Me kete metalitet Lindor qe mbizotron ,Shqiperia do te katandiset ne nje organizate e drejtuar nga hajdute dhe vagabonded e mbeshtetur nga genjeshtar dhe horra.
Nje organizate qe do te bej pis gjthcka qe do te preki-
Në satirën e tij të vitit 1914, “Nën hajat të parrizit”, Gjergj Fishta vë në skenë një dialog ku Shën Pjetri thotë shprehimisht se, me gjithë prapësitë e djallit dhe të vetë shqiptarëve, Zoti do ta mbajë Shqipërinë në këmbë. Fishta ironizonte faktin se secili donte të bëhej “mbret” dhe askush nuk donte të bindej apo të punonte për ligjin: “çdo çaush… kishte me dashte me u ba Mbret, veç per mos me ndigjue
Faik Konica, i njohur për penën e tij mjaft kritike dhe elitare, shpesh shprehej se armiku më i madh i Shqipërisë ishin vetë shqiptarët. Ai shkruante se po të donin shqiptarët, lirinë e bënin lehtë, por plogështia e tyre tregonte të kundërtën. Thënia “për inat të shqiptarëve” nënkuptonte se Shqipëria do të mbijetonte si shtet falë rrethanave gjeopolitike apo vullnetit hyjnor, edhe pse vetë qytetarët e saj bënin çmos për ta shkatërruar me grindje e anarki
Fan Noli, si politikan dhe kryeministër (1924), dështoi të modernizonte vendin pikërisht sepse u përplas me mentalitetin e vjetër feudal dhe mbrojtësit e interesave të ngushta të kohës. Ky zhgënjim bëri që ata të shihnin fatin e Shqipërisë si një lloj “mrekullie” që ngrihej në këmbë pavarësisht pengesave që nxirrnin vetë njerëzit e saj.
Në analet e mendimit politiko-shoqëror shqiptar, thënia profetike dhe cinike “Shqipëria do të bëhet për inat të shqiptarëve” qëndron si një monument i autokritikës kombëtare. E artikuluar në forma të ndryshme nga kolosët e kulturës sonë si Faik Konica, Gjergj Fishta dhe Fan Noli, kjo frazë nuk ishte një mallkim, por një diagnozë kirurgjikale. Ajo shpërfaq një paradoks të madh: fatin e një vendi që mbijeton dhe bëhet shtet jo falë harmonisë dhe punës së përbashkët të qytetarëve të tij, por pothuajse në mënyrë metafizike, si një mrekulli, pavarësisht vetëshkatërrimit, ndasive dhe anarkisë që vetë shqiptarët prodhojnë. Për të kuptuar thellësinë e këtij mendimi, duhet të zhytemi në kontekstin historik të shekullit të kaluar, ku lindi përplasja e ashpër midis idealit të kombit dhe realitetit të mentalitetit feudal. Konica, i cili e njihte mirë perëndimin dhe kuptonte mekanizmat e funksionimit të një shoqërie moderne, e shihte plogështinë dhe mungesën e organizimit si fatkeqësinë tonë më të madhe. Ai shkruante se shqiptarët e duan Shqipërinë, por nuk dinë ta duan atë me punë dhe me rregull. Ironia e Konicës “për inat të shqiptarëve” shpjegon se progresi i vendit shpesh vjen i sforcuar, i imponuar nga jashtë ose nga një pakicë e ndritur intelektuale, ndërsa masa e gjerë dhe elitat korruptive bëjnë rezistencë aktive përmes injorancës dhe intrigave.
Konica dhe Noli luftonin që Shqipëria të fitonte pavarësinë dhe të vetëdijesohej si komb. Sot, ndërsa jemi të pavarur politikisht, shpesh jemi të varur ekonomikisht. Varësia nga investimet e huaja, që shpesh marrin burimet tona natyrore apo shfrytëzojnë krahun e lirë të punës, tregon se ne nuk arritëm ta kthejmë Shqipërinë në një motor vetë-gjenerues të ekonomisë.
Kur biznesi vendas nuk ofron paga dinjitoze, kur korrupsioni vret konkurrencën e ndershme dhe kur politika shihet si mjet pasurimi (siç thoshte Fishta: “secili don me u ba mbret”), individi detyrohet t’i shërbejë kapitalit të huaj për të mbijetuar.
Eksodi masiv dhe zbrazja e vendit
Noli dhe Konica shkruanin me dëshpërim për ikjen e trurit dhe të të rinjve sepse vendi nuk u ofronte meritokraci, por nepotizëm. Ky dështim vazhdon të jetë pika më kritike e viteve të fundit: paaftësia për të krijuar një mjedis ku qytetarët e shohin të ardhmen brenda trojeve të veta, duke çuar në një krizë të thellë demografike.
Lufta e egër e brendshme dhe harrimi i rrezikut të jashtëm
Konica vuri në dukje se shqiptarët harxhojnë 90% të energjisë së tyre duke luftuar dhe sabotuar njëri-tjetrin, duke u bërë kështu pre e lehtë për faktorët e jashtëm gjeopolitikë. Ky dështim për të pasur një pakt të palëkundur kombëtar për çështjet madhore na ka lënë shpesh prapa në proceset integruese dhe zhvillimore.
Mungesa e meritokracisë dhe “Shkelmimi i vlerave”
Noli, në fjalimet e tij të famshme në Parlamentin e viteve ’20, fliste për “pesë anarkitë” e Shqipërisë, ku ndër më të rëndat rreshtonte anarkinë morale dhe sociale. Ne kemi dështuar shpesh të ngremë në piedestal të diturin, të ndershmin dhe punëtorin, duke lejuar që shoqëria të udhëhiqet apo të ndikohet nga të paaftët, të korruptuarit dhe të dhunshmit.
Në fund të fundit, dështimi ynë më i madh është se nuk kemi nxjerrë mësime nga historia. Gabimet që Konica, Noli e Fishta i ironizonin në vitet 1910–1930, i shohim pothuajse të paprekura në debatet tona politike dhe sociale të ditëve të sotme.
admin7