Dashuria n\u00eb Let\u00ebrsin\u00eb Bashk\u00ebkohore Historia e Lejl\u00ebs dhe Mexhnunit nga nj\u00eb baz\u00eb reale historike, me kalimin e shekujve si u shnd\u00ebrrua n\u00eb nj\u00eb legjend\u00eb dhe mit letrar.
\nMexhnuni n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb quhej Qajs ibn el-Mulauah (Qays ibn al-Mulawwah). Ai ishte nj\u00eb poet arab q\u00eb jetoi n\u00eb shekullin e VII (gjat\u00eb periudh\u00ebs s\u00eb Kalifatit Emevi) n\u00eb Gadishullin Arabik.
\nQajsi ishte v\u00ebrtet i dashuruar pas nj\u00eb gruaje t\u00eb quajtur Lejla el-Amirija. Pasi babai i saj refuzoi martes\u00ebn, Qajsi p\u00ebrjetoi nj\u00eb thyerje t\u00eb r\u00ebnd\u00eb shpirt\u00ebrore, u izolua n\u00eb shkret\u00ebtir\u00eb dhe nisi t\u00eb shkruante poezi melankolike. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye njer\u00ebzit e quajt\u00ebn “Mexhnun” (i \u00e7mendur).
\nMe kalimin e koh\u00ebs, rrethanat e jet\u00ebs s\u00eb tyre u ekzagjeruan nga tregimtar\u00ebt popullor\u00eb.
\nN\u00eb shekullin e XII, poeti i njohur persian Nizami Ganjavi mblodhi k\u00ebto tregime dhe shkroi poem\u00ebn epike “Lejla dhe Mexhnuni”. Ai i dha ngjarjes p\u00ebrmasat e nj\u00eb tragjedie universale t\u00eb stilit “Romeo dhe Zhuljeta”.
\nSimbolika mistike (Sufizmi): N\u00eb let\u00ebrsin\u00eb orientale dhe mistik\u00ebn islame (Tesavuf), figura e Mexhnunit u kthye n\u00eb nj\u00eb mit simbolik. \u00c7menduria e tij nga dashuria tok\u00ebsore p\u00ebrfaq\u00ebson rrug\u00ebtimin shpirt\u00ebror drejt dashuris\u00eb hyjnore dhe shkrirjes me Zotin.
\nMistika e historis\u00eb s\u00eb Lejl\u00ebs dhe Mexhnunit \u00ebsht\u00eb aq e thell\u00eb, saq\u00eb n\u00eb tradit\u00ebn e misticizmit islam (Sufizmit), kjo ngjarje nuk lexohet si nj\u00eb histori thjesht njer\u00ebzore, por si nj\u00eb udh\u00ebrr\u00ebfyes i plot\u00eb p\u00ebr p\u00ebrjetimin shpirt\u00ebror dhe rrug\u00ebtimin drejt Zotit.
\n Lejla (Nata): N\u00eb gjuh\u00ebn arabe, emri “Lejla” rrjedh nga fjala “Layl”, q\u00eb do t\u00eb thot\u00eb nat\u00eb. N\u00eb mistik\u00eb, nata p\u00ebrfaq\u00ebson err\u00ebsir\u00ebn ku humbet bota fizike dhe ku shqisat treten. Kur gjith\u00e7ka tjet\u00ebr zhduket n\u00eb “nat\u00eb”, mbetet vet\u00ebm drita e t\u00eb Dashurit (Zotit). Lejla k\u00ebtu simbolizon Vet\u00eb Qenien Hyjnore ose Bukurin\u00eb Absolute.
\nMexhnun (I \u00e7menduri \/ I pushtuari): Rrjedh nga rr\u00ebnja “Xhin” (i mbuluar ose i pushtuar nga nj\u00eb forc\u00eb e padukshme). P\u00ebr sufit\u00eb, \u00e7menduria e tij nuk \u00ebsht\u00eb s\u00ebmundje mendore, por humbje e egos njer\u00ebzore p\u00ebrball\u00eb madh\u00ebshtis\u00eb hyjnore. Ai \u00ebsht\u00eb njeriu q\u00eb ka braktisur arsyen e ftoht\u00eb materiale p\u00ebr t’u udh\u00ebhequr vet\u00ebm nga zemr
\nN\u00eb tregim, Mexhnuni braktis qytet\u00ebrimin dhe jeton lakuriq n\u00eb shkret\u00ebtir\u00eb mes kafsh\u00ebve t\u00eb egra
\nShkret\u00ebtira p\u00ebrfaq\u00ebson izolimin e plot\u00eb shpirt\u00ebror (Asketizmin). Sufiu duhet t\u00eb “zhvishet” nga d\u00ebshirat e k\u00ebsaj bote, nga pasuria dhe statusi, p\u00ebr t\u00eb gjetur qet\u00ebsin\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb.
