Shkruan: Memedali Jusufi
Rendi ndërkombëtar po përjeton një nga momentet e tij më dramatike që nga përfundimi i Luftës së Ftohtë, duke u gjendur në një udhëkryq ekzistencial ku rregullat e vjetra nuk funksionojnë më. Samiti i 81-të i Asamblesë së Përgjithshme të OKB-së në New York nuk është thjesht një takim rutinë diplomatik. Ai është një pasqyrë e një bote thellësisht të fragmentuar. Nën temën “Rikthimi i besimit, menaxhimi i transformimit”, ky samit përfaqëson një përpjekje për të shpëtuar multilateralizmin përballë një realiteti gjeopolitik që po rrëshqet drejt përplasjeve të drejtpërdrejta të fuqive të mëdha.
Anatomia e një Bote në Konflikt dhe Goditja Ekonomike Global
Ndryshe nga vitet e kaluara, ku konfliktet trajtoheshin si kriza rajonale, sot ato janë të ndërvarura dhe kërcënojnë stabilitetin global. Lufta direkte mes Shteteve të Bashkuara dhe Iranit ka krijuar një efekt domino në ekonominë botërore. Ky konflikt ka goditur direkt rrugët kryesore detare tregtare në Ngushticën e Hormuzit, duke rritur çmimet e naftës në nivele rekord. Kjo krizë e re ka sjellë një valë të re inflacioni global, duke eklipsuar pjesërisht, por pa e zbehur, rëndësinë e luftës në Ukrainë, e cila ka hyrë në vitin e saj të pestë. Prania e Presidentit Volodymyr Zelensky në New York shërben si një thirrje kritike për të ruajtur kohezionin perëndimor.
Ballkani Perëndimor në Menunë Gjeopolitike
Në këtë fushë shahu global, Ballkani Perëndimor nuk është thjesht një vëzhgues, por një zonë e nxehtë ku ndërthuren interesat e fuqive të mëdha. Në margjinat e Samitit të New York-ut, liderët e shteteve të Ballkanit po përballen me një trysni të dyfishtë:
Presioni i Rreshtimit: Nga njëra anë, SHBA dhe BE kërkojnë koordinim të plotë të politikave të jashtme dhe sanksioneve. Nga ana tjetër, ndikimi rus dhe investimet kapitale kineze vazhdojnë të mbajnë hapur vatra të fshehura tensioni.
Siguria Rajonale: Paraliza e OKB-së dhe dobësimi i mekanizmave ndërkombëtarë rrisin rrezikun e destabilizimit në pika kritike si veriu i Kosovës dhe Bosnjë-Hercegovina. Për Ballkanin, dështimi i diplomacisë në New York do të thotë një rrezik i shtuar për t’u përdorur si monedhë shkëmbimi në pazaret e mëdha gjeopolitike.
Zhvendosja e Polit të Fuqisë: Uashingtoni, Pekini dhe “Jugu Global”
Ndërsa fjalimet mbahen në sallën e OKB-së, qendra e vërtetë e gravitetit gjeostrategjik lëviz paralelisht. Mungesa fizike e Presidentit kinez Xi Jinping në New York dhe takimi i tij paralel me Donald Trump në Uashington dëshmojnë se vendimet e mëdha po merren jashtë kornizave institucionale të OKB-së. Ky polarizim dypolar plotësohet nga rritja e ndikimit të “Jugut Global” – një bllok heterogjen shtetesh që refuzojnë të rreshtohen verbërisht pas Uashingtonit apo Pekinit, duke kërkuar një rishpërndarje të drejtë të fuqiië dhe burimeve globale.
Kufiri i Ri Gjeostrategjik: Inteligjenca Artificiale dhe Klima
Për herë të parë, gjeostrategjia nuk përcaktohet vetëm nga kufijtë tokësorë, por edhe nga kodet algoritmike. Ngritja e Inteligjencës Artificiale të pakontrolluar ka kaluar nga një debat teknologjik në një urgjencë të sigurisë kombëtare. Në OKB po zhvillohen debate të ashpra për krijimin e një agjencie globale të ngjashme me IAEA (për energjinë bërthamore) për të vendosur rregulla strikte (“guardrails”) ndaj përdorimit ushtarak të IA-së dhe fushatave masive të dezinformimit të cilat po minojnë demokracitë.
Paralelisht, Java e Klimës në New York (Climate Week NYC) që zhvillohet në margjinat e samitit, e zhvendos theksin te kriza ekologjike. Ndryshimet klimatike janë tashmë një faktor që nxit migracionin masiv dhe konfliktet për burime bazike si uji dhe toka e punueshme.
Epilogu i një Epoke
În qendër të këtij udhëkryqi qëndron vetë OKB-ja, një institucion që po dëshmon pafuqinë e tij strukturore. Këshilli i Sigurimit është i paralizuar nga e drejta e vetos. Ndërsa mandati i Sekretarit të Përgjithshëm António Guterres po i afrohet fundit, bllokimi i zgjedhjes së pasardhësit të tij pasqyron mosbesimin e thellë mes anëtarëve të përhershëm.
Si përfundim, Samiti i New York-ut është një alarm zgjimi. Nëse liderët botërorë dështojnë të gjejnë një gjuhë të përbashkët për reformimin e institucioneve globale dhe menaxhimin e rreziqeve teknologjike e ushtarake, udhëkryqi aktual gjeostrategjik nuk do të çojë drejt një rendi të ri më të drejtë, por drejt një epoke të re të anarkisë dhe fragmentimit global, ku rajonet vulnerabël si Ballkani do të jenë të parët që do të pësojnë goditjen.
Admin 9 
admin7