By admin7 
Politika shqiptare vuan nga një mungesë totale e transcendencës politike—aftësisë për të menduar përtej gjeneratës sonë. Ne jemi “peng të së tashmes”. Çdo investim, çdo reformë, çdo ligj bëhet për të fituar zgjedhjet e ardhshme ose për të mbijetuar deri nesër. Nuk ka një “ëndërr shqiptare” që projektohet për vitin 2100. Ky dështim për të menduar në shekuj na bën që të jemi gjithmonë reaktivë ndaj planeve të fqinjëve (që shpesh kanë projekte 100-vjeçare)
Ne kemi mbetur skllevër të idesë se shpëtimi vjen nga një Lider-Mesia. Kjo e vret institucionin. Filozofia jonë politike është “personale”: nëse lideri është i mirë, shpresojmë; nëse është i keq, dëshpërohemi. Ne nuk besojmë te sistemi, por te njeriu. Kjo krijon një cikël ku ne prodhojmë autokratë të rinj çdo 10-20 vjet, sepse vetë populli “e kërkon” një dorë të fortë që të vendosë drejtësi, në vend që të kërkojë një gjykatë të pavarur.
Në kodin tonë gjenetik politik, pushteti nuk është parë kurrë si një përgjegjësi ndaj të ardhmes, por si një plaçkë lufte. Ky është një dështim i tmerrshëm i konceptit të res publica (gjësë publike). Për shqiptarin, shteti historikisht ka qenë “i huaji” (osmani, serbi, komunisti, apo partia tjetër). Kur marrim pushtetin, ne nuk e administrojmë shtetin, ne e “pushtojmë” atë. Ky instinkt e shndërron administratën në një ushtri militantësh dhe buxhetin në një arkë klanore.
Dështimi filozofik i politikës mbarëshqiptare në Ballkan nuk është thjesht paaftësi teknike, por një krizë e thellë e mendimit shtetformues dhe etikës së lirisë. Sipas mendimtarëve si Ukshin Hoti dhe analizave bashkëkohore, kjo krizë shtrihet në disa nivele ekzistenciale:
Një nga dështimet më të thella është refuzimi i mendimit kritik. Shoqëria shqiptare nuk kaloi nga kultura e mitit te ajo e analizës pas vitit 1990, por thjesht ndërroi mitologjinë. Në vend që të analizohen faktet për të ndërtuar shtetin, ato “futen me zor” në interpretime të gatshme patriotike ose partiake, duke ushqyer një lloj “dembelizmi intelektual” që pengon zhvillimin real.
Në hapësirën mbarëshqiptare, partitë vuajnë nga një ankoherencë ideologjike. Të majtët nuk ndjekin politika sociale dhe të djathtët nuk mbrojnë vlerat konservatore apo tregun e lirë në kuptimin e tyre të vërtetë. Kjo çon në një “pragmatizëm të sforcuar”, ku politika bëhet një lojë pa rregulla, pa parime morale dhe pa një vizion afatgjatë për “të mirën” dhe “të drejtën
Edhe pse jemi një komb, ne jetojmë në një “hapësirë publike të fragmentuar”. Dështimi filozofik qëndron te paaftësia për të krijuar një kohezion të mendimit kombëtar që i tejkalon kufijtë shtetërorë. Politika jonë mbetet “situacioniste”—zgjidh probleme të vogla të momentit (shpesh me metoda autoritare apo “enveriste”) në vend që të projektojë të ardhmen e shqiptarëve si faktor unik në Ballkan.
Për shumë kohë, politika shqiptare ka qenë një mjet për mbijetesë (rezistencë ndaj tjetrit) dhe jo një projekt për ndërtimin e lirisë së brendshme. Ukshin Hoti argumentonte se dështimi ynë vjen nga mungesa e një filozofie autentike të historisë, ku ne presim që historia të “na bëhet” nga të tjerët në vend që ta udhëheqim vetë. Ky pasivitet e ka kthyer politikën në një falsifikim të vetvetes, ku liderët “fshihen” pas rrethanave ndërkombëtare për të justifikuar dështimet e brendshme.
Pas rënies së komunizmit, shqiptarët kaluan nga një sistem i shtypjes totale në një sistem që premtoi lirinë, por ofroi pasiguri ekonomike dhe fizike (shembulli i vitit 1997). Filozofikisht, kjo ka krijuar një thyerje: qytetari nuk e sheh shtetin si mbrojtës të lirisë, por si një strukturë që i shërben vetëm elitave korruptive. Kjo çon në “antipolitikë”—një gjendje ku shoqëria distancohet plotësisht nga procesi vendimmarrës
“Kombi si Mit” vs. “Shteti si Institucion
Ekziston një shkëputje e madhe mes retorikës kombëtare (flamuri, historia, bashkimi) dhe realitetit institucional:
Liderët shpesh përdorin ndjenjat kombëtare për të maskuar mungesën e sundimit të ligjit dhe meritokracisë.