\nFakti q\u00eb kafsh\u00ebt e egra nuk e sulmojn\u00eb Mexhnunin simbolizon zbutjen e treguar ndaj tepsis\u00eb (egos kafsh\u00ebrore t\u00eb njeriut). Kur njeriu arrin paqen e brendshme dhe dashurin\u00eb e past\u00ebr, e gjith\u00eb natyra bie n\u00eb harmoni me t\u00eb.
\nDashuria Metaforike (Ishq-i Mexhazi): Dashuria e Mexhnunit nisi si nj\u00eb ndjenj\u00eb njer\u00ebzore ndaj nj\u00eb gruaje (Lejl\u00ebs). Kjo sh\u00ebrbeu vet\u00ebm si nj\u00eb ur\u00eb ose mjet.
\nGjat\u00eb izolimit, Mexhnuni u fiksua aq shum\u00eb pas imazhit t\u00eb saj, saq\u00eb kur vet\u00eb Lejla erdhi ta takonte n\u00eb shkret\u00ebtir\u00eb, ai e refuzoi. Ai tha: “Un\u00eb jam b\u00ebr\u00eb vet\u00eb Lejla, prania jote fizike vet\u00ebm sa m\u00eb ndan nga ajo!”
\nAsgj\u00ebsimi (Fena): Ky \u00ebsht\u00eb stadi m\u00eb i lart\u00eb n\u00eb Sufiz\u00ebm. Mexhnuni u “dogj” aq shum\u00eb nga dashuria, saq\u00eb harroi ekzistenc\u00ebn e vetes s\u00eb tij. Ai u shkri t\u00ebr\u00ebsisht me t\u00eb Dashurin.
\nPrandaj, p\u00ebr mistik\u00ebt e Lindjes, Mexhnuni \u00ebsht\u00eb modeli ideal i besimtarit q\u00eb digjet nga malli p\u00ebr t’u bashkuar me Krijuesin, dhe kjo \u00ebsht\u00eb arsyeja pse kjo histori ka mbijetuar aq gjat\u00eb n\u00eb zemrat e njer\u00ebzve
\nHistoria e Lejl\u00ebs dhe Mexhnunit n\u00eb tradit\u00ebn mistike arrin kulmin me p\u00ebrjetimin e t\u00eb ashtuquajturave “7 shkall\u00ebt e dashuris\u00eb”. K\u00ebto shkall\u00eb e shnd\u00ebrrojn\u00eb njeriun nga nj\u00eb qenie fizike n\u00eb nj\u00eb drit\u00eb shpirt\u00ebrore:
\nN\u00eb librat e tij, poeti i famsh\u00ebm mistik Mevlana Xhelaledin Rumi tregon nj\u00eb histori tejet simbolike p\u00ebr k\u00ebt\u00eb ngjarje: Nj\u00eb mbret kureshtar e thirri Mexhnunin dhe i tha: “Ti u \u00e7mende p\u00ebr Lejl\u00ebn, por ajo nuk \u00ebsht\u00eb ndonj\u00eb bukuri e rrall\u00eb! N\u00eb pallatin tim kam gra shum\u00eb m\u00eb t\u00eb bukura se ajo.”
\nMexhnuni i buz\u00ebqeshi mbretit dhe iu p\u00ebrgjigj: “O mbret, ti e shikon Lejl\u00ebn me syt\u00eb e tu. Duhet t’i marr\u00ebsh syt\u00eb e Mexhnunit p\u00ebr t\u00eb par\u00eb bukurin\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb t\u00eb Lejl\u00ebs
\nKjo pjes\u00eb te Rumiu tregon se Bukuria \u00ebsht\u00eb n\u00eb syt\u00eb e atij q\u00eb dashuron, dhe n\u00eb aspektin mistik: Zoti nuk mund t\u00eb njihet me mendje llogarit\u00ebse apo sy fizik\u00eb, por vet\u00ebm p\u00ebrmes zemr\u00ebs q\u00eb digjet nga dashuria.
