{"id":7814,"date":"2026-04-28T11:14:47","date_gmt":"2026-04-28T11:14:47","guid":{"rendered":"https:\/\/faktiditor.ch\/?p=7814"},"modified":"2026-04-28T11:14:47","modified_gmt":"2026-04-28T11:14:47","slug":"libani-akuzon-izraelin-per-ekocidit-ne-vend-qe-nga-viti-2023","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/faktiditor.ch\/?p=7814","title":{"rendered":"Libani akuzon Izraelin p\u00ebr \u2018ekocidit\u2019 n\u00eb vend q\u00eb nga viti 2023"},"content":{"rendered":"<p>Ministrja e mjedisit e Libanit ka akuzuar ushtrin\u00eb izraelite p\u00ebr kryerjen e \u201cnj\u00eb akti ekocidi\u201d n\u00eb parath\u00ebnien e nj\u00eb raporti q\u00eb p\u00ebrshkruan d\u00ebmet e shkaktuara ndaj burimeve natyrore t\u00eb vendit gjat\u00eb pushtimit t\u00eb viteve 2023\u20132024.<\/p>\n<p>Sipas raportit, agresioni ushtarak izraelit \u201criform\u00ebsoi si peizazhin fizik ashtu edhe at\u00eb ekologjik\u201d t\u00eb Libanit jugor. Raporti nuk trajton ndikimet e sulmeve m\u00eb t\u00eb fundit t\u00eb Izraelit k\u00ebt\u00eb pranver\u00eb.<\/p>\n<p>I publikuar n\u00eb nj\u00eb periudh\u00eb arm\u00ebpushimi t\u00eb brisht\u00eb, nd\u00ebrsa refugjat\u00ebt po kthehen n\u00eb sht\u00ebpi dhe komunitete t\u00eb shkat\u00ebrruara nga pushtimi i fundit izraelit, raporti prej 106 faqesh p\u00ebrshkruan se si Libani jugor ka p\u00ebsuar nj\u00eb prishje t\u00eb thell\u00eb ekologjike dhe humbje t\u00eb sh\u00ebrbimeve thelb\u00ebsore t\u00eb ekosistemit.<\/p>\n<p>N\u00eb parath\u00ebnien e saj, Tamara el Zein tha: Shkalla dhe q\u00ebllim\u00ebsia e d\u00ebmeve ndaj pyjeve, tokave bujq\u00ebsore, ekosistemeve detare, burimeve ujore dhe cil\u00ebsis\u00eb s\u00eb ajrit p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb at\u00eb q\u00eb duhet t\u00eb njihet si nj\u00eb akt ekocidi, me pasoja q\u00eb shtrihen shum\u00eb p\u00ebrtej shkat\u00ebrrimit t\u00eb menj\u00ebhersh\u00ebm. D\u00ebmi mjedisor me t\u00eb cilin p\u00ebrballemi nuk \u00ebsht\u00eb thjesht ekologjik \u00ebsht\u00eb \u00e7\u00ebshtje e sh\u00ebndetit publik, siguris\u00eb ushqimore, jetes\u00ebs, struktur\u00ebs sociale dhe q\u00ebndrueshm\u00ebris\u00eb komb\u00ebtare.<\/p>\n<p>Sipas raportit, sulmet e forcave izraelite:<\/p>\n<p>D\u00ebmtuan 5 mij\u00eb hektar\u00eb (12,350 akra) mbules\u00eb pyjore, duke p\u00ebrfshir\u00eb pyje me gjethe t\u00eb gjera, pisha dhe pisha guri, duke shkat\u00ebrruar habitatet, prishur klim\u00ebn lokale dhe shkaktuar erozion t\u00eb tok\u00ebs.<\/p>\n<p>Shkat\u00ebrruan 118 milion\u00eb dollar\u00eb (87 milion\u00eb \u00a3) asete fizike bujq\u00ebsore, p\u00ebrfshir\u00eb t\u00eb mbjella, objekte blegtorale, burime pyjore, peshkim dhe infrastruktur\u00eb akuakulture.<\/p>\n<p>Shkaktuan humbje t\u00eb m\u00ebtejshme prej 586 milion\u00eb dollar\u00ebsh (433 milion\u00eb \u00a3) n\u00eb prodhimin bujq\u00ebsor si pasoj\u00eb e nd\u00ebrprerjes s\u00eb korrjeve dhe uljes s\u00eb rendimenteve.<\/p>\n<p>Shkat\u00ebrruan 2 mij\u00eb e 154 hektar\u00eb (5,320 akra) pemishte, p\u00ebrfshir\u00eb 814 hektar\u00eb ullishte dhe 637 hektar\u00eb plantacione agrumesh, si dhe d\u00ebmtuan gjer\u00ebsisht plantacionet e bananes.<\/p>\n<p>Kontaminuan tokat me p\u00ebrqendrime fosfori deri n\u00eb 1 mij\u00eb e 858 pjes\u00eb p\u00ebr milion, me zona t\u00eb ve\u00e7anta ndotjeje n\u00eb Libanin jugor dhe n\u00eb Lugin\u00ebn e Bekaa-s n\u00eb lindje.<\/p>\n<p>Shkaktuan episode t\u00eb gjera t\u00eb ndotjes s\u00eb ajrit q\u00eb u shtrin\u00eb p\u00ebrtej zonave t\u00eb goditjeve, duke \u00e7liruar grimca, okside squfuri dhe azoti, si dhe p\u00ebrb\u00ebrje toksike si dioksina dhe hidrokarbure aromatike policiklike.<\/p>\n<p>Kritik\u00ebt e Izraelit argumentojn\u00eb se ai po p\u00ebrs\u00ebrit \u201cmodelin e Gaz\u00ebs\u201d n\u00eb Libanin jugor, duke l\u00ebshuar urdhra evakuimi p\u00ebr popullsin\u00eb civile, duke sh\u00ebnjestruar spitale dhe personel mjek\u00ebsor, duke shkat\u00ebrruar fshatra t\u00eb t\u00ebra, infrastruktur\u00eb ujore dhe duke vrar\u00eb punonj\u00ebs t\u00eb medias.