{"id":67387,"date":"2026-11-20T09:25:37","date_gmt":"2026-11-20T08:25:37","guid":{"rendered":"https:\/\/faktiditor.ch\/?p=67387"},"modified":"2026-11-20T09:25:37","modified_gmt":"2026-11-20T08:25:37","slug":"bota-nuk-eshte-me-ajo-e-jaltes-kina-ngrihet-si-fuqi-globale-rusia-kerkon-rikthimin-ndersa-trump-synon-te-riformatoje-rendin-boteror","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/faktiditor.ch\/?p=67387","title":{"rendered":"BOTA NUK \u00cbSHT\u00cb M\u00cb AJO E JALT\u00cbS: KINA NGRIHET SI FUQI GLOBALE, RUSIA K\u00cbRKON RIKTHIMIN, ND\u00cbRSA TRUMP SYNON T\u00cb RIFORMATOJ\u00cb RENDIN BOT\u00cbROR"},"content":{"rendered":"<p>Nga: Isuf B.Bajrami<\/p>\n<p>Samiti i 19 n\u00ebntorit n\u00eb Shenzhen mes Donald Trumpit, Xi Jinpingut dhe Vladimir Putinit riktheu n\u00eb v\u00ebmendje Konferenc\u00ebn e Jalt\u00ebs t\u00eb vitit 1945. Por p\u00ebrtej simbolik\u00ebs diplomatike, takimi d\u00ebshmoi ndryshimin e thell\u00eb t\u00eb ekuilibrave nd\u00ebrkomb\u00ebtar\u00eb: Kina po zgjeron ndikimin global, Rusia po b\u00ebhet gjithnj\u00eb e m\u00eb e varur ekonomikisht nga Pekini, nd\u00ebrsa Shtetet e Bashkuara p\u00ebrpiqen t\u00eb ruajn\u00eb pozit\u00ebn e tyre udh\u00ebheq\u00ebse n\u00eb nj\u00eb bot\u00eb gjithnj\u00eb e m\u00eb konkurruese.<\/p>\n<p>Nj\u00eb tryez\u00eb, tri fuqi dhe nj\u00eb rend bot\u00ebror n\u00eb transformim<\/p>\n<p>M\u00eb 19 n\u00ebntor 2026, n\u00eb Shenzhen t\u00eb Kin\u00ebs, presidenti amerikan Donald Trump, presidenti kinez Xi Jinping dhe presidenti rus Vladimir Putin zhvilluan takimin e par\u00eb t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt trepal\u00ebsh n\u00eb nivel t\u00eb krer\u00ebve t\u00eb k\u00ebtyre tri shteteve. Takimi u mbajt n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb samitit t\u00eb Bashk\u00ebpunimit Ekonomik Azi-Paq\u00ebsor (APEC), n\u00eb qytetin q\u00eb \u00ebsht\u00eb shnd\u00ebrruar n\u00eb nj\u00eb prej qendrave m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme teknologjike dhe industriale t\u00eb Kin\u00ebs. [1]<\/p>\n<p>Takimi u zhvillua n\u00eb nj\u00eb periudh\u00eb t\u00eb karakterizuar nga rivaliteti strategjik mes Uashingtonit dhe Pekinit, lufta e vazhdueshme n\u00eb Ukrain\u00eb, p\u00ebrshkall\u00ebzimi i tensioneve n\u00eb Lindjen e Mesme dhe pasiguria rreth kontrollit t\u00eb arm\u00ebve b\u00ebrthamore.<\/p>\n<p>P\u00ebr nga p\u00ebrb\u00ebrja e pjes\u00ebmarr\u00ebsve dhe pesha nd\u00ebrkomb\u00ebtare e vendeve q\u00eb ata p\u00ebrfaq\u00ebsojn\u00eb, samiti solli krahasime me Konferenc\u00ebn e Jalt\u00ebs t\u00eb vitit 1945, kur tri fuqi aleate diskutuan organizimin politik t\u00eb bot\u00ebs pas p\u00ebrfundimit t\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore.<\/p>\n<p>Megjithat\u00eb, krahasimi me nj\u00eb Jalt\u00eb t\u00eb re nuk q\u00ebndron n\u00eb t\u00eb gjitha aspektet. N\u00eb analiz\u00ebn e publikuar m\u00eb 18 n\u00ebntor n\u00eb gazet\u00ebn italiane La Repubblica, gazetari Enrico Franceschini argumenton se ekzistojn\u00eb dallime thelb\u00ebsore historike dhe politike mes dy takimeve. Sipas tij, simbolika e Jalt\u00ebs mund t&#8217;u sh\u00ebrbej\u00eb ambicieve politike t\u00eb Trumpit dhe Putinit, por nuk pasqyron realitetin e sot\u00ebm t\u00eb fuqive