Stephen Schwartz, publicisti dhe gazetari i njohur amerikan, ka mbajtur q\u00ebndrime mjaft specifike dhe t\u00eb ndara sa i p\u00ebrket bot\u00ebs shqiptare, shkrimtarit Ismail Kadare dhe luft\u00ebs mes Kosov\u00ebs dhe Serbis\u00eb.
\nStephen Schwartz mbetet nj\u00eb nga figurat m\u00eb komplekse p\u00ebr shkak t\u00eb kombinimit t\u00eb mbrojtjes fanatike t\u00eb \u00e7\u00ebshtjes shqiptare dhe sulmeve t\u00eb paprecedent\u00eb ndaj ikon\u00ebs s\u00eb let\u00ebrsis\u00eb shqipe, Ismail Kadares\u00eb.
\nStephen Schwartz ka l\u00ebn\u00eb gjurm\u00eb t\u00eb thella n\u00eb debatet shqiptare p\u00ebrmes q\u00ebndrimeve t\u00eb tij shum\u00eb radikale. K\u00ebto jan\u00eb detajet e zgjeruara rreth qasjes dhe polemikave t\u00eb tij:
\nSchwartz ka qen\u00eb n\u00eb nj\u00eb lidhje prej m\u00eb shum\u00eb se tri dekadash me artisten Claire-Drita Fraschina, gj\u00eb q\u00eb i dha atij nj\u00eb motiv shtes\u00eb p\u00ebr t\u00eb mbrojtur kauz\u00ebn shqiptare.
\nAi ishte i alarmuar nga hyrja e rrymave ekstremiste (si Vehabizmi) n\u00eb Kosov\u00eb pas luft\u00ebs. Schwartz argumentonte se k\u00ebto rryma kishin si q\u00ebllim t\u00eb shkat\u00ebrronin toleranc\u00ebn fetare tradicionale t\u00eb shqiptar\u00ebve dhe t’i jepnin Serbis\u00eb pretekst p\u00ebr ta paraqitur luft\u00ebn \u00e7lirimtare si “luft\u00eb fetare”.
\nAi ka shkruar gjer\u00ebsisht duke vler\u00ebsuar figurat e Rilindjes Komb\u00ebtare dhe mendimtar\u00ebt si Faik Konica
\nPolemika e Schwartz-it kund\u00ebr Kadares\u00eb ka qen\u00eb nd\u00ebr m\u00eb t\u00eb bujshmet n\u00eb shtypin nd\u00ebrkomb\u00ebtar (si n\u00eb The New York Review of Books dhe Washington Examiner
\nAi e akuzonte Kadaren\u00eb se kishte b\u00ebr\u00eb kompromise t\u00eb tmerrshme me regjimin e eg\u00ebr t\u00eb Enver Hoxh\u00ebs dhe se ishte b\u00ebr\u00eb “pashai” i let\u00ebrsis\u00eb s\u00eb realizmit socialist.
\nSchwartz pretendonte se pas arratisjes n\u00eb Franc\u00eb n\u00eb vitin 1990, Kadare u p\u00ebrpoq t\u00eb rishpikte veten si disident, duke fshehur faktin se dikur kishte sulmuar kultur\u00ebn per\u00ebndimore dhe fetare
\nHistoriani i njohur Noel Malcolm e ka mbrojtur Kadaren\u00eb, duke th\u00ebn\u00eb se gjenialiteti i tij letrar i tejkalon kompromiset politike. Schwartz i \u00ebsht\u00eb p\u00ebrgjigjur atij duke th\u00ebn\u00eb se Kadareja po “shkat\u00ebrronte shpirtin intelektual t\u00eb shqiptar\u00ebve”.
