Viteve te fundit ne Maqedonine e Veriut verehet nje fenomen i cuditshem qe ia vlene ta analizojme me gjeresishte, nje tendence ne rritje sic eshte vetevrasja.
\nVet\u00ebvrasja \u00ebsht\u00eb akti i shkaktimit t\u00eb q\u00ebllimsh\u00ebm t\u00eb vdekjes s\u00eb vetvetes. \u00c7rregullime mendore (p\u00ebrfshir\u00eb depresionin, \u00e7rregullimin bipolar, \u00e7rregullimet e spektrit t\u00eb autizmit, skizofrenin\u00eb, \u00e7rregullimet e personalitetit , \u00e7rregullimet e ankthit), besimet nihiliste, \u00e7rregullimet fizike (si sindroma e lodhjes kronike) dhe \u00e7rregullimet e p\u00ebrdorimit t\u00eb substancave(p\u00ebrfshir\u00eb \u00e7rregullimin e p\u00ebrdorimit t\u00eb alkoolit dhe p\u00ebrdorimin dhe t\u00ebrheqjen nga benzodiazepinat ) jane faktor\u00eb rreziku. Disa vet\u00ebvrasje jan\u00eb akte impulsive p\u00ebr shkak t\u00eb stresit (si nga v\u00ebshtir\u00ebsit\u00eb financiare ose akademike), problemet e marr\u00ebdh\u00ebnieve (t\u00eb tilla si ndarjet), ose ngacmimi. Ata q\u00eb kan\u00eb tentuar m\u00eb par\u00eb vet\u00ebvrasje jan\u00eb n\u00eb nj\u00eb rrezik m\u00eb t\u00eb lart\u00eb p\u00ebr p\u00ebrpjekjet e ardhshme. P\u00ebrpjekjet efektive p\u00ebr parandalimin e vet\u00ebvrasjes p\u00ebrfshijn\u00eb kufizimin e aksesit n\u00eb metodat e vet\u00ebvrasjes \u2013 t\u00eb tilla si arm\u00ebt e zjarrit, drogat dhe helmet; trajtimin e \u00e7rregullimeve mendore dhe keqp\u00ebrdorimit t\u00eb substancave; raportim i kujdessh\u00ebm i mediave p\u00ebr vet\u00ebvrasje; dhe p\u00ebrmir\u00ebsimin e kushteve ekonomike. Edhe pse linjat telefonike t\u00eb kriz\u00ebs jan\u00eb t\u00eb zakonshme, ato nuk jan\u00eb studiuar mir\u00eb.]
\nMarr\u00ebdh\u00ebnia midis vet\u00ebvrasjes dhe nekrofilis\u00eb b\u00ebhet akoma m\u00eb e qart\u00eb kur zbresim n\u00eb shtresat m\u00eb t\u00eb thella t\u00eb psikik\u00ebs njer\u00ebzore. N\u00eb k\u00ebt\u00eb nivel, t\u00eb dyja k\u00ebto dukuri pushojn\u00eb s\u00eb qeni thjesht “sjellje” dhe shfaqen si simptoma t\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtit problem rr\u00ebnj\u00ebsor: humbja totale e aft\u00ebsis\u00eb p\u00ebr t’u lidhur me jet\u00ebn.
\nMarr\u00ebdh\u00ebnia midis vet\u00ebvrasjes dhe nekrofilis\u00eb trajtohet kryesisht n\u00eb kuadrin e psikologjis\u00eb s\u00eb thell\u00ebsis\u00eb dhe psikoanaliz\u00ebs. Kur k\u00ebto dy dukuri kryq\u00ebzohen, ato zbulojn\u00eb nivele ekstreme t\u00eb t\u00ebrheqjes s\u00eb nj\u00eb individi ndaj vdekjes, shkat\u00ebrrimit dhe kontrollit absolut.
\nN\u00eb librat e tij si “Zemra e njeriut” dhe “Anatomia e destruktivitetit njer\u00ebzor”, Erich Fromm e sheh nekrofilin\u00eb jo thjesht si nj\u00eb fiksim seksual, por si nj\u00eb struktur\u00eb karakteri.