globale. [2]<\/p>\n<p>Dallimi kryesor q\u00ebndron n\u00eb ndryshimin e vet\u00eb hart\u00ebs s\u00eb fuqis\u00eb nd\u00ebrkomb\u00ebtare. N\u00eb vitin 1945, Bashkimi Sovjetik ishte nj\u00eb fuqi n\u00eb zgjerim, nd\u00ebrsa Kina ndodhej n\u00eb nj\u00eb pozit\u00eb duksh\u00ebm m\u00eb t\u00eb dob\u00ebt. Sot, Pekini \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga qendrat kryesore t\u00eb ekonomis\u00eb dhe politik\u00ebs bot\u00ebrore, nd\u00ebrsa Moska, megjith\u00ebse ruan nj\u00eb arsenal t\u00eb jasht\u00ebzakonsh\u00ebm b\u00ebrthamor, p\u00ebrballet me kufizime t\u00eb konsiderueshme ekonomike dhe diplomatike.<\/p>\n<p>Jalta e vitit 1945: Konferenca q\u00eb p\u00ebrcaktoi rendin e pasluft\u00ebs<\/p>\n<p>Konferenca e Jalt\u00ebs u mbajt nga 4 deri m\u00eb 11 shkurt 1945, n\u00eb Krime, me pjes\u00ebmarrjen e presidentit amerikan Franklin D. Roosevelt, kryeministrit britanik Winston Churchill dhe udh\u00ebheq\u00ebsit sovjetik Joseph Stalin.<\/p>\n<p>N\u00eb at\u00eb koh\u00eb, Gjermania naziste ishte drejt kapitullimit, nd\u00ebrsa lufta kund\u00ebr Japonis\u00eb n\u00eb Paq\u00ebsor vazhdonte. Tri fuqit\u00eb diskutuan t\u00eb ardhmen e Gjermanis\u00eb, organizimin politik t\u00eb Evrop\u00ebs, \u00e7\u00ebshtjen e Polonis\u00eb dhe krijimin e nj\u00eb organizate nd\u00ebrkomb\u00ebtare p\u00ebr ruajtjen e paqes.<\/p>\n<p>Konferenca kontribuoi n\u00eb p\u00ebrcaktimin e kushteve q\u00eb \u00e7uan n\u00eb themelimin e Organizat\u00ebs s\u00eb Kombeve t\u00eb Bashkuara. U diskutua edhe struktura e ardhshme e K\u00ebshillit t\u00eb Sigurimit, ku pes\u00eb fuqive kryesore iu njoh statusi i an\u00ebtar\u00ebve t\u00eb p\u00ebrhersh\u00ebm dhe e drejta e vetos. [3]<\/p>\n<p>Megjithat\u00eb, Jalta mbetet nj\u00eb prej momenteve m\u00eb t\u00eb debatueshme t\u00eb historis\u00eb moderne. Kompromiset e arritura p\u00ebr Evrop\u00ebn Lindore i hap\u00ebn rrug\u00eb konsolidimit t\u00eb ndikimit sovjetik n\u00eb rajon, duke krijuar kushtet p\u00ebr ndarjen politike t\u00eb Evrop\u00ebs gjat\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Ftoht\u00eb.<\/p>\n<p>Nj\u00eb dallim thelb\u00ebsor me Shenzhenin lidhet me pozit\u00ebn e Kin\u00ebs. Republika e Kin\u00ebs, e cila n\u00eb at\u00eb koh\u00eb luftonte kund\u00ebr Japonis\u00eb, nuk ishte pjes\u00ebmarr\u00ebse n\u00eb Konferenc\u00ebn e Jalt\u00ebs, ndon\u00ebse kishte rol n\u00eb aleanc\u00ebn kund\u00ebr fuqive t\u00eb Boshtit dhe n\u00eb procesin e themelimit t\u00eb Kombeve t\u00eb Bashkuara.<\/p>\n<p>Sot, Republika Popullore e Kin\u00ebs \u00ebsht\u00eb an\u00ebtare e p\u00ebrhershme e K\u00ebshillit t\u00eb Sigurimit dhe nj\u00eb prej fuqive q\u00eb k\u00ebrkon t\u00eb ndikoj\u00eb drejtp\u00ebrdrejt n\u00eb p\u00ebrcaktimin e rregullave t\u00eb rendit nd\u00ebrkomb\u00ebtar.<\/p>\n<p>Kina: Nga nj\u00eb vend i dob\u00ebsuar nga lufta n\u00eb fuqi globale<\/p>\n<p>Ndryshimi m\u00eb i madh mes vitit 1945 dhe vitit 2026 shihet n\u00eb pozit\u00ebn nd\u00ebrkomb\u00ebtare t\u00eb Kin\u00ebs.<\/p>\n<p>N\u00eb fund t\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore, vendi ishte i rraskapitur nga lufta e gjat\u00eb kund\u00ebr Japonis\u00eb dhe nga konfliktet e brendshme. Pas themelimit t\u00eb Republik\u00ebs Popullore t\u00eb Kin\u00ebs m\u00eb 1949, vendi kaloi n\u00ebp\u00ebr dekada transformimesh politike dhe ekonomike.