\nGjeniu mistik Ibn Arabiu sqaron se Mexhnuni nuk ishte i dashuruar pas mishit dhe gjakut t\u00eb Lejl\u00ebs, por pas Drit\u00ebs Hyjnore q\u00eb reflektohej p\u00ebrmes saj. Lejla u b\u00eb nj\u00eb Texheli (shfaqje apo pasqyr\u00eb) ku Mexhnuni pa bukurin\u00eb e pafundme t\u00eb Krijuesit
\nI gjith\u00eb mesazhi i k\u00ebsaj tragjedie nuk \u00ebsht\u00eb vuajtja, por ideja se dashuria njer\u00ebzore \u00ebsht\u00eb thjesht nj\u00eb ur\u00eb. Njeriu duhet ta kaloj\u00eb k\u00ebt\u00eb ur\u00eb p\u00ebr t\u00eb arritur te dashuria e vetme e v\u00ebrtet\u00eb, q\u00eb \u00ebsht\u00eb ajo hyjnore.
\nHistoria e Mexhnunit arrin pik\u00ebn m\u00eb t\u00eb lart\u00eb mistike kur ai p\u00ebrjeton fenomenin e quajtur Zikr (p\u00ebrmendja e vazhdueshme) dhe braktisjen e plot\u00eb t\u00eb bot\u00ebs materiale
\nSipas tregimeve sufi, ai e p\u00ebrs\u00ebriti emrin e saj aq shum\u00eb her\u00eb, saq\u00eb rrahjet e zemr\u00ebs s\u00eb tij, frym\u00ebmarrja dhe madje edhe zhurma e r\u00ebr\u00ebs q\u00eb l\u00ebvizte nga era i ngjanin emrit “Lejla”.
\nur njer\u00ebzit e shihnin t\u00eb shkruante n\u00eb r\u00ebr\u00eb dhe dallg\u00ebt e fshinin shkrimin, ai nuk ndalonte. Ai thoshte se nuk kishte m\u00eb r\u00ebnd\u00ebsi n\u00ebse shkrimi mbetej n\u00eb tok\u00eb, sepse ai ishte gdhendur p\u00ebrjet\u00ebsisht n\u00eb shpirtin e tij
\nDialogu i Shpirtit: Pse Mexhnuni e refuzoi Lejl\u00ebn?
\nKy \u00ebsht\u00eb momenti m\u00eb i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm i gjith\u00eb tregimit n\u00eb rrafshin ezoterik. Pasi burri i detyruar i Lejl\u00ebs vdes, ajo udh\u00ebton n\u00eb shkret\u00ebtir\u00eb p\u00ebr ta gjetur m\u00eb n\u00eb fund Mexhnunin e lir\u00eb. Kur ajo i afrohet dhe i thot\u00eb “Un\u00eb jam Lejla, erdha tek ti!”, Mexhnuni as nuk e kthen kok\u00ebn.
\nAi i p\u00ebrgjigjet: “N\u00ebse ti je Lejla, at\u00ebher\u00eb kush \u00ebsht\u00eb kjo qenie brenda meje q\u00eb plot\u00ebson \u00e7do cep t\u00eb shpirtit tim? Ti je thjesht trupi, por un\u00eb jam i dashuruar pas drit\u00ebs sate. Ik, sepse prania jote fizike po ma turbullon imazhin t\u00ebnd t\u00eb p\u00ebrsosur q\u00eb kam n\u00eb zem\u00ebr!
\nKjo tregon kalimin nga Ishq-i Mexhazi (dashuria kalimtare, njer\u00ebzore) n\u00eb Ishq-i Hakiki (dashuria e v\u00ebrtet\u00eb, hyjnore). Mexhnuni kuptoi se njeriu q\u00eb dashurojm\u00eb \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm nj\u00eb pasqyr\u00eb. Ai nuk k\u00ebrkonte m\u00eb pasqyr\u00ebn (Lejl\u00ebn fizike), por at\u00eb q\u00eb pasqyrohej brenda saj (Zotin
\nDashuria n\u00eb Let\u00ebrsin\u00eb Bashk\u00ebkohore
\nGruan jo thjesht si nj\u00eb objekt pasiv ku burri projekton “shenjt\u00ebrin\u00eb” (si\u00e7 b\u00ebn Mexhnuni me Lejl\u00ebn), por si nj\u00eb qenie me z\u00eb dhe identitet t\u00eb plot\u00eb.
