{"id":67485,"date":"2026-11-20T12:31:21","date_gmt":"2026-11-20T11:31:21","guid":{"rendered":"https:\/\/faktiditor.ch\/?p=67485"},"modified":"2026-11-20T12:31:21","modified_gmt":"2026-11-20T11:31:21","slug":"analiza-tre-lidere-shkarkuan-ukrainen-dhe-evropen-keshtu-boten-e-dominojne-fuqite-e-medha","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/faktiditor.ch\/?p=67485","title":{"rendered":"Analiza\/ Tre lider\u00eb \u201cshkarkuan\u201d Ukrain\u00ebn dhe Evrop\u00ebn. K\u00ebshtu bot\u00ebn e dominojn\u00eb fuqit\u00eb e m\u00ebdha"},"content":{"rendered":"<p>Nuk ishte thjesht nj\u00eb mund\u00ebsi p\u00ebr t\u00eb b\u00ebr\u00eb fotografi. Takimi n\u00eb Shenzhen mes Xi Jinping, Donald Trump dhe Vladimir Putin, gjat\u00eb samitit t\u00eb APEC-ut (Bashk\u00ebpunimi Ekonomik Azi-Paq\u00ebsor), do t\u00eb mbetet n\u00eb kronikat historike, ndoshta edhe n\u00eb vet\u00eb historin\u00eb, si nj\u00eb moment me r\u00ebnd\u00ebsi thelb\u00ebsore. Udh\u00ebheq\u00ebsit e tri fuqive t\u00eb para b\u00ebrthamore t\u00eb planetit, dy autokrat\u00eb dhe nj\u00eb president amerikan q\u00eb admiron disa prej karakteristikave t\u00eb dy t\u00eb tjer\u00ebve, shpallin disa parime q\u00eb, sipas m\u00ebnyr\u00ebs s\u00eb tyre t\u00eb t\u00eb menduarit, jan\u00eb \u201crevolucionare\u201d.<\/p>\n<p>Pa dyshim, kat\u00ebr pikat e deklarat\u00ebs s\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt jan\u00eb t\u00eb tilla, p\u00ebr aq sa ato l\u00ebn\u00eb t\u00eb kuptohet krijimi i nj\u00eb sistemi nd\u00ebrkomb\u00ebtar t\u00eb mb\u00ebshtetur mbi norma thell\u00ebsisht t\u00eb ndryshme nga ato t\u00eb periudh\u00ebs s\u00eb pas Luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore dhe madje edhe t\u00eb periudh\u00ebs pas Luft\u00ebs s\u00eb Ftoht\u00eb.<\/p>\n<p>Komunikata e tre lider\u00ebve n\u00eb Shenzhen, edhe pse nuk p\u00ebrmend emra konkret\u00eb, p\u00ebrcjell mesazhe t\u00eb qarta: n\u00eb thelb, ajo e braktis Ukrain\u00ebn, dob\u00ebson Evrop\u00ebn, delegjitimon multilateralizmin dhe paralajm\u00ebron krijimin e nj\u00eb bote ku fuqit\u00eb e m\u00ebdha vendosin sipas d\u00ebshir\u00ebs s\u00eb tyre dhe, si\u00e7 shprehej historiani grek Tukididi, \u201ct\u00eb dob\u00ebtit p\u00ebsojn\u00eb at\u00eb q\u00eb jan\u00eb t\u00eb detyruar t\u00eb p\u00ebsojn\u00eb\u201d.<\/p>\n<p>Po p\u00ebrse deklarata e Shenzhenit e braktis Ukrain\u00ebn?<\/p>\n<p>Pika e dyt\u00eb e tekstit t\u00eb miratuar nga tre lider\u00ebt e Shteteve t\u00eb Bashkuara, Kin\u00ebs dhe Rusis\u00eb ting\u00ebllon menj\u00ebher\u00eb si nj\u00eb legjitimim i q\u00ebllimsh\u00ebm i fundit t\u00eb sanksioneve ndaj naft\u00ebs ruse (\u00abt\u00eb tre vendet planifikojn\u00eb t\u00eb rrisin furnizimin me produkte t\u00eb rafinuara, n\u00eb t\u00eb mir\u00eb t\u00eb t\u00eb gjitha kombeve\u00bb), si dhe i sulmeve ukrainase ndaj rafinerive ruse (t\u00eb tre lider\u00ebt \u00abritheksojn\u00eb r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e flukseve t\u00eb q\u00ebndrueshme t\u00eb energjis\u00eb\u00bb).