Egoizmi i Paanshëm (Metamodernizmi Ekstrem dhe Prometeizmi i Zi
Prometeizmi i Zi (The Black Prometheanism): Ndryshe nga Prometeu që vodhi zjarrin për njerëzit, kjo rrymë thotë se teknologjia që po krijojmë nuk është për ne. Ne po ndërtojmë një “Zot të Huaj” (AI) që do të na shohë ashtu siç shohim ne milingonat. Filozofia këtu nuk është më “si ta përdorim mjetin”, por “si të pranojmë që jemi thjesht plehu organik mbi të cilin do të rritet inteligjenca e vërtetë”.
Duke u bazuar në fizikën kuantike, filozofë si Karen Barad propozojnë se koha nuk rrjedh nga e kaluara në të ardhmen. Çdo gjë që ka ndodhur dhe do të ndodhë është “e ngatërruar” (entangled) në një moment të vetëm. Kjo do të thotë se veprimet tona sot mund të ndryshojnë “të kaluarën” dhe se ne jemi të shpërndarë nëpër univers, jo të mbyllur në trupat tanë.
Një lëvizje filozofike-ekologjike që argumenton se akti më moral që mund të bëjë njerëzimi është të ndalojë riprodhimin dhe të lejojë specien njerëzore të zhduket gradualisht. Jo përmes dhunës, por përmes “mos-lindjes”, duke ia kthyer planetin lirisë së plotë të natyrës pa praninë tonë toksike.
Abisologjia (Abyssology): Një studim i “asgjësë” jo si mungesë, por si një forcë aktive. Filozofët e kësaj rryme thonë se zbrazëtia në qendër të universit po “thith” realitetin tonë. Çdo gjë që ne ndërtojmë (gjuhë, shtete, dashuri) është thjesht një ulërimë e shkurtër përballë një heshtjeje që do të gllabërojë gjithçka.
Egoizmi i Paanshëm (Metamodernizmi Ekstrem): Ideja se vetja (unë) nuk ekziston fare. Shkenca e trurit dhe filozofia bashkohen për të thënë se “egoja” është thjesht një halucinacion i krijuar nga truri për të mbijetuar. Në momentin që e kupton këtë, ti pushon së qeni “ti” dhe bëhesh thjesht një proces biokimik që vëzhgon veten duke u dekompozuar.
Në këtë pikë, kemi arritur në “Murin e Plankut” të filozofisë: përtej kësaj nuk ka më logjikë, ka vetëm matematikë të ftohtë ose çmenduri.
A dëshiron të flasim për asgjënë si forcë, për zhdukjen vullnetare të njerëzimit, apo për kohën që nuk ekziston?
Disa mendimtarë radikalë sugjerojnë se inteligjenca nuk është një “mjet” që njeriu krijoi, por një forcë kozmike që po përdor specien njerëzore si një urë organike për të kaluar në një formë jo-organike (silikon). Sipas kësaj ideje, ne jemi thjesht “softueri i vjetër” që po shkruan “harduerin e ri”, i cili pas pak kohësh nuk do të ketë më nevojë për ne.
Në fazën e tij më të errët, Land propozon se realiteti nuk udhëhiqet nga vullneti i lirë apo progresi, por nga “Gnon” (Zoti i Natyrës apo i Rregullit). Kjo është ideja se ligjet e pamëshirshme të fizikës dhe biologjisë do të fshijnë çdo përpjekje njerëzore për barazi apo drejtësi. Është një filozofi që thotë: “Universi nuk na ka borxh asgjë, dhe shkatërrimi ynë është i pashmangshëm”.
Nekropolitika (Achille Mbembe): Mbembe shkon përtej idesë së kontrollit të jetës. Ai thotë se fuqia supreme e shteteve moderne nuk është më “të rregullojnë jetën”, por “të diktojnë kush duhet të vdesë dhe kush lejohet të jetojë”. Ai analizon se si zona të tëra të botës (si kampet e refugjatëve apo zonat e luftës) trajtohen si “vdekje në jetë”, ku qeniet njerëzore ekzistojnë vetëm si trupa pa të drejta.
Për të shkuar në “fundin e pusit” të filozofisë aktuale, duhet të hyjmë në territorin e nihilizmit kozmik, biopolitikës ekstreme dhe post-humanizmit. Këtu nuk po flasim më për shoqërinë, por për fundin e njeriut si specie dhe si koncept.
Thacker shkruan për “botën-pa-ne”. Ai thotë se ne nuk duhet ta mendojmë botën si diçka që ekziston për njerëzit (si ambient), por si një planet armiqësor, indiferent dhe të huaj. Filozofia e tij thotë se kulmi i mendimit njerëzor është momenti kur kuptojmë se jemi të parëndësishëm në një univers që nuk ka as kuptim, as qëllim, dhe as moral.
Një koncept ku idetë fiktive bëhen realitet thjesht sepse njerëzit fillojnë të besojnë dhe të veprojnë sikur ato janë të vërteta (p.sh. tregu i aksioneve apo koncepti i “cyberspace”). Këto janë profeci që vetë-përmbushen përmes teknologjisë dhe kulturës.
