1.026 magjistra dhe 39 doktorë shkencash të papunë. Papunësia te të rinjtë arrin në 24 për qind. Shifra që dëshmojnë jo vetëm problemet e tregut të punës, por edhe një krizë më të thellë të perspektivës për gjeneratat e reja.
Një ndër sfidat më serioze me të cilat përballet Maqedonia e Veriut nuk është vetëm emigrimi i vazhdueshëm i qytetarëve, por edhe fakti se gjithnjë e më shumë të rinj nuk e shohin të ardhmen e tyre brenda vendit. Për shumë prej tyre, largimi nuk përfaqëson më thjesht një mundësi për të përmirësuar kushtet e jetesës, por shihet si një nga rrugët e pakta për të ndërtuar një karrierë profesionale dhe për të siguruar një jetë më të qëndrueshme, shkruan FakiDitor.info
Ky realitet duhet të shërbejë si kambanë alarmi për institucionet dhe politikëbërësit. Kur një shtet nuk arrin t’u ofrojë të rinjve arsye për të qëndruar, problemi tejkalon dimensionin ekonomik dhe shndërrohet në një çështje të zhvillimit shoqëror, të besimit institucional dhe të perspektivës së vetë vendit. Sipas të dhënave dhe vlerësimeve të publikuara nga institucione dhe platforma ndërkombëtare, përfshirë Bankën Botërore, Eurostat-in dhe Worldometer-in, Maqedonia e Veriut humbet çdo vit rreth 10.000 deri në 14.000 banorë si pasojë e emigrimit. Në një periudhë dhjetëvjeçare, kjo shifër përkthehet në një largim të mundshëm prej 100.000 deri në 140.000 qytetarësh, ku një pjesë e konsiderueshme e tyre i përket grupmoshave të reja, veçanërisht atyre nga 15 deri në 35 vjeç.
Të dhënat zyrtare e bëjnë këtë situatë edhe më shqetësuese. Sipas Agjencisë për Punësim, deri më 31 gusht 2026, në evidencën e personave të papunë figurojnë 1.026 magjistra dhe 39 doktorë shkencash. Ndërkohë, sipas Entit Shtetëror të Statistikave, shkalla e papunësisë te të rinjtë e moshës 15 deri në 29 vjeç, në tremujorin e dytë të vitit 2026, ka arritur në 24 për qind.
Këto shifra nxjerrin në pah një kontradiktë të thellë: nga njëra anë, familjet dhe shoqëria investojnë vite të tëra në arsimimin dhe përgatitjen profesionale të gjeneratave të reja, ndërsa nga ana tjetër, ekonomia dhe institucionet nuk arrijnë të krijojnë mundësi të mjaftueshme për ta shfrytëzuar këtë potencial njerëzor.
Natyrisht, diploma nuk mund të përbëjë garanci automatike për punësim. Megjithatë, është e vështirë të flitet për zhvillim të qëndrueshëm kur një vend nuk arrin të krijojë hapësirë për njerëzit që kanë investuar vite në arsimimin, kualifikimin dhe formimin e tyre profesional.
Problemi nuk është vetëm mungesa e vendeve të punës, por mungesa e meritokracisë
Për një pjesë të konsiderueshme të të rinjve, sfida nuk përfundon me sigurimin e një vendi pune. Ajo vazhdon edhe në përpjekjet për të avancuar profesionalisht, për të marrë përgjegjësi dhe për të ndërtuar një karrierë të bazuar në aftësi, njohuri dhe rezultate konkrete, , shkruan FakiDitor.info
Kur krijohet bindja se lidhjet partiake, afërsia me strukturat e pushtetit dhe interesat e caktuara kanë më shumë peshë sesa profesionalizmi, dëmtohet vetë besimi në sistem. Në këto rrethana, të rinjtë fillojnë të vënë në pikëpyetje vlerën e investimit të tyre në arsimim dhe përgatitje profesionale, nëse mundësitë për punësim dhe avancim nuk varen gjithmonë nga aftësitë dhe rezultatet individuale. Në këtë kontekst, korrupsioni përbën një tjetër faktor që thellon pabarazinë dhe cenon besimin e qytetarëve në institucionet publike. Ai nuk duhet parë vetëm si keqpërdorim i parasë publike apo si pjesë e aferave politike, por edhe përmes kostos së tij të drejtpërdrejtë shoqërore: kufizimit të mundësive, deformimit të konkurrencës dhe krijimit të pabarazive në qasjen ndaj punësimit dhe avancimit profesional.
Kur një i ri sheh se dikush mund të përfitojë një pozitë përmes lidhjeve, ndërsa një tjetër, pavarësisht arsimimit dhe përgatitjes, mbetet jashtë sistemit, krijohet një perceptim i rrezikshëm: se puna, dija dhe profesionalizmi nuk janë domosdoshmërisht rruga më e sigurt drejt suksesit.
