u00ebve.<\/p>\n
M\u00eb 14 tetor 1929, n\u00eb Zym t\u00eb Hasit, ai u vra n\u00eb nj\u00eb atentat.<\/p>\n
Vdekja e tij la nj\u00eb boshll\u00ebk t\u00eb madh n\u00eb kultur\u00ebn shqiptare.<\/p>\n
Gje\u00e7ovi ishte nj\u00eb nga ata njer\u00ebz q\u00eb e kuptonin se nj\u00eb komb nuk jeton vet\u00ebm nga e tashmja, por edhe nga kujtesa q\u00eb ruan p\u00ebr t\u00eb kaluar\u00ebn.<\/p>\n
Ai mblodhi dhe dokumentoi at\u00eb q\u00eb brezat e m\u00ebparsh\u00ebm kishin ruajtur n\u00eb kujtes\u00ebn dhe jet\u00ebn e tyre.<\/p>\n
Me vrasjen e tij, Shqip\u00ebria humbi nj\u00eb studiues t\u00eb rrall\u00eb dhe nj\u00eb mbrojt\u00ebs t\u00eb trash\u00ebgimis\u00eb s\u00eb saj. [8]<\/p>\n
Sakrifica q\u00eb kap\u00ebrceu brezat<\/p>\n
T\u00eb gjitha k\u00ebto figura, ndon\u00ebse vepruan n\u00eb koh\u00eb dhe rrethana t\u00eb ndryshme, i bashkonte nj\u00eb ideal: ruajtja e identitetit shqiptar.<\/p>\n
Nuk do t\u00eb ishte e drejt\u00eb q\u00eb t\u00eb gjitha k\u00ebto vrasje t\u00eb paraqiteshin si pasoja t\u00eb drejtp\u00ebrdrejta t\u00eb Kongresit t\u00eb Alfabetit.<\/p>\n
Ato lidhen me periudha, rrethana dhe konflikte t\u00eb ndryshme politike.<\/p>\n
Por, n\u00eb nj\u00eb histori m\u00eb t\u00eb gjer\u00eb t\u00eb p\u00ebrpjekjeve komb\u00ebtare, d\u00ebshmojn\u00eb \u00e7mimin e r\u00ebnd\u00eb q\u00eb shum\u00eb shqiptar\u00eb paguan p\u00ebr idealet e tyre.<\/p>\n
Disa u vran\u00eb, disa u burgos\u00ebn, disa u detyruan t\u00eb largoheshin nga vendlindja, nd\u00ebrsa t\u00eb tjer\u00eb e kaluan jet\u00ebn n\u00eb varf\u00ebri dhe p\u00ebrndjekje.<\/p>\n
Megjithat\u00eb, asnj\u00ebri prej k\u00ebtyre fatkeq\u00ebsive nuk arriti ta shuante d\u00ebshir\u00ebn p\u00ebr shkoll\u00eb, dije dhe gjuh\u00eb shqipe.<\/p>\n
Sepse ata nuk luftonin vet\u00ebm p\u00ebr koh\u00ebn e tyre.<\/p>\n
Luftonin edhe p\u00ebr ne.<\/p>\n
Nga Manastiri n\u00eb Elbasan \u2013 alfabeti duhej t\u00eb b\u00ebhej shkoll\u00eb<\/p>\n
Kongresi i Manastirit kishte hapur nj\u00eb rrug\u00eb t\u00eb re, por shqiptar\u00ebt e dinin se vendimi p\u00ebr alfabetin nuk mjaftonte.<\/p>\n
Shkronjat duhej t\u00eb hynin n\u00eb shkolla, n\u00eb librat m\u00ebsimor\u00eb, n\u00eb gazetat dhe n\u00eb jet\u00ebn e p\u00ebrditshme t\u00eb popullit.<\/p>\n
P\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye, nga 20 deri m\u00eb 27 gusht 1909, u mbajt Kongresi i Elbasanit, i cili trajtoi \u00e7\u00ebshtjet e organizimit t\u00eb arsimit komb\u00ebtar.<\/p>\n
Nj\u00eb prej vendimeve m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme ishte themelimi i Shkoll\u00ebs Normale t\u00eb Elbasanit, institucionit q\u00eb do t\u00eb p\u00ebrgatiste m\u00ebsuesit e ardhsh\u00ebm t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb.<\/p>\n
Drejtor i par\u00eb i saj u em\u00ebrua Luigj Gurakuqi.<\/p>\n
Shkolla Normale u hap n\u00eb dhjetor 1909 dhe u b\u00eb nj\u00eb vat\u00ebr e r\u00ebnd\u00ebsishme e arsimit komb\u00ebtar dhe nj\u00eb institucion themelor p\u00ebr p\u00ebrgatitjen e m\u00ebsuesve shqiptar\u00eb.<\/p>\n
