By admin7 
Milan Šufflay (1879–1931) dhe Robert Elsie (1950–2017) janë dy figura qendrore në historinë e albanologjisë, të cilët, ndonëse jetuan në periudha të ndryshme, ndajnë një përkushtim të jashtëzakonshëm ndaj studimit të historisë dhe kulturës shqiptare.
Milan Shufflay ishte një historian dhe politikan kroat, i konsideruar si një nga themeluesit e albanologjisë shkencore
Ai njihet botërisht për veprën monumentale Acta et Diplomata Res Albaniae Mediae Aetatis Illustrantia (1913, 1918), një koleksion dokumentesh arkivore që hodhën dritë mbi Shqipërinë mesjetare.
Shufflay argumentoi shkencërisht kundër pretendimeve territoriale serbe në Shqipëri, duke vërtetuar identitetin e hershëm të shqiptarëve.
Për shkak të bindjeve të tij pro-shqiptare dhe aktivitetit kombëtar kroat, ai u vra barbarisht në Zagreb nga agjentët e regjimit të mbretërisë jugosllave në vitin 1931.
Robert Elsie: Modernizuesi dhe Dokumentuesi i Kulturës Shqiptare
Robert Elsie ishte një albanolog kanadezo-gjerman, i cili u bë zëri kryesor i kulturës shqiptare në botën anglishtfolëse.
: Elsie luajti një rol kyç në ruajtjen e trashëgimisë së Shufflay-t duke përkthyer dhe publikuar punimet e tij në faqen e tij arkivore, Robert Elsie: Texts and Documents of Albanian History.
Ai shkroi mbi 60 libra, duke përfshirë Historinë e Letërsisë Shqiptare dhe përkthime të rëndësishme si Lahuta e Malcís.
Elsie vdiq në vitin 2017 dhe, sipas amanetit të tij, u varros në Theth, Shqipëri, duke treguar lidhjen e tij të ngushtë shpirtërore me kombit shqiptar.
Përkushtimi i Milan Šufflaydhe Robert Elsie ndaj Shqipërisë shkon përtej studimeve të thjeshta akademike; ai ishte një mision jetësor që i kushtoi të parit jetën dhe të dytit një përkushtim të pandalshëm deri në frymën e fundit
Shufflay nuk ishte vetëm një arkivist, por një mbrojtës i së vërtetës historike në një kohë tensionesh të larta gjeopolitike.
Përmes veprave si Biologjia e fiseve të popullit shqiptar (1916), ai argumentoi se shqiptarët ishin pasardhës direkt të ilirëve, duke hedhur poshtë pretendimet se ishin ardhës të vonshëm në Ballkan.
Më 18 shkurt 1931, ai u sulmua me shufër hekuri në Zagreb nga agjentë të mbretërisë serbo-kroato-sllovene. Vdekja e tij shkaktoi një bujë të madhe; Albert Einstein dhe Heinrich Mann i dërguan një letër proteste Lidhjes për të Drejtat e Njeriut në Paris, duke dënuar “brutalitetin e tmerrshëm” të regjimit.
Pas vrasjes së tij, dorëshkrimi i vëllimit të tretë të Acta et Diplomata u konfiskua nga policia dhe humbi përgjithmonë, një goditje e rëndë për historiografinë shqiptare.
Robert Elsie: Arkivisti i Botës Shqiptare
Elsie veproi si një “urë” që lidhi trashëgiminë e vjetër të albanologëve si Šufflay me teknologjinë moderne.
Ai krijoi platformën Albanian History, ku mblodhi qindra dokumente, harta dhe dorëshkrime të rralla (përfshirë ato të Šufflay-t) për t’i bërë ato të aksesueshme falas për të gjithë botën.
Vepra e tij
A Biographical Dictionary of Albanian History
përmban jetëshkrimet e mbi 700 figurave që ndikuan në historinë e Shqipërisë, një punë kolosale kërkimore.
Elsie kishte një lidhje të veçantë me malësitë e veriut. Ai jo vetëm përktheu kryeveprën e Gjergj Fishtës, Lahuta e Malcís, por zgjodhi Thethin si vendin e tij të prehjes së përjetshme
Sot, në Kroaci është themeluar Qendra për Studime Albanologjike “Milan Šufflay” në Universitetin e Zarës, duke siguruar që bashkëpunimi mes këtyre dy kulturave të vazhdojë
Shkrimtari i Vizionit dhe Imagjinatës
Përveçse historian,
Šufflay
ishte një shkrimtar pionier që përdori letërsinë për të eksploruar fatet e popujve ballkanikë.
