{"id":66343,"date":"2026-11-17T09:13:37","date_gmt":"2026-11-17T08:13:37","guid":{"rendered":"https:\/\/faktiditor.ch\/?p=66343"},"modified":"2026-11-17T09:13:37","modified_gmt":"2026-11-17T08:13:37","slug":"rreziku-berthamor-dhe-pergjegjesia-per-te-mbrojtur-jetet-e-njerezve-mos-prisni-alarmin-per-tu-pergatitur","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/faktiditor.ch\/?p=66343","title":{"rendered":"RREZIKU B\u00cbRTHAMOR DHE P\u00cbRGJEGJ\u00cbSIA P\u00cbR T\u00cb MBROJTUR JET\u00cbT E NJER\u00cbZVE \u2013 MOS PRISNI ALARMIN P\u00cbR T&#8217;U P\u00cbRGATITUR"},"content":{"rendered":"<p>Nga: Isuf B.Bajrami<\/p>\n<p>Evropa po e rrit gatishm\u00ebrin\u00eb e popullsis\u00eb p\u00ebr p\u00ebrballimin e krizave, duke k\u00ebrkuar q\u00eb qytetar\u00ebt t\u00eb jen\u00eb n\u00eb gjendje t\u00eb sigurojn\u00eb nevojat themelore gjat\u00eb 72 or\u00ebve t\u00eb para. N\u00eb nj\u00eb koh\u00eb kur tensionet nd\u00ebrkomb\u00ebtare, konfliktet ushtarake dhe rreziku i p\u00ebrshkall\u00ebzimit b\u00ebrthamor kan\u00eb rikthyer shqet\u00ebsimet p\u00ebr sigurin\u00eb globale, p\u00ebrgatitja civile b\u00ebhet domosdoshm\u00ebri. Por sa e p\u00ebrgatitur \u00ebsht\u00eb Kosova? \u00c7far\u00eb parashikojn\u00eb ligjet, rregulloret dhe planet tona institucionale? A jan\u00eb kapacitetet p\u00ebr zbulimin e rrezatimit, paralajm\u00ebrimin e popullsis\u00eb, strehimin dhe trajtimin mjek\u00ebsor t\u00eb gatshme p\u00ebr t&#8217;u v\u00ebn\u00eb n\u00eb funksion? Dhe, mbi t\u00eb gjitha, \u00e7far\u00eb duhet t\u00eb b\u00ebj\u00eb \u00e7do qytetar p\u00ebr t\u00eb mbrojtur jet\u00ebn e vet dhe t\u00eb familjes?<\/p>\n<p>1. BOTA N\u00cb NJ\u00cb REALITET T\u00cb RI T\u00cb SIGURIS\u00cb<\/p>\n<p>Siguria nd\u00ebrkomb\u00ebtare po p\u00ebrballet me sfida gjithnj\u00eb e m\u00eb komplekse. Lufta n\u00eb Ukrain\u00eb, tensionet n\u00eb Lindjen e Mesme, rivaliteti nd\u00ebrmjet fuqive t\u00eb m\u00ebdha dhe k\u00ebrc\u00ebnimet q\u00eb lidhen me programet b\u00ebrthamore kan\u00eb rikthyer n\u00eb v\u00ebmendjen e bot\u00ebs nj\u00eb rrezik q\u00eb njer\u00ebzimi shpresonte t\u00eb mos e p\u00ebrjetonte m\u00eb: p\u00ebrdorimin e arm\u00ebve b\u00ebrthamore.<\/p>\n<p>N\u00eb k\u00ebt\u00eb realitet, siguria nuk mund t\u00eb matet vet\u00ebm me kapacitetet ushtarake, numrin e forcave t\u00eb armatosura, sistemet raketore apo aft\u00ebsit\u00eb mbrojt\u00ebse t\u00eb shteteve.<\/p>\n<p>Ajo duhet t\u00eb matet edhe me nj\u00eb element tjet\u00ebr, po aq t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm: sa t\u00eb p\u00ebrgatitura jan\u00eb shoq\u00ebrit\u00eb dhe qytetar\u00ebt p\u00ebr t\u00eb mbijetuar n\u00eb rast t\u00eb nj\u00eb krize madhore?<\/p>\n<p>Nj\u00eb shtet mund t\u00eb ket\u00eb ushtri t\u00eb fuqishme, por n\u00ebse nuk ka sisteme funksionale t\u00eb paralajm\u00ebrimit, mbrojtjes civile, sh\u00ebrbimeve sh\u00ebndet\u00ebsore dhe komunikimit me popullsin\u00eb, qytetar\u00ebt mbeten t\u00eb ekspozuar ndaj pasojave t\u00eb nj\u00eb emergjence.<\/p>\n<p>Prandaj, p\u00ebrgatitja civile duhet t\u00eb jet\u00eb pjes\u00eb p\u00ebrb\u00ebr\u00ebse e konceptit modern t\u00eb siguris\u00eb komb\u00ebtare.<\/p>\n<p>Nuk b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr t\u00eb parashikuar se kur mund t\u00eb ndodh\u00eb nj\u00eb katastrof\u00eb. B\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr t\u00eb mos qen\u00eb t\u00eb pap\u00ebrgatitur n\u00ebse ajo ndodh.<\/p>\n<p>2. EVROPA PO P\u00cbRGATITET: 72 OR\u00cbT E PARA MUND T\u00cb JEN\u00cb VENDIMTARE<\/p>\n<p>M\u00eb 26 mars 2025, Komisioni Evropian miratoi Strategjin\u00eb e Bashkimit p\u00ebr Gatishm\u00ebri, e njohur si Preparedness Union Strategy.<\/p>\n<p>Strategjia synon t\u00eb forcoj\u00eb aft\u00ebsin\u00eb e Evrop\u00ebs p\u00ebr t\u00eb parandaluar, p\u00ebrballuar dhe menaxhuar krizat, duke p\u00ebrfshir\u00eb k\u00ebrc\u00ebnimet gjeopolitike, konfliktet ushtarake, sulmet kibernetike, fatkeq\u00ebsit\u00eb natyrore dhe emergjencat sh\u00ebndet\u00ebsore.<\/p>\n<p>Nj\u00eb prej rekomandimeve kryesore \u00ebsht\u00eb q\u00eb qytetar\u00ebt t\u00eb jen\u00eb n\u00eb gjendje t\u00eb sigurojn\u00eb nevojat themelore p\u00ebr s\u00eb paku 72 or\u00ebt e para t\u00eb nj\u00eb emergjence.[1]<\/p>\n<p>M\u00eb 3 n\u00ebntor 2026, sipas zhvillimit t\u00eb njoftuar p\u00ebr udh\u00ebzimet e reja t\u00eb Komisionit Evropian, kjo qasje u konkretizua m\u00eb tej p\u00ebr p\u00ebrgatitjen e popullsis\u00eb ndaj krizave.<\/p>\n<p>Pse pik\u00ebrisht 72 or\u00eb?<\/p>\n<p>Sepse n\u00eb nj\u00eb kriz\u00eb t\u00eb madhe institucionet e emergjenc\u00ebs mund t\u00eb mos jen\u00eb n\u00eb gjendje t\u00eb arrijn\u00eb menj\u00ebher\u00eb te \u00e7do familje.<\/p>\n<p>Rrug\u00ebt mund t\u00eb bllokohen. Sh\u00ebrbimet publike mund t\u00eb nd\u00ebrpriten. Furnizimi me energji dhe uj\u00eb mund t\u00eb d\u00ebmtohet. Komunikimi mund t\u00eb b\u00ebhet i v\u00ebshtir\u00eb. Spitalet mund t\u00eb p\u00ebrballen me fluks t\u00eb madh pacient\u00ebsh.<\/p>\n<p>N\u00eb k\u00ebto rrethana, familjet duhet t\u00eb jen\u00eb n\u00eb gjendje t\u00eb sigurojn\u00eb vet\u00eb nevojat themelore derisa t\u00eb organizohet ndihma institucionale.<\/p>\n<p>Por duhet b\u00ebr\u00eb nj\u00eb dallim i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm: rekomandimi p\u00ebr 72 or\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb paralajm\u00ebrim se nj\u00eb sulm b\u00ebrthamor \u00ebsht\u00eb i af\u00ebrt. Ai p\u00ebrfshin shum\u00eb lloje krizash.<\/p>\n<p>Gjithashtu, n\u00eb rast t\u00eb nj\u00eb emergjence b\u00ebrthamore, kalimi i 72 or\u00ebve nuk n\u00ebnkupton automatikisht se qytetar\u00ebt mund t\u00eb dalin nga strehimi. Koh\u00ebzgjatja e q\u00ebndrimit brenda duhet t\u00eb p\u00ebrcaktohet nga niveli i ndotjes dhe udh\u00ebzimet e autoriteteve.<\/p>\n<p>3. RREZIKU B\u00cbRTHAMOR: PSE DUHET T\u00cb JEMI T\u00cb P\u00cbRGATITUR?<\/p>\n<p>Nj\u00eb shp\u00ebrthim b\u00ebrthamor \u00ebsht\u00eb nd\u00ebr ngjarjet m\u00eb shkat\u00ebrruese q\u00eb mund t\u00eb p\u00ebrjetoj\u00eb njer\u00ebzimi.