\nMexhnuni e refuzon pranin\u00eb fizike t\u00eb Lejl\u00ebs sepse \u00ebsht\u00eb i dashuruar me “iden\u00eb” dhe “p\u00ebrsosm\u00ebrin\u00eb” e saj. Ai zgjedh vuajtjen dhe izolimin.
\n Dashurit\u00eb q\u00eb mb\u00ebshteten nga rrymat moderne k\u00ebrkojn\u00eb barazi, komunikim dhe jetes\u00eb t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt. P\u00ebr autoret me qasje feministe, dashuria q\u00eb k\u00ebrkon \u00e7mendurin\u00eb dhe asgj\u00ebsimin e gruas apo t\u00eb burrit konsiderohet romantizim i skajsh\u00ebm i vuajtjes.
\nDashuria e Pamundur (Tragjike) kundrejt Dashuris\u00eb \u00c7liruese
\nLejla dhe Mexhnuni (dhe Romeo e Zhuljeta): Jan\u00eb dashuri q\u00eb ushqehen nga pamund\u00ebsia dhe barrierat shoq\u00ebrore apo familjare.
\nPerspektiva e Studimeve Gjinore: N\u00eb shkrimet e saj mbi emancipimin e gruas shqiptare n\u00eb tranzicion, Teuta Arifi thekson se dashuria e v\u00ebrtet\u00eb duhet t\u00eb sh\u00ebrbej\u00eb si mjet \u00e7lirimi dhe rritjeje personale p\u00ebr gruan, e jo si nj\u00eb kafaz tragjik ku ajo kthehet n\u00eb nj\u00eb simbol t\u00eb paarritsh\u00ebm e t\u00eb heshtur. ]
\nP\u00ebrmbledhtazi, nd\u00ebrsa let\u00ebrsia mistike e mbron Mexhnunin si heroin suprem t\u00eb shpirtit q\u00eb gjen Zotin p\u00ebrmes dashuris\u00eb, autor\u00ebt dhe studiuesit e rrymave t\u00eb reja (p\u00ebrfshir\u00eb Arifin) e shohin k\u00ebt\u00eb histori si nj\u00eb d\u00ebshmi t\u00eb dhimbshme se si shoq\u00ebrit\u00eb patriarkale e b\u00ebnin t\u00eb pamundur lumturin\u00eb reale njer\u00ebzore mes dy personave.
\nN\u00eb syt\u00eb e kritik\u00ebs moderne, Lejla \u00ebsht\u00eb krejt\u00ebsisht e pafuqishme. Ajo martohet me dik\u00eb q\u00eb nuk e do, rri e mbyllur dhe sh\u00ebrben vet\u00ebm si nj\u00eb “muze” apo pasqyr\u00eb ku Mexhnuni projekton \u00e7mendurin\u00eb e tij poetike. Arifi dhe rrymat bashk\u00ebkohore promovojn\u00eb nj\u00eb dashuri ku gruaja ka z\u00ebrin e saj, merr vendime dhe \u00ebsht\u00eb e barabart\u00eb n\u00eb ndjenj\u00eb.
\nNj\u00eb tjet\u00ebr histori e madhe e Lindjes. Zulejha dashurohet me bukurin\u00eb fizike t\u00eb Jusufit dhe kalon n\u00ebp\u00ebr vuajtje t\u00eb tmerrshme derisa e kupton se bukuria e tij buron nga Zoti.
\nTe Lejla dhe Mexhnuni nuk ka fare tundim fizik. Q\u00eb n\u00eb fillim ndjenja \u00ebsht\u00eb t\u00ebr\u00ebsisht shpirt\u00ebrore dhe mendore.
\nLet\u00ebrsia bashk\u00ebkohore e sheh dashurin\u00eb si nj\u00eb p\u00ebrpjekje t\u00eb p\u00ebrditshme njer\u00ebzore me sfida reale, duke u larguar nga k\u00ebto ekstreme ku personazhet ose \u00e7menden n\u00eb shkret\u00ebtir\u00eb ose plaken nga vuajtja pa u prekur kurr\u00eb.
