Përplasja mes mediokritetit dhe mendjes së hapur është fusha e betejës ku po ndërtohet e ardhmja e shoqërisë sonë. Filozofi Alain Deneault shpjegon se rreziku më i madh sot nuk është paaftësia, por sistemi që kërkon nga ne të jemi “mesatarë”. Ky sistem shpesh dënon gjenialitetin si të rrezikshëm dhe injorancën si të padobishme.
Kur flasim për përplasjen mes mediokritetit dhe të qenët mendjehapur në kohët e sotme, tema bëhet jashtëzakonisht interesante. Sot po jetojmë në një epokë ku kjo luftë nuk bëhet më nëpër libra apo kafene filozofike, por zhvillohet çdo sekondë në ekranet tona.
Mediokriteti dhe të qenët mendjehapur janë dy koncepte që qëndrojnë në pole të kundërta në psikologji, filozofi dhe sjelljen shoqërore. Ndërsa mediokriteti kërkon rehatinë e mesatares dhe rregullat e ngurta, mendja e hapur kërkon rritjen, eksplorimin dhe thyerjen e kufijve.
Mediokriteti i frikësohet ndryshimit dhe kërkon sigurinë e asaj që njihet tashmë. Personi mendjehapur e mirëpret të panjohurën si një mundësi për të mësuar.
Mediokriteti rreket të ketë gjithmonë të drejtë dhe refuzon të pranojë mangësitë. Një mendje e hapur e pranon kur e ka gabim dhe e ndryshon mendimin pas fakteve të reja.
Sot ekziston një term shumë interesant në sociologji dhe filozofi që quhet Mediokracia (pushteti i mediokërve), i bërë i njohur nga filozofi kanadez Alain Deneault. Ai thotë se bota e sotme nuk kërkon më njerëz gjenialë dhe as njerëz të paaftë. Ajo kërkon pikërisht njerëzit mesatarë.
Allgoritmet sociale dhe kultura e anulimit
Nëse hapni TikTok apo Instagram, do të shihni se videot që marrin miliona shikime shpesh nuk kërkojnë asnjë talent. Algoritmi është i krijuar për të mbajtur masën të mbërthyer. Ai shpërblen atë që është e thjeshtë për t’u përtypur (mediokritetin) dhe ndëshkon idetë e rënda apo komplekse që kërkojnë një mendje të hapur.
Kjo është pika ku mendja e hapur vuan më shumë sot. Të jesh mendjehapur do të thotë të dëgjosh mendime që nuk të pëlqejnë dhe t’i analizosh ato. Mirëpo sot, sapo dikush thotë diçka jashtë rreshtit ose normës së turmës, mediokriteti kolektiv “rebelohet” dhe kërkon ta dënojë apo ta heshtë atë person, në vend që të diskutojë.
Ky është shembulli më aktual! AI mund të prodhojë shkrime, kode dhe art brenda sekondës. Shumë njerëz mendjehapur po e përdorin atë si një mjet për të krijuar gjëra gjeniale dhe krejtësisht të reja. Nga ana tjetër, mediokriteti e përdor atë thjesht për të kopjuar, për të mos menduar vetë dhe për të mbushur internetin me tekste pa shpirt e pa asnjë vlerë origjinale.
Edukimi dhe “Vdekja” e Kuriozitetit
Mediokriteti në shkolla dhe universitete sot kërkon thjesht nota të mira, memorizim mekanik dhe dorëzim të detyrave në kohë. Shumë studentë e përdorin AI për të kryer detyrat pa mësuar asgjë, thjesht për të marrë një kalueshmëri mesatare.
Mendja e hapur e kupton që diploma është vetëm një letër. Njerëzit mendjehapur e përdorin teknologjinë si partner për të bërë pyetje më të thella, për të sfiduar profesorët dhe për të kuptuar botën përtej librave shkollorë.
Vendi i punës: Konformizmi kundrejt Inovacionit
Kultura e Mediokritetit nëpër zyra shpesh promovon ata që nuk bëjnë zhurmë, që binden verbërisht dhe që nuk sjellin ide që “prishin rehatinë” e shefave. Ky quhet rreziku i qëndrimit në zonën e rehatisë.