\nAi shprehej se Kadareja kishte n\u00eb dispozicion peizazhin dhe historin\u00eb e pasur shqiptare, por d\u00ebshtonte plot\u00ebsisht n\u00eb nd\u00ebrtimin e personazheve t\u00eb thell\u00eb
\nLibri i tij “Kosova: Prejardhja e nji lufte” (i botuar n\u00eb shqip nga sht\u00ebpia botuese Rrokullia n\u00eb Prishtin\u00eb) vler\u00ebsohet si nj\u00eb nga dokumentet m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme analitike p\u00ebr luft\u00ebn.
\nSchwartz nuk e shihte konfliktin si thjesht “urrejtje etnike spontane”. Ai dokumentoi me fakte se si regjimi i Milloshevi\u00e7it krijoi skenar\u00eb dhe mite t\u00eb rrejshme p\u00ebr t\u00eb justifikuar spastrimin etnik.
\nHistoriani i njohur Noel Malcolm shkroi duke mbrojtur Kadaren\u00eb, duke argumentuar se arti i tij i mbijetoi diktatur\u00ebs. Schwartz iu p\u00ebrgjigj ashp\u00ebr duke th\u00ebn\u00eb se Malcolm po b\u00ebhej avokat i nj\u00eb njeriu q\u00eb i sh\u00ebrbeu nj\u00eb prej regjimeve m\u00eb t\u00eb egra staliniste.
\nSchwartz pretendonte se Kadare p\u00ebrdori lidhjet n\u00eb Franc\u00eb dhe botimet atje si nj\u00eb mburoj\u00eb p\u00ebr t\u00eb fshir\u00eb t\u00eb kaluar\u00ebn e tij. Ai e akuzoi shkrimtarin se shkroi vepra si “Ftes\u00eb n\u00eb studio” vet\u00ebm p\u00ebr t\u00eb krijuar nj\u00eb profil t\u00eb rrem\u00eb disidenti.
\nGjenerali i Ushtris\u00eb s\u00eb Vdekur”: P\u00ebrderisa bota e cil\u00ebson k\u00ebt\u00eb si kryevep\u00ebr, Schwartz e quajti at\u00eb nj\u00eb “ekzekutim t\u00eb stilit t\u00eb realizmit socialist” dhe nj\u00eb vep\u00ebr q\u00eb i sh\u00ebrbente propagand\u00ebs s\u00eb koh\u00ebs
\nN\u00eb librin e tij mjaft t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm, ai b\u00ebri nj\u00eb analiz\u00eb kirurgjikale t\u00eb konfliktit, duke sjell\u00eb detaje q\u00eb shum\u00eb v\u00ebzhgues nd\u00ebrkomb\u00ebtar\u00eb i injoronin.
\nLufta kund\u00ebr orientalizimit t\u00eb shqiptar\u00ebve: Propaganda serbe p\u00ebrpiqej ta shiste luft\u00ebn n\u00eb Per\u00ebndim si nj\u00eb “p\u00ebrplasje qytet\u00ebrimesh” dhe luft\u00eb kund\u00ebr “ekstremizmit islamik” n\u00eb Ballkan. Schwartz u angazhua fuqish\u00ebm me shkrime n\u00eb mediat amerikane p\u00ebr t\u00eb v\u00ebrtetuar se shqiptar\u00ebt e Kosov\u00ebs po b\u00ebnin nj\u00eb luft\u00eb t\u00eb past\u00ebr komb\u00ebtare p\u00ebr mbijetes\u00eb dhe liri, dhe jo nj\u00eb luft\u00eb fetare.
\nP\u00ebrkrahja e hapur p\u00ebr U\u00c7K-n\u00eb: N\u00eb koh\u00ebn kur diplomacia nd\u00ebrkomb\u00ebtare i quante fillimisht pjes\u00ebtar\u00ebt e U\u00c7K-s\u00eb si “terrorist\u00eb”, Schwartz doli hapur n\u00eb mbrojtje t\u00eb tyre. Ai argumentoi se pa rezistenc\u00ebn e armatosur, popullsia civile n\u00eb Kosov\u00eb do t\u00eb zhdukej t\u00ebr\u00ebsisht nga makineria e Milloshevi\u00e7it.