\nP\u00ebrderisa autor\u00ebt mistik\u00eb e shohin Mexhnunin si pinnacle (kulmin) e past\u00ebrtis\u00eb shpirt\u00ebrore, autor\u00ebt dhe studiuesit me qasje moderne n\u00eb eset\u00eb e ndryshme mbi let\u00ebrsin\u00eb dhe shoq\u00ebrin\u00eb) na kujtojn\u00eb se k\u00ebto tregime flasin p\u00ebr nj\u00eb koh\u00eb ku individi nuk kishte liri. Ato sh\u00ebrbejn\u00eb si metafora t\u00eb bukura shpirt\u00ebrore, por jo si modele se si duhet t\u00eb funksionoj\u00eb dashuria reale e sh\u00ebndosh\u00eb njer\u00ebzore sot.
\nDashuria si Rebelim Shoq\u00ebror (Romeo dhe Zhuljeta \/ Tristani dhe Izolda)
\nKarakteristika: Dy t\u00eb rinj q\u00eb duhen marr\u00ebzisht por q\u00eb ndalohen nga rregullat e ashpra t\u00eb fiseve, familjeve apo shtetit.
\nDallimi me Mexhnunin: Romeo dhe Zhuljeta d\u00ebshirojn\u00eb d\u00ebshp\u00ebrimisht t\u00eb preken, t\u00eb martohen dhe t\u00eb jetojn\u00eb bashk\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb bot\u00eb. Ata nuk duan t\u00eb \u00e7menden apo t\u00eb flijohen n\u00eb shkret\u00ebtir\u00eb; ata vdesin sepse shoq\u00ebria ua b\u00ebn t\u00eb pamundur jet\u00ebn.
\nLeximi Kritik: Nga pik\u00ebpamja e studimeve moderne (ku b\u00ebjn\u00eb pjes\u00eb edhe eset\u00eb e Arifit mbi feminizmin dhe emancipimin), kjo dashuri tregon se si strukturat patriarkale shkat\u00ebrrojn\u00eb lirin\u00eb individuale. [
\n Dashuria si Tundim dhe Pendim (Jusufi dhe Zulejha)
\nKarakteristika: Kjo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb tjet\u00ebr histori e madhe e Lindjes. Zulejha (gruaja e mbretit) dashurohet verb\u00ebrisht pas bukuris\u00eb fizike t\u00eb Jusufit. Ajo p\u00ebrdor pushtetin dhe hilet p\u00ebr ta joshur.
\nDallimi me Mexhnunin: Te Lejla dhe Mexhnuni nuk ka fare dimension seksual apo fizik; q\u00eb n\u00eb fillim dashuria \u00ebsht\u00eb t\u00ebr\u00ebsisht platonike dhe mendore. Zulejha duhet t\u00eb kaloj\u00eb n\u00ebp\u00ebr vuajtje t\u00eb tmerrshme dhe verbim fizik q\u00eb ta kuptoj\u00eb se bukuria e Jusufit ishte thjesht nj\u00eb reflektim i drit\u00ebs hyjnore. [1]
\n Dashuria Ekzistencialiste (Dashuria Moderne)
\nKarakteristika: Ky \u00ebsht\u00eb modeli q\u00eb mb\u00ebshtetet nga filozofia dhe let\u00ebrsia moderne (si ajo e Simone de Beauvoir, t\u00eb cil\u00ebn Arifi e ka analizuar shpesh).
\nKoncepti: Dashuria nuk duhet t\u00eb jet\u00eb as “\u00e7menduri” q\u00eb t\u00eb b\u00ebn t\u00eb humb\u00ebsh arsyen, as nj\u00eb “burg” ku gruaja rri e heshtur dhe thjesht pret. Dashuria e v\u00ebrtet\u00eb moderne duhet t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb marr\u00ebveshje e lir\u00eb mes dy personave t\u00eb barabart\u00eb, ku asnj\u00ebri nuk sakrifikon identitetin e vet p\u00ebr tjetrin.
\nKonkluzioni i Krahasimit
\nN\u00eb rrafshin e let\u00ebrsis\u00eb krahasuese:
\nTradita mistike e adhuron Mexhnunin sepse ai p\u00ebrfaq\u00ebson shkall\u00ebn m\u00eb t\u00eb lart\u00eb t\u00eb besnik\u00ebris\u00eb shpirt\u00ebrore.
