{"id":7917,"date":"2026-04-28T12:58:38","date_gmt":"2026-04-28T12:58:38","guid":{"rendered":"https:\/\/faktiditor.ch\/?p=7917"},"modified":"2026-04-28T12:58:38","modified_gmt":"2026-04-28T12:58:38","slug":"zakonet-e-perditshme-qe-zvogelojne-rrezikun-e-demences-sipas-shkences","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/faktiditor.ch\/?p=7917","title":{"rendered":"Zakonet e p\u00ebrditshme q\u00eb zvog\u00eblojn\u00eb rrezikun e demenc\u00ebs, sipas shkenc\u00ebs"},"content":{"rendered":"<p>Studime t\u00eb reja shkencore tregojn\u00eb se demenca nuk \u00ebsht\u00eb nj\u00eb pasoj\u00eb e pashmangshme e plakjes, por lidhet n\u00eb mas\u00eb t\u00eb madhe me faktor\u00eb t\u00eb ndryshuesh\u00ebm t\u00eb stilit t\u00eb jetes\u00ebs. Sipas ekspert\u00ebve, p\u00ebrve\u00e7 mosh\u00ebs, zakonet e p\u00ebrditshme luajn\u00eb nj\u00eb rol t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb sh\u00ebndetin e trurit dhe n\u00eb parandalimin e r\u00ebnies s\u00eb funksioneve njoh\u00ebse.<\/p>\n<p>Nj\u00eb nga faktor\u00ebt kryesor\u00eb mbrojt\u00ebs \u00ebsht\u00eb sh\u00ebndeti kardiovaskular. S\u00ebmundje si hipertensioni, diabeti, kolesteroli i lart\u00eb dhe duhanpirja rrisin ndjesh\u00ebm rrezikun p\u00ebr zhvillimin e demenc\u00ebs, pasi ndikojn\u00eb n\u00eb qarkullimin e gjakut n\u00eb tru dhe n\u00eb funksionet e kujtes\u00ebs dhe p\u00ebrqendrimit.<\/p>\n<p>Edhe m\u00ebnyra e t\u00eb ushqyerit dhe aktiviteti fizik kan\u00eb ndikim t\u00eb drejtp\u00ebrdrejt\u00eb n\u00eb sh\u00ebndetin e trurit. Dieta e pasur me fruta, perime, drith\u00ebra integrale dhe arra ndihmon n\u00eb ruajtjen e funksioneve njoh\u00ebse, nd\u00ebrsa ushqimet e p\u00ebrpunuara dhe mungesa e aktivitetit fizik e rrisin rrezikun. Edhe ecja e rregullt mund t\u00eb ket\u00eb efekt mbrojt\u00ebs n\u00ebse kryhet vazhdimisht.<\/p>\n<p>Po ashtu, gjumi cil\u00ebsor dhe jeta sociale jan\u00eb thelb\u00ebsore p\u00ebr sh\u00ebndetin mendor. \u00c7rregullimet e gjumit, izolimi social dhe depresioni jan\u00eb lidhur me rrezik m\u00eb t\u00eb lart\u00eb p\u00ebr demenc\u00eb, nd\u00ebrsa ruajtja e kontakteve sociale dhe nj\u00eb rutin\u00eb e rregullt gjumi ndihmojn\u00eb n\u00eb mbrojtjen e trurit.<\/p>\n<p>Sipas specialist\u00ebve, edhe faktor\u00eb t\u00eb tjer\u00eb si ndotja e ajrit, duhanpirja, d\u00ebmtimet n\u00eb kok\u00eb dhe humbja e d\u00ebgjimit mund t\u00eb ndikojn\u00eb n\u00eb zhvillimin e demenc\u00ebs. Megjithat\u00eb, adoptimi i nj\u00eb stili jetese t\u00eb sh\u00ebndetsh\u00ebm me ushqim t\u00eb balancuar, aktivitet fizik, gjum\u00eb t\u00eb mir\u00eb dhe lidhje sociale mund t\u00eb ul\u00eb ndjesh\u00ebm rrezikun e k\u00ebsaj s\u00ebmundjeje.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Studime t\u00eb reja shkencore tregojn\u00eb se demenca nuk \u00ebsht\u00eb nj\u00eb pasoj\u00eb e pashmangshme e plakjes,&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":7922,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-7917","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bote"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7917","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7917"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7917\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7923,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7917\/revisions\/7923"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/7922"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7917"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7917"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7917"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}