{"id":7605,"date":"2026-04-28T08:14:30","date_gmt":"2026-04-28T08:14:30","guid":{"rendered":"https:\/\/faktiditor.ch\/?p=7605"},"modified":"2026-04-28T08:14:30","modified_gmt":"2026-04-28T08:14:30","slug":"darsma-e-galicnikutunesco-ta-njoh-galicnikun-si-nje-trashegimi-e-perbashket-ballkanike-cross-cultural","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/faktiditor.ch\/?p=7605","title":{"rendered":"Darsma e Galicnikut:UNESCO ta njoh Gali\u00e7nikun si nj\u00eb trash\u00ebgimi e p\u00ebrbashk\u00ebt ballkanike (Cross-Cultural)."},"content":{"rendered":"<p>Darsma e Galicnikut T\u00eb k\u00ebrkohet q\u00eb institucionet shtet\u00ebrore dhe UNESCO ta njohin Gali\u00e7nikun si nj\u00eb trash\u00ebgimi t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt ballkanike (cross-cultural). Duhet v\u00ebn\u00eb n\u00eb dukje se elementet e dasm\u00ebs (veshja, muzika, ritet) jan\u00eb d\u00ebshmi e bashk\u00ebjetes\u00ebs dhe ndikimit reciprok mes shqiptar\u00ebve ortodoks\u00eb t\u00eb Rek\u00ebs dhe popullsis\u00eb sllave. Rikthimi i Historis\u00eb Gojore: T\u00eb inkurajohet mbledhja e d\u00ebshmive nga pasardh\u00ebsit e asaj zone q\u00eb jetojn\u00eb n\u00eb diaspor\u00eb apo qytete t\u00eb tjera, p\u00ebr t\u00eb rind\u00ebrtuar narrativ\u00ebn e v\u00ebrtet\u00eb t\u00eb familjeve t\u00eb Gali\u00e7nikut, shum\u00eb prej t\u00eb cilave kan\u00eb rr\u00ebnj\u00eb q\u00eb lidhen me kodin e bes\u00ebs dhe dokeve shqiptare.<\/p>\n<p>Nga aspekti nd\u00ebrkomb\u00ebtar, Dasma e Gali\u00e7nikut konsiderohet si nj\u00eb nga festivalet m\u00eb tradicionale t\u00eb dasmave n\u00eb Evrop\u00eb dhe \u00ebsht\u00eb e mbrojtur nga UNESCO si trash\u00ebgimi kulturore jomaterial.Kjo ngjarje ka marr\u00eb v\u00ebmendje t\u00eb gjer\u00eb globale p\u00ebrmes k\u00ebtyre pikave:<br \/>\nVler\u00ebsimi nga Mediat Globale: Publikime prestigjioze si National Geographic dhe New York Times e kan\u00eb renditur at\u00eb si nj\u00eb nga destinacionet q\u00eb duhen vizituar, duke e quajtur &#8220;festivalin m\u00eb t\u00eb suksessh\u00ebm turistik&#8221;.<br \/>\nMagnet p\u00ebr Diaspor\u00ebn dhe Turist\u00ebt: \u00c7do vit, manifestimi t\u00ebrheq mij\u00ebra vizitor\u00eb nga e gjith\u00eb bota, p\u00ebrfshir\u00eb emigrant\u00eb maqedonas q\u00eb kthehen p\u00ebr t\u00eb mbajtur gjall\u00eb lidhjet me rr\u00ebnj\u00ebt e tyre.<br \/>\nDiplomacia Kulturore: Ngjarja mb\u00ebshtetet rregullisht nga institucionet shtet\u00ebrore dhe ndiqet nga ambasador\u00eb t\u00eb huaj, duke sh\u00ebrbyer si nj\u00eb ur\u00eb lidh\u00ebse diplomatike p\u00ebr t\u00eb promovuar kultur\u00ebn e Maqedonis\u00eb s\u00eb Veriut n\u00eb aren\u00ebn nd\u00ebrkomb\u00ebtare.<br \/>\nUnikaliteti i Ritualit: Mediat nd\u00ebrkomb\u00ebtare si Reuters dhe Anadolu Agency theksojn\u00eb ritualet q\u00eb sfidojn\u00eb logjik\u00ebn moderne, si ftesa e t\u00eb vdekurve n\u00eb dasm\u00eb apo veshjet tradicionale q\u00eb peshojn\u00eb deri n\u00eb 25 kg.