{"id":8247,"date":"2026-04-29T07:54:27","date_gmt":"2026-04-29T07:54:27","guid":{"rendered":"https:\/\/faktiditor.ch\/?p=8247"},"modified":"2026-04-29T07:54:27","modified_gmt":"2026-04-29T07:54:27","slug":"sa-e-urrej-politiken-ditoreama-me-sa-forc-imponohetshqiptar-i-mire-shqiptar-i-vdekur","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/faktiditor.ch\/?p=8247","title":{"rendered":"Sa e urrej politiken ditore,ama me sa forc imponohet,shqiptar i mire shqiptar i vdekur"},"content":{"rendered":"<p>Shkruan:<br \/>\nMemedali Jusufi<\/p>\n<p>Mosnjohja- Vdekja e Tjetrit&#8221; n\u00eb mendjen ton\u00eb<br \/>\nMungesa e njohjes s\u00eb nd\u00ebrsjell\u00eb mes shqiptar\u00ebve dhe maqedonasve \u00ebsht\u00eb nj\u00eb sfid\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb shoq\u00ebrore. Ky fenomen vjen si pasoj\u00eb e ndarjeve t\u00eb thella q\u00eb ekzistojn\u00eb n\u00eb jet\u00ebn e p\u00ebrditshme.<br \/>\nFilozofikisht, kjo &#8220;t\u00eb huajtje&#8221; mes shqiptar\u00ebve dhe maqedonasve mund t\u00eb shpjegohet p\u00ebrmes konceptit t\u00eb &#8220;Tjetrit&#8221; (The Other) n\u00eb fenomenologji dhe ekzistencializ\u00ebm. Kur dy grupe jetojn\u00eb pran\u00eb por nuk njihen, ata e shohin nj\u00ebri-tjetrin jo si qenie njer\u00ebzore komplekse, por si koncepte abstrakte ose k\u00ebrc\u00ebnime.<br \/>\nSipas filozof\u00ebve si Jean-Paul Sartre, ne e p\u00ebrkufizojm\u00eb veten duke u dalluar nga &#8220;Tjetri&#8221;. N\u00eb k\u00ebt\u00eb rast, identiteti nd\u00ebrtohet mbi opozit\u00ebn: &#8220;Un\u00eb jam ky sepse nuk jam si ai&#8221;.<br \/>\nFilozofia e Edmund Husserl thekson se p\u00ebr t\u00eb kuptuar bot\u00ebn e tjetrit, duhet t\u00eb hyjm\u00eb n\u00eb p\u00ebrvoj\u00ebn e tij. Pa komunikim, kjo ur\u00eb thyhet dhe krijohen dy realitete paralele q\u00eb nuk takohen kurr\u00eb.<br \/>\nSecili grup ka nd\u00ebrtuar &#8220;t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn&#8221; e tij historike. K\u00ebto narrativa shpesh p\u00ebrjashtojn\u00eb ose demonizojn\u00eb pal\u00ebn tjet\u00ebr, duke krijuar nj\u00eb hendek t\u00eb pakap\u00ebrcyesh\u00ebm ontologjik.<br \/>\nEkziston nj\u00eb ankth ekzistencial se pranimi apo njohja e kultur\u00ebs s\u00eb tjetrit do t\u00eb fshij\u00eb ose do t\u00eb rrezikoj\u00eb ve\u00e7antin\u00eb e identitetit t\u00ebnd komb\u00ebtar.<br \/>\nSipas filozofit Martin Buber, zgjidhja q\u00ebndron n\u00eb kalimin nga raporti &#8220;Un\u00eb-Ajo&#8221; (ku tjetri shihet si objekt apo koncept) n\u00eb raportin &#8220;Un\u00eb-Ti&#8221; (ku tjetri njihet si qenie e barabart\u00eb me t\u00eb gjitha ndjenjat dhe p\u00ebrvojat e veta). Kjo k\u00ebrkon nj\u00eb dialog t\u00eb mir\u00ebfillt\u00eb ku njer\u00ebzit nuk flasin p\u00ebr nj\u00ebri-tjetrin, por me nj\u00ebri-tjetrin.