\nLidhja me Teqin\u00eb e Madhe Autoqefale n\u00eb Gjakov\u00eb: Ai kishte nj\u00eb lidhje t\u00eb ngusht\u00eb me dervish\u00ebt dhe krer\u00ebt e k\u00ebsaj teqeje, duke par\u00eb te sufizmi shqiptar nj\u00eb ur\u00eb lidh\u00ebse fantastike mes mistik\u00ebs islame dhe toleranc\u00ebs e qytet\u00ebrimit
\nStephen Schwartz ushqente nj\u00eb adhurim t\u00eb jasht\u00ebzakonsh\u00ebm p\u00ebr Faik Konic\u00ebn. Ai e konsideronte at\u00eb si modelin perfekt t\u00eb intelektualit shqiptar dhe e p\u00ebrdorte shpesh figur\u00ebn e Konic\u00ebs si nj\u00eb “shpat\u00eb” p\u00ebr t\u00eb goditur Ismail Kadaren\u00eb.
\nSchwartz shkruante me pasion p\u00ebr miq\u00ebsin\u00eb e ngusht\u00eb mes Konic\u00ebs dhe poetit t\u00eb madh francez Guillaume Apollinaire. Ai vuri n\u00eb dukje se Apollinaire e adhuronte Konic\u00ebn dhe shkroi nj\u00eb nga poemat e tij m\u00eb t\u00eb famshme n\u00eb sht\u00ebpin\u00eb e Konic\u00ebs n\u00eb Lond\u00ebr. P\u00ebr Schwartz-in, kjo miq\u00ebsi tregonte se elita shqiptare ishte pjes\u00eb e barabart\u00eb e kultur\u00ebs avangarde evropiane.
\nAi p\u00ebrmendte faktin se si Konica rizbuloi dhe ridizajnoi stem\u00ebn e Sk\u00ebnderbeut me shqiponj\u00ebn dykrenare p\u00ebr revist\u00ebn e tij “Albania
\nN\u00eb luft\u00ebn e tij t\u00eb hapur kund\u00ebr Ismail Kadares\u00eb, Schwartz e p\u00ebrdori pik\u00ebrisht figur\u00ebn e Konic\u00ebs p\u00ebr t\u00eb v\u00ebrtetuar at\u00eb q\u00eb ai e quante “sh\u00ebrbim ndaj diktatur\u00ebs” nga ana e Kadares\u00eb.
\nSchwartz gjeti dhe citoi fjalime t\u00eb Kadares\u00eb t\u00eb koh\u00ebs s\u00eb komunizmit, ku Kadare sulmonte “modernizmin dekadent” t\u00eb Apollinaire-it. Schwartz argumentoi se Kadare e sulmoi Apollinaire-in vet\u00ebm sepse ai ishte mik i ngusht\u00eb me Konic\u00ebn, t\u00eb cilin regjimi i Enver Hoxh\u00ebs e kishte shpallur “reaksionar”
\nP\u00ebr Schwartz-in, Konica p\u00ebrfaq\u00ebsonte intelektualin e lir\u00eb, kozmopolit, kritik dhe t\u00eb pavarur, nd\u00ebrsa Kadareja p\u00ebrfaq\u00ebsonte shkrimtarin e oborrit q\u00eb i p\u00ebrshtatej k\u00ebrkesave t\u00eb Partis\u00eb s\u00eb Pun\u00ebs.
\nN\u00eb librin e tij p\u00ebr luft\u00ebn e Kosov\u00ebs dhe n\u00eb artikujt e tjer\u00eb, ai p\u00ebrmendte se shqiptar\u00ebt nuk kishin nevoj\u00eb t\u00eb shpiknin nj\u00eb identitet t\u00eb ri pro-per\u00ebndimor, sepse at\u00eb e kishin nd\u00ebrtuar tashm\u00eb njer\u00ebz si Faik Konica, Fan Noli dhe Gjergj Fishta.