<\/p>\n<p>Reformat ekonomike t\u00eb nisura n\u00eb fund t\u00eb viteve 1970, n\u00ebn udh\u00ebheqjen e Deng Xiaopingut, sh\u00ebnuan fillimin e nj\u00eb transformimi q\u00eb e shnd\u00ebrroi Kin\u00ebn n\u00eb nj\u00eb qend\u00ebr t\u00eb prodhimit dhe tregtis\u00eb globale.<\/p>\n<p>Sot, ajo \u00ebsht\u00eb ekonomia e dyt\u00eb m\u00eb e madhe n\u00eb bot\u00eb p\u00ebr nga madh\u00ebsia nominale dhe nj\u00eb prej aktor\u00ebve kryesor\u00eb n\u00eb industrin\u00eb teknologjike, prodhimin e automjeteve elektrike, baterive, pajisjeve elektronike dhe telekomunikacionit.<\/p>\n<p>N\u00ebn udh\u00ebheqjen e Xi Jinpingut, Pekini ka zgjeruar ndikimin diplomatik dhe ekonomik n\u00eb Azi, Afrik\u00eb, Evrop\u00eb dhe Amerik\u00ebn Latine. Nisma kineze e Brezit dhe Rrug\u00ebs ka krijuar nj\u00eb rrjet t\u00eb gjer\u00eb projektesh infrastrukturore, investimesh dhe marr\u00ebdh\u00ebniesh tregtare n\u00eb shum\u00eb pjes\u00eb t\u00eb bot\u00ebs.<\/p>\n<p>P\u00ebr Xi Jinpingun, organizimi i samitit n\u00eb Shenzhen p\u00ebrfaq\u00ebsonte nj\u00eb mund\u00ebsi p\u00ebr ta paraqitur Kin\u00ebn si qend\u00ebr t\u00eb diplomacis\u00eb globale. Vet\u00eb fakti q\u00eb presidenti amerikan dhe ai rus u takuan n\u00eb territorin kinez i dha Pekinit nj\u00eb avantazh t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm simbolik.<\/p>\n<p>N\u00eb deklarat\u00ebn e tij pas takimit, Xi Jinping theksoi se tri vendet duhet t\u00eb bashk\u00ebpunojn\u00eb si partnere dhe t\u00eb shmangin p\u00ebrplasjen mes fuqive t\u00eb m\u00ebdha, duke iu referuar edhe konceptit t\u00eb njohur si \u201cKurthi i Tukididit\u201d, q\u00eb p\u00ebrshkruan rrezikun e konfliktit kur nj\u00eb fuqi n\u00eb ngritje sfidon nj\u00eb fuqi dominuese. [4]<\/p>\n<p>Megjithat\u00eb, fuqizimi i Kin\u00ebs nuk n\u00ebnkupton munges\u00eb t\u00eb problemeve. Rivaliteti tregtar me Shtetet e Bashkuara, tensionet rreth Tajvanit, mosmarr\u00ebveshjet n\u00eb Detin e Kin\u00ebs Jugore dhe konkurrenca p\u00ebr teknologjit\u00eb strategjike mbeten sfida serioze p\u00ebr politik\u00ebn e jashtme kineze.<\/p>\n<p>Pekini synon t\u00eb ruaj\u00eb rritjen ekonomike dhe t\u00eb zgjeroj\u00eb ndikimin nd\u00ebrkomb\u00ebtar, pa hyr\u00eb n\u00eb nj\u00eb p\u00ebrballje t\u00eb drejtp\u00ebrdrejt\u00eb ushtarake me Uashingtonin.<\/p>\n<p>Rusia: Fuqi b\u00ebrthamore, por me var\u00ebsi ekonomike n\u00eb rritje<\/p>\n<p>Pozita e Vladimir Putinit \u00ebsht\u00eb duksh\u00ebm m\u00eb e nd\u00ebrlikuar.<\/p>\n<p>Rusia vazhdon t\u00eb ket\u00eb kapacitete t\u00eb m\u00ebdha ushtarake dhe b\u00ebrthamore, por pushtimi i Ukrain\u00ebs n\u00eb shkurt t\u00eb vitit 2022 ka sjell\u00eb pasoja t\u00eb r\u00ebnda politike, ekonomike dhe diplomatike.<\/p>\n<p>Sanksionet per\u00ebndimore, kufizimet n\u00eb tregti dhe v\u00ebshtir\u00ebsit\u00eb n\u00eb sigurimin e teknologjive t\u00eb avancuara kan\u00eb ndikuar n\u00eb struktur\u00ebn ekonomike ruse.<\/p>\n<p>N\u00eb k\u00ebt\u00eb realitet, Kina \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb partneri m\u00eb i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm ekonomik i Mosk\u00ebs.