Krtitika Intelektuale dhe mediat Ferid Muhic kund\u00ebrshtimi i “Gjuh\u00ebs s\u00eb urrejtjes” dhe Dezinformimit
\nAktualizmi intelektual” shpesh em\u00ebrton rubrika apo ese q\u00eb synojn\u00eb t\u00eb lidhin idet\u00eb universale me ngjarjet e dit\u00ebs, duke i dh\u00ebn\u00eb lajmit nj\u00eb dimension m\u00eb t\u00eb thell\u00eb analitik. Marr\u00ebdh\u00ebnia mes kritik\u00ebs intelektuale dhe mediave sot \u00ebsht\u00eb n\u00eb nj\u00eb faz\u00eb transformimi t\u00eb thell\u00eb, ku roli i intelektualit si “nd\u00ebrgjegjja kritike” e shoq\u00ebris\u00eb po p\u00ebrballet me sfida t\u00eb reja teknologjike dhe politike
\n Ekziston nj\u00eb ndarje mes “intelektual\u00ebve mediatik\u00eb” (opinionist\u00eb dhe analist\u00eb t\u00eb rregullt) dhe “elit\u00ebs s\u00eb fsheht\u00eb” t\u00eb studiuesve q\u00eb prodhojn\u00eb kund\u00ebrinformacion por q\u00eb rrall\u00eb ftohen nga mediat komerciale.
\n Ekziston nj\u00eb ndarje mes “intelektual\u00ebve mediatik\u00eb” (opinionist\u00eb dhe analist\u00eb t\u00eb rregullt) dhe “elit\u00ebs s\u00eb fsheht\u00eb” t\u00eb studiuesve q\u00eb prodhojn\u00eb kund\u00ebrinformacion por q\u00eb rrall\u00eb ftohen nga mediat komerciale.
\nAudienca po largohet nga mediat tradicionale drejt platformave m\u00eb t\u00eb personalizuara dhe videove sociale.Rritet ndikimi i individ\u00ebve dhe influencuesve q\u00eb krijojn\u00eb ekosisteme mediatike t\u00eb pavarura, duke sfiduar dominimin e mediave tradicionale.
\nPavar\u00ebsisht “zhurm\u00ebs” digjitale, ka nj\u00eb k\u00ebrkes\u00eb n\u00eb rritje p\u00ebr angazhim m\u00eb cil\u00ebsor dhe tregim historish (storytelling) q\u00eb dep\u00ebrton p\u00ebrtej algoritmeve.Sipas k\u00ebsaj filozofie, e v\u00ebrteta del n\u00eb drit\u00eb vet\u00ebm p\u00ebrmes ballafaqimit t\u00eb lir\u00eb t\u00eb opinioneve. Mill argumentonte se asnj\u00eb mendim nuk duhet censuruar, sepse edhe nj\u00eb mendim i gabuar ndihmon n\u00eb qart\u00ebsimin e t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebs.
\n: Media sh\u00ebrben si hap\u00ebsira ku qytetar\u00ebt debatojn\u00eb racionalisht p\u00ebr \u00e7\u00ebshtjet e p\u00ebrbashk\u00ebta. Kur kjo hap\u00ebsir\u00eb kapet nga interesa private, ajo pushon s\u00eb qeni “publike”.
\nFilozofia moderne thekson se liria e medias shoq\u00ebrohet me etik\u00ebn dhe vet\u00ebrregullimin, duke shmangur d\u00ebmin ndaj t\u00eb tjer\u00ebve (parimi i d\u00ebmit i Mill-it).