Nd\u00ebrkoh\u00eb, Kongresi i Manastirit dhe vendimet e tij vazhdonin t\u00eb p\u00ebrballeshin me kund\u00ebrshtime.<\/p>\n
N\u00eb vitin 1910, p\u00ebrpjekjet p\u00ebr t\u00eb imponuar p\u00ebrdorimin e shkronjave arabe n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe shkaktuan protesta t\u00eb fuqishme n\u00eb qytete t\u00eb ndryshme shqiptare.<\/p>\n
N\u00eb k\u00ebt\u00eb klim\u00eb u mbajt edhe Kongresi i Dyt\u00eb i Manastirit, n\u00eb mars 1910, i cili riafirmoi mbrojtjen e alfabetit komb\u00ebtar me shkronja latine.<\/p>\n
Kjo d\u00ebshmon se vendimi i vitit 1908 nuk ishte nj\u00eb \u00e7\u00ebshtje e mbyllur nj\u00ebher\u00eb e p\u00ebrgjithmon\u00eb.<\/p>\n
Ai k\u00ebrkonte mbrojtje, p\u00ebrkushtim dhe q\u00ebndres\u00eb.<\/p>\n
Shqiptar\u00ebt duhej ta mbronin at\u00eb q\u00eb kishin arritur me aq mund.<\/p>\n
Dhe e mbrojt\u00ebn. [9]<\/p>\n
Kongresi i Alfabetit dhe rruga drejt Pavar\u00ebsis\u00eb<\/p>\n
Kongresi i Manastirit ishte nj\u00eb nga hallkat m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb procesit q\u00eb \u00e7oi drejt Pavar\u00ebsis\u00eb s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb.<\/p>\n
N\u00ebse Lidhja Shqiptare e Prizrenit e vitit 1878 kishte artikuluar fuqish\u00ebm k\u00ebrkes\u00ebn p\u00ebr mbrojtjen e t\u00ebr\u00ebsis\u00eb territoriale dhe t\u00eb t\u00eb drejtave komb\u00ebtare, Kongresi i Manastirit i dha k\u00ebsaj l\u00ebvizjeje nj\u00eb themel t\u00eb fuqish\u00ebm kulturor e gjuh\u00ebsor.<\/p>\n
Kongresi i Elbasanit e shnd\u00ebrroi k\u00ebt\u00eb arritje n\u00eb nj\u00eb program m\u00eb t\u00eb organizuar arsimor, nd\u00ebrsa zhvillimet politike dhe kryengritjet shqiptare e afruan gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb \u00e7\u00ebshtjen e pavar\u00ebsis\u00eb.<\/p>\n
M\u00eb 28 n\u00ebntor 1912, n\u00eb Vlor\u00eb, Ismail Qemali shpalli Pavar\u00ebsin\u00eb e Shqip\u00ebris\u00eb.<\/p>\n
Nuk mund t\u00eb thuhet se Kongresi i Alfabetit ishte shkaku i vet\u00ebm i Pavar\u00ebsis\u00eb, sepse ajo ishte rezultat i nj\u00eb procesi t\u00eb gjat\u00eb politik, diplomatik, kulturor dhe ushtarak.<\/p>\n
Megjithat\u00eb, r\u00ebnd\u00ebsia e tij ishte e jasht\u00ebzakonshme: ai ndihmoi n\u00eb krijimin e nj\u00eb hap\u00ebsire t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt kulturore dhe n\u00eb forcimin e vet\u00ebdijes se shqiptar\u00ebt ishin nj\u00eb komb.<\/p>\n
Nj\u00eb popull q\u00eb kishte arritur t\u00eb gjente gjuh\u00ebn e p\u00ebrbashk\u00ebt t\u00eb shkrimit, tani po p\u00ebrpiqej t\u00eb nd\u00ebrtonte edhe shtetin e vet.<\/p>\n
Por fati i Manastirit do t\u00eb merrte nj\u00eb drejtim tjet\u00ebr.<\/p>\n
Luft\u00ebrat Ballkanike dhe ndryshimet territoriale q\u00eb pasuan e shk\u00ebput\u00ebn k\u00ebt\u00eb qytet nga hap\u00ebsira shtet\u00ebrore shqiptare.<\/p>\n
Komunitetet shqiptare t\u00eb qytetit dhe t\u00eb rrethin\u00ebs u p\u00ebrball\u00ebn me dhun\u00eb, shp\u00ebrngulje dhe presione asimiluese.<\/p>\n
Megjithat\u00eb, Manastiri nuk mund t\u00eb shk\u00ebputet kurr\u00eb nga kujtesa shqiptare.<\/p>\n