<\/p>\n<p>Sipas raportit t\u00eb Qendr\u00ebs p\u00ebr Studime Lindore (OSW), Russia\u2019s Vulnerabilities, t\u00eb publikuar m\u00eb 31 mars 2026, gjat\u00eb vitit 2025 Kina p\u00ebrb\u00ebnte rreth 30 p\u00ebr qind t\u00eb eksporteve ruse dhe rreth 35 p\u00ebr qind t\u00eb importeve t\u00eb saj. N\u00eb vitin 2021, k\u00ebto shifra ishin p\u00ebrkat\u00ebsisht rreth 16 dhe 25 p\u00ebr qind. [5]<\/p>\n<p>Asimetria b\u00ebhet edhe m\u00eb e dukshme kur marr\u00ebdh\u00ebniet analizohen nga k\u00ebndv\u00ebshtrimi kinez. Tregtia me Rusin\u00eb p\u00ebrb\u00ebnte pak m\u00eb shum\u00eb se 3 p\u00ebr qind t\u00eb eksporteve t\u00eb Kin\u00ebs dhe rreth 5 p\u00ebr qind t\u00eb importeve t\u00eb saj.<\/p>\n<p>Sipas t\u00eb nj\u00ebjtit raport, Kina \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb furnizuese kryesore e Rusis\u00eb me automjete, telefona, kompjuter\u00eb, pajisje industriale dhe pjes\u00eb k\u00ebmbimi. Pesha e produkteve kineze n\u00eb disa kategori t\u00eb makinerive dhe pajisjeve industriale t\u00eb importuara nga Rusia ka arritur deri n\u00eb 90 p\u00ebr qind.<\/p>\n<p>Nga ana tjet\u00ebr, Kina \u00ebsht\u00eb shnd\u00ebrruar n\u00eb nj\u00eb prej tregjeve kryesore p\u00ebr naft\u00ebn dhe qymyrin rus. Pas kufizimeve evropiane ndaj energjis\u00eb ruse, Pekini ka fituar nj\u00eb pozit\u00eb m\u00eb t\u00eb favorshme negociuese, duke k\u00ebrkuar kushte m\u00eb t\u00eb leverdishme p\u00ebr blerjen e burimeve energjetike.<\/p>\n<p>K\u00ebto t\u00eb dh\u00ebna tregojn\u00eb se marr\u00ebdh\u00ebnia mes dy vendeve \u00ebsht\u00eb strategjike, por jo e barabart\u00eb ekonomikisht.<\/p>\n<p>Rusia ka nevoj\u00eb p\u00ebr tregun kinez, p\u00ebr vazhdim\u00ebsin\u00eb e eksporteve t\u00eb energjis\u00eb dhe p\u00ebr produkte industriale e teknologjike. Kina, nd\u00ebrkaq, ruan nj\u00eb hap\u00ebsir\u00eb shum\u00eb m\u00eb t\u00eb gjer\u00eb ekonomike dhe diplomatike, pa qen\u00eb e varur nga tregtia me Rusin\u00eb n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn shkall\u00eb.<\/p>\n<p>P\u00ebr Putinin, pjes\u00ebmarrja n\u00eb samitin e Shenzhenit ishte nj\u00eb mund\u00ebsi p\u00ebr t\u00eb d\u00ebshmuar se Rusia vazhdon t\u00eb ket\u00eb rol n\u00eb vendimmarrjen nd\u00ebrkomb\u00ebtare, pavar\u00ebsisht sanksioneve dhe izolimit nga nj\u00eb pjes\u00eb e madhe e Per\u00ebndimit.<\/p>\n<p>Megjithat\u00eb, rikthimi n\u00eb sken\u00ebn diplomatike nuk n\u00ebnkupton automatikisht rikthimin e fuqis\u00eb ekonomike dhe ndikimit q\u00eb Bashkimi Sovjetik kishte dikur.<\/p>\n<p>Trump: Ambicia p\u00ebr marr\u00ebveshje dhe ruajtja e ep\u00ebrsis\u00eb amerikane<\/p>\n<p>P\u00ebr Donald Trumpin, takimi kishte nj\u00eb dimension tjet\u00ebr strategjik.<\/p>\n<p>Presidenti amerikan e ka vendosur diplomacin\u00eb e drejtp\u00ebrdrejt\u00eb dhe marr\u00ebveshjet mes lider\u00ebve n\u00eb qend\u00ebr t\u00eb politik\u00ebs s\u00eb tij t\u00eb jashtme. Takimi me Xi Jinpingun dhe Putinin i ofroi mund\u00ebsin\u00eb t\u00eb paraqitej si nj\u00eb aktor q\u00eb mund t\u00eb negocioj\u00eb drejtp\u00ebrdrejt me dy rival\u00ebt kryesor\u00eb strategjik\u00eb t\u00eb Shteteve t\u00eb Bashkuara.<\/p>\n<p>Nj\u00eb prej objektivave t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm t\u00eb Uashingtonit \u00ebsht\u00eb p\u00ebrfshirja e Kin\u00ebs n\u00eb diskutimet p\u00ebr kontrollin e arm\u00ebve b\u00ebrthamore.