By admin7
Shkruan: Memedali Jusufi
Per te ditur rendesine e nje vendi , patjeter duhet te dishe gjerat me interesante qe lidhen me ate vend. Sa here shkoj ne Ulqin me impresionon vacantia e atij vendi, e folara e tyre qe me ngjason shume me qytetin e tim Vella ,Shkodres.
Nga do qe te shkohs ke nganje legjende reth formimit te atij qyteti apo vendi. Kur flasim me tim vella per vendet e Malit te Zi, ai me permend fakte arkitektonike dhe urbanistike qe lidhen per Ulqinin. Nga pikëpamja urbanistike, Kalaja është bërthama “organike” e qytetit. Ajo është e ndërtuar mbi një shkëmb të lartë dhe karakterizohet nga:Muret e poshtme qe datojnë që nga periudha ilire (shek. V p.e.s.), mbi të cilat janë ngritur muret romake, bizantine, venedikase dhe osmane.Rrugicat janë të ngushta dhe gjarpëruese për të thyer erërat e forta të detit dhe për të vështirësuar lëvizjen e pushtuesve-me thote ime vella per te vazhduar
Pasi qyteti u zgjerua jashtë mureve të Kalasë, urbanistika mori një formë lineare:
Çarshia (Rruga kryesore): Shërben si shtylla kurrizore që lidh Kalanë me pjesën e re të qytetit. Këtu arkitektura tradicionale ballkanike (shtëpi me qemerë dhe dyqane të vogla) përzihet me ndërtimet e shekullit XX.
Amfiteatri Natyror: Shumica e ndërtesave në qytetin e vjetër janë të vendosura në formë kaskade, duke i dhënë pothuajse çdo shtëpie pamje nga deti.
“Plazhi i Madh” dhe Urbanizmi Socialist
Në vitet ’60-’70, Ulqini pësoi një transformim të madh urbanistik me fokus turizmin masiv:
Komplekset Hoteliere: Hotelet si “Albatros” apo “Bellevue” u projektuan në stilin brutalist dhe modernist, duke shfrytëzuar hapësirat e gjera buzë pishave.
Ada e Bunës: Ky ishull përfaqëson një model specifik urbanistik “ekologjik”, ku ndërtimet (kryesisht druri) u lejuan vetëm në skajet e ishullit për të ruajtur ekosistemin.
Specifikat Gjeo-Urbanistike
Ulqini ka një nga brezat më të mëdhenj të pishave në Adriatik (Pishati), i cili u mboll qëllimisht si barrierë kundër erozionit dhe për të krijuar një mikroklimë kurative.
Një zonë industriale masive (15 km²) që dikur ishte motori ekonomik, sot është një park natyror që përcakton kufirin lindor urban të qytetit.
Sfidat e Sotme ,Si shumë qytete bregdetare, Ulqini përballet me urbanizimin e pakontrolluar. Ndërtimet e reja në lagjet si Pinjesh apo Rana shpesh tejkalojnë densitetin e paraparë, duke krijuar presion mbi infrastrukturën ekzistuese të rrugëve dhe ujësjellësit.
Legjenda e Dulqinesë së Ulqinit lidh emrin e qytetit bregdetar me figurën e famshme të letërsisë botërore, Don Kishotin, dhe autorin e tij, Miguel de Cervantes. Thuhet se
Miguel de Cervantes kaloi pesë vite robëri në Ulqin (atëherë i njohur si Dulcigno) pasi u kap nga piratët e famshëm të qytetit në shekullin XVI.
Emri i dashurisë së idealizuar të
Don Kishotit
, Dulcinea, besohet se rrjedh drejtpërdrejt nga emri italian i Ulqinit, Dulcigno. Në këtë kuptim, “Dulcinea” do të thotë thjesht “Ulqiniakja”.
Legjenda tregon se Servantesi u dashurua me një vajzë vendase gjatë kohës që ishte i burgosur në Kalanë e Ulqinit, dhe kjo dashuri shërbeu si frymëzim për personazhin që ai krijoi më vonë në kryeveprën e tij.
Sot në Kalanë e Ulqinit ekziston një shesh që quhet “Sheshi i Servantesit”, si dhe një statujë kushtuar tij dhe Dulqinesë, duke e mbajtur gjallë këtë lidhje mes historisë dhe letërsisë.