<\/p>\n<p>Pasojat e tij nuk kufizohen vet\u00ebm n\u00eb zon\u00ebn ku ndodh shp\u00ebrthimi. Ato mund t\u00eb p\u00ebrfshijn\u00eb d\u00ebmtime masive infrastrukturore, humbje t\u00eb menj\u00ebhershme t\u00eb jet\u00ebve njer\u00ebzore, djegie t\u00eb r\u00ebnda, d\u00ebmtime nga vala godit\u00ebse dhe ekspozim ndaj rrezatimit jonizues.<\/p>\n<p>Duhet t\u00eb kuptohen tri lloje kryesore t\u00eb rrezikut.<\/p>\n<p>Vala godit\u00ebse: mund t\u00eb shkat\u00ebrroj\u00eb nd\u00ebrtesa, t\u00eb thyej\u00eb xhama dhe t\u00eb shkaktoj\u00eb d\u00ebmtime t\u00eb r\u00ebnda fizike.<\/p>\n<p>Rrezatimi termik: energjia e \u00e7liruar nga shp\u00ebrthimi mund t\u00eb shkaktoj\u00eb djegie t\u00eb r\u00ebnda dhe zjarre.<\/p>\n<p>Rrezatimi jonizues dhe ndotja radioaktive: materialet radioaktive mund t\u00eb p\u00ebrhapen n\u00eb atmosfer\u00eb dhe t\u00eb depozitohen n\u00eb tok\u00eb, nd\u00ebrtesa, automjete, burime uji dhe sip\u00ebrfaqe t\u00eb ndryshme.<\/p>\n<p>Ky fenomen njihet si fallout.<\/p>\n<p>Grimcat radioaktive mund t\u00eb barten nga era dhe t\u00eb krijojn\u00eb zona t\u00eb ndotura edhe jasht\u00eb hap\u00ebsir\u00ebs s\u00eb shkat\u00ebrrimit t\u00eb drejtp\u00ebrdrejt\u00eb.<\/p>\n<p>Kjo \u00ebsht\u00eb arsyeja pse rreziku nuk p\u00ebrfundon me shp\u00ebrthimin.<\/p>\n<p>P\u00ebrhapja e ndotjes varet nga fuqia e arm\u00ebs, lart\u00ebsia e shp\u00ebrthimit, kushtet atmosferike dhe drejtimi i er\u00ebs.<\/p>\n<p>P\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye, qytetar\u00ebt nuk duhet t\u00eb marrin vendime p\u00ebr evakuim vet\u00ebm duke u bazuar n\u00eb at\u00eb q\u00eb shohin apo d\u00ebgjojn\u00eb. Nevojiten matje t\u00eb rrezatimit dhe udh\u00ebzime nga institucionet p\u00ebrgjegj\u00ebse.<\/p>\n<p>4. KOSOVA: \u00c7FAR\u00cb PARASHIKON KUADRI LIGJOR P\u00cbR EMERGJENCAT RADIOLOGJIKE DHE B\u00cbRTHAMORE?<\/p>\n<p>Kjo \u00ebsht\u00eb pjesa q\u00eb meriton v\u00ebmendje t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb, sepse p\u00ebrgatitja e Kosov\u00ebs nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm \u00e7\u00ebshtje e rekomandimeve nd\u00ebrkomb\u00ebtare. Ajo \u00ebsht\u00eb edhe obligim ligjor dhe institucional.<\/p>\n<p>Kosova ka nj\u00eb baz\u00eb ligjore t\u00eb posa\u00e7me p\u00ebr mbrojtjen nga rrezatimi dhe sigurin\u00eb b\u00ebrthamore.<\/p>\n<p>B\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr Ligjin Nr. 06\/L-029 p\u00ebr Mbrojtje nga Rrezatimi dhe Siguri B\u00ebrthamore, t\u00eb publikuar n\u00eb Gazet\u00ebn Zyrtare m\u00eb 27 prill 2018.[2]<\/p>\n<p>Ky ligj p\u00ebrcakton p\u00ebrgjegj\u00ebsit\u00eb institucionale p\u00ebr mbrojtjen e sh\u00ebndetit t\u00eb qytetar\u00ebve dhe mjedisit nga efektet e d\u00ebmshme t\u00eb rrezatimit jonizues, si dhe organizimin e reagimit ndaj emergjencave radiologjike dhe b\u00ebrthamore.<\/p>\n<p>Ve\u00e7an\u00ebrisht i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm \u00ebsht\u00eb Neni 24, i cili p\u00ebrcakton se:<\/p>\n<p>Agjencia p\u00ebrkat\u00ebse p\u00ebr mbrojtjen nga rrezatimi dhe sigurin\u00eb b\u00ebrthamore, n\u00eb bashk\u00ebpunim me Agjencin\u00eb e Menaxhimit t\u00eb Emergjencave, p\u00ebrgatit dhe zbaton Planin Komb\u00ebtar t\u00eb Reagimit ndaj Emergjencave Radiologjike dhe B\u00ebrthamore.<br \/>\nKy plan duhet t\u00eb miratohet nga Qeveria.<br \/>\nPopullsia q\u00eb mund t\u00eb preket duhet t\u00eb informohet menj\u00ebher\u00eb p\u00ebr masat e mbrojtjes s\u00eb sh\u00ebndetit dhe veprimet q\u00eb duhet t\u00eb nd\u00ebrmarr\u00eb.<br \/>\nDuhet t\u00eb ekzistoj\u00eb bashk\u00ebpunim dhe shk\u00ebmbim informacioni me shtetet fqinje dhe organizatat nd\u00ebrkomb\u00ebtare.<br \/>\nPlani duhet t\u00eb mbuloj\u00eb emergjencat q\u00eb mund t\u00eb ndodhin brenda territorit t\u00eb Kosov\u00ebs, por edhe ato q\u00eb ndodhin jasht\u00eb tij dhe mund t\u00eb ndikojn\u00eb n\u00eb vendin ton\u00eb.[2]<br \/>\nKy nen \u00ebsht\u00eb jasht\u00ebzakonisht i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm.<\/p>\n<p>Ai d\u00ebshmon se ligjv\u00ebn\u00ebsi ka parapar\u00eb edhe mund\u00ebsin\u00eb q\u00eb nj\u00eb incident radiologjik ose b\u00ebrthamor t\u00eb ndodh\u00eb jasht\u00eb kufijve t\u00eb Kosov\u00ebs, por pasojat t\u00eb prekin popullsin\u00eb ton\u00eb.<\/p>\n<p>Pra, mbrojtja nuk duhet t\u00eb kufizohet vet\u00ebm n\u00eb incidentet q\u00eb ndodhin brenda territorit t\u00eb vendit.<\/p>\n<p>Nj\u00eb pyetje themelore shtrohet k\u00ebtu: n\u00ebse ligji e k\u00ebrkon hartimin dhe zbatimin e nj\u00eb plani komb\u00ebtar, a \u00ebsht\u00eb ky plan aktualisht i miratuar, i p\u00ebrdit\u00ebsuar, i financuar dhe i testuar n\u00eb praktik\u00eb?<\/p>\n<p>Kjo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb \u00e7\u00ebshtje p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebn qytetar\u00ebt kan\u00eb t\u00eb drejt\u00eb t\u00eb marrin p\u00ebrgjigje t\u00eb qart\u00eb nga institucionet.<\/p>\n<p>5. RREGULLORE NR. 08\/2021: P\u00cbRGJEGJ\u00cbSIA E DREJTP\u00cbRDREJT\u00cb E AGJENCIS\u00cb S\u00cb MENAXHIMIT T\u00cb EMERGJENCAVE<\/p>\n<p>Nj\u00eb dokument tjet\u00ebr me r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb \u00ebsht\u00eb Rregullorja (QRK) Nr. 08\/2021 p\u00ebr Emergjencat dhe Monitorimin Radiologjik, e miratuar nga Qeveria m\u00eb 23 dhjetor 2021 dhe e publikuar n\u00eb janar 2022.[3]<\/p>\n<p>Kjo rregullore p\u00ebrcakton k\u00ebrkesat p\u00ebr menaxhimin e emergjencave radiologjike dhe monitorimin e rrezatimit.<\/p>\n<p>Ajo \u00ebsht\u00eb ve\u00e7an\u00ebrisht e r\u00ebnd\u00ebsishme p\u00ebr rolin e Agjencis\u00eb s\u00eb Menaxhimit t\u00eb Emergjencave.<\/p>\n<p>\u00c7far\u00eb obligohet t\u00eb b\u00ebj\u00eb AME?<\/p>\n<p>Neni 8 p\u00ebrcakton se Agjencia e Menaxhimit t\u00eb Emergjencave duhet t\u00eb krijoj\u00eb dhe t\u00eb mir\u00ebmbaj\u00eb nj\u00eb sistem t\u00eb menaxhimit t\u00eb emergjencave, i cili duhet t\u00eb jet\u00eb n\u00eb gjendje t\u00eb reagoj\u00eb edhe ndaj situatave t\u00eb ekspozimit emergjent.