<\/p>\n<p>Arsyeja lidhet me ndryshimin e ekuilibrave strategjik\u00eb. Sipas Institutit Nd\u00ebrkomb\u00ebtar t\u00eb K\u00ebrkimeve p\u00ebr Paqen n\u00eb Stokholm (SIPRI), n\u00eb janar 2025 inventari i p\u00ebrgjithsh\u00ebm b\u00ebrthamor i Rusis\u00eb vler\u00ebsohej n\u00eb 5.459 arm\u00eb, ai i Shteteve t\u00eb Bashkuara n\u00eb 5.177, nd\u00ebrsa Kina kishte arritur n\u00eb rreth 600. K\u00ebto shifra p\u00ebrfshijn\u00eb edhe arm\u00ebt e t\u00ebrhequra nga sh\u00ebrbimi, por ende t\u00eb pa\u00e7montuara. [6]<\/p>\n<p>Rusia dhe Shtetet e Bashkuara vazhdojn\u00eb t\u00eb zot\u00ebrojn\u00eb pjes\u00ebn d\u00ebrrmuese t\u00eb arsenalit b\u00ebrthamor bot\u00ebror, nd\u00ebrsa Kina po zgjeron kapacitetet e saj me ritme t\u00eb konsiderueshme.<\/p>\n<p>Nj\u00eb zhvillim me r\u00ebnd\u00ebsi p\u00ebr k\u00ebt\u00eb \u00e7\u00ebshtje ishte edhe skadimi i marr\u00ebveshjes amerikano-ruse New START n\u00eb shkurt t\u00eb vitit 2026. Kjo marr\u00ebveshje kufizonte numrin e kokave b\u00ebrthamore strategjike t\u00eb dislokuara dhe mjetet e tyre bart\u00ebse. P\u00ebrfundimi i saj hoqi nj\u00eb prej mekanizmave t\u00eb fundit kryesor\u00eb t\u00eb kontrollit t\u00eb armatimit mes dy fuqive m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha b\u00ebrthamore. [1]<\/p>\n<p>P\u00ebr Uashingtonin, \u00e7do marr\u00ebveshje e ardhshme p\u00ebr kontrollin e armatimit strategjik do t\u00eb ishte gjithnj\u00eb e m\u00eb pak e plot\u00eb n\u00ebse Pekini mbetet jasht\u00eb saj.<\/p>\n<p>Megjithat\u00eb, Kina ka qen\u00eb e rezervuar ndaj negociatave t\u00eb tilla, duke argumentuar se arsenali i saj \u00ebsht\u00eb duksh\u00ebm m\u00eb i vog\u00ebl se ai amerikan dhe rus.<\/p>\n<p>Samiti i Shenzhenit nuk solli nj\u00eb marr\u00ebveshje konkrete p\u00ebr reduktimin e arm\u00ebve b\u00ebrthamore, por krijoi nj\u00eb zotim t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt p\u00ebr dialog mbi uljen e rreziqeve b\u00ebrthamore dhe parandalimin e p\u00ebrhapjes s\u00eb arm\u00ebve t\u00eb tilla.<\/p>\n<p>\u00c7far\u00eb u arrit realisht n\u00eb Shenzhen?<\/p>\n<p>Pas takimit, tri shtetet publikuan nj\u00eb dokument t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt t\u00eb titulluar China-Russia-U.S. Heads of State Declaration toward Peace.<\/p>\n<p>Dokumenti p\u00ebrmbante kat\u00ebr pika kryesore:<\/p>\n<p>Reformimin e Organizat\u00ebs s\u00eb Kombeve t\u00eb Bashkuara, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb ajo t\u00eb reagoj\u00eb m\u00eb efektivisht ndaj sfidave globale dhe t\u00eb p\u00ebrmbush\u00eb misionin e saj p\u00ebr ruajtjen e paqes dhe siguris\u00eb nd\u00ebrkomb\u00ebtare.<br \/>\nRritjen e prodhimit dhe furnizimit me produkte t\u00eb rafinuara t\u00eb naft\u00ebs dhe ruajtjen e stabilitetit t\u00eb furnizimeve energjetike.<br \/>\nRespektimin e parimit t\u00eb p\u00eblqimit shtet\u00ebror dhe imunitetit t\u00eb zyrtar\u00ebve shtet\u00ebror\u00eb, duke kund\u00ebrshtuar at\u00eb q\u00eb tri vendet e cil\u00ebsuan si keqp\u00ebrdorim t\u00eb juridiksionit nga Gjykata Penale Nd\u00ebrkomb\u00ebtare dhe institucione t\u00eb ngjashme.