\nKritika moderne dhe feministe e sheh k\u00ebt\u00eb histori me dhimbje. P\u00ebr ta, Lejla mbetet nj\u00eb viktim\u00eb e heshtur e rrethanave, e mbyllur brenda sht\u00ebpis\u00eb, nd\u00ebrsa Mexhnuni ik\u00ebn n\u00eb shkret\u00ebtir\u00eb p\u00ebr t\u00eb jetuar “\u00e7mendurin\u00eb” e tij egoiste, duke mos ofruar asnj\u00eb zgjidhje reale p\u00ebr ta jetuar at\u00eb dashuri.
\nP\u00ebrmbledhtazi, n\u00ebse let\u00ebrsia mistike e ngre k\u00ebt\u00eb histori n\u00eb piedestalin e shenjt\u00ebris\u00eb, kritika modern e zbret at\u00eb n\u00eb tok\u00eb p\u00ebr t\u00eb na treguar se sa e rrezikshme mund t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb dashuri kur kthehet n\u00eb fiksim, kur i heq lirin\u00eb gruas dhe kur refuzon realitetin p\u00ebr hir t\u00eb nj\u00eb fantazie shpirt\u00ebrore
\nMexhnuni \u00ebsht\u00eb i dashuruar me munges\u00ebn e Lejl\u00ebs, jo me pranin\u00eb e saj. Duke e mbajtur at\u00eb larg, ai ruan t\u00eb paprekur imazhin e saj ideal. Prania e saj fizike do ta detyronte at\u00eb t\u00eb p\u00ebrballej me nj\u00eb grua reale, me t\u00ebmeta dhe k\u00ebrkesa njer\u00ebzore.
\nQasja Moderne: Autor\u00ebt modern\u00eb e kritikojn\u00eb k\u00ebt\u00eb si “narcisiz\u00ebm melankolik”. Sipas teorive ekzistencialiste n\u00eb eset\u00eb e tyre , dashuria nuk mund t\u00eb jet\u00eb thjesht nj\u00eb monolog i brendsh\u00ebm n\u00eb shkret\u00ebtir\u00eb. Dashuria e v\u00ebrtet\u00eb k\u00ebrkon dialog, prani dhe guxim p\u00ebr t\u00eb jetuar me tjetrin n\u00eb realitet.
\n Gruaja si Objekt Mistik: N\u00eb t\u00eb gjith\u00eb poem\u00ebn klasike, Lejla nuk ka z\u00eb. Ajo nuk merr asnj\u00eb vendim. Ajo \u00ebsht\u00eb thjesht nj\u00eb objekt vuajtjesh apo frym\u00ebzimi mbi t\u00eb cilin Mexhnuni projekton k\u00ebrkimin e tij p\u00ebr Zotin.
\nKritika Feministe: Kur studiohen k\u00ebto vepra n\u00ebn thjerr\u00ebn e emancipimit dhe feminizmit ekzistencial , vihet n\u00eb dukje se si shoq\u00ebrit\u00eb patriarkale e kan\u00eb romantizuar rob\u00ebrimin e gruas. Lejla vdes e mbyllur n\u00eb \u00e7ad\u00ebr, e palumtur, nd\u00ebrsa shoq\u00ebria e duartrok\u00ebt k\u00ebt\u00eb si “past\u00ebrti e besnik\u00ebri”. Ky model sot shihet si nj\u00eb tragjedi e munges\u00ebs s\u00eb liris\u00eb.
\n\u00c7menduria: S\u00ebmundje apo Shenjt\u00ebri?
\nPushtimi (Xhunon): N\u00eb misticiz\u00ebm, \u00e7menduria e Mexhnunit konsiderohet bekimi m\u00eb i lart\u00eb \u2013 braktisja e llogaritjes mendore p\u00ebr llogari t\u00eb dashuris\u00eb s\u00eb past\u00ebr shpirt\u00ebrore.
\nPsikanaliza Letrare Moderne: E sheh k\u00ebt\u00eb si nj\u00eb patologji t\u00eb r\u00ebnd\u00eb obsesive. P\u00ebr shkollat moderne t\u00eb mendimit, nj\u00eb dashuri q\u00eb t\u00eb zhvesh lakuriq, t\u00eb b\u00ebn t\u00eb flas\u00ebsh me kafsh\u00ebt dhe t\u00eb refuzosh jet\u00ebn shoq\u00ebrore nuk \u00ebsht\u00eb e sh\u00ebndetshme. Dashuria e mir\u00ebfillt\u00eb duhet t\u00eb sh\u00ebrbej\u00eb si mjet rritjeje dhe stabiliteti emocional, e jo si bilet\u00eb drejt vet\u00ebshkat\u00ebrrimit.