<\/p>\n<p>Neni 9 shkon edhe m\u00eb tej.<\/p>\n<p>Ai p\u00ebrcakton se AME duhet t\u00eb siguroj\u00eb q\u00eb planet e reagimit p\u00ebr llojet e ndryshme t\u00eb emergjencave t\u00eb jen\u00eb t\u00eb p\u00ebrgatitura paraprakisht.<\/p>\n<p>Por p\u00ebrgjegj\u00ebsia nuk p\u00ebrfundon me hartimin e dokumenteve.<\/p>\n<p>Rregullorja k\u00ebrkon q\u00eb planet t\u00eb testohen, t\u00eb rishikohen dhe t\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsohen n\u00eb intervale t\u00eb rregullta, duke marr\u00eb parasysh m\u00ebsimet nga emergjencat e m\u00ebparshme dhe rezultatet e ushtrimeve komb\u00ebtare e nd\u00ebrkomb\u00ebtare.<\/p>\n<p>Gjithashtu, AME duhet t\u00eb vler\u00ebsoj\u00eb pasojat e emergjenc\u00ebs dhe efektivitetin e masave mbrojt\u00ebse.[3]<\/p>\n<p>K\u00ebtu q\u00ebndron dallimi nd\u00ebrmjet nj\u00eb plani q\u00eb ekziston n\u00eb let\u00ebr dhe nj\u00eb sistemi q\u00eb mund t\u00eb funksionoj\u00eb n\u00eb praktik\u00eb.<\/p>\n<p>Nj\u00eb plan i paprovuar nuk garanton reagim efektiv.<\/p>\n<p>Nj\u00eb plan pa pajisje, pa personel t\u00eb trajnuar, pa komunikim nd\u00ebrinstitucional dhe pa ushtrime praktike nuk ofron sigurin\u00eb q\u00eb qytetar\u00ebt kan\u00eb t\u00eb drejt\u00eb t\u00eb presin.<\/p>\n<p>Prandaj, AME duhet t\u00eb informoj\u00eb publikun p\u00ebr nivelin e zbatimit t\u00eb k\u00ebtyre obligimeve.<\/p>\n<p>6. \u00c7FAR\u00cb KEMI REALISHT N\u00cb KOSOV\u00cb? ANALIZA E DOKUMENTEVE ZYRTARE<\/p>\n<p>Gjat\u00eb shqyrtimit t\u00eb dokumenteve publike dalin n\u00eb pah disa zhvillime q\u00eb duhet t\u00eb trajtohen me seriozitet.<\/p>\n<p>A. Plani i Reagimit Komb\u00ebtar<\/p>\n<p>Agjencia e Menaxhimit t\u00eb Emergjencave ka publikuar Planin e Reagimit Komb\u00ebtar, t\u00eb dat\u00ebs n\u00ebntor 2023.<\/p>\n<p>Ky dokument paraqet baz\u00ebn e p\u00ebrgjithshme t\u00eb reagimit t\u00eb Kosov\u00ebs ndaj llojeve t\u00eb ndryshme t\u00eb fatkeq\u00ebsive dhe emergjencave.<\/p>\n<p>Ai p\u00ebrcakton strukturat e koordinimit, p\u00ebrgjegj\u00ebsit\u00eb institucionale dhe m\u00ebnyr\u00ebn e aktivizimit t\u00eb mekanizmave shtet\u00ebror\u00eb n\u00eb rast t\u00eb nj\u00eb incidenti t\u00eb madh.<\/p>\n<p>Plani parasheh bashk\u00ebpunimin nd\u00ebrmjet institucioneve qendrore, komunave, sh\u00ebrbimeve emergjente dhe organizatave t\u00eb tjera.<\/p>\n<p>Ai p\u00ebrfshin edhe strukturat operative t\u00eb AME-s\u00eb dhe Qendrat Operative Emergjente 112.[4]<\/p>\n<p>Ky \u00ebsht\u00eb nj\u00eb mekaniz\u00ebm i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm p\u00ebr reagimin komb\u00ebtar.<\/p>\n<p>Megjithat\u00eb, gjat\u00eb shqyrtimit t\u00eb versionit publik t\u00eb Planit t\u00eb Reagimit Komb\u00ebtar nuk u identifikua nj\u00eb pjes\u00eb e posa\u00e7me q\u00eb do t\u00eb d\u00ebshmonte se ky dokument p\u00ebrmban t\u00eb gjitha procedurat specifike p\u00ebr emergjencat radiologjike dhe b\u00ebrthamore.<\/p>\n<p>Kjo nuk do t\u00eb thot\u00eb se Kosova nuk ka dokumente t\u00eb tjera teknike apo procedura operative q\u00eb nuk jan\u00eb publikuar.<\/p>\n<p>Por do t\u00eb thot\u00eb se duhet t\u00eb sqarohet publikisht se si nd\u00ebrthuren Plani i P\u00ebrgjithsh\u00ebm i Reagimit Komb\u00ebtar dhe Plani i Posa\u00e7\u00ebm p\u00ebr Emergjencat Radiologjike dhe B\u00ebrthamore.<\/p>\n<p>Nuk mjafton t\u00eb dim\u00eb se ekziston nj\u00eb sistem i p\u00ebrgjithsh\u00ebm emergjent. Duhet t\u00eb dim\u00eb se si do t\u00eb funksiononte ai n\u00eb rast t\u00eb nj\u00eb incidenti radiologjik.<\/p>\n<p>B. Bashk\u00ebpunimi nd\u00ebrmjet AME-s\u00eb dhe Agjencis\u00eb p\u00ebr Mbrojtje nga Rrezatimi dhe Siguri B\u00ebrthamore<\/p>\n<p>Nj\u00eb dokumentim tjet\u00ebr me r\u00ebnd\u00ebsi gjendet n\u00eb njoftimin zyrtar t\u00eb AME-s\u00eb t\u00eb dat\u00ebs 26 janar 2022.<\/p>\n<p>N\u00eb k\u00ebt\u00eb njoftim b\u00ebhet e ditur se drejtuesit e Agjencis\u00eb s\u00eb Menaxhimit Emergjent dhe Agjencis\u00eb p\u00ebr Mbrojtje nga Rrezatimi dhe Siguri B\u00ebrthamore kishin zhvilluar nj\u00eb takim pune.<\/p>\n<p>Fokusi i takimit ishte trajtimi i rekomandimeve t\u00eb ekspert\u00ebve t\u00eb Komisionit Evropian p\u00ebr hartimin e Planit Komb\u00ebtar p\u00ebr mbrojtjen nga emergjencat radiologjike dhe b\u00ebrthamore.<\/p>\n<p>Institucionet kishin shprehur gatishm\u00ebrin\u00eb p\u00ebr vazhdimin e bashk\u00ebpunimit dhe p\u00ebrafrimin me standardet nd\u00ebrkomb\u00ebtare.[5]<\/p>\n<p>Ky njoftim \u00ebsht\u00eb i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm sepse d\u00ebshmon se procesi i p\u00ebrgatitjes s\u00eb planit t\u00eb posa\u00e7\u00ebm ishte n\u00eb agjend\u00ebn institucionale.<\/p>\n<p>Por k\u00ebtu shtrohet nj\u00eb pyetje e natyrshme:<\/p>\n<p>\u00c7far\u00eb \u00ebsht\u00eb realizuar nga ky proces q\u00eb nga janari 2022 deri m\u00eb sot?<\/p>\n<p>A \u00ebsht\u00eb p\u00ebrfunduar plani? A \u00ebsht\u00eb miratuar nga Qeveria? A \u00ebsht\u00eb testuar? A jan\u00eb trajnuar ekipet p\u00ebrgjegj\u00ebse?<\/p>\n<p>K\u00ebto jan\u00eb informacione q\u00eb duhet t\u00eb b\u00ebhen publike.<\/p>\n<p>C. Plani i Veprimit p\u00ebr Siguri Sh\u00ebndet\u00ebsore 2024\u20132026: dokumenti q\u00eb k\u00ebrkon v\u00ebmendje t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb<\/p>\n<p>Nj\u00eb prej dokumenteve m\u00eb dometh\u00ebn\u00ebse n\u00eb k\u00ebt\u00eb analiz\u00eb \u00ebsht\u00eb Plani i Veprimit p\u00ebr Siguri Sh\u00ebndet\u00ebsore 2024\u20132026, i publikuar nga institucionet sh\u00ebndet\u00ebsore t\u00eb Kosov\u00ebs.[6]<\/p>\n<p>N\u00eb k\u00ebt\u00eb dokument ekziston nj\u00eb kapitull i posa\u00e7\u00ebm me titull:<\/p>\n<p>Emergjencat nga rrezatimi.<\/p>\n<p>N\u00eb objektivin specifik 14 parashihet:<\/p>\n<p>Fuqizimi i mekanizmave p\u00ebr detektim dhe reagim ndaj emergjencave radiologjike dhe b\u00ebrthamore.<\/p>\n<p>Ky objektiv p\u00ebrmban disa aktivitete konkrete.<\/p>\n<p>14.1. Vler\u00ebsimi i rrezikut p\u00ebr shfaqjen e emergjencave radiologjike dhe b\u00ebrthamore.