Që nga tetori i vitit 2023, trajektorja e politikës së jashtme britanike ndaj Izraelit dhe Palestinës ka pësuar një evoluim të jashtëzakonshëm.
Ajo që filloi nën administratën konservatore të Rishi Sunak si mbështetje e fortë diplomatike dhe ushtarake për Tel Avivin është shndërruar në atë që disa ekspertë e quajnë një nga kthesat më të rëndësishme në diplomacinë moderne britanike.
Menjëherë pas sulmeve të 7 tetorit, Downing Street premtoi mbështetje absolute për të drejtën e Izraelit për të mbrojtur veten. Avionët e Forcave Ajrore Mbretërore për mbikëqyrje u dërguan mbi Mesdheun Lindor dhe kërkesat për një armëpushim u hodhën vazhdimisht poshtë, në përputhje me qëndrimin gjeopolitik të Uashingtonit.
Megjithatë, gjatë muajve që pasuan, ndërsa numri i viktimave civile u rrit, qasja humanitare u shemb dhe shqetësimet për shkelje të rënda të së drejtës ndërkombëtare u shtuan, ky konsensus u përça.
Që nga tetori i vitit 2023, lufta e Izraelit në Gaza ka vrarë më shumë se 74,000 palestinezë dhe ka plagosur mbi 175,000 të tjerë, sipas shifrave palestineze, ndërsa ka shkatërruar gjithashtu rreth 90% të infrastrukturës së enklavës.
Kjo humbje tronditëse njerëzore u shoqërua me vlerësime historike juridike ndërkombëtare nga komitete të posaçme të OKB-së, organizata të të drejtave të njeriut dhe ekspertë të së drejtës ndërkombëtare, të cilët paralajmëruan se veprimet ushtarake të Izraelit dhe taktikat e rrethimit në Gaza tejkaluan pragun e gjenocidit.
Ardhja e kryeministrit Andy Burnham dhe sekretarit të Jashtëm Ed Miliband këtë verë solli një ton më të ashpër në politikën e Britanisë ndaj Izraelit, duke u mbështetur mbi ndryshimet e kujdesshme të paraqitura nën Keir Starmer.
Qeveria e Burnham ka premtuar të ndërmarrë veprime të rëndësishme kundër vendbanimeve të paligjshme, ndërsa ka folur më fuqishëm në mbështetje të të drejtave të palestinezëve.
Megjithatë, ndërsa ministrat e paraqesin këtë rivendosje të politikës si një imperativ moral, disa vëzhgues vënë në pikëpyetje se deri në çfarë mase ajo pasqyron një ndryshim në parim dhe deri në çfarë mase është një përgjigje ndaj presionit publik, rrezikut politik dhe ekspozimit ligjor.
“Ne ju dëgjojmë, kishit të drejtë”
Në konferencën e fundit të Partisë Laburiste, sekretari i Jashtëm Ed Miliband iu drejtua atyre që kishin protestuar për trajtimin e palestinezëve: “Ne ju dëgjojmë, kishit të drejtë.”
“Nën udhëheqjen e Andy-t, ne kemi rivendosur qasjen tonë. Ne dënojmë spastrimin etnik nga terroristët e kolonëve në Bregun Perëndimor. Ne dënojmë provat për krime lufte në Gaza. Ne dënojmë pushtimin e paligjshëm të Palestinës nga Izraeli. Dhe ne i shoqërojmë fjalët me veprime”, tha ai.
Miliband u zotua të ndalojë importet nga vendbanimet e paligjshme dhe të pengojë mbështetjen financiare, të ndërtimit dhe të sektorit të shërbimeve britanike për to.
Nën Starmer, Britania rifilloi financimin për agjencinë e OKB-së për refugjatët palestinezë, UNRWA, në korrik 2024, pezulloi rreth 30 licenca eksporti armësh atë shtator dhe njohu zyrtarisht Palestinën në shtator 2025.
Qeveria e tij gjithashtu hoqi dorë nga planet për të kundërshtuar juridiksionin e Gjykatës Penale Ndërkombëtare mbi zyrtarët izraelitë.
Por Burnham ka pranuar mangësitë në reagimin e mëparshëm të Partisë Laburiste, duke thënë se partia “nuk e bëri siç duhet”.
“Vuajtjet e popullit palestinez janë një njollë në ndërgjegjen e botës. Palestinezët e pafajshëm, përfshirë fëmijët, vazhdojnë të vriten në Gaza”, tha ai. “Para se të bëhesha kryeministër, thashë se reagimi i vendit tonë kishte qenë tepër i ngadaltë dhe thjesht jo mjaftueshëm i mirë.”
Për Iain Overton, drejtor ekzekutiv i Action on Armed Violence (AOAV), kjo rrjedhë ngjarjesh tregon si përmasën e ndryshimeve, ashtu edhe sa ngadalë kanë ardhur ato.
“Unë mendoj se ka pasur një ndryshim të vërtetë në politikën britanike, por ai ka qenë jashtëzakonisht i ngadaltë dhe ka ndjekur ngjarjet, në vend që t’i paraprijë atyre”, i tha ai Anadolu.
“Ndryshimi më i rëndësishëm në politikën britanike ndaj Izraelit në 50 vjet”
Për gazetarin veteran britanik Peter Oborne, rëndësia e ndryshimit të drejtimit nuk mund të nënvlerësohet.
“Qeveria e Burnham ka bërë ndryshimin më të rëndësishëm në politikën britanike ndaj Izraelit në 50 vjet”, i tha ai Anadolu.
Ai theksoi se ky tranzicion ishte larg të qenit thjesht kozmetik dhe se “është mbështetur nga një gjuhë e fortë dhe është thellësisht i kundërshtuar nga Izraeli”.
