Krtitika Intelektuale dhe mediat Ferid Muhic kundërshtimi i “Gjuhës së urrejtjes” dhe Dezinformimit
Aktualizmi intelektual” shpesh emërton rubrika apo ese që synojnë të lidhin idetë universale me ngjarjet e ditës, duke i dhënë lajmit një dimension më të thellë analitik. Marrëdhënia mes kritikës intelektuale dhe mediave sot është në një fazë transformimi të thellë, ku roli i intelektualit si “ndërgjegjja kritike” e shoqërisë po përballet me sfida të reja teknologjike dhe politike
Ekziston një ndarje mes “intelektualëve mediatikë” (opinionistë dhe analistë të rregullt) dhe “elitës së fshehtë” të studiuesve që prodhojnë kundërinformacion por që rrallë ftohen nga mediat komerciale.
Ekziston një ndarje mes “intelektualëve mediatikë” (opinionistë dhe analistë të rregullt) dhe “elitës së fshehtë” të studiuesve që prodhojnë kundërinformacion por që rrallë ftohen nga mediat komerciale.
Audienca po largohet nga mediat tradicionale drejt platformave më të personalizuara dhe videove sociale.Rritet ndikimi i individëve dhe influencuesve që krijojnë ekosisteme mediatike të pavarura, duke sfiduar dominimin e mediave tradicionale.
Pavarësisht “zhurmës” digjitale, ka një kërkesë në rritje për angazhim më cilësor dhe tregim historish (storytelling) që depërton përtej algoritmeve.Sipas kësaj filozofie, e vërteta del në dritë vetëm përmes ballafaqimit të lirë të opinioneve. Mill argumentonte se asnjë mendim nuk duhet censuruar, sepse edhe një mendim i gabuar ndihmon në qartësimin e të vërtetës.
: Media shërben si hapësira ku qytetarët debatojnë racionalisht për çështjet e përbashkëta. Kur kjo hapësirë kapet nga interesa private, ajo pushon së qeni “publike”.
Filozofia moderne thekson se liria e medias shoqërohet me etikën dhe vetërregullimin, duke shmangur dëmin ndaj të tjerëve (parimi i dëmit i Mill-it).
Filozofi i madhe boshnjak , Ferid Muhic tho se duhet te egzistoj nje ligj per mediat edhe ate me nje nen ku thuhet “ Media jeni te lira” Ferid Muhic, një nga filozofët dhe intelektualët më me ndikim në Ballkan, e sheh marrëdhënien midis intelektualit dhe mediave si një fushëbetejë për lirinë e mendimit dhe integritetin moral. Qasja e tij ndaj mediave mund të përmblidhet në disa pika kyçe:
Muhic mbron idenë se intelektuali ka për detyrë të mos qëndrojë në “kullën e fildishtë”, por të përdorë mediat si një platformë për të mbrojtur të vërtetën dhe identitetin kulturor. Ai vetë është shumë aktiv në media përmes rubrikave të rregullta, siç është “Od petka do petka” në portalin Preporod.info, ku dokumenton dhe analizon ngjarjet që prekin shoqërinë.
Duke u mbështetur në koncepte filozofike (si ato të Adorno-s), ai kritikon mënyrën se si mediat shpesh e kthejnë vuajtjen njerëzore dhe çështjet serioze në argëtim të komercializuar ose mjete për instrumentalizim ideologjik.
Muhic ka marrë pjesë në konferenca ndërkombëtare ku ka analizuar rolin e mediave në promovimin e gjuhës së urrejtjes dhe abuzimin me lirinë e shprehjes. Ai thekson se mediat duhet të shërbejnë si mjete për dialog dhe bashkëpunim, jo për nxitje dhune.
Për Muhic, liria e medias është e lidhur ngushtë me të drejtën e komuniteteve (veçanërisht atyre pakicë në rajon) për të pasur zërin e tyre dhe për të mbrojtur trashëgiminë e tyre intelektuale e shpirtërore.
Ai argumenton se pushteti nuk rrëzohet vetëm me ngritje zëri në media, por me vepra konkrete dhe argumente të qëndrueshme intelektuale që mediat duhet t’i përcjellin besnikërisht
Në vlerësimin e tij, mediat sot vuajnë nga një “moral relativizëm” dhe shpesh bëhen palë me interesat e pushtetit, duke lënë anash misionin e tyre parësor: informimin e drejtë dhe edukimin kritik të publikut.