\nFilozofi i madhe boshnjak , Ferid Muhic tho se duhet te egzistoj nje ligj per mediat edhe ate me nje nen ku thuhet \u201c Media jeni te lira\u201d Ferid Muhic, nj\u00eb nga filozof\u00ebt dhe intelektual\u00ebt m\u00eb me ndikim n\u00eb Ballkan, e sheh marr\u00ebdh\u00ebnien midis intelektualit dhe mediave si nj\u00eb fush\u00ebbetej\u00eb p\u00ebr lirin\u00eb e mendimit dhe integritetin moral. Qasja e tij ndaj mediave mund t\u00eb p\u00ebrmblidhet n\u00eb disa pika ky\u00e7e:
\nMuhic mbron iden\u00eb se intelektuali ka p\u00ebr detyr\u00eb t\u00eb mos q\u00ebndroj\u00eb n\u00eb “kull\u00ebn e fildisht\u00eb”, por t\u00eb p\u00ebrdor\u00eb mediat si nj\u00eb platform\u00eb p\u00ebr t\u00eb mbrojtur t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn dhe identitetin kulturor. Ai vet\u00eb \u00ebsht\u00eb shum\u00eb aktiv n\u00eb media p\u00ebrmes rubrikave t\u00eb rregullta, si\u00e7 \u00ebsht\u00eb “Od petka do petka” n\u00eb portalin Preporod.info, ku dokumenton dhe analizon ngjarjet q\u00eb prekin shoq\u00ebrin\u00eb.
\nDuke u mb\u00ebshtetur n\u00eb koncepte filozofike (si ato t\u00eb Adorno-s), ai kritikon m\u00ebnyr\u00ebn se si mediat shpesh e kthejn\u00eb vuajtjen njer\u00ebzore dhe \u00e7\u00ebshtjet serioze n\u00eb arg\u00ebtim t\u00eb komercializuar ose mjete p\u00ebr instrumentalizim ideologjik.
\nMuhic ka marr\u00eb pjes\u00eb n\u00eb konferenca nd\u00ebrkomb\u00ebtare ku ka analizuar rolin e mediave n\u00eb promovimin e gjuh\u00ebs s\u00eb urrejtjes dhe abuzimin me lirin\u00eb e shprehjes. Ai thekson se mediat duhet t\u00eb sh\u00ebrbejn\u00eb si mjete p\u00ebr dialog dhe bashk\u00ebpunim, jo p\u00ebr nxitje dhune.
\nP\u00ebr Muhic, liria e medias \u00ebsht\u00eb e lidhur ngusht\u00eb me t\u00eb drejt\u00ebn e komuniteteve (ve\u00e7an\u00ebrisht atyre pakic\u00eb n\u00eb rajon) p\u00ebr t\u00eb pasur z\u00ebrin e tyre dhe p\u00ebr t\u00eb mbrojtur trash\u00ebgimin\u00eb e tyre intelektuale e shpirt\u00ebrore.
\nAi argumenton se pushteti nuk rr\u00ebzohet vet\u00ebm me ngritje z\u00ebri n\u00eb media, por me vepra konkrete dhe argumente t\u00eb q\u00ebndrueshme intelektuale q\u00eb mediat duhet t’i p\u00ebrcjellin besnik\u00ebrisht
\nN\u00eb vler\u00ebsimin e tij, mediat sot vuajn\u00eb nga nj\u00eb “moral relativiz\u00ebm” dhe shpesh b\u00ebhen pal\u00eb me interesat e pushtetit, duke l\u00ebn\u00eb anash misionin e tyre par\u00ebsor: informimin e drejt\u00eb dhe edukimin kritik t\u00eb publikut.
\nMuhiqi shpesh argumenton se mediat moderne nuk e pasqyrojn\u00eb realitetin, por krijojn\u00eb nj\u00eb realitet paralel. Ai kritikon faktin q\u00eb nj\u00eb ngjarje “nuk ekziston” n\u00ebse nuk transmetohet. P\u00ebr t\u00eb, kjo i jep medias nj\u00eb pushtet pothuajse hyjnor, por t\u00eb rreziksh\u00ebm, sepse ai q\u00eb kontrollon ekranin, kontrollon t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn e popullit. Ai b\u00ebn thirrje q\u00eb njeriu t\u00eb kthehet te p\u00ebrvoja e drejtp\u00ebrdrejt\u00eb dhe jo t\u00eb shoh\u00eb bot\u00ebn vet\u00ebm p\u00ebrmes “thjerrave” mediatike.