\nAi theksonte se kur k\u00ebta tre gjigant\u00eb (nj\u00eb mysliman, nj\u00eb ortodoks dhe nj\u00eb katolik) punonin bashk\u00eb n\u00eb SHBA p\u00ebr pavar\u00ebsin\u00eb e Shqip\u00ebris\u00eb, ata treguan se “shqiptaria” ishte mbi fet\u00eb dhe ky ishte i vetmi projekt q\u00eb mund ta shp\u00ebtonte bot\u00ebn shqiptare. []
\nStephen Schwartz e shihte Faik Konic\u00ebn jo thjesht si nj\u00eb shkrimtar, por si arkitektin shpirt\u00ebror t\u00eb modernitetit shqiptar. N\u00eb syt\u00eb e tij, Konica ishte d\u00ebshmia e gjall\u00eb se kultura shqiptare mund t\u00eb q\u00ebndronte me dinjitet t\u00eb plot\u00eb krah elitave m\u00eb t\u00eb larta evropiane. [
\nSchwartz theksonte se Apollinaire shkruante rregullisht n\u00eb revist\u00ebn e famshme t\u00eb Konic\u00ebs “Albania”.
\nAi ka p\u00ebrmendur shpesh faktin se kryevepra e Apollinaire-it, poezia e dashuris\u00eb “La Chanson du mal-aim\u00e9”, u shkrua pik\u00ebrisht n\u00eb sht\u00ebpin\u00eb e Konic\u00ebs n\u00eb Lond\u00ebr. P\u00ebr Schwartz-in, kjo tregonte se sht\u00ebpia e nj\u00eb shqiptari ishte b\u00ebr\u00eb fole e avangard\u00ebs evropiane.
\nSchwartz shpesh citonte fjal\u00ebt e poetit francez, i cili thoshte p\u00ebr Konic\u00ebn se ishte “nj\u00eb nga njer\u00ebzit m\u00eb t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb q\u00eb kam njohur” dhe njeriu q\u00eb e pastroi gjuh\u00ebn shqipe nga barbarizmat
\n\u2022 Schwartz gjeti dhe publikoi pjes\u00eb nga nj\u00eb fjalim i Kadares\u00eb i vitit 1977 (me titull “Let\u00ebrsia e realizmit socialist po zhvillohet n\u00eb luft\u00eb kund\u00ebr presionit borgjez dhe revizionist”). N\u00eb k\u00ebt\u00eb fjalim, Kadare e kishte sulmuar Apollinaire-in duke e quajtur “modernist dekadent”.
\n\u2022 Pse ky sulm? Schwartz argumentoi se Kadare nuk e sulmoi Apollinaire-in p\u00ebr shkak t\u00eb poezis\u00eb s\u00eb tij, por thjesht sepse ai ishte mik i ngusht\u00eb i Konic\u00ebs. Duke qen\u00eb se regjimi komunist e kishte shpallur Konic\u00ebn “reaksionar” dhe “agjent”, Kadareja po b\u00ebnte detyr\u00ebn e partis\u00eb duke goditur k\u00ebdo q\u00eb lidhej me t\u00eb.
\n\u2022 Gjuha e ashp\u00ebr e Schwartz-it: N\u00eb deklaratat e tij n\u00eb mediat shqiptare (si gazeta Sot), ai e quajti Kadaren\u00eb nj\u00eb autor q\u00eb “lehte si qen nga zinxhiri q\u00eb t\u00ebrhiqte Hoxha” duke sulmuar vlerat e v\u00ebrteta evropiane q\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsonte Konica<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Stephen Schwartz, publicisti dhe gazetari i njohur amerikan, ka mbajtur q\u00ebndrime mjaft specifike dhe t\u00eb…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3205,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14],"tags":[],"class_list":["post-9148","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kulture"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9148","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=9148"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9148\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9151,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9148\/revisions\/9151"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/3205"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=9148"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=9148"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=9148"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}