Ai mbetet qyteti ku u zhvillua nj\u00eb nga aktet m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb bashkimit ton\u00eb kulturor.<\/p>\n
Nj\u00eb alfabet q\u00eb kap\u00ebrceu kufijt\u00eb, krahinat dhe shekujt<\/p>\n
Sot, m\u00eb shum\u00eb se nj\u00eb shekull pas Kongresit t\u00eb Manastirit, ne e p\u00ebrdorim alfabetin shqip pothuajse pa menduar se \u00e7far\u00eb rruge ka kaluar secila shkronj\u00eb p\u00ebr t\u00eb mb\u00ebrritur deri te ne.<\/p>\n
Kur nj\u00eb f\u00ebmij\u00eb hap abetaren e par\u00eb, ai sheh vet\u00ebm shkronja.<\/p>\n
Por pas atyre shkronjave q\u00ebndrojn\u00eb p\u00ebrpjekjet e m\u00ebsuesve q\u00eb hap\u00ebn shkolla n\u00eb kushte t\u00eb v\u00ebshtira, t\u00eb prift\u00ebrinjve q\u00eb shp\u00ebrndan\u00eb libra shqip, t\u00eb hoxhallar\u00ebve q\u00eb mb\u00ebshtet\u00ebn arsimin komb\u00ebtar, t\u00eb intelektual\u00ebve q\u00eb shkruan e botuan n\u00eb gjuh\u00ebn amtare, t\u00eb grave q\u00eb luftuan p\u00ebr arsimimin e vajzave dhe t\u00eb veprimtar\u00ebve q\u00eb sakrifikuan gjith\u00e7ka p\u00ebr t\u00eb ardhmen e Shqip\u00ebris\u00eb.<\/p>\n
Pas \u00e7do shkronje q\u00eb m\u00ebsojm\u00eb sot, q\u00ebndron nj\u00eb pjes\u00eb e historis\u00eb son\u00eb.<\/p>\n
Prandaj, Kongresi i Alfabetit nuk duhet kujtuar vet\u00ebm si nj\u00eb ngjarje e vitit 1908. Ai duhet kuptuar si nj\u00eb amanet q\u00eb brezat e m\u00ebvonsh\u00ebm e kan\u00eb p\u00ebr detyr\u00eb ta ruajn\u00eb.<\/p>\n
At Gjergj Fishta, Luigj Gurakuqi, Ndre Mjeda, Mit’hat Frash\u00ebri, Bajo Topulli, Shahin Kolonja, Sotir Peci, Gjergj Qiriazi, Parashqevi Qiriazi, Sevasti Qiriazi, Gjerasim Qiriazi dhe dhjet\u00ebra figura t\u00eb tjera nuk punuan p\u00ebr lavdin\u00eb e tyre personale.<\/p>\n
Ata punuan p\u00ebr nj\u00eb Shqip\u00ebri q\u00eb ndoshta nuk do ta shihnin t\u00eb p\u00ebrfunduar, por s\u00eb cil\u00ebs donin t’ia siguronin themelet.<\/p>\n
Ata e dinin se brezat e ardhsh\u00ebm mund t\u00eb mos i njihnin t\u00eb gjith\u00eb emrat e tyre, por do t\u00eb p\u00ebrdornin gjuh\u00ebn p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebn ata kishin luftuar.<\/p>\n
Dhe pik\u00ebrisht kjo \u00ebsht\u00eb madh\u00ebshtia e vepr\u00ebs s\u00eb tyre.<\/p>\n
Nj\u00eb komb nuk e ruan identitetin vet\u00ebm duke kujtuar heronjt\u00eb e luft\u00ebrave, por edhe duke nderuar ata q\u00eb e mbrojt\u00ebn gjuh\u00ebn, shkoll\u00ebn, kultur\u00ebn dhe kujtes\u00ebn e tij.<\/p>\n
Historia shqiptare nuk \u00ebsht\u00eb nd\u00ebrtuar vet\u00ebm n\u00eb fush\u00ebbeteja.<\/p>\n
Ajo \u00ebsht\u00eb nd\u00ebrtuar edhe n\u00eb bankat e shkollave, n\u00eb shtypshkronja, n\u00eb kuvende, n\u00eb sht\u00ebpit\u00eb ku mbaheshin mbledhje t\u00eb fshehta dhe n\u00eb duart e njer\u00ebzve q\u00eb shp\u00ebrndanin abetare, ndon\u00ebse e dinin se mund t\u00eb p\u00ebrfundonin n\u00eb burg.<\/p>\n
Kjo \u00ebsht\u00eb historia q\u00eb duhet t’ua p\u00ebrcjellim f\u00ebmij\u00ebve tan\u00eb.<\/p>\n
P\u00ebrmbyllje \u2013 amaneti i shkronjave shqipe<\/p>\n
