{"id":66676,"date":"2026-11-18T08:51:20","date_gmt":"2026-11-18T07:51:20","guid":{"rendered":"https:\/\/faktiditor.ch\/?p=66676"},"modified":"2026-11-18T08:51:20","modified_gmt":"2026-11-18T07:51:20","slug":"amerika-drejt-kolapsit-digjital-sistemet-bien-njeri-pas-tjetrit-fbi-jep-alarmin","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/faktiditor.ch\/?p=66676","title":{"rendered":"Amerika drejt kolapsit digjital \/ Sistemet bien nj\u00ebri pas tjetrit, FBI jep alarmin"},"content":{"rendered":"<p>Brenda pak dit\u00ebsh, nj\u00eb varg nd\u00ebrprerjesh ka goditur sh\u00ebrbime t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme amerikane, nga transaksionet bankare dhe fluturimet te Microsoft 365, Apple dhe rrjeti i klasifikuar i inteligjenc\u00ebs. N\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb, FBI ka paralajm\u00ebruar se hakerat po p\u00ebrdorin inteligjenc\u00ebn artificiale p\u00ebr t\u00eb automatizuar sulmet kibernetike. A po p\u00ebrballet Amerika me nj\u00eb operacion t\u00eb gjer\u00eb digjital, apo incidentet po zbulojn\u00eb dob\u00ebsi t\u00eb thella n\u00eb sistemet e saj teknologjike?<\/p>\n<p>Shtetet e Bashkuara po p\u00ebrballen me nj\u00eb seri incidentesh teknologjike q\u00eb, brenda nj\u00eb periudhe t\u00eb shkurt\u00ebr, kan\u00eb prekur disa nga sektor\u00ebt m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm t\u00eb vendit. Bankat, aeroportet, kompanit\u00eb ajrore, gjigant\u00ebt e teknologjis\u00eb dhe madje edhe infrastruktura e komunikimeve t\u00eb klasifikuara t\u00eb inteligjenc\u00ebs amerikane jan\u00eb p\u00ebrfshir\u00eb n\u00eb raportime p\u00ebr nd\u00ebrprerje dhe probleme funksionimi.<\/p>\n<p>N\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb, Byroja Federale e Hetimit (FBI) ka ngritur alarmin p\u00ebr nj\u00eb tjet\u00ebr k\u00ebrc\u00ebnim: p\u00ebrdorimin e inteligjenc\u00ebs artificiale nga hakerat p\u00ebr t\u00eb automatizuar sulmet kibernetike n\u00eb mbar\u00eb bot\u00ebn.<\/p>\n<p>P\u00ebrkimi i k\u00ebtyre zhvillimeve ka ngritur nj\u00eb pyetje q\u00eb shkon p\u00ebrtej defekteve t\u00eb zakonshme teknike: a po p\u00ebrballet infrastruktura amerikane me nj\u00eb ofensiv\u00eb t\u00eb gjer\u00eb kibernetike?<\/p>\n<p>Deri tani, nuk ka konfirmim zyrtar q\u00eb nd\u00ebrprerjet kan\u00eb ardhur nga nj\u00eb sulm i koordinuar. Megjithat\u00eb, p\u00ebrmasat e sektor\u00ebve t\u00eb prekur dhe af\u00ebrsia kohore e incidenteve e kan\u00eb kthyer sigurin\u00eb e sistemeve digjitale n\u00eb qend\u00ebr t\u00eb v\u00ebmendjes.<\/p>\n<p>Problemet nis\u00ebn t\u00eb merrnin p\u00ebrmasa nd\u00ebrkomb\u00ebtare m\u00eb 12 n\u00ebntor, kur Microsoft 365 p\u00ebsoi nj\u00eb nd\u00ebrprerje t\u00eb r\u00ebnd\u00eb q\u00eb preku p\u00ebrdorues, kompani dhe institucione n\u00eb vende t\u00eb ndryshme t\u00eb bot\u00ebs. Outlook, Teams dhe sh\u00ebrbime t\u00eb tjera t\u00eb kompanis\u00eb u p\u00ebrball\u00ebn me v\u00ebshtir\u00ebsi funksionimi, duke penguar komunikimet dhe pun\u00ebn e p\u00ebrditshme t\u00eb shum\u00eb organizatave.<\/p>\n<p>Microsoft identifikoi nj\u00eb defekt t\u00eb fshehur n\u00eb infrastruktur\u00ebn e server\u00ebve t\u00eb saj, i cili u aktivizua n\u00eb kushte t\u00eb caktuara ngarkese. Problemi u p\u00ebrhap n\u00eb sistemet q\u00eb mb\u00ebshtesin sh\u00ebrbimet e kompanis\u00eb dhe k\u00ebrkoi nd\u00ebrhyrjen e ekipeve teknike p\u00ebr rikthimin e funksionimit. Kompania p\u00ebrjashtoi mund\u00ebsin\u00eb e nj\u00eb sulmi kibernetik.