<br \/>\nSimbol i Rezistenc\u00ebs Kulturore: Vallja &#8220;Teshkoto&#8221;, e cila performohet gjat\u00eb dasm\u00ebs, njihet nd\u00ebrkomb\u00ebtarisht si nj\u00eb simbol i v\u00ebshtir\u00ebsive t\u00eb migracionit dhe rezistenc\u00ebs s\u00eb popullit ndaj sfidave historike.<br \/>\nKy manifestim nuk \u00ebsht\u00eb thjesht nj\u00eb dasm\u00eb lokale, por nj\u00eb &#8220;brand&#8221; kulturor q\u00eb transformon nj\u00eb fshat pothuajse t\u00eb braktisur n\u00eb nj\u00eb qend\u00ebr t\u00eb v\u00ebmendjes bot\u00ebrore \u00e7do muaj korrik<br \/>\nNdon\u00ebse rajoni i Rek\u00ebs (ku ndodhet Gali\u00e7niku) historikisht \u00ebsht\u00eb banuar nga popullsi ortodokse shqiptare (shqiptar\u00ebt e Rek\u00ebs s\u00eb Ep\u00ebrme), sot Dasma e Gali\u00e7nikut promovohet nd\u00ebrkomb\u00ebtarisht si nj\u00eb produkt ekskluzivisht &#8220;maqedonas sllav&#8221;. Ky konsiderohet nj\u00eb tjet\u00ebrsim i historis\u00eb, ku elementet e p\u00ebrbashk\u00ebta etno-kulturore (veshja, vallet, ritet) &#8220;pastrohen&#8221; nga lidhja e tyre me elementin shqiptar.<br \/>\nStudiuesit v\u00ebrejn\u00eb se elementet e veshjes s\u00eb Gali\u00e7nikut, si qeleshja apo detaje t\u00eb q\u00ebndisjes, kan\u00eb ngjashm\u00ebri t\u00eb habitshme me veshjet tradicionale shqiptare t\u00eb Mal\u00ebsis\u00eb. Abuzimi q\u00ebndron n\u00eb faktin se k\u00ebto ngjashm\u00ebri nuk pranohen si bashk\u00ebjetes\u00eb apo rr\u00ebnj\u00eb t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebta iliro-ballkanike, por paraqiten si &#8220;unike&#8221; p\u00ebr nj\u00eb grup t\u00eb caktuar politik.<br \/>\nShteti e p\u00ebrdor k\u00ebt\u00eb manifestim p\u00ebr t\u00eb nd\u00ebrtuar nj\u00eb identitet t\u00eb ri komb\u00ebtar duke &#8220;aneksuar&#8221; trash\u00ebgimin\u00eb shpirt\u00ebrore t\u00eb t\u00eb gjith\u00eb banor\u00ebve t\u00eb zon\u00ebs. Kjo \u00e7on n\u00eb at\u00eb q\u00eb Jusufi e quan &#8220;tjet\u00ebrsim&#8221; \u2013 ku tradita e p\u00ebrbashk\u00ebt kthehet n\u00eb mjet ndar\u00ebs dhe jo bashkues.<br \/>\nPrezantimi nd\u00ebrkomb\u00ebtar i dasm\u00ebs si nj\u00eb muze i gjall\u00eb &#8220;sllav&#8221; injoron faktin se Ballkani \u00ebsht\u00eb nj\u00eb amalgam\u00eb kulturash. Duke fshir\u00eb ndikimin shqiptar n\u00eb k\u00ebt\u00eb zon\u00eb, abuzohet me t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn shkencore dhe historin\u00eb gojore q\u00eb d\u00ebshmon p\u00ebr nj\u00eb lidhje organike mes fiseve dhe zakoneve t\u00eb zon\u00ebs.<br \/>\nN\u00eb thelb, kritika q\u00ebndron tek fakti se Gali\u00e7niku \u00ebsht\u00eb shnd\u00ebrruar n\u00eb nj\u00eb projekt politik q\u00eb fsheh realitetin multietnik t\u00eb historis\u00eb s\u00eb asaj treve, duke i shnd\u00ebrruar vlerat e p\u00ebrbashk\u00ebta ballkanike n\u00eb pron\u00ebsi t\u00eb vet\u00ebm nj\u00ebr\u00ebs pal\u00eb.<br \/>\nGali\u00e7niku ndodhet n\u00eb rajonin e Rek\u00ebs s\u00eb Ep\u00ebrme, i cili historikisht ka qen\u00eb i banuar nga shqiptar\u00eb t\u00eb ritit ortodoks. P\u00ebrmes politikave shtet\u00ebrore &#8220;jezuite sllave&#8221;, ky komunitet u detyrua t\u00eb marr\u00eb identitet maqedonas, duke p\u00ebrdorur fen\u00eb si mjet p\u00ebr t\u00eb tjet\u00ebrsuar komb\u00ebsin\u00eb.