<\/p>\n<p>P\u00ebr k\u00ebt\u00eb aktivitet \u00ebsht\u00eb parapar\u00eb nj\u00eb kosto prej 29.500 eurosh, me institucion udh\u00ebheq\u00ebs Ministrin\u00eb e Mjedisit, Planifikimit Hap\u00ebsinor dhe Infrastruktur\u00ebs.<\/p>\n<p>14.2. Hartimi i planit t\u00eb reagimit p\u00ebr emergjenca radiologjike dhe sigurin\u00eb b\u00ebrthamore.<\/p>\n<p>P\u00ebr k\u00ebt\u00eb aktivitet \u00ebsht\u00eb parapar\u00eb kosto prej 45.000 eurosh, me p\u00ebrfshirjen e institucioneve p\u00ebrkat\u00ebse, p\u00ebrfshir\u00eb AME-n\u00eb, Ministrin\u00eb e Sh\u00ebndet\u00ebsis\u00eb, Institutin Komb\u00ebtar t\u00eb Sh\u00ebndet\u00ebsis\u00eb Publike, Sh\u00ebrbimin Spitalor Klinik dhe Universitar t\u00eb Kosov\u00ebs, Policin\u00eb dhe Forc\u00ebn e Siguris\u00eb s\u00eb Kosov\u00ebs.<\/p>\n<p>14.3. Vler\u00ebsimi i nevojave p\u00ebr laborator\u00eb p\u00ebr analiza radiologjike t\u00eb ushqimit, ujit dhe mostrave mjedisore.<\/p>\n<p>Ky aktivitet \u00ebsht\u00eb thelb\u00ebsor, sepse n\u00eb nj\u00eb emergjenc\u00eb radioaktive duhet t\u00eb ekzistoj\u00eb mund\u00ebsia p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrcaktuar n\u00ebse uji, ushqimi dhe mjedisi jan\u00eb t\u00eb kontaminuar.<\/p>\n<p>14.4. Hartimi i udh\u00ebrr\u00ebfyesit dhe protokollit p\u00ebr menaxhimin klinik t\u00eb personave t\u00eb ekspozuar ndaj rrezatimit t\u00eb jasht\u00ebm dhe t\u00eb brendsh\u00ebm.<\/p>\n<p>Kjo n\u00ebnkupton krijimin e procedurave p\u00ebr identifikimin, vler\u00ebsimin dhe trajtimin mjek\u00ebsor t\u00eb personave t\u00eb ekspozuar.<\/p>\n<p>14.5. Sigurimi i jodurit t\u00eb kaliumit p\u00ebr grupet prioritare.<\/p>\n<p>N\u00eb dokument \u00ebsht\u00eb parapar\u00eb nj\u00eb buxhet prej 1.080.000 eurosh p\u00ebr sigurimin e jodurit t\u00eb kaliumit, me fokus t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb te grupmosha 0\u201315 vje\u00e7 dhe shp\u00ebrndarja n\u00eb institucionet e kujdesit sh\u00ebndet\u00ebsor par\u00ebsor.[6]<\/p>\n<p>K\u00ebto t\u00eb dh\u00ebna jan\u00eb shum\u00eb dometh\u00ebn\u00ebse.<\/p>\n<p>Ato tregojn\u00eb se institucionet kan\u00eb identifikuar nevoja konkrete q\u00eb duhet t\u00eb plot\u00ebsohen p\u00ebr t\u00eb forcuar gatishm\u00ebrin\u00eb e Kosov\u00ebs.<\/p>\n<p>Por duhet t\u00eb theksojm\u00eb nj\u00eb dallim thelb\u00ebsor: fakti q\u00eb nj\u00eb aktivitet \u00ebsht\u00eb p\u00ebrfshir\u00eb n\u00eb planin e veprimit dhe i \u00ebsht\u00eb caktuar buxhet nuk d\u00ebshmon automatikisht se ai \u00ebsht\u00eb realizuar.<\/p>\n<p>Dokumenti paraqet objektivat, aktivitetet dhe produktet q\u00eb synohen t\u00eb arrihen deri n\u00eb vitin 2026. P\u00ebr t\u00eb v\u00ebrtetuar realizimin e tyre nevojiten raporte t\u00eb zbatimit, d\u00ebshmi t\u00eb prokurimit, dokumente t\u00eb miratimit dhe rezultate t\u00eb testimeve.<\/p>\n<p>Prandaj, meq\u00eb jemi n\u00eb n\u00ebntor 2026, institucionet duhet t\u00eb publikojn\u00eb nj\u00eb raport t\u00eb qart\u00eb p\u00ebr secilin aktivitet.<\/p>\n<p>A \u00ebsht\u00eb kryer vler\u00ebsimi i rrezikut?<\/p>\n<p>A \u00ebsht\u00eb hartuar dhe miratuar plani komb\u00ebtar?<\/p>\n<p>A jan\u00eb vler\u00ebsuar nevojat p\u00ebr laborator\u00eb?<\/p>\n<p>A jan\u00eb hartuar protokollet klinike?<\/p>\n<p>A jan\u00eb siguruar sasit\u00eb e planifikuara t\u00eb jodurit t\u00eb kaliumit?<\/p>\n<p>A \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb shp\u00ebrndarja e tij sipas kritereve mjek\u00ebsore?<\/p>\n<p>K\u00ebto nuk jan\u00eb pyetje akademike. Jan\u00eb pyetje q\u00eb lidhen drejtp\u00ebrdrejt me sigurin\u00eb dhe jet\u00ebn e qytetar\u00ebve.<\/p>\n<p>7. \u00c7FAR\u00cb DUHET T\u00cb K\u00cbRKOJ\u00cb PUBLIKU NGA AGJENCIA E MENAXHIMIT T\u00cb EMERGJENCAVE?<\/p>\n<p>AME ka rol qendror n\u00eb sistemin e reagimit emergjent n\u00eb Kosov\u00eb.<\/p>\n<p>Sipas mandatit t\u00eb saj institucional, ajo koordinon vler\u00ebsimin e rrezikut, planifikimin e reagimit, sistemet e paralajm\u00ebrimit t\u00eb hersh\u00ebm, ekipet e reagimit dhe Qendrat Operative Emergjente 112.[7]<\/p>\n<p>P\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye, \u00ebsht\u00eb e domosdoshme q\u00eb qytetar\u00ebt t\u00eb informohen p\u00ebr gjendjen reale t\u00eb gatishm\u00ebris\u00eb.<\/p>\n<p>AME duhet t\u00eb sqaroj\u00eb publikisht \u00e7\u00ebshtjet n\u00eb vijim.<\/p>\n<p>1. A ekziston plani i posa\u00e7\u00ebm komb\u00ebtar?<\/p>\n<p>Duhet t\u00eb b\u00ebhet e ditur n\u00ebse Plani Komb\u00ebtar i Reagimit ndaj Emergjencave Radiologjike dhe B\u00ebrthamore \u00ebsht\u00eb p\u00ebrfunduar dhe miratuar nga Qeveria, n\u00eb p\u00ebrputhje me Nenin 24 t\u00eb Ligjit Nr. 06\/L-029.<\/p>\n<p>N\u00ebse \u00ebsht\u00eb miratuar, kur \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb kjo dhe kur \u00ebsht\u00eb p\u00ebrdit\u00ebsuar p\u00ebr her\u00eb t\u00eb fundit?<\/p>\n<p>N\u00ebse nuk \u00ebsht\u00eb miratuar, n\u00eb cil\u00ebn faz\u00eb ndodhet procesi dhe kur pritet t\u00eb p\u00ebrfundoj\u00eb?<\/p>\n<p>2. A ekzistojn\u00eb procedurat operative?<\/p>\n<p>Duhet t\u00eb sqarohet n\u00ebse institucionet kan\u00eb procedura t\u00eb shkruara p\u00ebr:<\/p>\n<p>Zbulimin e nj\u00eb incidenti radiologjik.<br \/>\nKonfirmimin dhe vler\u00ebsimin e rrezikut.<br \/>\nAktivizimin e strukturave t\u00eb emergjenc\u00ebs.<br \/>\nNjoftimin e institucioneve p\u00ebrgjegj\u00ebse.<br \/>\nInformimin e popullsis\u00eb.<br \/>\nOrganizimin e strehimit ose evakuimit.<br \/>\nDekontaminimin e personave t\u00eb ekspozuar.<br \/>\nMbrojtjen e ujit dhe ushqimit.<br \/>\n3. A ka Kosova kapacitete p\u00ebr matjen e rrezatimit?<\/p>\n<p>Nj\u00eb prej \u00e7\u00ebshtjeve m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme \u00ebsht\u00eb aft\u00ebsia p\u00ebr t\u00eb zbuluar dhe matur rrezatimin radioaktiv.<\/p>\n<p>Qytetar\u00ebt duhet t\u00eb din\u00eb n\u00ebse ekzistojn\u00eb pajisje funksionale p\u00ebr matjen e rrezatimit n\u00eb mjedis, n\u00eb uj\u00eb, n\u00eb ushqim dhe n\u00eb mostra t\u00eb tjera.