<\/p>\n<p>Mbetet p\u00ebr t\u2019u kuptuar n\u00ebse theksimi i \u201cr\u00ebnd\u00ebsis\u00eb s\u00eb flukseve t\u00eb q\u00ebndrueshme t\u00eb energjis\u00eb\u201d, i n\u00ebnshkruar edhe nga presidenti kinez Xi, p\u00ebrfaq\u00ebson gjithashtu nj\u00eb distancim t\u00eb Pekinit nga aktivitetet ushtarake t\u00eb Iranit p\u00ebr t\u00eb penguar qarkullimin e anijeve cistern\u00eb t\u00eb naft\u00ebs n\u00ebp\u00ebr Ngushtic\u00ebn e Hormuzit.<\/p>\n<p>Ajo q\u00eb \u00ebsht\u00eb e sigurt \u00ebsht\u00eb se, menj\u00ebher\u00eb pas deklarat\u00ebs s\u00eb Shenzhenit, \u00e7mimet e produkteve t\u00eb rafinuara, si nafta dizel (me 0,9%) dhe nafta e pap\u00ebrpunuar p\u00ebr industrin\u00eb petrokimike (me 2,2%), p\u00ebsuan r\u00ebnie. Kjo ndodhi sepse Kina zot\u00ebron rafineri t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme dhe Xi u duk se mori p\u00ebrsip\u00ebr angazhimin p\u00ebr t\u00eb furnizuar edhe pjes\u00ebn tjet\u00ebr t\u00eb bot\u00ebs.<\/p>\n<p>Por p\u00ebrse takimi n\u00eb Shenzhen i kthen shpin\u00ebn multilateralizmit dhe Evrop\u00ebs?<\/p>\n<p>Pika e tret\u00eb e deklarat\u00ebs synon t\u00eb delegjitimoj\u00eb Gjykat\u00ebn Penale Nd\u00ebrkomb\u00ebtare \u201cdhe organizma t\u00eb tjer\u00eb t\u00eb ngjash\u00ebm\u201d, duke argumentuar se imuniteti i p\u00ebrfaq\u00ebsuesve t\u00eb shteteve \u201c\u00ebsht\u00eb i nj\u00eb r\u00ebnd\u00ebsie vendimtare\u201d.<\/p>\n<p>Gjykatat ndwrkokomb\u00ebtare, thon\u00eb tre lider\u00ebt, \u201cnuk duhet t\u00eb abuzojn\u00eb me juridiksionin e tyre\u201d. K\u00ebshtu, Putini \u00ebsht\u00eb i mbrojtur, por po ashtu edhe Netanyahu, i cili ndodhet gjithashtu n\u00ebn hetim nga Gjykata Penale Nd\u00ebrkomb\u00ebtare p\u00ebr m\u00ebnyr\u00ebn se si Izraeli e ka zhvilluar luft\u00ebn n\u00eb Gaza.<\/p>\n<p>N\u00eb thelb, sipas udh\u00ebheq\u00ebsve t\u00eb Amerik\u00ebs, Kin\u00ebs dhe Rusis\u00eb, instrumenti p\u00ebrmes t\u00eb cilit Evropa \u00ebsht\u00eb p\u00ebrpjekur t\u00eb ushtroj\u00eb politik\u00ebn e saj t\u00eb jashtme nuk ka m\u00eb vler\u00eb. P\u00ebr Xi, Trump dhe Putin, organizatat shum\u00ebpal\u00ebshe dhe e drejta nd\u00ebrkomb\u00ebtare nuk vlejn\u00eb m\u00eb asgj\u00eb.