<\/p>\n<p>Brenda disa muajsh nga fillimi i luft\u00ebs n\u00eb Gaza n\u00eb vitin 2023, forcat izraelite kishin shkat\u00ebrruar rreth 38\u201348% t\u00eb mbules\u00ebs pyjore dhe tok\u00ebs bujq\u00ebsore, duke kthyer ullishtat dhe fermat n\u00eb tok\u00eb t\u00eb ngjeshur, duke ndotur uj\u00ebrat n\u00ebntok\u00ebsore dhe duke ndotur ajrin me tym dhe grimca.<\/p>\n<p>Sipas raportit t\u00eb ri, t\u00eb p\u00ebrgatitur nga K\u00ebshilli Komb\u00ebtar p\u00ebr K\u00ebrkime Shkencore i Libanit (CNRS-L) dhe q\u00eb mbulon periudh\u00ebn tetor 2023 dhjetor 2024, Libani jugor \u00ebsht\u00eb trajtuar n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb ngjashme nga ushtria izraelite. Raporti thekson: Gjurma mjedisore e luft\u00ebs \u00ebsht\u00eb e dukshme n\u00eb shkat\u00ebrrimin e pyjeve dhe zonave t\u00eb pyll\u00ebzuara, shum\u00eb prej t\u00eb cilave ishin pika t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme biodiversiteti dhe thith\u00ebse t\u00eb karbonit, si dhe n\u00eb djegien e tokave bujq\u00ebsore, p\u00ebrfshir\u00eb pemishtet me vler\u00eb t\u00eb lart\u00eb dhe kulturat baz\u00eb, duke d\u00ebmtuar si jetes\u00ebn ashtu edhe sigurin\u00eb ushqimore komb\u00ebtare.<\/p>\n<p>N\u00eb total, kostoja e d\u00ebmit p\u00ebr vendin vler\u00ebsohet n\u00eb rreth 25 miliard\u00eb dollar\u00eb (18 miliard\u00eb \u00a3), duke p\u00ebrfshir\u00eb 6.8 miliard\u00eb dollar\u00eb d\u00ebme fizike, 7.2 miliard\u00eb dollar\u00eb humbje ekonomike dhe 11 miliard\u00eb dollar\u00eb p\u00ebr rikuperim dhe rind\u00ebrtim.<\/p>\n<p>\u201cLibani nuk mund ta mbaj\u00eb k\u00ebt\u00eb barr\u00eb i vet\u00ebm\u201d, tha El Zein. \u201cNe k\u00ebrkojm\u00eb solidaritet dhe mb\u00ebshtetje nd\u00ebrkomb\u00ebtare p\u00ebr t\u00eb ndar\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebsin\u00eb e rim\u00ebk\u00ebmbjes mjedisore. Shkalla e d\u00ebmit dhe kostot e restaurimit k\u00ebrkojn\u00eb veprim kolektiv dhe partneritete afatgjata.\u201d<\/p>\n<p>Doug Weir, drejtor i Observatorit p\u00ebr Konfliktin dhe Mjedisin, i cili studion ndikimin mjedisor t\u00eb luft\u00ebs, tha: Fokusi i raportit n\u00eb rind\u00ebrtimin m\u00eb t\u00eb mir\u00eb dhe n\u00eb forcimin e kapaciteteve komb\u00ebtare t\u00eb monitorimit mjedisor jan\u00eb njohje t\u00eb mir\u00ebpritura t\u00eb dy prioriteteve kritike p\u00ebr \u00e7do shtet t\u00eb prekur nga konflikti.<\/p>\n<p>\u201cFatkeq\u00ebsisht, disa gjetje t\u00eb raportit tashm\u00eb jan\u00eb t\u00eb vjetruara p\u00ebr shkak t\u00eb shkat\u00ebrrimeve t\u00eb shkaktuara nga Izraeli pas periudh\u00ebs s\u00eb studimit, ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb zon\u00ebn q\u00eb po e pushton ilegalisht n\u00eb jug t\u00eb lumit Litani\u201d, shtoi ai.<\/p>\n<p>Nj\u00eb z\u00ebdh\u00ebn\u00ebs i Forcave t\u00eb Mbrojtjes s\u00eb Izraelit (IDF) tha: IDF \u00ebsht\u00eb e vet\u00ebdijshme p\u00ebr ndikimet e mundshme mjedisore t\u00eb operacioneve t\u00eb saj n\u00eb rajon. IDF vepron p\u00ebr t\u00eb mbrojtur qytetar\u00ebt e Izraelit dhe p\u00ebr t\u00eb siguruar sigurin\u00eb e zonave p\u00ebrreth. T\u00eb gjitha veprimet kryhen me masa paraprake p\u00ebr t\u00eb minimizuar d\u00ebmin ndaj civil\u00ebve dhe mjedisit.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ministrja e mjedisit e Libanit ka akuzuar ushtrin\u00eb izraelite p\u00ebr kryerjen e \u201cnj\u00eb akti ekocidi\u201d&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":7817,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-7814","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bote"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7814","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7814"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7814\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7818,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7814\/revisions\/7818"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/7817"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7814"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7814"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7814"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}