\nKarakteri nekrofilik ka nj\u00eb pasion p\u00ebr t\u00eb shnd\u00ebrruar gjith\u00e7ka q\u00eb \u00ebsht\u00eb e gjall\u00eb n\u00eb di\u00e7ka t\u00eb pajet\u00eb ose mekanike
\nVet\u00ebvrasja si akt nekrofilik: Fromm argumenton se kur d\u00ebshira p\u00ebr shkat\u00ebrrim nuk mund t\u00eb drejtohet jasht\u00eb (ndaj t\u00eb tjer\u00ebve), ajo drejtohet nga brenda. Vet\u00ebvrasja, n\u00eb k\u00ebt\u00eb priz\u00ebm, b\u00ebhet shprehja p\u00ebrfundimtare e k\u00ebtij karakteri: njeriu shkat\u00ebrron veten p\u00ebr t\u00eb arritur gjendjen e pal\u00ebvizshme, t\u00eb kontrolluar dhe t\u00eb ftoht\u00eb t\u00eb vdekjes
\nP\u00ebrpara Fromm-it, Freud hodhi hipotez\u00ebn se qeniet njer\u00ebzore udh\u00ebhiqen nga dy forca t\u00eb m\u00ebdha: Eros (instinkti i jet\u00ebs) dhe Thanatos (instinkti i vdekjes).
\nVet\u00ebvrasja shihet si triumfi i plot\u00eb i Thanatos-it mbi Eros-in, ku trupi k\u00ebrkon t\u00eb kthehet n\u00eb gjendjen e qet\u00ebsis\u00eb inorganike.
\nNekrofilia mund t\u00eb interpretohet si nj\u00eb manifestim i r\u00ebnd\u00eb i po k\u00ebtij instinkti, ku personi k\u00ebrkon kontakt erotik ose emocional pik\u00ebrisht me at\u00eb gjendje inorganike (kufom\u00ebn) q\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebson Thanatos-in
\nN\u00eb fush\u00ebn e mjek\u00ebsis\u00eb ligjore dhe psikiatris\u00eb klinike, lidhja \u00ebsht\u00eb m\u00eb e prekshme dhe shfaqet n\u00eb profilet e personave me devijime t\u00eb r\u00ebnda seksuale (parafili).
\nMungesa e ndjenj\u00ebs s\u00eb fajit dhe depresioni: Disa kriminel\u00eb nekrofil\u00eb q\u00eb kryejn\u00eb vrasje p\u00ebr t\u00eb poseduar nj\u00eb trup shfaqin periudha t\u00eb r\u00ebnda depresioni dhe sjellje vet\u00ebvras\u00ebse pas akteve t\u00eb tyre.
\nFrika ekstreme nga refuzimi: Shum\u00eb nekrofil\u00eb zgjedhin trupa t\u00eb pajet\u00eb sepse ata nuk mund t’i refuzojn\u00eb, t’i gjykojn\u00eb ose t’i braktisin. Kur kjo paaft\u00ebsi p\u00ebr t’u lidhur me t\u00eb gjall\u00ebt b\u00ebhet d\u00ebrrmuese, individi mund t\u00eb kaloj\u00eb n\u00eb mendime ose akte vet\u00ebvras\u00ebse si rruga e vetme p\u00ebr t’i shp\u00ebtuar izolimit total.
\nP\u00ebrmbledhje e shkurt\u00ebr
\nVet\u00ebvrasja \u00ebsht\u00eb shkat\u00ebrrimi i vetvetes.
\nNekrofilia \u00ebsht\u00eb pasioni ose t\u00ebrheqja ndaj asaj q\u00eb \u00ebsht\u00eb e shkat\u00ebrruar dhe e vdekur.
\nEm\u00ebruesi i p\u00ebrbashk\u00ebt: Paaft\u00ebsia p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrqafuar jet\u00ebn, spontanitetin dhe rritjen (mungesa e biofilis\u00eb
\nDy koncepte baze -biofilia dhe nekrofilia
\nBiofilia dhe nekrofilia jan\u00eb dy koncepte themelore t\u00eb trajtuara shpesh n\u00eb psikologji dhe filozofi, ve\u00e7an\u00ebrisht nga psikoanalisti Erich Fromm, p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrshkruar dy orientime t\u00eb kund\u00ebrta t\u00eb karakterit njer\u00ebzor. K\u00ebto koncepte nuk trajtohen vet\u00ebm si ndjenja, por si struktura t\u00eb thella karakteriale q\u00eb form\u00ebsojn\u00eb sjelljen, mendimin dhe emocionet e individit.
