By admin7 
Prof. Dr. Muhamet Racaj, Gjeneral Major në pension
Njoftimi se Shtetet e Bashkuara të Amerikës po shqyrtojnë reduktimin gradual të një pjese të kapaciteteve të tyre kryesore ushtarake të dislokuara në Evropë përfaqëson një nga zhvillimet më domethënëse strategjike për sigurinë euroatlantike që nga përfundimi i Luftës së Ftohtë. Edhe pse Uashingtoni mbetet shtylla kryesore e NATO-s, ky sinjal politik dhe ushtarak po nxit debate serioze mbi mënyrën se si do të funksionojë Aleanca në dekadat e ardhshme dhe nëse Evropa është e gatshme të marrë përgjegjësi më të mëdha për mbrojtjen e saj.
Lufta në Ukrainë ka ndryshuar rrënjësisht perceptimin e kërcënimeve në Evropë. Agresioni rus ka rikthyer luftën konvencionale në kontinent, ndërsa operacionet hibride, sulmet kibernetike, dezinformimi dhe kërcënimet bërthamore kanë krijuar një mjedis të ri sigurie. Në këtë realitet të ri, NATO është përballur me nevojën për të rritur gatishmërinë operacionale, për të zgjeruar praninë në krahun lindor dhe për të forcuar aftësitë e saj parandaluese.
Nëse SHBA-ja redukton gradualisht një pjesë të bombarduesve strategjikë, avionëve luftarakë, mjeteve ajrore pa pilot, nëndetëseve dhe anijeve luftarake në Evropë, kjo nuk do të thotë automatikisht dobësim i NATO-s. Përkundrazi, aleanca ka filluar tashmë procesin e transformimit të saj drejt një modeli ku shtetet evropiane marrin rol më aktiv në garantimin e sigurisë së përbashkët.
Pyetja kryesore nuk është nëse NATO do të mbijetojë pa një pjesë të kapaciteteve amerikane në Evropë, por sa shpejt Evropa mund të kompensojë boshllëqet e krijuara. Aktualisht, SHBA-ja siguron pjesën më të madhe të aftësive strategjike të aleancës, përfshirë inteligjencën satelitore, transportin strategjik, mbrojtjen raketore, komandimin operacional dhe parandalimin bërthamor. Këto janë kapacitete që shumica e vendeve evropiane nuk i posedojnë në nivel të mjaftueshëm.
Pikërisht për këtë arsye, Gjermania, Polonia, Franca dhe vende të tjera evropiane kanë filluar programet më të mëdha të modernizimit ushtarak në historinë e pasluftës. Gjermania po investon qindra miliarda euro në forcat e saj të armatosura, ndërsa Polonia po ndërton një nga ushtritë më të fuqishme tokësore në Evropë. Këto investime nuk janë vetëm reagim ndaj luftës në Ukrainë, por pjesë e një strategjie afatgjatë për të rritur autonominë mbrojtëse evropiane.
Njëkohësisht, NATO po zhvendos qendrën e saj operative drejt krahut lindor. Rumania, Polonia, Bullgaria dhe shtetet baltike janë shndërruar në pika kyçe të mbrojtjes kolektive. Veçanërisht rajoni i Detit të Zi po fiton rëndësi strategjike të jashtëzakonshme, pasi përfaqëson një nga zonat ku interesat e NATO-s dhe Rusisë përplasen më drejtpërdrejt.
Nga perspektiva ushtarake, aleanca do të vazhdojë të funksionojë mbi bazën e Nenit 5 të Traktatit të Uashingtonit, i cili mbetet garancia themelore e sigurisë kolektive. Edhe në rast të zvogëlimit të pranisë ushtarake amerikane, mekanizmat e komandimit, planifikimit operacional dhe mbrojtjes kolektive do të mbeten funksionalë. Megjithatë, barra financiare dhe ushtarake do të zhvendoset gjithnjë e më shumë drejt vendeve evropiane.
Një sfidë shtesë lidhet me mundësinë e përshkallëzimit të tensioneve me Rusinë. Sulmet e përsëritura pranë kufijve të NATO-s dhe incidentet që mund të prekin territorin e vendeve anëtare krijojnë rrezik për keqllogaritje strategjike. Në rast të cenimit të territorit të një shteti anëtar, aleanca do të përballet me detyrimin për të demonstruar kredibilitetin e saj dhe për të ruajtur efektin parandalues ndaj çdo kundërshtari potencial.
Në aspektin afatgjatë, NATO pritet të evoluojë nga një aleancë ku SHBA-ja mbart pjesën dominuese të barrës ushtarake, në një model më të balancuar transatlantik. Kjo nuk nënkupton largim amerikan nga Evropa, por rikonfigurim të prioriteteve strategjike të Uashingtonit, veçanërisht në raport me konkurrencën globale në rajonin Indo-Paqësor.
Për vendet e Ballkanit Perëndimor, ky zhvillim ka rëndësi të veçantë. Stabiliteti rajonal do të varet gjithnjë e më shumë nga aftësia e vendeve evropiane për të ruajtur kohezionin e NATO-s dhe për të garantuar sigurinë në kufijtë juglindorë të aleancës. Kosova, Shqipëria, Mali i Zi dhe Maqedonia e Veriut duhet të vazhdojnë modernizimin e kapaciteteve të tyre mbrojtëse dhe të forcojnë bashkëpunimin me strukturat euroatlantike.
Përfundim
Reduktimi gradual i një pjese të arsenalit amerikan në Evropë nuk nënkupton fundin e dominimit strategjik të NATO-s, por hyrjen e aleancës në një fazë të re transformimi. NATO do të vazhdojë të mbetet organizata më e fuqishme ushtarake në botë, por me një rol më të madh të vendeve evropiane në mbrojtjen kolektive. Në kushtet e tensioneve të vazhdueshme me Rusinë dhe pasigurive globale, sfida kryesore për Evropën nuk është vetëm rritja e shpenzimeve ushtarake, por ndërtimi i kapaciteteve reale për të garantuar sigurinë e saj në mënyrë më autonome, duke ruajtur njëkohësisht partneritetin strategjik me Shtetet e Bashkuara të Amerikës.
admin1