\nNdryshe nga shum\u00eb akademik\u00eb q\u00eb p\u00ebrdorin gjuh\u00eb hermetike, Muhiqi n\u00eb media p\u00ebrdor nj\u00eb stil q\u00eb ai e quan “provokim intelektual”.
\nMuhiqi ka shprehur shqet\u00ebsimin se shpejt\u00ebsia e mediave digjitale (lajmi n\u00eb koh\u00eb reale) po e vret refleksionin. Sipas tij:
\nMendimi k\u00ebrkon koh\u00eb dhe qet\u00ebsi, nd\u00ebrsa mediat k\u00ebrkojn\u00eb shpejt\u00ebsi dhe zhurm\u00eb.
\nKjo shpejt\u00ebsi \u00e7on n\u00eb nj\u00eb “sip\u00ebrfaq\u00ebsi intelektuale”, ku njer\u00ebzit din\u00eb gjith\u00e7ka p\u00ebr sekond\u00ebn e fundit, por nuk kuptojn\u00eb asgj\u00eb p\u00ebr thelbin e proceseve historike.
\nGjuha e Medias dhe Identiteti
\nSi nj\u00eb mbrojt\u00ebs i flakt\u00eb i identiteteve kulturore (ve\u00e7an\u00ebrisht atij boshnjak dhe shqiptar n\u00eb Ballkan), ai e sheh median si nj\u00eb mjet q\u00eb ose mund t\u00eb ruaj\u00eb gjuh\u00ebn, ose ta shkat\u00ebrroj\u00eb at\u00eb. Ai kritikon adoptimin pa kritik\u00eb t\u00eb termave t\u00eb huaj dhe zhargonit teknokratik n\u00eb media, duke e par\u00eb k\u00ebt\u00eb si nj\u00eb form\u00eb t\u00eb kolonizimit mental.
\nMediat dhe “E v\u00ebrteta e pak\u00ebndshme”
\nP\u00ebr Muhiqin, suksesi i nj\u00eb intelektuali n\u00eb media matet me at\u00eb se sa “i pad\u00ebshiruesh\u00ebm” b\u00ebhet ai p\u00ebr qarqet e pushtetit. Ai shpesh thot\u00eb se n\u00ebse media t\u00eb lavd\u00ebron shum\u00eb, me gjas\u00eb ke pushuar s\u00eb th\u00ebni t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn. Liria e medias p\u00ebr t\u00eb \u00ebsht\u00eb liria p\u00ebr t\u00eb qen\u00eb opozitar moral, pavar\u00ebsisht se kush \u00ebsht\u00eb n\u00eb qeveri.
\nMuhiqi argumenton se media moderne shpesh vepron si nj\u00eb narkoz\u00eb. P\u00ebrmes bombardimit me informacione t\u00eb par\u00ebnd\u00ebsishme (arg\u00ebtim, thashetheme, skandale), media e shk\u00ebput njeriun nga problemet e tij ekzistenciale. Ai e quan k\u00ebt\u00eb “zhvendosje t\u00eb v\u00ebmendjes”: nd\u00ebrsa bota digjet, media t\u00eb detyron t\u00eb merresh me tymin, jo me zjarrin. P\u00ebr Muhiqin, detyra e intelektualit \u00ebsht\u00eb t\u00eb thyej\u00eb k\u00ebt\u00eb anestezi dhe ta kthej\u00eb publikun te “dhimbja” e s\u00eb v\u00ebrtet\u00ebs.