<br \/>\nDialogun p\u00ebr reduktimin e rreziqeve b\u00ebrthamore dhe parandalimin e p\u00ebrhapjes s\u00eb arm\u00ebve b\u00ebrthamore, duke riafirmuar parimin se nj\u00eb luft\u00eb b\u00ebrthamore nuk mund t\u00eb fitohet dhe nuk duhet t\u00eb zhvillohet. [7]<br \/>\nDokumenti nuk p\u00ebrmbante afate konkrete p\u00ebr realizimin e k\u00ebtyre objektivave dhe as nj\u00eb mekaniz\u00ebm t\u00eb p\u00ebrcaktuar p\u00ebr zbatimin e tyre.<\/p>\n<p>Nj\u00eb prej elementeve m\u00eb dometh\u00ebn\u00ebse ishte mungesa e luft\u00ebs n\u00eb Ukrain\u00eb n\u00eb deklarat\u00ebn e p\u00ebrbashk\u00ebt, ndon\u00ebse konflikti u diskutua gjat\u00eb takimit.<\/p>\n<p>As lufta n\u00eb Iran nuk u p\u00ebrfshi n\u00eb dokument, megjith\u00ebse ishte nj\u00eb prej \u00e7\u00ebshtjeve q\u00eb Trump kishte paralajm\u00ebruar se do t&#8217;i diskutonte me dy lider\u00ebt e tjer\u00eb.<\/p>\n<p>Sipas raportimit t\u00eb Associated Press, nuk pati d\u00ebshmi se Xi Jinping ose Vladimir Putin kishin marr\u00eb p\u00ebrsip\u00ebr ndonj\u00eb angazhim konkret p\u00ebr t\u00eb ndihmuar n\u00eb zgjidhjen e konfliktit n\u00eb Iran apo n\u00eb Ukrain\u00eb. [8]<\/p>\n<p>K\u00ebshtu, samiti prodhoi nj\u00eb deklarat\u00eb me r\u00ebnd\u00ebsi politike, por jo nj\u00eb marr\u00ebveshje t\u00eb re p\u00ebr zgjidhjen e konflikteve m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme nd\u00ebrkomb\u00ebtare.<\/p>\n<p>Ukraina dhe Evropa: Kund\u00ebrshtimi i nj\u00eb Jalte t\u00eb re<\/p>\n<p>P\u00ebr Ukrain\u00ebn, takimet mes Uashingtonit, Mosk\u00ebs dhe Pekinit kan\u00eb r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb, sepse \u00e7do ndryshim n\u00eb marr\u00ebdh\u00ebniet mes k\u00ebtyre fuqive mund t\u00eb ndikoj\u00eb drejtp\u00ebrdrejt n\u00eb zhvillimin e luft\u00ebs dhe n\u00eb kushtet e nj\u00eb zgjidhjeje t\u00eb mundshme politike.<\/p>\n<p>Kievi ka k\u00ebmb\u00ebngulur se nuk mund t\u00eb ket\u00eb marr\u00ebveshje t\u00eb q\u00ebndrueshme p\u00ebr t\u00eb ardhmen e vendit pa pjes\u00ebmarrjen e drejtp\u00ebrdrejt\u00eb t\u00eb Ukrain\u00ebs.<\/p>\n<p>Ky q\u00ebndrim lidhet edhe me p\u00ebrvoj\u00ebn historike t\u00eb Jalt\u00ebs, kur vendet e Evrop\u00ebs Lindore u gjend\u00ebn p\u00ebrball\u00eb vendimeve t\u00eb marra nga fuqit\u00eb e m\u00ebdha.<\/p>\n<p>Shqet\u00ebsimi evropian u b\u00eb ve\u00e7an\u00ebrisht i duksh\u00ebm m\u00eb 19 n\u00ebntor, kur lider\u00ebt e vendeve t\u00eb Koalicionit t\u00eb Vullnetar\u00ebve u takuan n\u00eb Berlin, n\u00ebn drejtimin e kancelarit gjerman Friedrich Merz.<\/p>\n<p>Merz kund\u00ebrshtoi hapur \u00e7do p\u00ebrpjekje p\u00ebr t\u00eb rikrijuar nj\u00eb format t\u00eb ngjash\u00ebm me Jalt\u00ebn, duke theksuar se nj\u00eb marr\u00ebveshje e till\u00eb nuk do t\u00eb sillte paqe n\u00eb Ukrain\u00eb.<\/p>\n<p>Edhe presidenti francez Emmanuel Macron dhe lider\u00eb t\u00eb tjer\u00eb evropian\u00eb riafirmuan se negociatat p\u00ebr p\u00ebrfundimin e luft\u00ebs duhet t\u00eb p\u00ebrfshijn\u00eb Ukrain\u00ebn dhe se siguria e kontinentit nuk mund t\u00eb p\u00ebrcaktohet pa pjes\u00ebmarrjen e Evrop\u00ebs. [9]<\/p>\n<p>N\u00eb takimin e Berlinit u diskutuan garancit\u00eb e ardhshme t\u00eb siguris\u00eb p\u00ebr Ukrain\u00ebn, vazhdimi i mb\u00ebshtetjes dhe mund\u00ebsia e negociatave t\u00eb reja nd\u00ebrkomb\u00ebtare.