<\/p>\n<p>Por nd\u00ebrsa Microsoft p\u00ebrpiqej t\u00eb rikthente sh\u00ebrbimet, nj\u00eb tjet\u00ebr incident preku nj\u00eb sektor shum\u00eb m\u00eb t\u00eb ndjesh\u00ebm: aviacionin amerikan.<\/p>\n<p>M\u00eb 13 n\u00ebntor, Administrata Federale e Aviacionit (FAA) urdh\u00ebroi ndalimin e p\u00ebrkohsh\u00ebm t\u00eb nisjes s\u00eb fluturimeve n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb territorin e Shteteve t\u00eb Bashkuara. Problemet n\u00eb sistemet e komunikimit t\u00eb kontrollit t\u00eb trafikut ajror shkaktuan vonesa dhe anulime t\u00eb mij\u00ebra fluturimeve, duke krijuar kaos n\u00eb aeroporte dhe duke prekur udh\u00ebtimet e pasagjer\u00ebve n\u00eb mbar\u00eb vendin.<\/p>\n<p>Autoritetet e lidh\u00ebn nd\u00ebrprerjen me nj\u00eb problem n\u00eb pajisjet e rrjetit gjat\u00eb punimeve teknike. FBI u p\u00ebrfshi n\u00eb mb\u00ebshtetjen teknike t\u00eb shqyrtimit t\u00eb incidentit, nd\u00ebrsa zyrtar\u00ebt amerikan\u00eb deklaruan se nuk kishin identifikuar veprimtari keqdash\u00ebse si shkak t\u00eb tij.<\/p>\n<p>M\u00eb 16 n\u00ebntor, problemet prek\u00ebn edhe sektorin financiar. Klient\u00eb t\u00eb JPMorgan Chase raportuan v\u00ebshtir\u00ebsi n\u00eb p\u00ebrdorimin e llogarive bankare dhe kryerjen e transaksioneve. Raportime pati edhe p\u00ebr sh\u00ebrbime t\u00eb tjera bankare, duke shtuar shqet\u00ebsimet p\u00ebr q\u00ebndrueshm\u00ebrin\u00eb e sistemeve q\u00eb mb\u00ebshtesin qarkullimin e parave.<\/p>\n<p>JPMorgan Chase e lidhi incidentin me nj\u00eb problem teknik t\u00eb brendsh\u00ebm dhe deklaroi se nuk b\u00ebhej fjal\u00eb p\u00ebr nj\u00eb sulm kibernetik.<\/p>\n<p>Po at\u00eb dit\u00eb, United Airlines u detyrua t\u00eb vononte nisjen e disa fluturimeve p\u00ebr shkak t\u00eb nj\u00eb defekti n\u00eb sistemet e saj t\u00eb brendshme. K\u00ebshtu, brenda vet\u00ebm pak dit\u00ebsh, problemet teknologjike kishin prekur nj\u00ebkoh\u00ebsisht komunikimet elektronike, transportin ajror dhe sh\u00ebrbimet financiare.<\/p>\n<p>M\u00eb 17 n\u00ebntor, v\u00ebmendja u zhvendos te Google dhe Apple. P\u00ebrdorues t\u00eb Gmail raportuan v\u00ebshtir\u00ebsi me d\u00ebrgimin dhe marrjen e mesazheve, nd\u00ebrsa ankesa u regjistruan edhe p\u00ebr sh\u00ebrbime t\u00eb kompanis\u00eb Apple, p\u00ebrfshir\u00eb iCloud.<\/p>\n<p>Google deklaroi se nuk kishte t\u00eb dh\u00ebna q\u00eb konfirmonin nj\u00eb nd\u00ebrprerje masive t\u00eb sh\u00ebrbimeve t\u00eb saj. Apple, nga ana tjet\u00ebr, pranoi probleme n\u00eb disa platforma dhe i lidhi ato me nj\u00eb p\u00ebrdit\u00ebsim t\u00eb brendsh\u00ebm t\u00eb softuerit.<\/p>\n<p>Megjithat\u00eb, incidenti m\u00eb i ndjesh\u00ebm i k\u00ebsaj serie ndodhi n\u00eb nj\u00eb institucion q\u00eb ka pik\u00ebrisht detyr\u00ebn t\u00eb mbroj\u00eb sigurin\u00eb komb\u00ebtare amerikane.<\/p>\n<p>Rrjeti i brendsh\u00ebm i komunikimeve t\u00eb klasifikuara i Agjencis\u00eb s\u00eb Siguris\u00eb Komb\u00ebtare, NSA, p\u00ebsoi nj\u00eb nd\u00ebrprerje q\u00eb pengoi pun\u00ebn e personelit dhe detyroi drejtuesit t\u00eb ndryshonin oraret e paraqitjes s\u00eb punonj\u00ebsve.<\/p>\n<p>Sistemi, i njohur si NSA Net, p\u00ebrdoret p\u00ebr shk\u00ebmbimin e informacioneve sekrete brenda nj\u00eb prej agjencive m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb inteligjenc\u00ebs amerikane.