Pikërisht këtu fillon të krijohet lidhja ndërmjet mungesës së meritokracisë dhe emigrimit. Në një realitet ku mundësitë profesionale perceptohen si të kufizuara dhe të drejtat jo gjithmonë si të garantuara, largimi bëhet gjithnjë e më i kuptueshëm. Të rinjtë nuk largohen vetëm për të siguruar të ardhura më të larta, por edhe për të jetuar në një sistem ku mundësitë profesionale, rregullat dhe perspektiva personale janë më të parashikueshme. Për këtë arsye, emigrimi nuk duhet trajtuar vetëm si një fenomen demografik. Ai është njëkohësisht edhe tregues i funksionimit të institucioneve dhe i nivelit të besimit që qytetarët kanë në të ardhmen e vendit të tyre.
Integrimi evropian si mundësi për një të ardhme më të mirë
Në këtë kontekst, integrimi i Maqedonisë së Veriut në Bashkimin Evropian merr një rëndësi që shkon përtej politikës së jashtme dhe marrëdhënieve me Brukselin. Për gjeneratat e reja, perspektiva evropiane duhet të përfaqësojë më shumë mundësi për arsimim, punësim dhe zhvillim profesional, por edhe institucione më funksionale, konkurrencë të ndershme dhe standarde më të larta të qeverisjes.
Anëtarësimi në Bashkimin Evropian nuk do t’i zgjidhte automatikisht të gjitha problemet e vendit dhe as nuk do të garantonte ndalimin e emigrimit. Megjithatë, një proces serioz integrimi, i shoqëruar me reforma të qëndrueshme institucionale, mund të krijojë kushte më të favorshme për të jetuar dhe punuar në vend, shkruan FakiDitor.info
Përafrimi me standardet evropiane, forcimi i sundimit të ligjit, lufta kundër korrupsionit dhe përmirësimi i administratës publike janë disa nga elementet që mund të kontribuojnë në ndërtimin e një sistemi ku profesionalizmi dhe aftësitë individuale kanë më shumë peshë sesa përkatësia partiake apo lidhjet personale.
Njëkohësisht, procesi i integrimit evropian mund të zgjerojë mundësitë për bashkëpunim akademik, programe shkëmbimi, kërkim shkencor dhe investime, duke krijuar hapësira të reja për zhvillimin profesional të të rinjve. Por këto mundësi nuk duhet të mbeten vetëm përfitime teorike. Ato duhet të shoqërohen me politika konkrete që nxisin krijimin e vendeve të punës cilësore dhe rrisin aftësinë konkurruese të ekonomisë vendore.Prandaj, integrimi evropian nuk mund të mbetet vetëm një premtim politik që përsëritet gjatë fushatave zgjedhore apo në deklaratat institucionale. Ai duhet të përkthehet në reforma dhe ndryshime konkrete, të cilat qytetarët t’i ndiejnë në jetën e përditshme.Në fund të fundit, për një të ri që po mendon të largohet nga Maqedonia e Veriut, më pak rëndësi ka se çfarë deklaron politika për perspektivën evropiane dhe shumë më tepër se çfarë mundësish konkrete i ofron shteti i tij sot.
Një shtet që humb të rinjtë, rrezikon të humbë të ardhmen
Maqedonia e Veriut duhet ta kuptojë se kapitali më i rëndësishëm për zhvillimin e saj nuk përbëhet vetëm nga infrastruktura, investimet apo burimet natyrore, por mbi të gjitha nga njerëzit. Në veçanti, nga gjeneratat e reja, të arsimuara dhe të përgatitura profesionalisht, të cilat përbëjnë një nga burimet kryesore të zhvillimit afatgjatë të vendit.Nuk mund të ndërtohet një ekonomi konkurruese duke humbur vazhdimisht kuadrot e kualifikuara. Nuk mund të flitet për reforma institucionale nëse të rinjtë vazhdojnë të përballen me barriera partiake dhe administrative. Po ashtu, nuk mund të kërkohet besimi i qytetarëve në institucione, nëse shteti nuk arrin t’u garantojë atyre mundësi të barabarta.
Përballë kësaj situate, politika duhet të kalojë nga logjika e premtimeve të përgjithshme drejt politikave konkrete: punësimit mbi bazën e meritës, luftës efektive kundër korrupsionit, mbështetjes së sipërmarrjes, investimeve në arsim dhe kërkim shkencor, si dhe një procesi të besueshëm të integrimit evropian , shkruan FakiDitor.info
Sepse pyetja që duhet t’i shqetësojë më shumë institucionet nuk është vetëm sa të rinj janë larguar deri më tani, por edhe sa të tjerë po përgatiten të largohen dhe, mbi të gjitha, çfarë po bëhet për t’i bindur ata se mund ta ndërtojnë të ardhmen e tyre në vendin ku kanë lindur dhe janë arsimuar.
Një shtet nuk e humb të ardhmen vetëm kur të rinjtë largohen. E humb atë shumë më herët, kur nuk arrin t’u japë arsye për të qëndruar.
admin7