<br \/>\nEdhe pse procesi i asimilimit ishte i shkall\u00ebs s\u00eb gjer\u00eb, shum\u00eb banor\u00eb t\u00eb zon\u00ebs ruajt\u00ebn pjes\u00ebrisht gjuh\u00ebn shqipe si gjuh\u00eb amtare. Studiuesit theksojn\u00eb se shpallja e tyre si &#8220;sllav\u00eb t\u00eb shqiptarizuar&#8221; \u00ebsht\u00eb nj\u00eb inversion historik p\u00ebr t\u00eb mbuluar origjin\u00ebn e tyre reale.<br \/>\nManifestimi i sot\u00ebm i Dasm\u00ebs s\u00eb Gali\u00e7nikut promovohet si nj\u00eb tradit\u00eb &#8220;past\u00ebr sllave&#8221;, duke injoruar figurat si Josif Bageri (lindur n\u00eb Nistrov\u00eb t\u00eb Rek\u00ebs), i cili punoi t\u00ebr\u00eb jet\u00ebn p\u00ebr t\u00eb d\u00ebshmuar shqiptar\u00ebsin\u00eb e k\u00ebsaj krahine<br \/>\nKrtika edhe per eliten shqiptare q\u00eb kan\u00eb lejuar k\u00ebt\u00eb &#8220;tjet\u00ebrsim&#8221; pa nj\u00eb reagim t\u00eb strukturuar shkencor apo politik, duke l\u00ebn\u00eb nj\u00eb zbraz\u00ebti q\u00eb \u00ebsht\u00eb mbushur me mite t\u00eb reja q\u00eb mohojn\u00eb autoktonin\u00eb shqiptare n\u00eb k\u00ebto male.<br \/>\n Kritika duhet t\u00eb inkurajoj\u00eb hulumtimet shkencore q\u00eb dokumentojn\u00eb pranin\u00eb e shqiptar\u00ebve ortodoks\u00eb n\u00eb ato treva. N\u00ebse Dasma e Gali\u00e7nikut promovohet si &#8220;muze i gjall\u00eb&#8221;, ky muze duhet t\u00eb p\u00ebrfshij\u00eb edhe kapitullin e asimilimit dhe tjet\u00ebrsimit t\u00eb popullsis\u00eb vendase, duke mos e fshehur origjin\u00ebn e banor\u00ebve.<br \/>\n Kritika m\u00eb e fort\u00eb i drejtohet institucioneve tona (akademive, ministrive t\u00eb kultur\u00ebs). Ato duhet t\u00eb financojn\u00eb projekte q\u00eb nxjerrin n\u00eb pah autoktonin\u00eb e Rek\u00ebs s\u00eb Ep\u00ebrme dhe lidhjen organike t\u00eb Gali\u00e7nikut me trash\u00ebgimin\u00eb shqiptare, n\u00eb vend q\u00eb t\u00eb mbeten v\u00ebzhgues pasiv\u00eb t\u00eb nj\u00eb procesi tjet\u00ebrsimi.<br \/>\nNj\u00eb kritik\u00eb konstruktive k\u00ebrkon q\u00eb Gali\u00e7niku t\u00eb mos sh\u00ebrbej\u00eb si &#8220;k\u00ebshtjell\u00eb e nacionalizmit&#8221;, por si nj\u00eb ur\u00eb lidh\u00ebse. Promovimi i dasm\u00ebs duhet t\u00eb b\u00ebhet n\u00eb dy gjuh\u00eb dhe t\u00eb p\u00ebrfshij\u00eb elemente q\u00eb nderojn\u00eb t\u00eb gjith\u00eb paraardh\u00ebsit e asaj zone, pa dallim feje apo komb\u00ebsie aktuale.<br \/>\n Shteti e shet Dasm\u00ebn e Gali\u00e7nikut si &#8220;origjinale&#8221;, por kritika duhet t\u00eb argumentoj\u00eb se asnj\u00eb tradit\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb hermetike. Duke fshir\u00eb elementin shqiptar, ata po krijojn\u00eb nj\u00eb &#8220;tradit\u00eb laboratorike&#8221; (t\u00eb krijuar artificialisht n\u00eb zyr\u00eb) q\u00eb i mungon shpirti i v\u00ebrtet\u00eb i zon\u00ebs. Autenticiteti i v\u00ebrtet\u00eb i Rek\u00ebs \u00ebsht\u00eb bashk\u00ebjetesa simbiotike mes shqipes dhe zakoneve mal\u00ebsore.