Megjithëse historianët shpesh debatojnë nëse
Servantesi
ishte i burgosur në Ulqin apo në Algjer, për banorët e Ulqinit kjo legjendë është një pjesë e rëndësishme e identitetit kulturor të qytetit.
Legjenda e Dulqinesë dhe Servantesit në Ulqin nuk është thjesht një tregim dashurie, por një ndërthurje e historisë së piraterisë mesdhetare me letërsinë botërore. Sipas Turizmit të Ulqinit, pasqyrohen detaje që e bëjnë këtë lidhje edhe më intriguese:
Thuhet se Servantesi u kap në vitin 1575 nga pirati famëkeq shqiptar, Arnaut Mami, i cili komandonte “leutët” (anije të shpejta pirate) e Ulqinit. Ai u soll në qytet si një rob me vlerë të lartë sepse kishte me vete letra rekomandimi nga mbreti i Spanjës.
Gojëdhënat popullore në Ulqin përmendin një rob të quajtur “Servet”, fati i të cilit përputhet me atë të shkrimtarit spanjoll. Thuhet se ai ishte një rob “pa një dorë” (pasi Servantesi humbi përdorimin e dorës së majtë në Betejën e Lepantit), çka i shton vërtetësi legjendës lokale.
Ulqini ishte një nga qendrat më të mëdha të tregtisë së robërve në Adriatik. Sheshi ku besohet se Servantesi kaloi kohën e tij sot njihet zyrtarisht si Sheshi i Servantesit ose ish-Tregu i Skllevërve, i ndodhur pranë Kullës së Ballshajve në Kalanë e vjetër.
Një fakt interesant është se subjekti i robërisë së Servantesit ka ngjashmëri të madhe me eposin shqiptar të Aga Imerit, i cili gjithashtu bie rob në Spanjë dhe kthehet pas shumë vitesh, duke krijuar një urë lidhëse mes dy kulturave.
Përveç statujës prej bronzi 3.6 metra të lartë në Kalanë e Ulqinit, vizitorët mund të shohin edhe
Muzeun e Ulqinit, ku ruhen dëshmi të epokës së piratëve që bënë të mundur këtë histori
Një fakt interesant që përmendet shpesh nga studiuesit lokalë sipas Hotel Palata Venezia është se Servantesi, në romanin e tij, përdor një personazh të quajtur
Cide Hamete Benengeli
si autorin e vërtetë të historisë. Besohet se ky emër mund të jetë frymëzuar nga ndonjë prej bashkëvuajtësve të tij gjatë robërisë në bregun e Adriatikut.
Sipas Tours by Tiho, pas 5 viteve robëri, familja e Servantesit u detyrua të shiste pasurinë dhe të paguante një harac (taksë personale) prej 500 thalerash ari për ta liruar. Legjenda thotë se ai u largua nga Ulqini jo i vetëm, por i shoqëruar nga vajza e komandantit të kalasë me të cilën ishte dashuruar, duke u martuar më vonë me të në Spanjë.
Ulqini gjatë shekujve XVIII-XIX, siç shpjegohet nga Turizmi i Ulqinit, kishte një flotë prej mbi 300 anijesh dhe vepronte si një shtyllë e rëndësishme e Perandorisë Osmane në Adriatik. Piratët e qytetit njiheshin si “Kërbaçi i Pulias dhe Siçilisë”, duke sulmuar rregullisht flotën venedikase.
Një pasojë unike e tregtisë së skllevërve ku bënte pjesë edhe Servantesi, është krijimi i një komuniteti të njerëzve me origjinë afrikane në Ulqin. Sipas Red Africa Travel, deri në fund të shekullit XIX në qytet jetonin rreth 100 familje zezake, trashëgimtarët e të cilëve u integruan plotësisht në kulturën vendase, siç ishte rasti i Rizo Shurlës, një figurë e njohur në qytet.
: Përveç Servantesit, Kalaja e Ulqinit ishte strehë edhe për personazhe të tjerë misteriozë si Sabataj Cevi, i vetëshpalluri “Mesia” hebre, i cili sipas Visit Montenegro i kaloi ditët e tij të fundit në këtë kështjellë pas konvertimit në Islam.