\nP\u00ebrplasja e Dy Modeleve t\u00eb Dashuris\u00eb
\nN\u00eb fund, kjo histori na p\u00ebrball me dy p\u00ebrkufizime krejt\u00ebsisht t\u00eb ndryshme mbi at\u00eb se \u00e7far\u00eb \u00ebsht\u00eb dashuria:
\nModeli Mistik\/Romantik: Dashuria \u00ebsht\u00eb nj\u00eb forc\u00eb hyjnore q\u00eb t\u00eb pushton. Ti nuk ke kontroll mbi t\u00eb, b\u00ebhesh viktim\u00eb e saj dhe q\u00ebllimi yt \u00ebsht\u00eb t\u00eb digjesh e t\u00eb flijohesh p\u00ebr t\u00eb.
\nModeli Ekzistencialist\/Modern: Dashuria \u00ebsht\u00eb nj\u00eb zgjedhje e vet\u00ebdijshme e vullnetit. Ti nuk lind i krijuar p\u00ebr dik\u00eb si “shpirt binjak”, por zgjedh t\u00eb nd\u00ebrtosh nj\u00eb jet\u00eb t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt me t\u00eb mbi baza t\u00eb liris\u00eb dhe respektit t\u00eb nd\u00ebrsjell\u00eb.
\nSipas rrymave psikanalitike dhe ekzistencialiste q\u00eb analizohen shpesh n\u00eb rrethet tona akademike, kjo sjellje klasifikohet si nj\u00eb lloj narcisizmi. Mexhnuni sakrifikon fatin e Lejl\u00ebs (e cila mbetet e rob\u00ebruar dhe e palumtur) vet\u00ebm p\u00ebr t\u00eb ushqyer mitin e tij t\u00eb poetit t\u00eb thyer e shpirt\u00ebror.
\nN\u00ebse e shohim historin\u00eb nga thjerra e kritik\u00ebs feministe dhe e emancipimit, v\u00ebrejm\u00eb se Lejla nuk ka asnj\u00eb fuqi vendimmarr\u00ebse. Ajo jepet si mall nga i ati, martohet pa d\u00ebshir\u00eb, q\u00ebndron e mbyllur dhe sh\u00ebrben vet\u00ebm si nj\u00eb muze pasive p\u00ebr \u00e7mendurin\u00eb e Mexhnunit.
\nStudimet moderne letrare dhe qasjet si ato t\u00eb trajtuara nga Arifi n\u00eb eset\u00eb e saj, k\u00ebrkojn\u00eb t\u00eb zhveshin k\u00ebt\u00eb romantizim t\u00eb vuajtjes. Dashuria q\u00eb \u00e7on n\u00eb asgj\u00ebsimin apo heshtjen e plot\u00eb t\u00eb gruas nuk shihet m\u00eb si nj\u00eb ideal, por si nj\u00eb tragjedi e shkaktuar nga rregullat e rrepta patriarkale.
\nGjith\u00eb ky rrug\u00ebtim na sjell p\u00ebrball\u00eb dy zgjedhjeve filozofike:
\nModeli Mistik: Dashuria \u00ebsht\u00eb nj\u00eb forc\u00eb e jashtme hyjnore q\u00eb t\u00eb pushton e t\u00eb shkat\u00ebrron egon, ku q\u00ebllimi yt final \u00ebsht\u00eb t\u00eb digjesh p\u00ebr t\u00eb.
\nModeli Ekzistencialist \/ Modern: Dashuria \u00ebsht\u00eb nj\u00eb akt i vet\u00ebdijsh\u00ebm vullneti i nd\u00ebrtuar mes dy qenieve t\u00eb barabarta, ku ruhet liria dhe identiteti i t\u00eb dyve pa qen\u00eb nevoja q\u00eb askush t\u00eb \u00e7mendet apo t\u00eb flijohet.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Dashuria n\u00eb Let\u00ebrsin\u00eb Bashk\u00ebkohore Historia e Lejl\u00ebs dhe Mexhnunit nga nj\u00eb baz\u00eb reale historike, me…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3205,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14],"tags":[],"class_list":["post-9106","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kulture"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9106","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=9106"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9106\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9109,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9106\/revisions\/9109"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/3205"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=9106"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=9106"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=9106"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}