Duke iu kthyer edhe nj\u00eb her\u00eb figur\u00ebs s\u00eb At Gjergj Fisht\u00ebs, duhet t\u00eb kuptojm\u00eb se madh\u00ebshtia e tij nuk q\u00ebndron vet\u00ebm n\u00eb faktin se drejtoi Komisionin e Alfabetit, por n\u00eb vizionin q\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsoi.<\/p>\n
Ai kuptoi se shqiptar\u00ebt nuk kishin nevoj\u00eb p\u00ebr nj\u00eb alfabet q\u00eb do ta fitonte nj\u00ebra krahin\u00eb ndaj tjetr\u00ebs, as p\u00ebr nj\u00eb gjuh\u00eb q\u00eb do t’i ndante sipas besimit apo prejardhjes.<\/p>\n
Ata kishin nevoj\u00eb p\u00ebr nj\u00eb alfabet q\u00eb do t’i bashkonte dhe nj\u00eb gjuh\u00eb q\u00eb do t’u p\u00ebrkiste t\u00eb gjith\u00ebve.<\/p>\n
Ky ishte mesazhi i tij dhe i gjith\u00eb atyre q\u00eb u mblodh\u00ebn n\u00eb Manastir.<\/p>\n
Sot, kur shqiptar\u00ebt jetojn\u00eb n\u00eb Shqip\u00ebri, n\u00eb Kosov\u00eb, n\u00eb Maqedonin\u00eb e Veriut, n\u00eb Mal t\u00eb Zi, n\u00eb Lugin\u00ebn e Preshev\u00ebs, n\u00eb \u00c7am\u00ebri dhe n\u00eb mbar\u00eb diaspor\u00ebn, alfabeti mbetet nj\u00eb nga urat m\u00eb t\u00eb forta q\u00eb i lidh me nj\u00ebri-tjetrin.<\/p>\n
Kufijt\u00eb mund t\u00eb ndryshojn\u00eb. Brezat mund t\u00eb largohen. Rrethanat politike mund t\u00eb nd\u00ebrrojn\u00eb.<\/p>\n
Por gjuha mbetet nj\u00eb sht\u00ebpi e p\u00ebrbashk\u00ebt, n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn \u00e7do shqiptar e gjen nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb vetvetes.<\/p>\n
Prandaj, nuk duhet ta shohim alfabetin vet\u00ebm si nj\u00eb trash\u00ebgimi t\u00eb s\u00eb kaluar\u00ebs, por si nj\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebsi ndaj s\u00eb ardhmes.<\/p>\n
Sepse shkronjat q\u00eb p\u00ebrdorim sot nuk jan\u00eb thjesht shenja n\u00eb let\u00ebr. Ato jan\u00eb d\u00ebshmi e nj\u00eb q\u00ebndrese t\u00eb gjat\u00eb, e nj\u00eb ideali t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt dhe e nj\u00eb dashurie q\u00eb nuk u shua p\u00ebrball\u00eb asnj\u00eb pengese.<\/p>\n
Fishta dhe bashk\u00ebkoh\u00ebsit e tij nuk na lan\u00eb vet\u00ebm nj\u00eb alfabet.<\/p>\n
Na lan\u00eb nj\u00eb m\u00ebsim t\u00eb madh: se kur interesi komb\u00ebtar vendoset mbi interesat e ngushta, kur bashkimi b\u00ebhet m\u00eb i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm se p\u00ebr\u00e7arja dhe kur gjuha mbrohet si pasuria m\u00eb e \u00e7muar e nj\u00eb populli, at\u00ebher\u00eb edhe rrethanat m\u00eb t\u00eb v\u00ebshtira nuk mund ta shuajn\u00eb nj\u00eb komb.<\/p>\n
Ata u mblodh\u00ebn n\u00eb Manastir p\u00ebr t\u00eb bashkuar shkronjat, por n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb bashkuan shum\u00eb m\u00eb tep\u00ebr se kaq: bashkuan kujtes\u00ebn, fjal\u00ebn dhe nd\u00ebrgjegjen komb\u00ebtare t\u00eb shqiptar\u00ebve.<\/p>\n
Dhe sot, m\u00eb shum\u00eb se nj\u00eb shekull m\u00eb von\u00eb, p\u00ebrgjegj\u00ebsia jon\u00eb \u00ebsht\u00eb t\u00eb mos e harrojm\u00eb k\u00ebt\u00eb amanet.<\/p>\n
Nj\u00eb gjuh\u00eb q\u00eb na bashkon.<\/p>\n
Nj\u00eb alfabet q\u00eb na p\u00ebrfaq\u00ebson.<\/p>\n
Nj\u00eb histori q\u00eb na kujton kush jemi.<\/p>\n
Dhe nj\u00eb trash\u00ebgimi q\u00eb kemi p\u00ebr detyr\u00eb t’ua p\u00ebrcjellim brezave q\u00eb vijn\u00eb.<\/p>\n