<br \/>\nKy tjet\u00ebrsim i thell\u00eb filozofik mes shqiptar\u00ebve dhe maqedonasve mund t\u00eb zb\u00ebrthehet edhe m\u00eb tej p\u00ebrmes disa koncepteve ky\u00e7e t\u00eb filozofis\u00eb politike, sociologjis\u00eb dhe ontologjis\u00eb. Kur njer\u00ebzit thon\u00eb se jan\u00eb &#8220;t\u00eb huaj&#8221;, ata po p\u00ebrshkruajn\u00eb nj\u00eb gjendje ku nuk ndajn\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn bot\u00eb kuptimore.<br \/>\nN\u00eb filozofi, solipsizmi \u00ebsht\u00eb ideja se vet\u00ebm mendja ime ekziston dhe \u00e7do gj\u00eb tjet\u00ebr \u00ebsht\u00eb e pasigurt. N\u00eb rrafshin etnik, kjo kthehet n\u00eb nj\u00eb &#8220;solipsiz\u00ebm kolektiv&#8221;:<br \/>\nDhimbja, historia dhe k\u00ebrkesat e tjetrit nuk p\u00ebrjetohen si reale ose legjitime, por si &#8220;shfaqje&#8221; apo pretendime politike p\u00ebr t\u00eb marr\u00eb pushtet.<br \/>\nMungon ajo q\u00eb filozofi Hans-Georg Gadamer e quante &#8220;shkrirje e horizonteve&#8221; (fusion of horizons) \u2013 pika ku dy njer\u00ebz me sfonde t\u00eb ndryshme arrijn\u00eb t\u00eb kuptojn\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn e nj\u00ebri-tjetrit.<br \/>\nFilozofi Edmund Husserl flet p\u00ebr Lebenswelt \u2013 bot\u00ebn e jet\u00ebs s\u00eb p\u00ebrditshme, kuptimet q\u00eb ne i marrim si t\u00eb mir\u00ebqena.<br \/>\nShqiptar\u00ebt dhe maqedonasit n\u00eb Maqedonin\u00eb e Veriut jetojn\u00eb n\u00eb bot\u00eb t\u00eb jet\u00ebs fizikisht t\u00eb af\u00ebrta, por shpirt\u00ebrisht paralele.<br \/>\nAta d\u00ebgjojn\u00eb muzik\u00eb t\u00eb ndryshme, ndjekin media t\u00eb ndryshme, festojn\u00eb festa t\u00eb ndryshme dhe kan\u00eb simbole krejt\u00ebsisht t\u00eb ndryshme emocionale.<br \/>\nPa nj\u00eb &#8220;bot\u00eb t\u00eb jet\u00ebs&#8221; t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt, tjetri mbetet gjithmon\u00eb nj\u00eb i huaj misterioz ose i dyshimt\u00eb.<br \/>\nN\u00eb rrafshin e filozofis\u00eb politike, kjo ndarje shpesh i ngjan dialektik\u00ebs s\u00eb Georg Wilhelm Friedrich Hegel mbi njohjen:<br \/>\nNe esenc vet\u00ebdija e njeriut k\u00ebrkon njohje nga tjetri p\u00ebr t&#8217;u ndier e plot\u00eb.<br \/>\nHistorikisht n\u00eb k\u00ebt\u00eb rajon, nj\u00ebri grup ka pretenduar rolin e &#8220;pronarit&#8221; t\u00eb shtetit (titullar), nd\u00ebrsa grupi tjet\u00ebr \u00ebsht\u00eb ndier i margjinalizuar ose i reduktuar n\u00eb &#8220;mysafir&#8221;.<br \/>\nKjo luft\u00eb p\u00ebr njohje ontologjike (t\u00eb pranohesh si i barabart\u00eb n\u00eb thelb dhe jo thjesht me ligj) krijon f\u00ebrkime t\u00eb vazhdueshme.