\nBiofilia (Dashuria p\u00ebr Jet\u00ebn): \u00cbsht\u00eb orientimi pozitiv, i cili ushqen jet\u00ebn, rritjen, krijimin dhe lidhjen me natyr\u00ebn. Individi biofilik \u00ebsht\u00eb i prirur t\u00eb nd\u00ebrtoj\u00eb, t\u00eb edukoj\u00eb dhe t\u00eb jet\u00eb i p\u00ebrqendruar te nd\u00ebrtimi i marr\u00ebdh\u00ebnieve njer\u00ebzore.
\nNekrofilia (T\u00ebrheqja ndaj Vdekjes): \u00cbsht\u00eb orientimi negativ ose patologjik, i cili shfaqet si t\u00ebrheqje ndaj vdekjes, shkat\u00ebrrimit, kalbjes dhe gjith\u00e7kaje q\u00eb \u00ebsht\u00eb mekanike ose e pajet\u00eb.
\nN\u00eb kuptimin e ngusht\u00eb: Nekrofilia klasifikohet si nj\u00eb parafilia (shmangie seksuale), e cila p\u00ebrfshin marr\u00ebdh\u00ebnie seksuale ose k\u00ebnaq\u00ebsi ndaj trupave t\u00eb vdekur.
\nN\u00eb kuptimin e gjer\u00eb (Fromm): Nekrofilia p\u00ebrfaq\u00ebson nj\u00eb struktur\u00eb karakteri q\u00eb preferon “t\u00eb zot\u00ebroj\u00eb” n\u00eb vend q\u00eb “t\u00eb jet\u00eb”, duke u p\u00ebrpjekur t\u00eb shnd\u00ebrroj\u00eb gjith\u00e7ka t\u00eb gjall\u00eb n\u00eb nj\u00eb objekt t\u00eb pajet\u00eb.
\nDallimet kryesore:
\nKrijim vs. Shkat\u00ebrrim: Biofilia krijon, nekrofilia shkat\u00ebrron.
\nJet\u00eb vs. Vdekje: Biofilia adhuron jet\u00ebn, nekrofilia adhuron vdekjen.
\nLiri vs. Kontroll: Biofilia nxit lirin\u00eb dhe rritjen, nd\u00ebrsa nekrofilia synon kontrollin total, shpesh duke e kthyer tjetrin n\u00eb nj\u00eb “kufom\u00eb t\u00eb gjall\u00eb”.
\nN\u00ebse d\u00ebshironi, mund t\u00eb thellohem m\u00eb shum\u00eb n\u00eb:
\nAnaliz\u00ebn e Erich Fromm mbi karakterin nekrofilik dhe shoq\u00ebrin\u00eb.
\nDallimin midis biofilis\u00eb si koncept psikologjik dhe si hipotez\u00eb e E.O. Wilson p\u00ebr natyr\u00ebn.
\nShembuj konkret\u00eb t\u00eb k\u00ebtyre dy prirjeve n\u00eb let\u00ebrsi ose sociologji.
\nErich Fromm e \u00e7oi konceptin e nekrofilis\u00eb p\u00ebrtej seksit, duke e quajtur at\u00eb nj\u00eb orientim karakteri q\u00eb urren rritjen dhe adhuron gjith\u00e7ka q\u00eb \u00ebsht\u00eb e ngurt\u00eb. Ai p\u00ebrshkroi nj\u00eb trek\u00ebnd\u00ebsh q\u00eb e quajti “Sindroma e Kalbjes” (Syndrome of Decay), e cila p\u00ebrb\u00ebhet nga:
\nNekrofilia: Dashuria p\u00ebr vdekjen dhe shkat\u00ebrrimin.