Megjithatë, vëzhguesit vunë në dukje se ky transformim nuk u krijua thjesht në sallat e qeta të idealizmit diplomatik, por më tepër në fushën e betejës elektorale.
Partia Laburiste pësoi goditje të rënda mes komuniteteve tradicionale myslimane dhe votuesve të majtë-liberalë, të zemëruar nga hezitimi fillestar parlamentar lidhur me Gazën.
Tim Bale, profesor i politikës në Queen Mary University of London, argumentoi se ndryshimi i politikës lidhet drejtpërdrejt me realitetet politike të brendshme.
“Njoftimi i Miliband është produkt i zemërimit të sinqertë ndaj dhunës së kolonëve, por ka gjithashtu përfitimin e përgjigjes ndaj zhgënjimit të gjerë të votuesve myslimanë dhe të shumë votuesve jomyslimanë të majtë-liberalë me atë që ata e panë si qëndrimin e dobët ndaj Gazës të mbajtur nga Laburistët nën Starmer.”
Bale tha gjithashtu se veprimi së bashku me vende të tjera e kishte bërë më të lehtë mbrojtjen e qëndrimit më të ashpër.
Vendimi i Mbretërisë së Bashkuar për të ndaluar tregtinë me vendbanimet e paligjshme izraelite u mor në koordinim me Francën dhe Kanadanë dhe nënkuptoi se ato iu bashkuan disa vendeve të tjera perëndimore që tashmë kishin ndërmarrë të njëjtin veprim.
Njohja e shtetësisë palestineze në vitin 2025 u koordinua gjithashtu me Kanadanë dhe Australinë.
“Fakti që ashpërsimi i qëndrimit të qeverisë u koordinua me qeveri të tjera i ka dhënë asaj njëfarë mbulese përballë kritikëve”, tha Bale.
Për Overton, presioni publik dhe përmasat e dëmit në Gaza ishin në qendër të këtij ndryshimi.
“Pas 7 tetorit, theksi ishte në mënyrë dërrmuese te e drejta e Izraelit për të mbrojtur veten”, tha ai. “Ajo që pasoi ishte një nivel i jashtëzakonshëm dhe i tmerrshëm i dëmit ndaj civilëve në Gaza, shqetësime në rritje për të drejtën ndërkombëtare humanitare dhe presion i jashtëzakonshëm politik dhe publik për të mos i mundësuar Izraelit të vazhdonte.”
Ai argumentoi se këto zhvillime e bënë gjithnjë e më të vështirë ruajtjen e qëndrimit të mëparshëm të Britanisë.
“Pezullimi i disa licencave të armëve, njohja e Palestinës dhe masat kundër vendbanimeve të paligjshme janë ndryshime thelbësore dhe u krijuan nga reagimi i fortë publik. Por nuk do ta përshkruaja këtë si një zgjim të papritur moral në Westminster”, tha ai.
Eksportet e armëve mbeten një test
Për Overton, eksportet e armëve mbeten një test nëse veprimet e Britanisë përputhen me shqetësimet e saj të deklaruara.
Sipas kritereve të Mbretërisë së Bashkuar për licencimin e eksporteve, shteti është i ndaluar ligjërisht të lëshojë licenca eksporti nëse ekziston një “rrezik i qartë” që teknologjia ushtarake mund të përdoret për të kryer ose lehtësuar shkelje të rënda të së drejtës ndërkombëtare humanitare.
Pezullimi fillestar i shtatorit 2024 ishte i kufizuar. Ai përfshinte rreth 30 licenca nga afërsisht 350, në vend që të vendoste një embargo gjithëpërfshirëse të armëve.
Pajisjet e prekura përfshinin dronë, sisteme detare, pjesë për avionë ushtarakë dhe pajisje për shënjestrim.
Qeveria britanike që atëherë ka zgjeruar kufizimet, ndërsa Stephen Doughty, ministri britanik për Lindjen e Mesme, tha muajin e kaluar se rreth 50 licenca të tjera u bllokuan nën një “sistem më të rreptë”.
Megjithatë, pjesët e prodhuara në Britani për zinxhirin e furnizimit të avionëve luftarakë F-35 vazhdojnë të përjashtohen nga pezullimi, pavarësisht sfidave ligjore.
Për Overton, pyetja është nëse ndryshimet e mëvonshme të politikës së qeverisë shoqërohen me kufizime të mëtejshme ndaj mbështetjes ushtarake.
“Politika ndryshoi sepse kostot politike, ligjore dhe humanitare të ruajtjes së qëndrimit të mëparshëm u bënë gjithnjë e më të vështira për t’u mbrojtur. Histori pas historie mbërritën në Britani duke treguar bashkëfajësinë e saj”, tha ai.
Ai argumentoi se njohja diplomatike dhe dënimi do të kishin efekt të kufizuar pa ndryshime në marrëdhënien praktike.
“Njohja e Palestinës ka rëndësi, por nuk i mbron civilët nga sulmet ajrore. Dënimi i sulmeve ajrore ndaj civilëve ka rëndësi, por tingëllon bosh nëse Britania vazhdon të mundësojë materialisht sjelljen që thotë se e kundërshton, në formën e inteligjencës ushtarake dhe miratimit selektiv të licencave të eksportit të armëve.”
Overton tha se gatishmëria e qeverisë për të pranuar pasojat e veprimeve të mëtejshme do të përcaktonte se deri në çfarë mase kishte ndryshuar politika e saj.
“Po, ndryshimi është real. Por çështja është nëse qeveria është e gatshme të ndjekë logjikën e qëndrimit të saj kur kjo sjell kosto diplomatike, tregtare ose strategjike”, tha ai. “Duket se, për momentin, ata duan t’i kenë të dyja.”/AA
admin5