<\/p>\n<p>Sipas CNN, The Washington Post dhe Associated Press, nd\u00ebrprerja preku komunikimet e brendshme, por kapacitetet kritike t\u00eb inteligjenc\u00ebs mbet\u00ebn funksionale. Burimet amerikane than\u00eb se problemi mund t\u00eb lidhej me mir\u00ebmbajtjen dhe p\u00ebrdit\u00ebsimet e rrjetit, nd\u00ebrsa Sht\u00ebpia e Bardh\u00eb deklaroi se nuk kishte prova p\u00ebr nj\u00eb sulm kibernetik.<\/p>\n<p>Pik\u00ebrisht n\u00eb k\u00ebt\u00eb klim\u00eb nd\u00ebrprerjesh, FBI ka paralajm\u00ebruar p\u00ebr nj\u00eb zhvillim tjet\u00ebr q\u00eb e nd\u00ebrlikon m\u00eb tej panoram\u00ebn e siguris\u00eb digjitale: p\u00ebrdorimin e inteligjenc\u00ebs artificiale nga hakerat p\u00ebr t\u00eb automatizuar sulmet kibernetike.<\/p>\n<p>Autoritetet amerikane kan\u00eb t\u00ebrhequr v\u00ebmendjen ndaj mjeteve t\u00eb fuqizuara nga inteligjenca artificiale, t\u00eb cilat mund t\u2019u mund\u00ebsojn\u00eb sulmuesve t\u00eb identifikojn\u00eb dob\u00ebsi n\u00eb sisteme dhe t\u00eb p\u00ebrshpejtojn\u00eb operacionet e nd\u00ebrhyrjes.<\/p>\n<p>Kjo teknologji mund t\u00eb zvog\u00ebloj\u00eb ndjesh\u00ebm koh\u00ebn q\u00eb u nevojitet grupeve kriminale p\u00ebr t\u00eb kaluar nga zbulimi i nj\u00eb objektivi te p\u00ebrpjekjet p\u00ebr t\u00eb siguruar akses t\u00eb paautorizuar. Automatizimi u jep sulmuesve mund\u00ebsin\u00eb t\u00eb sh\u00ebnjestrojn\u00eb m\u00eb shum\u00eb sisteme dhe organizata me m\u00eb pak nd\u00ebrhyrje njer\u00ebzore.<\/p>\n<p>Seria e incidenteve ka t\u00ebrhequr edhe v\u00ebmendjen e politik\u00ebs amerikane. Udh\u00ebheq\u00ebsi demokrat n\u00eb Dhom\u00ebn e P\u00ebrfaq\u00ebsuesve, Hakeem Jeffries, ka k\u00ebrkuar q\u00eb administrata Trump t\u00eb informoj\u00eb ligjv\u00ebn\u00ebsit p\u00ebr nd\u00ebrprerjet e fundit dhe gjendjen e infrastruktur\u00ebs teknologjike.<\/p>\n<p>Presidenti Donald Trump, i pyetur p\u00ebr problemet e p\u00ebrs\u00ebritura, i minimizoi shqet\u00ebsimet, duke deklaruar se incidente t\u00eb tilla ndodhin dhe se situata \u00ebsht\u00eb n\u00ebn kontroll.<\/p>\n<p>Por \u00e7\u00ebshtja q\u00eb shtrohet nuk kufizohet vet\u00ebm te shkaku i secilit defekt. Nj\u00eb nd\u00ebrprerje n\u00eb nj\u00eb sistem t\u00eb vet\u00ebm mund t\u00eb paralizoj\u00eb sh\u00ebrbime nga t\u00eb cilat varen miliona qytetar\u00eb, kompani dhe institucione. Kur k\u00ebto probleme shfaqen n\u00eb nj\u00eb periudh\u00eb kaq t\u00eb shkurt\u00ebr, ato nxjerrin n\u00eb pah shkall\u00ebn e var\u00ebsis\u00eb s\u00eb ekonomis\u00eb dhe siguris\u00eb komb\u00ebtare nga infrastruktura digjitale. \/Pamfleti<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Brenda pak dit\u00ebsh, nj\u00eb varg nd\u00ebrprerjesh ka goditur sh\u00ebrbime t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme amerikane, nga transaksionet bankare&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":66679,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7,32],"tags":[],"class_list":["post-66676","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bote","category-top-lajme"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/66676","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=66676"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/66676\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":66680,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/66676\/revisions\/66680"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/66679"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=66676"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=66676"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=66676"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}