<\/p>\n<p>Duhet t\u00eb sqarohet se cilat institucione i posedojn\u00eb k\u00ebto pajisje, kush i operon dhe si komunikohen rezultatet.<\/p>\n<p>Pa matje t\u00eb besueshme nuk mund t\u00eb p\u00ebrcaktohet me sakt\u00ebsi se cilat zona jan\u00eb t\u00eb sigurta dhe cilat k\u00ebrkojn\u00eb masa mbrojt\u00ebse.<\/p>\n<p>4. A funksionon paralajm\u00ebrimi i hersh\u00ebm?<\/p>\n<p>AME duhet t\u00eb sqaroj\u00eb se si do t\u00eb informoheshin qytetar\u00ebt n\u00eb rast t\u00eb nj\u00eb emergjence radiologjike q\u00eb mund t\u00eb prek\u00eb Kosov\u00ebn.<\/p>\n<p>A ekziston mund\u00ebsia e d\u00ebrgimit t\u00eb paralajm\u00ebrimeve n\u00eb telefonat mobil\u00eb?<\/p>\n<p>A mund t\u00eb p\u00ebrdoren nj\u00ebkoh\u00ebsisht radioja, televizioni, platformat zyrtare dhe sistemet e komunikimit emergjent?<\/p>\n<p>A jan\u00eb t\u00eb p\u00ebrcaktuara mesazhet q\u00eb duhet t\u00eb marrin qytetar\u00ebt?<\/p>\n<p>N\u00eb nj\u00eb emergjenc\u00eb t\u00eb till\u00eb, informacioni duhet t\u00eb jet\u00eb i shpejt\u00eb, i qart\u00eb dhe i nj\u00ebjt\u00eb p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb.<\/p>\n<p>5. A jan\u00eb trajnuar ekipet e reagimit?<\/p>\n<p>Duhet t\u00eb dihet n\u00ebse zjarrfik\u00ebsit, ekipet e mbrojtjes civile, policia, personeli mjek\u00ebsor dhe ekipet p\u00ebr materie t\u00eb rrezikshme kan\u00eb marr\u00eb trajnime specifike p\u00ebr incidentet radiologjike.<\/p>\n<p>Nuk mjafton q\u00eb nj\u00eb ekip t\u00eb jet\u00eb i trajnuar p\u00ebr zjarre apo aksidente kimike. Ekspozimi ndaj materialeve radioaktive k\u00ebrkon njohuri, pajisje mbrojt\u00ebse dhe procedura t\u00eb ve\u00e7anta.<\/p>\n<p>6. A jan\u00eb zhvilluar ushtrime simuluese?<\/p>\n<p>Duhet t\u00eb publikohen informacione p\u00ebr ushtrimet e zhvilluara, institucionet pjes\u00ebmarr\u00ebse, skenar\u00ebt e testuar dhe rezultatet e tyre.<\/p>\n<p>N\u00ebse jan\u00eb identifikuar mang\u00ebsi, duhet t\u00eb b\u00ebhet e ditur se \u00e7far\u00eb masash jan\u00eb nd\u00ebrmarr\u00eb p\u00ebr t&#8217;i korrigjuar.<\/p>\n<p>Nj\u00eb sistem i gatishm\u00ebris\u00eb nuk mund t\u00eb konsiderohet funksional vet\u00ebm sepse ekziston nj\u00eb dokument i miratuar.<\/p>\n<p>Ai duhet t\u00eb provohet n\u00eb praktik\u00eb.<\/p>\n<p>8. ROLI I INSTITUCIONEVE T\u00cb TJERA: MBROJTJA E QYTETAR\u00cbVE \u00cbSHT\u00cb P\u00cbRGJEGJ\u00cbSI E P\u00cbRBASHK\u00cbT<\/p>\n<p>AME nuk mund dhe nuk duhet ta bart\u00eb e vetme gjith\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebsin\u00eb.<\/p>\n<p>Nj\u00eb emergjenc\u00eb radiologjike ose b\u00ebrthamore k\u00ebrkon bashk\u00ebpunim nd\u00ebrinstitucional.<\/p>\n<p>Agjencia p\u00ebr Mbrojtje nga Rrezatimi dhe Siguri B\u00ebrthamore duhet t\u00eb siguroj\u00eb ekspertiz\u00ebn profesionale p\u00ebr mbrojtjen nga rrezatimi, monitorimin radiologjik, vler\u00ebsimin e ekspozimit dhe informimin e popullsis\u00eb p\u00ebr masat mbrojt\u00ebse.<\/p>\n<p>Ministria e Sh\u00ebndet\u00ebsis\u00eb duhet t\u00eb siguroj\u00eb gatishm\u00ebrin\u00eb sh\u00ebndet\u00ebsore, protokollet e trajtimit dhe furnizimet mjek\u00ebsore.<\/p>\n<p>Instituti Komb\u00ebtar i Sh\u00ebndet\u00ebsis\u00eb Publike duhet t\u00eb ket\u00eb rol n\u00eb vler\u00ebsimin e rreziqeve p\u00ebr sh\u00ebndetin, monitorimin dhe k\u00ebshillimin e popullsis\u00eb.<\/p>\n<p>Sh\u00ebrbimi Spitalor Klinik dhe Universitar i Kosov\u00ebs duhet t\u00eb ket\u00eb procedura p\u00ebr pranimin, vler\u00ebsimin dhe trajtimin e personave t\u00eb ekspozuar.<\/p>\n<p>Ministria e Mjedisit dhe institucionet e monitorimit mjedisor duhet t\u00eb kontribuojn\u00eb n\u00eb vler\u00ebsimin e ndotjes s\u00eb ujit, ushqimit, tok\u00ebs dhe ajrit.<\/p>\n<p>Policia e Kosov\u00ebs duhet t\u00eb mb\u00ebshtes\u00eb kontrollin e zonave t\u00eb rrezikuara, menaxhimin e qarkullimit dhe sigurin\u00eb publike.<\/p>\n<p>Forca e Siguris\u00eb s\u00eb Kosov\u00ebs, brenda mandatit dhe kapaciteteve t\u00eb saj, duhet t\u00eb jet\u00eb pjes\u00eb e koordinimit p\u00ebr reagim dhe mb\u00ebshtetje n\u00eb situata t\u00eb m\u00ebdha emergjente.<\/p>\n<p>Komunat duhet t\u00eb p\u00ebrgatisin planet lokale, t\u00eb identifikojn\u00eb personat e cenuesh\u00ebm, t\u00eb organizojn\u00eb informimin dhe t\u00eb p\u00ebrcaktojn\u00eb hap\u00ebsirat e p\u00ebrshtatshme p\u00ebr strehim.<\/p>\n<p>Kjo \u00ebsht\u00eb m\u00ebnyra se si duhet t\u00eb funksionoj\u00eb nj\u00eb sistem komb\u00ebtar i mbrojtjes s\u00eb popullsis\u00eb.<\/p>\n<p>9. \u00c7FAR\u00cb DUHET T\u00cb KET\u00cb \u00c7DO FAMILJE P\u00cbR 72 OR\u00cbT E PARA?<\/p>\n<p>P\u00ebrgatitja institucionale \u00ebsht\u00eb e domosdoshme, por edhe qytetar\u00ebt duhet t\u00eb marrin masa paraprake.<\/p>\n<p>\u00c7do familje duhet t\u00eb p\u00ebrgatis\u00eb nj\u00eb rezerv\u00eb emergjente p\u00ebr s\u00eb paku tri dit\u00eb.<\/p>\n<p>Uji dhe ushqimi<\/p>\n<p>P\u00ebr nj\u00eb person rekomandohet t\u00eb planifikohen rreth 3\u20134 litra uj\u00eb n\u00eb dit\u00eb p\u00ebr nevojat baz\u00eb, me rezerva shtes\u00eb p\u00ebr higjien\u00eb dhe p\u00ebrgatitjen e ushqimit.<\/p>\n<p>P\u00ebr nj\u00eb familje me kat\u00ebr an\u00ebtar\u00eb kjo n\u00ebnkupton rreth 36\u201348 litra uj\u00eb p\u00ebr tri dit\u00eb.<\/p>\n<p>Duhet t\u00eb sigurohen:<\/p>\n<p>Uj\u00eb i pijsh\u00ebm n\u00eb en\u00eb t\u00eb mbyllura.<br \/>\nUshqime t\u00eb konservuara.<br \/>\nProdukte t\u00eb thata.<br \/>\nUshqime q\u00eb nuk k\u00ebrkojn\u00eb gatim.<br \/>\nUshqime p\u00ebr foshnjat dhe f\u00ebmij\u00ebt.<br \/>\nHap\u00ebse manuale p\u00ebr konserva.<br \/>\nBarnat dhe ndihma e par\u00eb<\/p>\n<p>Barnat q\u00eb p\u00ebrdoren rregullisht.<br \/>\nKuti e ndihm\u00ebs s\u00eb par\u00eb.<br \/>\nFasha dhe garza.<br \/>\nDezinfektues.<br \/>\nTermomet\u00ebr.<br \/>\nDokumentacion mjek\u00ebsor.<br \/>\nKomunikimi<\/p>\n<p>Radio me bateri.<br \/>\nElektrik dore.<br \/>\nBateri rezerv\u00eb.<br \/>\nTelefon i karikuar.<br \/>\nPower bank.<br \/>\nNumrat emergjent\u00eb t\u00eb shkruar n\u00eb let\u00ebr.