<\/p>\n<p>P\u00ebr Evrop\u00ebn, \u00e7\u00ebshtja \u00ebsht\u00eb m\u00eb e gjer\u00eb sesa p\u00ebrfundimi i luft\u00ebs. Ajo lidhet me t\u00eb ardhmen e arkitektur\u00ebs s\u00eb siguris\u00eb, marr\u00ebdh\u00ebniet transatlantike dhe aft\u00ebsin\u00eb e vendeve evropiane p\u00ebr t\u00eb ndikuar n\u00eb vendimet q\u00eb p\u00ebrcaktojn\u00eb sigurin\u00eb e kontinentit.<\/p>\n<p>Lufta n\u00eb Ukrain\u00eb ka nxitur rritjen e shpenzimeve ushtarake, forcimin e krahut lindor t\u00eb NATO-s dhe debatet p\u00ebr nj\u00eb kapacitet m\u00eb t\u00eb madh evropian t\u00eb mbrojtjes.<\/p>\n<p>P\u00ebr Kosov\u00ebn dhe vendet e tjera t\u00eb Ballkanit Per\u00ebndimor, ndryshimi i raporteve nd\u00ebrmjet fuqive t\u00eb m\u00ebdha mbetet gjithashtu nj\u00eb \u00e7\u00ebshtje me r\u00ebnd\u00ebsi. Stabiliteti rajonal, orientimi euroatlantik dhe siguria evropiane jan\u00eb t\u00eb lidhura ngusht\u00eb me zhvillimet n\u00eb marr\u00ebdh\u00ebniet nd\u00ebrkomb\u00ebtare.<\/p>\n<p>Shenzheni nuk \u00ebsht\u00eb Jalta, por shenj\u00eb e nj\u00eb rendi n\u00eb transformim<\/p>\n<p>Samiti i Shenzhenit nxori n\u00eb pah tri realitete t\u00eb ndryshme strategjike.<\/p>\n<p>Kina po shfaqet si nj\u00eb fuqi q\u00eb k\u00ebrkon t\u00eb ndikoj\u00eb gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb n\u00eb rregullat e rendit nd\u00ebrkomb\u00ebtar. Rusia p\u00ebrpiqet t\u00eb ruaj\u00eb statusin e saj si fuqi globale, nd\u00ebrsa p\u00ebrballet me kufizime ekonomike dhe var\u00ebsi n\u00eb rritje nga Pekini. Shtetet e Bashkuara, nd\u00ebrkaq, k\u00ebrkojn\u00eb t\u00eb ruajn\u00eb ep\u00ebrsin\u00eb strategjike n\u00eb nj\u00eb bot\u00eb ku konkurrenca nd\u00ebrkomb\u00ebtare po b\u00ebhet gjithnj\u00eb e m\u00eb komplekse.<\/p>\n<p>Takimi d\u00ebshmoi se dialogu nd\u00ebrmjet rival\u00ebve mbetet i mundur, por nuk provoi se tri fuqit\u00eb kan\u00eb nj\u00eb vizion t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt p\u00ebr t\u00eb ardhmen.<\/p>\n<p>Jalta ishte konferenca e fuqive q\u00eb dol\u00ebn fituese nga Lufta e Dyt\u00eb Bot\u00ebrore dhe q\u00eb ndikuan n\u00eb p\u00ebrcaktimin e arkitektur\u00ebs s\u00eb pasluft\u00ebs. Shenzheni, p\u00ebrkundrazi, ishte nj\u00eb takim i tri fuqive q\u00eb kan\u00eb interesa t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebta n\u00eb disa fusha, por vazhdojn\u00eb t\u00eb ken\u00eb dallime t\u00eb thella strategjike.<\/p>\n<p>Kina nuk ka nevoj\u00eb t\u00eb rikthehet n\u00eb tryez\u00ebn e fuqive t\u00eb m\u00ebdha, sepse tashm\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb prej tyre. Rusia d\u00ebshiron t\u00eb d\u00ebshmoj\u00eb se nuk mund t\u00eb p\u00ebrjashtohet nga vendimmarrja nd\u00ebrkomb\u00ebtare, nd\u00ebrsa SHBA-ja synon t\u00eb ruaj\u00eb pozit\u00ebn e saj udh\u00ebheq\u00ebse n\u00eb nj\u00eb sistem ku rivaliteti ekonomik, teknologjik dhe ushtarak po intensifikohet.<\/p>\n<p>Bota nuk po kthehet n\u00eb vitin 1945. Ajo po hyn n\u00eb nj\u00eb epok\u00eb t\u00eb re rivalitetesh, ku Kina po fiton pesh\u00eb, Rusia po lufton p\u00ebr t\u00eb ruajtur ndikimin dhe Shtetet e Bashkuara po p\u00ebrballen me sfid\u00ebn e ruajtjes s\u00eb rolit t\u00eb tyre udh\u00ebheq\u00ebs. Shenzheni nuk ishte nj\u00eb Jalt\u00eb e re, por nj\u00eb pasqyr\u00eb e qart\u00eb e ndryshimit t\u00eb ekuilibrave global\u00eb. :::<\/p>\n<p>Burimet:<\/p>\n<p>1. Associated Press (AP) \u2013 Trump, Xi and Putin plan unprecedented joint meeting on APEC sidelines, 13 n\u00ebntor 2026. Raportimi paraprak mbi organizimin e samitit, objektivat amerikane p\u00ebr negociatat b\u00ebrthamore dhe interesat strategjike t\u00eb tri fuqive.