Sepse ata q\u00eb na e ruajt\u00ebn gjuh\u00ebn nuk luftuan q\u00eb ne vet\u00ebm ta flisnim, por q\u00eb t\u00eb mos harronim kurr\u00eb se kush jemi.<\/p>\n
FUSNOTAT DHE BURIMET HISTORIKE
\nBurimet e m\u00ebposhtme jan\u00eb renditur sipas radh\u00ebs s\u00eb paraqitjes s\u00eb tyre n\u00eb tekst. Numrat n\u00eb kllapa katrore brenda shkrimit p\u00ebrkojn\u00eb me numrat e k\u00ebsaj liste.<\/p>\n
Fusnotat,
\n1. Demiraj, Shaban \u2013 Prifti, Kristaq. Kongresi i Manastirit. Akademia e Shkencave e Shqip\u00ebris\u00eb, Instituti i Historis\u00eb, Tiran\u00eb, 2004.<\/p>\n
2. Asani, Sk\u00ebnder \u2013 Maliqi-Zylali, Nora. Ditari i Parashqevi Qiriazit. Shkup, 2020. Gjithashtu: Lloshi, Xhevat. Gjergj Qiriazi n\u00eb Kongresin e Manastirit. Shkup, 2019.<\/p>\n
3. Akademia e Shkencave e Shqip\u00ebris\u00eb. Alfabeti i gjuh\u00ebs shqipe dhe Kongresi i Manastirit (14\u201322 n\u00ebntor 1908): Studime, materiale, dokumente. Tiran\u00eb, 1972.<\/p>\n
4. Radio Vatikani. “M\u00eb 2 mars bie p\u00ebrvjetori i vrasjes s\u00eb Luigj Gurakuqit”. 2 mars 2018.<\/p>\n
5. Lloshi, Xhevat. Rreth alfabetit t\u00eb shqipes: Me rastin e 100-vjetorit t\u00eb Kongresit t\u00eb Manastirit. Logos-A, Shkup, 2008. Gjithashtu: Osmani, Tomor. Udha e shkronjave shqipe: Historia e alfabetit. Tiran\u00eb, 2008.<\/p>\n
6. Hosaflook, David. George Kyrias’ Report of the Albanian Congress of Monastir (1908) for the Bible Society. Instituti p\u00ebr Studime Shqiptare dhe Protestante, 2023.<\/p>\n
7. Muzeu Historik Komb\u00ebtar. “N\u00eb 100-vjetorin e pushkatimit t\u00eb Themistokli G\u00ebrmenjit”. Tiran\u00eb.<\/p>\n
8. Osmani, Tomor. Studime mbi jet\u00ebn, veprimtarin\u00eb dhe trash\u00ebgimin\u00eb kulturore t\u00eb At Shtjef\u00ebn Gje\u00e7ovit.<\/p>\n
9. Quku, Mentor. Mjeda 3 \u2013 Libri i par\u00eb: Alfabeti (1899\u20131912). Ilar, Tiran\u00eb, 2007. Gjithashtu: Akademia e Shkencave e Shqip\u00ebris\u00eb, Studime Filologjike, artikuj dhe studime mbi historin\u00eb e alfabetit dhe zhvillimin e gjuh\u00ebs shqipe.<\/p>\n
Vendi i Lek\u00ebs,14.11.2026<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Isuf B.Bajrami Nj\u00eb histori e p\u00ebrpjekjeve, sakrificave dhe e burrave e grave q\u00eb e kuptuan…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":62567,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"class_list":["post-65443","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-op-ed"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/65443","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=65443"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/65443\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":65446,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/65443\/revisions\/65446"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/62567"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=65443"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=65443"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=65443"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}