<br \/>\nDokumentet dhe higjiena<\/p>\n<p>Dokumentet personale dhe kopjet e tyre.<br \/>\nPara t\u00eb gatshme.<br \/>\nRroba rezerv\u00eb.<br \/>\nSapun dhe produkte higjienike.<br \/>\nPeceta t\u00eb lagura.<br \/>\nQese plastike q\u00eb mbyllen mir\u00eb.<br \/>\nK\u00ebto furnizime duhet t\u00eb ruhen n\u00eb nj\u00eb vend t\u00eb qassh\u00ebm dhe t\u00eb kontrollohen periodikisht.<\/p>\n<p>10. KU DUHET T\u00cb STREHOHET QYTETARI N\u00cb RAST T\u00cb NJ\u00cb EMERGJENCE B\u00cbRTHAMORE?<\/p>\n<p>Ky \u00ebsht\u00eb nj\u00eb prej informacioneve m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme p\u00ebr mbrojtjen e jet\u00ebs.<\/p>\n<p>Parimi themelor \u00ebsht\u00eb:<\/p>\n<p>HYR BRENDA. Q\u00cbNDRO BRENDA. INFORMOHU.<\/p>\n<p>N\u00ebse jeni jasht\u00eb, hyni sa m\u00eb shpejt n\u00eb nj\u00eb nd\u00ebrtes\u00eb t\u00eb p\u00ebrshtatshme.<\/p>\n<p>N\u00ebse jeni brenda, shkoni n\u00eb bodrum ose n\u00eb hap\u00ebsir\u00ebn m\u00eb t\u00eb brendshme t\u00eb nd\u00ebrtes\u00ebs.<\/p>\n<p>Hap\u00ebsirat q\u00eb ofrojn\u00eb mbrojtje m\u00eb t\u00eb mir\u00eb jan\u00eb:<\/p>\n<p>Bodrumet e nd\u00ebrtesave prej betoni ose tullash.<br \/>\nHap\u00ebsirat e brendshme t\u00eb nd\u00ebrtesave t\u00eb m\u00ebdha.<br \/>\nDhomat pa dritare.<br \/>\nHap\u00ebsirat larg mureve t\u00eb jashtme dhe kulmit.<br \/>\nMos q\u00ebndroni n\u00eb ballkone, oborre apo pran\u00eb dritareve.<\/p>\n<p>Automjeti nuk \u00ebsht\u00eb strehim i sigurt nga rrezatimi.<\/p>\n<p>Mbyllni dyert dhe dritaret. N\u00ebse udh\u00ebzimet e autoriteteve k\u00ebrkojn\u00eb strehim nga ndotja radioaktive, ndaloni sistemet e ventilimit q\u00eb marrin aj\u00ebr nga jasht\u00eb.<\/p>\n<p>\u00c7do familje duhet ta identifikoj\u00eb paraprakisht hap\u00ebsir\u00ebn m\u00eb t\u00eb sigurt n\u00eb nd\u00ebrtes\u00ebn ku jeton.<\/p>\n<p>Mos prisni dit\u00ebn e emergjenc\u00ebs p\u00ebr ta b\u00ebr\u00eb k\u00ebt\u00eb.<\/p>\n<p>11. N\u00cbSE NDODH SHP\u00cbRTHIMI: VEPRIMET E PARA Q\u00cb MUND T\u00cb SHP\u00cbTOJN\u00cb JET\u00cb<\/p>\n<p>N\u00ebse ndodh nj\u00eb shp\u00ebrthim b\u00ebrthamor, reagimi i par\u00eb \u00ebsht\u00eb vendimtar.<\/p>\n<p>N\u00ebse jeni jasht\u00eb:<\/p>\n<p>Mos e shikoni drit\u00ebn e shp\u00ebrthimit.<br \/>\nMbrojeni kok\u00ebn dhe qaf\u00ebn.<br \/>\nN\u00ebse vala godit\u00ebse \u00ebsht\u00eb duke ardhur, uluni ose shtrihuni dhe mbuloni kok\u00ebn.<br \/>\nPas kalimit t\u00eb val\u00ebs godit\u00ebse, k\u00ebrkoni strehim n\u00eb nd\u00ebrtes\u00ebn m\u00eb t\u00eb af\u00ebrt t\u00eb p\u00ebrshtatshme.<br \/>\nQ\u00ebndroni larg dritareve.<br \/>\nN\u00ebse jeni brenda:<\/p>\n<p>Shkoni n\u00eb bodrum ose n\u00eb hap\u00ebsir\u00ebn m\u00eb t\u00eb brendshme.<br \/>\nMbyllni dyert dhe dritaret.<br \/>\nShmangni hyrjen e ajrit t\u00eb jasht\u00ebm sipas udh\u00ebzimeve.<br \/>\nMbani f\u00ebmij\u00ebt dhe personat e cenuesh\u00ebm n\u00eb hap\u00ebsir\u00ebn m\u00eb t\u00eb mbrojtur.<br \/>\nNdiqni informacionet zyrtare.<br \/>\nMos dilni p\u00ebr t\u00eb par\u00eb d\u00ebmet.<\/p>\n<p>Mos u nisni drejt zonave t\u00eb tjera pa udh\u00ebzime.<\/p>\n<p>Mos krijoni l\u00ebvizje t\u00eb panevojshme me automjete.<\/p>\n<p>N\u00ebse nd\u00ebrtesa paraqet rrezik t\u00eb menj\u00ebhersh\u00ebm p\u00ebr shembje, zjarr apo d\u00ebmtime t\u00eb tjera, largohuni dhe k\u00ebrkoni nj\u00eb strehim tjet\u00ebr t\u00eb sigurt.<\/p>\n<p>12. N\u00cbSE KENI QEN\u00cb JASHT\u00cb: SI T\u00cb LARGONI NDOTJEN RADIOAKTIVE?<\/p>\n<p>N\u00ebse keni qen\u00eb jasht\u00eb gjat\u00eb nj\u00eb emergjence me ndotje radioaktive, duhet t\u00eb nd\u00ebrmerrni masa dekontaminimi.<\/p>\n<p>S\u00eb pari: hiqni rrobat e jashtme.<\/p>\n<p>Mos i shkundni. Vendosini n\u00eb nj\u00eb qese plastike t\u00eb mbyllur dhe mbajini larg njer\u00ebzve dhe hap\u00ebsirave t\u00eb banimit.<\/p>\n<p>Sipas CDC-s\u00eb, heqja e shtres\u00ebs s\u00eb jashtme t\u00eb rrobave mund t\u00eb largoj\u00eb deri n\u00eb 90 p\u00ebr qind t\u00eb materialit radioaktiv t\u00eb depozituar n\u00eb trup dhe veshje.[8]<\/p>\n<p>S\u00eb dyti: lani trupin.<\/p>\n<p>P\u00ebrdorni uj\u00eb t\u00eb vak\u00ebt dhe sapun.<br \/>\nLani but\u00ebsisht l\u00ebkur\u00ebn.<br \/>\nLani flok\u00ebt me shampon.<br \/>\nMos p\u00ebrdorni balsam flok\u00ebsh.<br \/>\nMos e f\u00ebrkoni l\u00ebkur\u00ebn me forc\u00eb.<br \/>\nN\u00ebse nuk keni dush, p\u00ebrdorni peceta t\u00eb lagura ose leck\u00eb t\u00eb past\u00ebr.<\/p>\n<p>S\u00eb treti: vishni rroba t\u00eb pastra.<\/p>\n<p>Mos i p\u00ebrdorni p\u00ebrs\u00ebri rrobat e ekspozuara derisa t\u00eb udh\u00ebzoheni p\u00ebr m\u00ebnyr\u00ebn e trajtimit t\u00eb tyre.<\/p>\n<p>13. UJI DHE USHQIMI: MOS KONSUMONI PRODUKTE T\u00cb EKSPOZUARA<\/p>\n<p>N\u00eb rast t\u00eb nj\u00eb emergjence radiologjike, qytetar\u00ebt duhet t\u00eb p\u00ebrdorin uj\u00eb t\u00eb ambalazhuar ose burime q\u00eb autoritetet i kan\u00eb konfirmuar si t\u00eb sigurta.<\/p>\n<p>Zierja e ujit nuk e largon ndotjen radioaktive.<\/p>\n<p>Duhet t\u00eb shmanget konsumimi i:<\/p>\n<p>Ujit nga burime t\u00eb hapura t\u00eb ekspozuara.<br \/>\nUjit t\u00eb shiut t\u00eb grumbulluar gjat\u00eb ndotjes.<br \/>\nUshqimeve t\u00eb pambuluara jasht\u00eb.<br \/>\nQum\u00ebshtit dhe produkteve nga burime t\u00eb pakontrolluara.<br \/>\nFrutave dhe perimeve t\u00eb ekspozuara ndaj ndotjes.<br \/>\nUshqimet e ambalazhuara dhe t\u00eb mbyllura mir\u00eb jan\u00eb zgjedhje m\u00eb e sigurt, p\u00ebr sa koh\u00eb paketimi nuk \u00ebsht\u00eb kontaminuar.<\/p>\n<p>Autoritetet duhet t\u00eb informojn\u00eb publikun p\u00ebr rezultatet e analizave dhe p\u00ebr kufizimet eventuale t\u00eb konsumit.<\/p>\n<p>14. TABLETAT E JODIT: MOS B\u00cbNI VET\u00cbMJ\u00cbKIM!<\/p>\n<p>Joduri i kaliumit \u00ebsht\u00eb nj\u00eb mas\u00eb specifike mbrojt\u00ebse p\u00ebr gj\u00ebndr\u00ebn tiroide nga jodi radioaktiv.<\/p>\n<p>Ai nuk mbron t\u00ebr\u00eb organizmin, nuk neutralizon rrezatimin dhe nuk ofron mbrojtje nga t\u00eb gjitha materialet radioaktive.