Mendja e hapur kërkon të thyejë proceset e vjetruara. Njerëzit mendjehapur nuk kanë frikë të thonë “Kjo nuk po funksionon, le ta provojmë ndryshe”, edhe pse shpesh shihen me sy të keq nga kolegët që duan thjesht të shtyjnë orarin.
Arti, Muzika dhe Filmi
Mediokriteti prodhon atë që quhet “art i industrializuar”. Këngët sot po bëhen më të shkurtra (rreth 2 minuta) thjesht për t’u përshtatur me vëmendjen e shkurtër të njerëzve në rrjetet sociale. Filmat riciklojnë të njëjtat formula (pjesë të dyta, të treta) sepse publiku mesatar nuk dëshiron të rrezikojë me histori të reja e komplekse.
Mendja e hapur mbështet artistët e pavarur, eksperimenton me zhanre të reja dhe kërkon art që të bën të mendosh e të ndjesh diçka ndryshe, jo thjesht diçka për të kaluar kohën.
Shëndeti mendor dhe vetëvlerësimi
Mediokriteti na thotë të krahasohemi me të tjerët në rrjete sociale, gjë që sjell ankth, ose të pranojmë që “kështu është jeta” dhe të dorëzohemi para rutinës.
Mendja e hapur pranon që njeriu mund të dështojë, e sheh dështimin si mësim dhe nuk ka frikë të kërkojë ndihmë apo të ndryshojë tërësisht drejtimin e jetës nëse nuk ndihet i përmbushur.
Gjuha dhe mënyra si komunikojmë
Mediokriteti po e kthen gjuhën në “shabllone”. Ne sot flasim me fraza të gatshme të marra nga interneti, me emoji apo me zhargon korporatash që nuk thonë asgjë konkrete. Kjo bëhet për të mos ofenduar askënd dhe për të mos krijuar debat.
Mendja e hapur e ruan pasurinë e gjuhës. Ajo kërkon fjalën e duhur për të shprehur një emocion kompleks, guxon të bëjë pyetje që thyejnë heshtjen dhe nuk fshihet pas klisheve për t’u dukur “politikisht korrekt”. [1, 2, 3]
“Gjumi” teknologjik
Mediokriteti e përdor teknologjinë për të mpirë trurin. Algoritmi na njeh aq mirë sa na tregon vetëm gjëra me të cilat ne jemi dakord. Kjo krijon “flluska” ku njerëzit mendojnë se e gjithë bota mendon si ata, duke e bërë mendjen dembele dhe agresive ndaj çdo mendimi ndryshe.
Mendja e hapur e përdor qëllimisht algoritmin për t’u thyer. Një person mendjehapur kërkon informacion nga burime të ndryshme, dëgjon podkaste me autorë që kanë bindje krejt të kundërta dhe e përdor internetin si një biblotekë universale, jo si një pasqyrë të egos së vet.
Marrëdhëniet njerëzore dhe dashuria
Mediokriteti i trajton njerëzit si “produkte” nëpër aplikacione si Tinder. Sapo del një vështirësi e vogël apo një mospërputhje mendimesh, kalohet tek personi tjetër. Nuk ka durim për të njohur thellësinë e dikujt.
Mendja e hapur e kupton që çdo njeri është një botë më vete. Ajo kërkon të kuptojë plagët, historinë dhe botëkuptimin e tjetrit, duke pranuar që dashuria dhe miqësia kërkojnë punë dhe nuk janë thjesht një shkëmbim interesash mesatarë.
Si të shpëtojmë nga “Kurthi i Mediokritetit”?
Nëse dëshironi të mbani një mendje të hapur në një botë që promovon mesataren, mund të ndiqni këto hapa:
Sfidoni veten: Lexoni një libër ose dëgjoni një dokumentar për një temë që mendoni se nuk ju pëlqen ose me të cilën nuk jeni dakord.
Krijoni, mos konsumoni vetëm: Mos u bëni thjesht spektatorë të jetës së të tjerëve në rrjete sociale. Shkruani diçka, pikturoni, gatuani një recetë të re, bëni diçka ku duhet të vendosni trurin në punë.
Pranoni dyshimin: Mos kërkoni të keni të drejtë për çdo gjë. Fjala “Nuk e di ende, duhet ta studioj” është treguesi më i lartë i një mendjeje të hapur.