<br \/>\nKur identiteti nd\u00ebrtohet mbi frik\u00ebn e tjet\u00ebrsimit, marr\u00ebdh\u00ebnia kthehet n\u00eb at\u00eb q\u00eb n\u00eb teori t\u00eb loj\u00ebrave quhet &#8220;loj\u00eb me shumatore zero&#8221; (zero-sum game):<br \/>\nFitorja e tjetrit perceptohet automatikisht si humbje p\u00ebr mua.<br \/>\nN\u00ebse gjuha e tjetrit b\u00ebhet zyrtare, un\u00eb ndiej se gjuha ime po humbet terren. N\u00ebse historia e tjetrit promovohet, un\u00eb ndiej se e imja po fshihet.<br \/>\nKy ankth ekzistencial b\u00ebn q\u00eb t\u00eb dyja pal\u00ebt t\u00eb q\u00ebndrojn\u00eb n\u00eb pozicione mbrojt\u00ebse, duke e par\u00eb afrimin jo si pasuri, por si rrezik p\u00ebr asimilim.<br \/>\nFilozofi Martin Heidegger thot\u00eb se qenia njer\u00ebzore nuk ekziston kurr\u00eb e vetme; ajo \u00ebsht\u00eb gjithmon\u00eb &#8220;Dasein&#8221; (Qenie-aty) dhe &#8220;Mitsein&#8221; (Qenie-me-t\u00eb-tjer\u00ebt).<br \/>\nNdarja: N\u00eb k\u00ebt\u00eb rast, shqiptar\u00ebt dhe maqedonasit kan\u00eb nj\u00eb Mitsein t\u00eb d\u00ebshtuar. Ata ekzistojn\u00eb &#8220;pran\u00eb&#8221; nj\u00ebri-tjetrit n\u00eb hap\u00ebsir\u00eb gjeografike, por jo &#8220;me&#8221; nj\u00ebri-tjetrin n\u00eb kuptim ekzistencial.<br \/>\nPasoja: Pa k\u00ebt\u00eb bashk\u00eb-qenie, tjetri nuk p\u00ebrjetohet si nj\u00eb person me t\u00eb cilin ndaj fatin, por si nj\u00eb element i ambientit rrethues \u2013 si nj\u00eb gur, nj\u00eb pem\u00eb apo nj\u00eb penges\u00eb.<br \/>\nEtika e Emmanuel Levinas: Fytyra e Tjetrit si K\u00ebrc\u00ebnim apo si Thirrje<br \/>\nSipas Levinasit, etika lind kur ne shohim &#8220;Fytyr\u00ebn&#8221; e tjetrit. Fytyra e tjetrit na b\u00ebn thirrje p\u00ebr p\u00ebrgjegj\u00ebsi dhe na pengon ta vrasim ose ta injorojm\u00eb at\u00eb.<br \/>\n N\u00eb kontekstin ton\u00eb, ne nuk ia shohim &#8220;Fytyr\u00ebn&#8221; njer\u00ebzore nj\u00ebri-tjetrit. Ne shohim vet\u00ebm etiketat (shqiptar, maqedonas).<br \/>\n Kur tjetri kthehet n\u00eb etiket\u00eb, ai zhvishet nga njer\u00ebzorja. Nuk \u00ebsht\u00eb m\u00eb nj\u00eb njeri q\u00eb vuan, dashuron apo ka frik\u00eb, por nj\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsues i nj\u00eb grupi rival. Kjo e b\u00ebn shum\u00eb t\u00eb leht\u00eb tjet\u00ebrsimin dhe urrejtjen.<br \/>\n&#8220;Koha&#8221; dhe &#8220;Hap\u00ebsira&#8221; si dy koncepte krejt\u00ebsisht t\u00eb ndryshme<br \/>\nImmanuel Kant thoshte se koha dhe hap\u00ebsira jan\u00eb format me t\u00eb cilat ne e perceptojm\u00eb bot\u00ebn. Filozofikisht, k\u00ebto dy grupe jetojn\u00eb n\u00eb koh\u00eb dhe hap\u00ebsira t\u00eb ndryshme mendore:<br \/>\nHap\u00ebsira: I nj\u00ebjti qytet ka emra t\u00eb ndrysh\u00ebm, rrug\u00eb q\u00eb frekuentohen vet\u00ebm nga nj\u00ebri grup dhe kufij t\u00eb paduksh\u00ebm psikologjik\u00eb q\u00eb nuk kalon askush. Hap\u00ebsira fizike \u00ebsht\u00eb e p\u00ebrbashk\u00ebt, por hap\u00ebsira simbolike \u00ebsht\u00eb e ndar\u00eb.