<\/p>\n<p>P\u00ebrdorimi i tij duhet t\u00eb b\u00ebhet vet\u00ebm sipas udh\u00ebzimeve t\u00eb autoriteteve sh\u00ebndet\u00ebsore, n\u00eb koh\u00ebn dhe doz\u00ebn e p\u00ebrcaktuar.[9]<\/p>\n<p>Ky \u00ebsht\u00eb nj\u00eb element ve\u00e7an\u00ebrisht i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm p\u00ebr Kosov\u00ebn, sepse Plani i Veprimit p\u00ebr Siguri Sh\u00ebndet\u00ebsore 2024\u20132026 e p\u00ebrfshin sigurimin e jodurit t\u00eb kaliumit p\u00ebr grupet prioritare, me fokus te f\u00ebmij\u00ebt deri n\u00eb mosh\u00ebn 15-vje\u00e7are.<\/p>\n<p>Prandaj, Ministria e Sh\u00ebndet\u00ebsis\u00eb duhet t\u00eb b\u00ebj\u00eb publike gjendjen e realizimit t\u00eb k\u00ebtij aktiviteti, sasin\u00eb e siguruar, m\u00ebnyr\u00ebn e ruajtjes dhe procedurat e shp\u00ebrndarjes.<\/p>\n<p>Qytetar\u00ebt nuk duhet t\u00eb blejn\u00eb apo t\u00eb p\u00ebrdorin jodur kaliumi pa udh\u00ebzim mjek\u00ebsor.<\/p>\n<p>15. F\u00cbMIJ\u00cbT, T\u00cb MOSHUARIT DHE PERSONAT ME AFT\u00cbSI T\u00cb KUFIZUARA<\/p>\n<p>Nj\u00eb plan emergjent q\u00eb nuk merr parasysh personat m\u00eb t\u00eb cenuesh\u00ebm nuk \u00ebsht\u00eb plan i plot\u00eb.<\/p>\n<p>Foshnjat, f\u00ebmij\u00ebt, grat\u00eb shtatz\u00ebna, t\u00eb moshuarit dhe personat me aft\u00ebsi t\u00eb kufizuara mund t\u00eb ken\u00eb nevoj\u00eb p\u00ebr ndihm\u00eb t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb.<\/p>\n<p>Familjet duhet t\u00eb p\u00ebrgatisin:<\/p>\n<p>Ushqime dhe produkte higjienike p\u00ebr foshnjat.<br \/>\nBarna t\u00eb domosdoshme.<br \/>\nPajisje mjek\u00ebsore dhe bateri rezerv\u00eb.<br \/>\nPajisje ndihm\u00ebse p\u00ebr l\u00ebvizje.<br \/>\nDokumentacion mjek\u00ebsor.<br \/>\nPlan p\u00ebr ndihm\u00ebn dhe transportin e personave q\u00eb nuk mund t\u00eb l\u00ebvizin vet\u00eb.<br \/>\nKomunat duhet t\u00eb identifikojn\u00eb paraprakisht personat q\u00eb mund t\u00eb ken\u00eb nevoj\u00eb p\u00ebr asistenc\u00eb gjat\u00eb strehimit ose evakuimit.<\/p>\n<p>Asnj\u00eb qytetar nuk duhet t\u00eb mbetet jasht\u00eb sistemit t\u00eb mbrojtjes.<\/p>\n<p>16. \u00c7FAR\u00cb DUHET T\u00cb B\u00cbJ\u00cb KOSOVA TANI? NJ\u00cb AGJEND\u00cb KONKRETE P\u00cbR MBROJTJEN E POPULLSIS\u00cb<\/p>\n<p>N\u00eb baz\u00eb t\u00eb kuadrit ligjor dhe dokumenteve t\u00eb shqyrtuara, Kosova duhet ta trajtoj\u00eb gatishm\u00ebrin\u00eb radiologjike dhe b\u00ebrthamore si prioritet t\u00eb siguris\u00eb publike.<\/p>\n<p>Kjo k\u00ebrkon nj\u00eb program konkret me afate, p\u00ebrgjegj\u00ebsi dhe rezultate t\u00eb matshme.<\/p>\n<p>Prioriteti i par\u00eb: publikimi i gjendjes s\u00eb planit komb\u00ebtar<\/p>\n<p>Qeveria, AME dhe Agjencia p\u00ebr Mbrojtje nga Rrezatimi dhe Siguri B\u00ebrthamore duhet t\u00eb b\u00ebjn\u00eb publike:<\/p>\n<p>N\u00ebse plani i posa\u00e7\u00ebm komb\u00ebtar \u00ebsht\u00eb miratuar.<br \/>\nDat\u00ebn e miratimit dhe institucionet p\u00ebrgjegj\u00ebse.<br \/>\nN\u00ebse \u00ebsht\u00eb p\u00ebrdit\u00ebsuar.<br \/>\nN\u00ebse jan\u00eb hartuar procedurat operative.<br \/>\nN\u00ebse jan\u00eb zhvilluar ushtrime testuese.<br \/>\nPrioriteti i dyt\u00eb: krijimi dhe forcimi i kapaciteteve t\u00eb monitorimit<\/p>\n<p>Duhet t\u00eb sigurohen pajisje funksionale p\u00ebr matjen e rrezatimit dhe kapacitete laboratorike p\u00ebr analizimin e ujit, ushqimit dhe mostrave mjedisore.<\/p>\n<p>Rezultatet e monitorimit duhet t\u00eb jen\u00eb t\u00eb qasshme p\u00ebr institucionet p\u00ebrgjegj\u00ebse dhe, sipas protokolleve t\u00eb siguris\u00eb, edhe p\u00ebr publikun.<\/p>\n<p>Prioriteti i tret\u00eb: paralajm\u00ebrimi i shpejt\u00eb i qytetar\u00ebve<\/p>\n<p>Duhet t\u00eb krijohet ose t\u00eb forcohet nj\u00eb mekaniz\u00ebm i integruar i paralajm\u00ebrimit t\u00eb popullsis\u00eb.<\/p>\n<p>N\u00eb rast t\u00eb nj\u00eb emergjence, qytetar\u00ebt duhet t\u00eb marrin mesazhe t\u00eb qarta p\u00ebr:<\/p>\n<p>Natyr\u00ebn e rrezikut.<br \/>\nZonat e prekura.<br \/>\nMasat e menj\u00ebhershme mbrojt\u00ebse.<br \/>\nHap\u00ebsirat e strehimit.<br \/>\nUdh\u00ebzimet p\u00ebr ujin dhe ushqimin.<br \/>\nMund\u00ebsit\u00eb dhe procedurat e evakuimit.<br \/>\nInformacioni duhet t\u00eb transmetohet n\u00eb gjuh\u00ebt zyrtare dhe t\u00eb jet\u00eb i kuptuesh\u00ebm p\u00ebr t\u00eb gjitha kategorit\u00eb e popullsis\u00eb.<\/p>\n<p>Prioriteti i kat\u00ebrt: p\u00ebrgatitja e spitaleve<\/p>\n<p>Spitalet duhet t\u00eb ken\u00eb protokolle p\u00ebr identifikimin dhe trajtimin e personave t\u00eb ekspozuar ndaj rrezatimit.<\/p>\n<p>Personeli mjek\u00ebsor duhet t\u00eb trajnohet p\u00ebr vler\u00ebsimin e ekspozimit, dekontaminimin dhe trajtimin e d\u00ebmtimeve nga rrezatimi.<\/p>\n<p>Duhet t\u00eb sigurohen pajisjet dhe furnizimet e nevojshme.<\/p>\n<p>Prioriteti i pest\u00eb: planet komunale dhe shkollore<\/p>\n<p>\u00c7do komun\u00eb duhet t\u00eb ket\u00eb plan t\u00eb p\u00ebrshtatur p\u00ebr emergjencat radiologjike.<\/p>\n<p>Shkollat, \u00e7erdhet, spitalet dhe institucionet publike duhet t\u00eb identifikojn\u00eb hap\u00ebsirat e p\u00ebrshtatshme p\u00ebr strehim dhe t\u00eb ken\u00eb procedura p\u00ebr mbrojtjen e personave q\u00eb ndodhen brenda tyre.<\/p>\n<p>Prioriteti i gjasht\u00eb: ushtrime komb\u00ebtare dhe nd\u00ebrkomb\u00ebtare<\/p>\n<p>Duhet t\u00eb organizohen ushtrime t\u00eb rregullta, ku t\u00eb p\u00ebrfshihen AME, institucionet sh\u00ebndet\u00ebsore, policia, FSK-ja, komunat dhe partner\u00ebt nd\u00ebrkomb\u00ebtar\u00eb.<\/p>\n<p>Ushtrimet duhet t\u00eb testojn\u00eb jo vet\u00ebm reagimin institucional, por edhe m\u00ebnyr\u00ebn e informimit dhe mbrojtjes s\u00eb popullsis\u00eb.<\/p>\n<p>Prioriteti i shtat\u00eb: edukimi i qytetar\u00ebve<\/p>\n<p>AME dhe institucionet e tjera duhet t\u00eb publikojn\u00eb nj\u00eb udh\u00ebzues komb\u00ebtar p\u00ebr qytetar\u00ebt.<\/p>\n<p>Ai duhet t\u00eb jet\u00eb praktik, i kuptuesh\u00ebm dhe i shp\u00ebrndar\u00eb n\u00eb t\u00eb gjitha komunat.<\/p>\n<p>Qytetar\u00ebt duhet t\u00eb din\u00eb \u00e7far\u00eb t\u00eb b\u00ebjn\u00eb para, gjat\u00eb dhe pas nj\u00eb emergjence.