\nKoncepti i Imazhit te Muhic
\nMuhiqi, si nj\u00eb adhurues i filozofis\u00eb klasike, mbron ep\u00ebrsin\u00eb e fjal\u00ebs (Logos) mbi imazhin. Ai kritikon median vizuale (TV, Instagram, TikTok) sepse imazhi \u00ebsht\u00eb pasiv \u2013 ai t\u00eb dikton \u00e7far\u00eb t\u00eb shoh\u00ebsh. Nd\u00ebrsa fjala (leximi, d\u00ebgjimi i nj\u00eb debati intelektual) k\u00ebrkon imagjinat\u00eb dhe pjes\u00ebmarrje aktive. Sipas tij, mediat vizuale po e kthejn\u00eb njer\u00ebzimin n\u00eb nj\u00eb specie pasive, q\u00eb nuk mendon m\u00eb me koncepte, por vet\u00ebm reagon ndaj stimujve vizual\u00eb.
\nNj\u00eb nga kritikat e tij m\u00eb t\u00eb ashpra ndaj medias \u00ebsht\u00eb barazimi i opinioneve. Muhiqi shqet\u00ebsohet se n\u00eb mediat e sotme, opinioni i nj\u00eb njeriu t\u00eb paditur peshon po aq sa ai i nj\u00eb eksperti apo filozofi, me arsyetimin e rrem\u00eb t\u00eb “demokracis\u00eb s\u00eb shprehjes”. Ai e sheh k\u00ebt\u00eb si nj\u00eb sabotim t\u00eb autoritetit intelektual, ku e v\u00ebrteta mbytet nga zhurma e shumic\u00ebs (argumentum ad populum).
\nN\u00eb analizat e tij sociologjike, ai v\u00ebren nj\u00eb paradoks: kurr\u00eb nuk kemi qen\u00eb m\u00eb t\u00eb lidhur p\u00ebrmes mediave, dhe kurr\u00eb m\u00eb t\u00eb vetmuar. Ai e quan k\u00ebt\u00eb “komunikim pa takim”. Mediat na lejojn\u00eb t\u00eb shk\u00ebmbejm\u00eb informacion, por jo t\u00eb ndajm\u00eb qenien. P\u00ebr Muhiqin, kritika intelektuale duhet t\u00eb synoj\u00eb rikthimin e dialogut t\u00eb gjall\u00eb, “sy m\u00eb sy”, q\u00eb media po e asgj\u00ebson.
\nMuhiqi propozon q\u00eb, p\u00ebrball\u00eb mediave t\u00eb m\u00ebdha (mainstream) q\u00eb jan\u00eb t\u00eb kapura nga korporatat, intelektual\u00ebt duhet t\u00eb krijojn\u00eb “ishuj t\u00eb liris\u00eb”. K\u00ebto jan\u00eb portale t\u00eb vogla, revista filozofike, apo takime n\u00eb oda e forume, ku fjala nuk \u00ebsht\u00eb e lidhur me klikimet. Ai vet\u00eb e praktikon k\u00ebt\u00eb duke shkruar p\u00ebr medie q\u00eb nuk kan\u00eb synim fitimin, por ruajtjen e substanc\u00ebs shpirt\u00ebrore.
\nP\u00ebr Ferid Muhiqin, media nuk \u00ebsht\u00eb thjesht nj\u00eb mjet (teknik\u00eb), por nj\u00eb ambient (mjedis jetese). N\u00ebse ky mjedis \u00ebsht\u00eb i ndotur nga g\u00ebnjeshtra, njeriu “mbyt” shpirt\u00ebrisht. Prandaj, liria e medias p\u00ebr t\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb thjesht \u00e7\u00ebshtje ligjore, por \u00e7\u00ebshtje e higjien\u00ebs mendore.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Krtitika Intelektuale dhe mediat Ferid Muhic kund\u00ebrshtimi i “Gjuh\u00ebs s\u00eb urrejtjes” dhe Dezinformimit Aktualizmi intelektual”…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3205,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"class_list":["post-7579","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-op-ed"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7579","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7579"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7579\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7599,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7579\/revisions\/7599"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/3205"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7579"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7579"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7579"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}