<\/p>\n<p>2. Enrico Franceschini, La Repubblica \u2013 Putin, Xi e Trump, perch\u00e9 Shenzhen non \u00e8 una nuova Yalta, 18 n\u00ebntor 2026. Analiza kryesore mbi dallimet historike dhe politike mes Jalt\u00ebs dhe Shenzhenit.<\/p>\n<p>3. U.S. Department of State, Office of the Historian \u2013 Dokumentacioni historik mbi Konferenc\u00ebn e Jalt\u00ebs dhe konferencat aleate gjat\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore.<\/p>\n<p>4. State Council of the People&#8217;s Republic of China \/ Xinhua \u2013 Xi chairs groundbreaking China-Russia-U.S. summit with Putin, Trump, 20 n\u00ebntor 2026. Raportimi zyrtar kinez mbi deklaratat e Xi Jinpingut dhe rezultatet e takimit.<\/p>\n<p>5. Centre for Eastern Studies (OSW) \u2013 Russia\u2019s Vulnerabilities, 31 mars 2026. Raport mbi dob\u00ebsit\u00eb ekonomike t\u00eb Rusis\u00eb, var\u00ebsin\u00eb nga Kina, tregtin\u00eb energjetike dhe kufizimet teknologjike.<\/p>\n<p>6. Stockholm International Peace Research Institute (SIPRI) \u2013 SIPRI Yearbook 2025 \u2013 World Nuclear Forces. T\u00eb dh\u00ebnat statistikore p\u00ebr arsenalet b\u00ebrthamore t\u00eb SHBA-s\u00eb, Rusis\u00eb dhe Kin\u00ebs.<\/p>\n<p>7. The White House \u2013 U.S.-Russia-China Heads of State Declaration toward Peace, 19 n\u00ebntor 2026. Dokumenti zyrtar me kat\u00ebr pikat e deklarat\u00ebs s\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt t\u00eb tri fuqive.<\/p>\n<p>8. Associated Press (AP) \u2013 Takeaways from the historic summit among Trump, Xi and Putin, 19 n\u00ebntor 2026. Analiza e rezultateve, kufizimeve dhe r\u00ebnd\u00ebsis\u00eb diplomatike t\u00eb takimit.<\/p>\n<p>9. Euronews \u2013 European leaders reject &#8216;Yalta 2.0&#8217; deal for Ukraine after Trump meets Putin and Xi, 19 n\u00ebntor 2026. Raportimi mbi reagimin e lider\u00ebve evropian\u00eb dhe takimin e Koalicionit t\u00eb Vullnetar\u00ebve n\u00eb Berlin.<\/p>\n<p>Prishtin\u00eb,20.11.2026<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nga: Isuf B.Bajrami Samiti i 19 n\u00ebntorit n\u00eb Shenzhen mes Donald Trumpit, Xi Jinpingut dhe&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":62567,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"class_list":["post-67387","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-op-ed"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/67387","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=67387"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/67387\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":67390,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/67387\/revisions\/67390"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/62567"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=67387"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=67387"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=67387"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}