<\/p>\n<p>17. P\u00cbRFUNDIM<\/p>\n<p>SHTETI DUHET T\u00cb JET\u00cb I P\u00cbRGATITUR PARA SE T\u00cb K\u00cbRKOJ\u00cb Q\u00cb QYTETARI T\u00cb REAGOJ\u00cb<\/p>\n<p>Rreziku b\u00ebrthamor \u00ebsht\u00eb nj\u00eb prej k\u00ebrc\u00ebnimeve m\u00eb t\u00eb r\u00ebnda q\u00eb mund t\u00eb p\u00ebrballet njer\u00ebzimi.<\/p>\n<p>Nuk ka arsye t\u00eb krijohet panik dhe as t\u00eb pretendohet se nj\u00eb sulm b\u00ebrthamor \u00ebsht\u00eb i pashmangsh\u00ebm.<\/p>\n<p>Por nuk ka asnj\u00eb arsye q\u00eb rreziku t\u00eb injorohet dhe p\u00ebrgatitja t\u00eb shtyhet.<\/p>\n<p>Dokumentet zyrtare t\u00eb Kosov\u00ebs d\u00ebshmojn\u00eb se ekziston nj\u00eb baz\u00eb ligjore p\u00ebr mbrojtjen nga rrezatimi dhe sigurin\u00eb b\u00ebrthamore. Ekziston nj\u00eb rregullore e posa\u00e7me p\u00ebr emergjencat dhe monitorimin radiologjik. Ekziston Plani i P\u00ebrgjithsh\u00ebm i Reagimit Komb\u00ebtar. Ekziston edhe nj\u00eb plan i veprimit sh\u00ebndet\u00ebsor q\u00eb ka identifikuar masa konkrete p\u00ebr forcimin e gatishm\u00ebris\u00eb radiologjike dhe b\u00ebrthamore.<\/p>\n<p>Por tani duhet t\u00eb shohim rezultatet.<\/p>\n<p>Qytetar\u00ebt duhet t\u00eb din\u00eb n\u00ebse planet jan\u00eb p\u00ebrfunduar, n\u00ebse jan\u00eb miratuar, n\u00ebse jan\u00eb financuar dhe n\u00ebse jan\u00eb testuar.<\/p>\n<p>Nuk mjafton t\u00eb kemi ligje q\u00eb p\u00ebrcaktojn\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebsi. Ato duhet t\u00eb zbatohen.<\/p>\n<p>Nuk mjafton t\u00eb kemi plane n\u00eb dokumente. Ato duhet t\u00eb funksionojn\u00eb n\u00eb praktik\u00eb.<\/p>\n<p>Nuk mjafton t\u00eb kemi pajisje. Duhet t\u00eb kemi personel q\u00eb di t&#8217;i p\u00ebrdor\u00eb.<\/p>\n<p>Nuk mjafton t\u00eb kemi sisteme emergjente. Duhet t\u00eb jemi n\u00eb gjendje t&#8217;i informojm\u00eb qytetar\u00ebt n\u00eb koh\u00ebn e duhur.<\/p>\n<p>Dhe mbi t\u00eb gjitha, nuk duhet t\u00eb presim nj\u00eb katastrof\u00eb p\u00ebr t\u00eb kuptuar se mbrojtja e jet\u00ebs njer\u00ebzore k\u00ebrkon p\u00ebrgatitje paraprake.<\/p>\n<p>\u00c7do familje duhet t\u00eb ket\u00eb furnizime p\u00ebr 72 or\u00eb. \u00c7do qytetar duhet t\u00eb dij\u00eb ku t\u00eb strehohet. \u00c7do shkoll\u00eb duhet t\u00eb ket\u00eb plan emergjent. \u00c7do spital duhet t\u00eb jet\u00eb i p\u00ebrgatitur. \u00c7do institucion p\u00ebrgjegj\u00ebs duhet t\u00eb dij\u00eb \u00e7far\u00eb t\u00eb b\u00ebj\u00eb.<\/p>\n<p>P\u00ebrgjegj\u00ebsia e shtetit nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm t\u00eb reagoj\u00eb kur ndodh katastrofa. P\u00ebrgjegj\u00ebsia e tij \u00ebsht\u00eb t\u00eb b\u00ebj\u00eb gjith\u00e7ka q\u00eb mundet p\u00ebr t\u00eb parandaluar humbjen e jet\u00ebve njer\u00ebzore.<\/p>\n<p>Nuk po k\u00ebrkojm\u00eb t\u00eb jetojm\u00eb me frik\u00eb. Po k\u00ebrkojm\u00eb t\u00eb jetojm\u00eb t\u00eb informuar, t\u00eb p\u00ebrgatitur dhe t\u00eb mbrojtur.<\/p>\n<p>Sepse jeta e njeriut nuk mund t\u00eb lihet n\u00eb m\u00ebshir\u00ebn e improvizimit institucional.<\/p>\n<p>MOS PRISNI ALARMIN P\u00cbR T&#8217;U P\u00cbRGATITUR. P\u00cbRGATITJA FILLON SOT. JETA E NJERIUT NUK KA \u00c7MIM.<\/p>\n<p>Fusnotat:<\/p>\n<p>[1] Komisioni Evropian, EU Preparedness Union Strategy, 26 mars 2025.<\/p>\n<p>[2] Republika e Kosov\u00ebs, Ligji Nr. 06\/L-029 p\u00ebr Mbrojtje nga Rrezatimi dhe Siguri B\u00ebrthamore, Gazeta Zyrtare, Nr. 5, 27 prill 2018, ve\u00e7an\u00ebrisht nenet 24 dhe 25.<\/p>\n<p>[3] Qeveria e Republik\u00ebs s\u00eb Kosov\u00ebs, Rregullorja (QRK) Nr. 08\/2021 p\u00ebr Emergjencat dhe Monitorimin Radiologjik, miratuar m\u00eb 23 dhjetor 2021, publikuar m\u00eb 26 janar 2022, ve\u00e7an\u00ebrisht nenet 8 dhe 9.<\/p>\n<p>[4] Agjencia e Menaxhimit t\u00eb Emergjencave, Plani i Reagimit Komb\u00ebtar, Prishtin\u00eb, n\u00ebntor 2023.<\/p>\n<p>[5] Agjencia e Menaxhimit Emergjent, Agjencia e Menaxhimit Emergjent vazhdon bashk\u00ebpunimin me institucionet relevante n\u00eb Kosov\u00eb, 26 janar 2022.<\/p>\n<p>[6] Ministria e Sh\u00ebndet\u00ebsis\u00eb, Plani i Veprimit p\u00ebr Siguri Sh\u00ebndet\u00ebsore 2024\u20132026, kapitulli p\u00ebr emergjencat nga rrezatimi, objektivi specifik 14, aktivitetet 14.1\u201314.5.<\/p>\n<p>[7] Agjencia e Menaxhimit t\u00eb Emergjencave, p\u00ebrshkrimi zyrtar i misionit, kompetencave, Qendrave Operative Emergjente 112 dhe koordinimit nd\u00ebrinstitucional.<\/p>\n<p>[8] Centers for Disease Control and Prevention (CDC), udh\u00ebzimet p\u00ebr dekontaminimin personal gjat\u00eb emergjencave radiologjike.<\/p>\n<p>[9] World Health Organization (WHO), udh\u00ebzimet p\u00ebr p\u00ebrdorimin e jodurit t\u00eb kaliumit n\u00eb emergjencat b\u00ebrthamore dhe radiologjike.<\/p>\n<p>[10] International Atomic Energy Agency (IAEA), standardet nd\u00ebrkomb\u00ebtare p\u00ebr gatishm\u00ebrin\u00eb dhe reagimin ndaj emergjencave b\u00ebrthamore dhe radiologjike.<\/p>\n<p>Prishtin\u00eb,17.11.2026<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nga: Isuf B.Bajrami Evropa po e rrit gatishm\u00ebrin\u00eb e popullsis\u00eb p\u00ebr p\u00ebrballimin e krizave, duke&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":62567,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10,32],"tags":[],"class_list":["post-66343","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-op-ed","category-top-lajme"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/66343","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=66343"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/66343\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":66354,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/66343\/revisions\/66354"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/62567"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=66343"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=66343"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=66343"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}