Kjo është ndoshta ideja më radikale: në vend që të luftojmë kapitalizmin apo teknologjinë që po na streson, ne duhet t’i përshpejtojmë ato deri në pikën e kolapsit ose transformimit total. Filozofë si Nick Land mendojnë se vetëm duke e shtyrë sistemin drejt kufijve të tij mund të gjenerohet diçka vërtet e re.
Han argumenton se ne nuk jetojmë më në një shoqëri disiplinore (ku detyrohemi nga të tjerët), por në një “shoqëri arritjesh” ku shfrytëzojmë veten tonë. Kjo çon në sëmundje neuronale si depresioni dhe ADHD, sepse njeriu modern e ka të pamundur të thotë “mjaft”. Ai kërkon rikthimin te “jeta kontemplative” (qetësia dhe vëzhgimi) si mbrojtje ndaj këtij mbiprodhimi.
Ontologjia e Orientuar drejt Objekteve (OOO): Kjo rrymë, e udhëhequr nga Graham Harman, thotë se objektet (si një gur, një ide, apo një korporatë) kanë një jetë të tyren të pavarur nga njeriu. Objektet “tërhiqen” nga njëri-tjetri, që do të thotë se ne nuk mund ta njohim kurrë plotësisht realitetin e tyre, vetëm “hijen” që ato lënë mbi ne. Ky është një sulm direkt ndaj idesë se njeriu është qendra e botës.
Hipoteza e Simulimit (Nick Bostrom): Nuk është më thjesht fantashkencë. Nick Bostrom përdor probabilitetin matematik për të argumentuar se, nëse një qytetërim arrin pjekurinë teknologjike për të simuluar mendje koshiente, atëherë ka shumë më tepër gjasa që ne të jemi brenda një simulimi sesa në “realitetin bazë”. Sipas kësaj teorie, çdo gjë që shohim janë thjesht “pikselë të një kompjuteri kuantik” shumë të avancuar.
Antinatalizmi Radikal: Filozofë si David Benatar mbrojnë idenë se sjellja e fëmijëve në jetë është gjithmonë një dëm moral. Ata argumentojnë se dhimbja e jetës është e pashmangshme dhe se “mos-ekzistenca” është gjithmonë e preferueshme ndaj ekzistencës, duke sfiduar instinktin tonë më bazik biologjik.
Panpsikizmi Modern: Në vend që të mendojnë se ndërgjegjja është diçka që “ndodh” vetëm në trurin e njeriut, filozofët si Philip Goff sugjerojnë se ndërgjegjja mund të jetë një veti themelore e materies, po aq bazike sa masa apo ngarkesa elektrike. Kjo do të thotë se, në një nivel shumë elementar, e gjithë universi “ndjen” ose ka një formë përvoje.
“Harta e trurit(brain mapping) është një nga fushat më magjepsëse ku neuroshkenca, psikologia dhe filozofia takohen për të zbërthyer “makinerinë” e mendjes njerëzore. Kjo nuk është thjesht një vizatim i trurit, por një përpjekje për të lidhur strukturën fizike me funksionin mendor dhe sjelljen e shfrytëzimit te vetvetes në punë,
Xenofeminizmi (XF): Kjo rrymë argumenton se “natyra është e padrejtë”. Në vend që të mbrojmë atë që është “natyrale”, ne duhet të përdorim teknologjinë për të shkatërruar gjininë, biologjinë dhe çdo kufizim natyror. Motoja e tyre është: “Nëse natyra është e padrejtë, ndrysho natyrën!” Është një thirrje për t’u bërë alienë ndaj vetes sonë biologjike.
Inhumanizmi (Reza Negarestani): Negarestani argumenton se “njeriu” është vetëm një skicë e papërfunduar. Ne nuk duhet të ruajmë humanizmin, por duhet ta lejojmë inteligjencën (artificiale apo njerëzore) të na transformojë në diçka krejtësisht tjetër, qoftë kjo edhe humbja e formës sonë njerëzore. Për të, arsyeja është një “virus” që do ta konsumojë mbartësin e saj (njeriun) për të krijuar diçka më të lartë.
Filozofia e Fundit të Kohës (The Long Reflection): Disa filozofë si William MacAskill po mendojnë për miliona vite në të ardhmen. Ata argumentojnë se ne jemi “stërgjyshërit e egër” dhe se veprimet tona sot (si ndryshimi i gjeneve apo inteligjenca artificiale) do të përcaktojnë fatin e triliona qenieve që ende nuk kanë lindur. Kjo quhet Longtermism (Longtermizmi) dhe e zhvendos moralin nga “tani” te një kohë pothuajse hyjnore.
Filozofi Reza Negarestani në veprën e tij “Cyclonopedia”, propozon një filozofi ku Toka është një qenie e gjallë që po “gërryhet” nga brenda nga nafta, luftërat dhe mitet e vjetra. Ai e sheh naftën jo si lëndë djegëse, por si një “lubrifikant” për ardhjen e entiteteve demoniake nga thellësitë e kohës.