Romani ”
Konstantin Balsha
Ky është një roman historik në tre pjesë (i botuar rreth vitit 1920) ku
Šufflay
ndërthur faktet historike me trillimin artistik për të portretizuar periudhën e princërve shqiptarë Balshaj. Përmes kësaj vepre, ai synonte ta bënte historinë shqiptare të prekshme dhe frymëzuese për publikun e gjerë.
• Vepra ”
Ky konsiderohet si romani i parë fantastiko-shkencor në letërsinë kroate. Edhe në këtë zhanër, ai shpesh reflektonte mbi mbijetesën e kulturave dhe qytetërimeve, një temë që e shoqëroi gjatë gjithë studimeve të tij albanologjike.
Robert Elsie
: Ruajtësi i Zërave dhe Pamjeve të Humbura
Kontributi i Elsie-t nuk ishte vetëm në letër, por edhe në teknologjinë e audios dhe imazhit, duke krijuar një “muze digjital” të gjallë.
• Zërat Shqiptarë (Albanian Voices):
Elsie
krijoi një koleksion unik me incizime të rralla audio. Aty mund të dëgjohen zërat e figurave historike si Mbreti Zog, Gjergj Fishta, Fa Faik Konica dhe
Fan Noli
. Ky arkiv është një thesari i çmuar për të studiuar dialektet dhe mënyrën e të folurit të kohës.
Koleksionet Fotografike: Përmes faqes së tij Albanian Photography, ai mblodhi mijëra fotografi të vjetra (nga fundi i shekullit XIX deri në fillim të shekullit XX) që dokumentojnë veshjet kombëtare, arkitekturën e qyteteve si Shkodra e Durrësi, dhe jetën e përditshme të fiseve të veriut.
Eposi i Kreshnikëve:
Elsie bëri një punë titanike për t’i prezantuar botës anglishtfolëse ciklin e kreshnikëve përmes librit Songs of the Frontier Warriors. Ai argumentonte se eposi shqiptar ishte po aq i rëndësishëm sa ai i Homerit për të kuptuar mentalitetin heroik ballkanik
Milan Shufflay
: Lidhja me Mbretin Zog dhe “Vjedhja” e Historisë
Përveç vlerës shkencore, puna e
Shufflay
-t kishte një mbështetje të drejtpërdrejtë shtetërore nga Shqipëria e asaj kohe.
Financimi nga Mbreti Zog: Mbreti Zog I dhe qeveria shqiptare e financuan projektin e tij Acta Albaniae me një shumë që sot do të barazohej me rreth 3 milionë dollarë.
Šufflay
madje mbajti një fjalim historik në Parlamentin e Shqipërisë në gjuhën shqipe, duke prezantuar vizionin e tij për dokumentimin e mesjetës.
Vjedhja e Dorëshkrimit: Ditën e vrasjes së tij, agjentët serbë jo vetëm që e ekzekutuan, por hynë në banesën e tij dhe vodhën dorëshkrimin e vëllimit të tretë të Codex albanicus. Ky veprim tregon se vrasja nuk ishte thjesht politike, por një përpjekje e qëllimshme për të “zhdukur” prova të rëndësishme të historisë shqiptare.
Robert Elsie
: Eksperti i Dialekteve dhe Mitologjisë
Elsie
shkoi përtej teksteve zyrtare, duke u futur në zemër të traditës gojore dhe shpirtërore.
Harta e Dialekteve: Një nga projektet e tij të fundit ishte Spoken Albanian, ku ai dokumentoi 147 regjistrime të dialekteve shqipe nga Shqipëria, Kosova, Maqedonia, Mali i Zi dhe Greqia (Arvanitët). Ky arkiv ruan formën e gjallë të gjuhës që po zhduket.
Fjalori i Mitologjisë: Vepra e tij The Dictionary of Albanian Religion, Mythology and Folk Culture është udhërrëfyesi më i plotë për figurat mitike si Kulshedra, Zanat, dhe E Bukura e Dheut. Ai shpjegoi se si besimet pagane ilire mbijetuan brenda traditave fetare moderne shqiptare.
Përkthyesi i Shpirtit:
Elsie
ishte ai që “shiti” letërsinë shqipe në botë. Ai përktheu autorë nga mesjeta e deri te bashkëkohorët si Visar Zhiti apo Fatos Kongoli, duke siguruar që zëri shqiptar të dëgjohej në katedrat më prestigjioze të botës.
Sot, emri i Shufflay
-t nderohet me Certifikatën e Meritës “Milan Šufflay” që jepet nga Ambasada e Shqipërisë në Zagreb për kontribute në marrëdhëniet mes dy vendeve, ndërsa arkivi i Elsie-t mbetet pika e parë e referimit për çdo studiues të huaj.