<\/p>\n<p>Ky p\u00ebrb\u00ebn nj\u00eb kthim tet\u00ebdhjet\u00eb vjet pas n\u00eb koh\u00eb, n\u00eb raport me arritjet q\u00eb pasuan Luft\u00ebn e Dyt\u00eb Bot\u00ebrore dhe q\u00eb u b\u00ebn\u00eb pjes\u00eb e trash\u00ebgimis\u00eb juridike nd\u00ebrkomb\u00ebtare p\u00ebrmes gjyqeve t\u00eb Nurembergut, proceseve gjyq\u00ebsore n\u00eb Izrael kund\u00ebr kriminel\u00ebve nazist\u00eb dhe gjykimeve t\u00eb Gjykat\u00ebs Penale Nd\u00ebrkomb\u00ebtare ndaj udh\u00ebheq\u00ebsve serb\u00eb p\u00ebr krimet e kryera gjat\u00eb luft\u00ebrave q\u00eb pasuan shp\u00ebrb\u00ebrjen e Jugosllavis\u00eb.<\/p>\n<p>Por pik\u00ebrisht mbi k\u00ebto parime \u00ebsht\u00eb nd\u00ebrtuar Evropa: e drejta nd\u00ebrkomb\u00ebtare, t\u00eb drejtat universale t\u00eb njeriut dhe legjitimiteti i organizmave ndwrkomb\u00ebtar\u00eb apo shum\u00ebpal\u00ebsh p\u00ebr t\u00eb garantuar respektimin e k\u00ebtyre parimeve.<\/p>\n<p>P\u00ebr Trumpin, Putinin dhe Xi-n, p\u00ebrkundrazi, vlen vet\u00ebm fuqia e shteteve dhe e drejta e sundimtar\u00ebve t\u00eb tyre p\u00ebr t\u00eb mos dh\u00ebn\u00eb llogari p\u00ebr krimet e tyre, edhe ato t\u00eb luft\u00ebs, n\u00ebse kryhen n\u00eb at\u00eb q\u00eb konsiderohet si interesi m\u00eb i lart\u00eb i shtetit.<\/p>\n<p>Ja pra, ky \u00ebsht\u00eb nj\u00eb rikthim i thell\u00eb n\u00eb shekullin XIX<\/p>\n<p>P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, lider\u00ebt flasin p\u00ebr nj\u00eb \u201creform\u00eb t\u00eb OKB-s\u00eb\u201d. Por, duke u nisur nga k\u00ebto premisa, ka shum\u00eb gjasa q\u00eb ata t\u00eb mendojn\u00eb p\u00ebr krijimin e nj\u00eb forumi t\u00eb fuqive t\u00eb m\u00ebdha, ku asnj\u00eb shtet evropian, i marr\u00eb ve\u00e7mas, nuk do t\u00eb kishte sot vend.<\/p>\n<p>Pra, jo p\u00ebr krijimin e nj\u00eb organi t\u00eb ri shum\u00ebpal\u00ebsh, t\u00eb hapur dhe t\u00eb organizuar sipas modelit t\u00eb funksionimit q\u00eb karakterizon sot institucionet evropiane.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nuk ishte thjesht nj\u00eb mund\u00ebsi p\u00ebr t\u00eb b\u00ebr\u00eb fotografi. Takimi n\u00eb Shenzhen mes Xi Jinping,&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":67488,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-67485","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bote"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/67485","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=67485"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/67485\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":67489,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/67485\/revisions\/67489"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/67488"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=67485"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=67485"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=67485"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}