<br \/>\nShum\u00eb nga ritet e Gali\u00e7nikut bazohen n\u00eb rregulla strikte q\u00eb ngjasojn\u00eb me Kanunin. Kritika konstruktive duhet t\u00eb nxjerr\u00eb n\u00eb pah se k\u00ebto norma nuk jan\u00eb sllave, por pjes\u00eb e kodit ballkanik t\u00eb mal\u00ebsor\u00ebve, ku shqiptar\u00ebt kan\u00eb pasur rolin prij\u00ebs. Kjo do t&#8217;i detyronte studiuesit e huaj t\u00eb shihnin p\u00ebrtej &#8220;paj\u00ebs&#8221; turistike dhe t\u00eb analizonin struktur\u00ebn sociale shqiptare t\u00eb fshehur aty.<br \/>\nEreziku m\u00eb i madh nuk \u00ebsht\u00eb vjedhja e tradit\u00ebs, por harresa e vet\u00eb shqiptar\u00ebve. Kritika konstruktive duhet t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb &#8220;thirrje p\u00ebr zgjim&#8221; p\u00ebr intelektual\u00ebt shqiptar\u00eb q\u00eb t\u00eb mos e shohin Gali\u00e7nikun si &#8220;tok\u00eb t\u00eb huaj&#8221;, por si nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb shk\u00ebputur t\u00eb trungut ton\u00eb q\u00eb duhet ri-integruar p\u00ebrmes botimeve dhe simpoziumeve nd\u00ebrkomb\u00ebtare.<br \/>\nN\u00ebse institucionet zyrtare nuk ndryshojn\u00eb, kritika konstruktive sugjeron krijimin e nj\u00eb muzeu apo festivali paralel (qoft\u00eb edhe digjital) q\u00eb tregon historin\u00eb e shqiptar\u00ebve ortodoks\u00eb t\u00eb Rek\u00ebs. Kjo do t\u00eb krijonte nj\u00eb presion pozitiv p\u00ebr t\u00eb balancuar t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn n\u00eb syt\u00eb e nd\u00ebrkomb\u00ebtar\u00ebve.<br \/>\nKritika duhet t\u00eb insistoj\u00eb q\u00eb toponimet dhe emrat e familjeve n\u00eb Gali\u00e7nik t\u00eb analizohen p\u00ebrmes etimologjis\u00eb shqipe. Kjo nuk \u00ebsht\u00eb thjesht \u00e7\u00ebshtje gjuh\u00ebsore, por mjet p\u00ebr t\u00eb d\u00ebshmuar se gur\u00ebt e atyre sht\u00ebpive &#8220;flasin&#8221; shqip, pavar\u00ebsisht se kush i banon sot.<br \/>\nN\u00eb fund, thell\u00ebsia e k\u00ebtij mendimi na m\u00ebson se trash\u00ebgimia nuk mund t\u00eb mbrohet me heshtje, por me nj\u00eb prani aktive shkencore q\u00eb nuk k\u00ebrkon leje p\u00ebr t\u00eb treguar t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Darsma e Galicnikut T\u00eb k\u00ebrkohet q\u00eb institucionet shtet\u00ebrore dhe UNESCO ta njohin Gali\u00e7nikun si nj\u00eb&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3205,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14],"tags":[],"class_list":["post-7605","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kulture"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7605","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7605"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7605\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7608,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7605\/revisions\/7608"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/3205"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7605"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7605"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7605"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}