Muhiqi shpesh argumenton se mediat moderne nuk e pasqyrojnë realitetin, por krijojnë një realitet paralel. Ai kritikon faktin që një ngjarje “nuk ekziston” nëse nuk transmetohet. Për të, kjo i jep medias një pushtet pothuajse hyjnor, por të rrezikshëm, sepse ai që kontrollon ekranin, kontrollon të vërtetën e popullit. Ai bën thirrje që njeriu të kthehet te përvoja e drejtpërdrejtë dhe jo të shohë botën vetëm përmes “thjerrave” mediatike.
Ndryshe nga shumë akademikë që përdorin gjuhë hermetike, Muhiqi në media përdor një stil që ai e quan “provokim intelektual”.
Muhiqi ka shprehur shqetësimin se shpejtësia e mediave digjitale (lajmi në kohë reale) po e vret refleksionin. Sipas tij:
Mendimi kërkon kohë dhe qetësi, ndërsa mediat kërkojnë shpejtësi dhe zhurmë.
Kjo shpejtësi çon në një “sipërfaqësi intelektuale”, ku njerëzit dinë gjithçka për sekondën e fundit, por nuk kuptojnë asgjë për thelbin e proceseve historike.
Gjuha e Medias dhe Identiteti
Si një mbrojtës i flaktë i identiteteve kulturore (veçanërisht atij boshnjak dhe shqiptar në Ballkan), ai e sheh median si një mjet që ose mund të ruajë gjuhën, ose ta shkatërrojë atë. Ai kritikon adoptimin pa kritikë të termave të huaj dhe zhargonit teknokratik në media, duke e parë këtë si një formë të kolonizimit mental.
Mediat dhe “E vërteta e pakëndshme”
Për Muhiqin, suksesi i një intelektuali në media matet me atë se sa “i padëshirueshëm” bëhet ai për qarqet e pushtetit. Ai shpesh thotë se nëse media të lavdëron shumë, me gjasë ke pushuar së thëni të vërtetën. Liria e medias për të është liria për të qenë opozitar moral, pavarësisht se kush është në qeveri.
Muhiqi argumenton se media moderne shpesh vepron si një narkozë. Përmes bombardimit me informacione të parëndësishme (argëtim, thashetheme, skandale), media e shkëput njeriun nga problemet e tij ekzistenciale. Ai e quan këtë “zhvendosje të vëmendjes”: ndërsa bota digjet, media të detyron të merresh me tymin, jo me zjarrin. Për Muhiqin, detyra e intelektualit është të thyejë këtë anestezi dhe ta kthejë publikun te “dhimbja” e së vërtetës.
Koncepti i Imazhit te Muhic
Muhiqi, si një adhurues i filozofisë klasike, mbron epërsinë e fjalës (Logos) mbi imazhin. Ai kritikon median vizuale (TV, Instagram, TikTok) sepse imazhi është pasiv – ai të dikton çfarë të shohësh. Ndërsa fjala (leximi, dëgjimi i një debati intelektual) kërkon imagjinatë dhe pjesëmarrje aktive. Sipas tij, mediat vizuale po e kthejnë njerëzimin në një specie pasive, që nuk mendon më me koncepte, por vetëm reagon ndaj stimujve vizualë.
Një nga kritikat e tij më të ashpra ndaj medias është barazimi i opinioneve. Muhiqi shqetësohet se në mediat e sotme, opinioni i një njeriu të paditur peshon po aq sa ai i një eksperti apo filozofi, me arsyetimin e rremë të “demokracisë së shprehjes”. Ai e sheh këtë si një sabotim të autoritetit intelektual, ku e vërteta mbytet nga zhurma e shumicës (argumentum ad populum).
Në analizat e tij sociologjike, ai vëren një paradoks: kurrë nuk kemi qenë më të lidhur përmes mediave, dhe kurrë më të vetmuar. Ai e quan këtë “komunikim pa takim”. Mediat na lejojnë të shkëmbejmë informacion, por jo të ndajmë qenien. Për Muhiqin, kritika intelektuale duhet të synojë rikthimin e dialogut të gjallë, “sy më sy”, që media po e asgjëson.
Muhiqi propozon që, përballë mediave të mëdha (mainstream) që janë të kapura nga korporatat, intelektualët duhet të krijojnë “ishuj të lirisë”. Këto janë portale të vogla, revista filozofike, apo takime në oda e forume, ku fjala nuk është e lidhur me klikimet. Ai vetë e praktikon këtë duke shkruar për medie që nuk kanë synim fitimin, por ruajtjen e substancës shpirtërore.
Për Ferid Muhiqin, media nuk është thjesht një mjet (teknikë), por një ambient (mjedis jetese). Nëse ky mjedis është i ndotur nga gënjeshtra, njeriu “mbyt” shpirtërisht. Prandaj, liria e medias për të nuk është thjesht çështje ligjore, por çështje e higjienës mendore.