\nNarcisizmi malinj: Vet\u00ebp\u00eblqimi ekstrem q\u00eb e b\u00ebn personin t\u00eb shoh\u00eb vet\u00ebm veten dhe t\u00eb zhvler\u00ebsoj\u00eb \u00e7do gj\u00eb tjet\u00ebr.
\nSimbioza incestuoze: Nj\u00eb lidhje e s\u00ebmur\u00eb, e frikshme me n\u00ebn\u00ebn ose me nj\u00eb figur\u00eb z\u00ebvend\u00ebsuese (shpesh e p\u00ebrfaq\u00ebsuar nga “toka”, “vdekja” ose “prapambetja”).
\nKur nj\u00eb person \u00ebsht\u00eb i mb\u00ebrthyer n\u00eb k\u00ebt\u00eb sindrom\u00eb, vet\u00ebvrasja b\u00ebhet hapi i fundit logjik i k\u00ebsaj simbioze: njeriu kthehet plot\u00ebsisht n\u00eb gjendjen inorganike prej nga erdhi, duke e asgj\u00ebsuar veten.
\n. Kontrolli Absolut vs. Dor\u00ebzimi
\nT\u00eb dyja k\u00ebto fenomene rrotullohen rreth konceptit t\u00eb kontrollit.
\nNekrofili k\u00ebrkon kontroll absolut mbi objektin e tij t\u00eb d\u00ebshir\u00ebs. Meqen\u00ebse nj\u00eb person i gjall\u00eb nuk mund t\u00eb kontrollohet 100%, nekrofili gjen plot\u00ebsim te trupi i pajet\u00eb.
\nIndividi me mendime vet\u00ebvras\u00ebse shpesh ndihet sikur ka humbur \u00e7do kontroll mbi jet\u00ebn e tij. N\u00eb k\u00ebt\u00eb gjendje d\u00ebshp\u00ebrimi, akti i vet\u00ebvrasjes shihet si e vetmja gj\u00eb q\u00eb ai mund ta kontrolloj\u00eb plot\u00ebsisht. \u00cbsht\u00eb triumfi i tmerrsh\u00ebm i vullnetit mbi pafuqin\u00eb: “N\u00ebse nuk mund t\u00eb kontrolloj dot jet\u00ebn time, do t\u00eb kontrolloj momentin e vdekjes sime”.
\n Kthimi te “Asgj\u00ebja” (Teoria e Freud-it)
\nSigmund Freud shpjegoi se brenda nesh ekziston nj\u00eb tension midis krijimit dhe shkat\u00ebrrimit. Ai vuri re se materia organike (jeta) vjen nga materia inorganike (ajo q\u00eb s’ka jet\u00eb). Sipas tij, Thanatos (instinkti i vdekjes) \u00ebsht\u00eb nj\u00eb d\u00ebshir\u00eb e fshehur e qelizave tona p\u00ebr t’u \u00e7liruar nga stresi dhe tensioni i t\u00eb qenit gjall\u00eb dhe p\u00ebr t’u kthyer n\u00eb qet\u00ebsin\u00eb e p\u00ebrjetshme t\u00eb “asgj\u00ebs\u00eb”.
\nVet\u00ebvrasja \u00ebsht\u00eb dor\u00ebzimi i plot\u00eb dhe i menj\u00ebhersh\u00ebm ndaj k\u00ebtij instinkti.
\nNekrofilia \u00ebsht\u00eb k\u00ebrkimi i k\u00ebsaj qet\u00ebsie inorganike tek nj\u00eb tjet\u00ebr.
\nLidhja m\u00eb e thell\u00eb midis tyre q\u00ebndron te frika dhe paaft\u00ebsia p\u00ebr t’u p\u00ebrballur me spontanitetin dhe pasigurin\u00eb e jet\u00ebs. T\u00eb dyja rrug\u00ebt k\u00ebrkojn\u00eb t\u00eb ftoht\u00ebn, t\u00eb pal\u00ebvizshmen dhe t\u00eb parashikueshmen.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Viteve te fundit ne Maqedonine e Veriut verehet nje fenomen i cuditshem qe ia vlene…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3205,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"class_list":["post-9298","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-op-ed"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9298","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=9298"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9298\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9301,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9298\/revisions\/9301"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/3205"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=9298"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=9298"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/faktiditor.ch\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=9298"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}