<br \/>\nKoha (Historia): T\u00eb dy grupet jetojn\u00eb n\u00eb shekuj t\u00eb ndrysh\u00ebm kur mendojn\u00eb p\u00ebr t\u00eb kaluar\u00ebn. Kur nj\u00ebri grup feston nj\u00eb ngjarje historike si \u00e7lirim, grupi tjet\u00ebr e p\u00ebrjeton at\u00eb si pushtim apo humbje. Ata nuk ndajn\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn &#8220;koh\u00eb historike&#8221;.<br \/>\nAbsurdi i Albert Camus dhe Mungesa e Komunikimit<br \/>\nSipas Albert Camus, absurdi lind kur d\u00ebshira e njeriut p\u00ebr kuptim ndeshet me heshtjen e ftoht\u00eb t\u00eb bot\u00ebs.<br \/>\nN\u00eb k\u00ebt\u00eb rast, absurdi q\u00ebndron n\u00eb faktin se dy popuj q\u00eb ndajn\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtin aj\u00ebr, t\u00eb nj\u00ebjtin uj\u00eb, t\u00eb nj\u00ebjtat probleme ekonomike dhe t\u00eb nj\u00ebjtin qiell, sillen sikur jetojn\u00eb n\u00eb planet\u00eb t\u00eb ndrysh\u00ebm.<br \/>\nKy \u00ebsht\u00eb nj\u00eb absurd i komunikimit: ne p\u00ebrdorim fjal\u00eb p\u00ebr t\u00eb fshehur veten dhe jo p\u00ebr t&#8217;u hapur ndaj tjetrit.<br \/>\n&#8220;Vdekja e Tjetrit&#8221; n\u00eb mendjen ton\u00eb<br \/>\nN\u00eb rrafshin m\u00eb t\u00eb lart\u00eb filozofik, kur refuzojm\u00eb t\u00eb njohim tjetrin n\u00eb thelbin e tij, ne kryejm\u00eb nj\u00eb lloj &#8220;vrasjeje ontologjike&#8221;. Ne e fshijm\u00eb ekzistenc\u00ebn e tij si subjekt dhe e kthejm\u00eb n\u00eb objekt. P\u00ebr sa koh\u00eb q\u00eb shqiptari dhe maqedonasi e shohin nj\u00ebri-tjetrin si &#8220;probleme q\u00eb duhen menaxhuar&#8221; dhe jo si &#8220;subjekte me t\u00eb cil\u00ebt duhet bashk\u00ebjetuar&#8221;, ata do t\u00eb mbeten t\u00eb huaj t\u00eb p\u00ebrjetsh\u00ebm.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Shkruan: Memedali Jusufi Mosnjohja- Vdekja e Tjetrit&#8221; n\u00eb mendjen ton\u00eb Mungesa e njohjes s\u00eb nd\u00ebrsjell\u00eb&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3205,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"class_list":["post-8247","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-op-ed"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8247","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=8247"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8247\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8250,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8247\/revisions\/8250"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/3205"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=8247"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=8247"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=8247"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}