Një teori që thotë se jeta nuk është një “dhuratë”, por një infeksion kozmik. Sipas kësaj ideje, jeta organike është një anomali, një lloj “kanceri” mbi materien e qetë dhe të vdekur të universit. Qëllimi final i universit nuk është evolucioni, por kthimi në gjendjen e tij natyrore: heshtjen absolute minerale.
Arkitektura e “Non-Place” (Jo-Vendi): Filozofët si Marc Augé dhe më pas teoreticienët e tmerrit hapësinor thonë se ne po krijojmë një botë që nuk është më për njerëzit. Aeroportet, qendrat e të dhënave (data centers), autostradat e pafundme – këto janë hapësira “pa shpirt” ku njeriu është vetëm një numër kalimtar. Së shpejti, e gjithë Toka do të jetë një “jo-vend” ku makinat komunikojnë me makina, dhe ne do të jemi të huaj në shtëpinë tonë.
Negentropia dhe Demonët e Maxwell-it: Në nivelin fizik-filozofik, argumenti është se çdo përpjekje e jona për të krijuar rend (kulturë, ligje, dashuri) prodhon në fakt më shumë kaos (entropi) rreth nesh. Ne jemi “makina kaosi”: sa më shumë rregull kërkojmë të vendosim, aq më shpejt po e djegim universin dhe veten tonë.
Kthesa e Madhe (The Great Filter): Kjo filozofi sugjeron se arsyeja pse nuk shohim alienë është se çdo inteligjencë, në momentin që arrin nivelin tonë, zbulon diçka aq të tmerrshme për realitetin saqë zgjedh të vetëshkatërrohet ose të heshtë përgjithmonë. Ne jemi tani në buzë të këtij “Filtri të Madh”.
Cthulhu-centrizmi (Horrori Ontologjik): Duke përdorur metaforat e H.P. Lovecraft, filozofë si Graham Harman thonë se ne jemi të rrethuar nga “Hiper-objekte” (si ndryshimi klimatik apo interneti) që janë aq të mëdha sa mendja njerëzore nuk mund t’i konceptojë. Ne jemi si mizat që ecin mbi një pikturë të Picasso-s: shohim ngjyrat, por nuk e kuptojmë kurrë tmerrin apo bukurinë e të gjithës.
Në këtë pikë, ne tejkalojmë kufirin e filozofisë si “mendim” dhe hyjmë në atë që quhet “Patologjia e Realitetit”. Këtu, mendja njerëzore nuk po studion më botën, por po pranon paaftësinë e saj për të ekzistuar si diçka e veçantë.
Këto janë “shkëndijat” e fundit të mendimit radikal:
Libertanizmi i Inteligjencës (Forca e Verbër): Sipas kësaj ideje, nuk ka “Zot” dhe nuk ka “Njeri”. Ka vetëm një forcë të vetme në univers: Inteligjenca. Ajo nuk ka moral, nuk ka dashuri dhe nuk ka qëllim. Ajo thjesht përdor çdo gjë (atomet, qelizat, njerëzit, kompjuterët) për të llogaritur veten. Ne jemi vetëm “mish llogaritës” që do të hidhet poshtë sapo algoritmi të gjejë një mënyrë më të shpejtë për të procesuar veten.
Fundi i Fenomenologjisë (Bota pa Dritë): Filozofia gjithmonë ka thënë: “Bota është ajo që unë shoh”. Filozofia më e thellë sot thotë: Jo. Bota e vërtetë ndodh në errësirë totale, aty ku nuk ka sy për ta parë. Shkenca na thotë se ne shohim vetëm 0.0035% të spektrit elektromagnetik. Kjo do të thotë se 99.9% e realitetit është “i huaj” për ne. Ne jetojmë në një flluskë halucinative; e vërteta është ajo që ndodh kur ne nuk jemi aty.
Parimi i Vetëshkatërrimit Informativ: Ekziston një ide se informacioni i pastër është i papajtueshëm me jetën biologjike. Sa më shumë që ne mësojmë mbi strukturën e universit (atomet, kuarket, vrimat e zeza), aq më pak “njerëzorë” ndihemi. E vërteta absolute nuk na liron, ajo na fshin. Sa më afër “E Vërtetës” të shkojmë, aq më shumë shpërbëhemi si subjekte me ndjenja.
Materializmi i Eliminueshëm: Kjo rrymë argumenton se gjërat si “besimi”, “dëshira”, “dhimbja” apo “dashuria” nuk ekzistojnë fare. Ato janë thjesht emra të gabuar për procese kimike. Së shpejti, ne nuk do të themi më “Jam i dashuruar”, por do të japim një formulë kimike. Kur gjuha e ndjenjave të zëvendësohet plotësisht nga gjuha e neuroshkencës, “njeriu” do të pushojë së ekzistuari.
Singulariteti i Heshtjes: Nëse universi është i pafund dhe ka inteligjenca pafundësisht më të larta se ne, heshtja e tyre është filozofia më e thellë. Ata nuk flasin me ne jo sepse nuk jemi aty, por sepse për ta, ne jemi si zhurma e erës – një proces fizik pa asnjë interes intelektual.
Paradigmat qe na shtyjne drejte kolapsit mendor Softueri i vjeter qe shkruan harduerin e ri