Pavarësisht se janë një komb, shqiptarët në Ballkan operojnë me agjenda të fragmentuara, duke u trajtuar shpesh si qytetarë të dorës së dytë në vendet fqinje, pa pasur një platformë të përbashkët politike dhe ekonomike
Në ligjërimin politik shqiptar, Evropa nuk trajtohet si një set vlerash (drejtësi, etikë, llogaridhënie) që duhen kultivuar, por si një “destinacion” që do të na shpëtojë nga vetvetja. Ky është një dështim filozofik sepse e delegon përgjegjësinë te faktori ndërkombëtar, duke e lënë politikën e brendshme në duart e strukturave “neo-patrimoniale” ku vendimet merren me “telefon” dhe jo me ligj
Mendimtari Rexhep Qosja ka theksuar se etika dhe politika duhet të jenë të pandashme, por në realitetin tonë shohim një “demokraci të shpërdoruar” dhe një “ideologji të shpërbërjes”. Kur suksesi politik matet me pasurimin personal dhe jo me mirëqenien kolektive, politika pushon së qeni shkencë për të mirën e përbashkët dhe kthehet në një mjet për përfitime klanore
Në Ballkan, politika shqiptare ushqehet shpesh nga “kujtesa historike” dhe traumat e së kaluarës (si luftërat dhe shtypja). Një nga dështimet më të thella filozofike është perceptimi i Evropës si një vend ku duhet të shkojmë, dhe jo si një sistem vlerash që duhet të ndërtojmë këtu. Filozofia politike shqiptare në Ballkan dështon sepse mbetet reaktive (reagon ndaj krizave apo fqinjëve) në vend që të jetë proaktive (të ndërtojë një model unik zhvillimi). Sfida e vërtetë nuk është vetëm të mbrojmë kufijtë, por të ndërtojmë institucione funksionale brenda tyre.
Diskutimet politike shpesh sillen rreth identitetit dhe “tjetrit” (fqinjëve), në vend që të përqendrohen te faktet ekonomike, sundimi i ligjit dhe mirëqenia. Siç thoshte filozofi Ukshin Hoti, politika duhet të jetë një proces vetë-emancipimi që e kthen “kafshën politike” në njeri të lirë, jo anasjelltas.
Shqiptarët mbeten populli më pro-evropian në Ballkan, por klasat e tyre politike shpesh dështojnë të zbatojnë standardet evropiane (meritokracinë, luftën ndaj korrupsionit) në shtëpi
Dështimi i politikës shqiptare në një nivel më të thellë nuk është thjesht çështje e individëve të gabuar, por një gërshetim i trashëgimisë historike, psikologjisë kolektive dhe deformimit të institucioneve. Sipas vëzhgimeve dhe analizave sociologjike, arsyet kryesore janë
Mungesa e Moralit Politik dhe Llogaridhënies
Ekziston një mungesë e theksuar e etikës politike, ku vendimet nuk bazohen në parimin e asaj që është “e drejtë” apo “e mirë” për shoqërinë, por në përfitimin e çastit. Kjo pasqyrohet në faktin se zyrtarët e lartë rrallë mbajnë përgjegjësi për dështimet, duke krijuar një ndjenjë pandëshkueshmërie që minon besimin e qytetarëve te demokracia
Mungesa e Kulturës Politike dhe “Kulti i Individit”
Historikisht, shoqëria shqiptare ka dalë nga periudha të gjata autokracie (otomane, monarkike dhe komuniste), gjë që ka penguar zhvillimin e një kulture politike të matur. Politika shpesh nuk shihet si shërbim publik, por si një mjet për të ushtruar pushtet personal apo klanor. Kjo bën që partitë të rrotullohen rreth “liderëve të fortë” në vend të ideologjive, duke e kthyer rotacionin politik në një thjeshtë ndërrim emrash pa ndryshim thelbësor në qeverisje.
Shteti si Pronë” (Kapja e Shtetit)
Një problem i thellë është mentaliteti monopolist, ku partitë fituese e trajtojnë shtetin si pronë ekskluzive të tyren. Ky fenomen njihet si “kapja e shtetit” (state capture), ku burimet publike, punësimet dhe kontratat përdoren për të shpërblyer besnikët e partisë, duke shkatërruar meritokracinë dhe duke krijuar një sistem patronazhi.
Psikologjia e “Gjendjes së Krizës” së Vazhdueshme
Studiuesit vërejnë se politika shqiptare ushqehet nga konflikti i përhershëm. Polarizimi ekstrem mes partive kryesore (PS dhe PD) shërben si një mjet për të mbajtur bazën e tyre të mobilizuar përmes frikës dhe urrejtjes ndaj “tjetrit”. Kjo psikologji e krizës pengon dialogun dhe konsensusin kombëtar për çështje jetike si arsimi, shëndetësia apo drejtësia.
Kritika ndaj politikës shqiptare shpesh fokusohet në disa shtylla kryesore që konsiderohen si “gabimet” apo dështimet e saj sistematike ndër vite. Sipas analizave dhe opinioneve publike, pikat më problematike janë:
Në politikën shqiptare është shumë e rrallë që një zyrtar të japë dorëheqjen vullnetarisht për përgjegjësi morale apo politike, duke krijuar një ndjenjë papërgjegjshmërie para publikut.
Shpesh politika shihet si një mjet për përfitime të ngushta të një grupi të caktuar njerëzish apo klanesh, në vend që të fokusohet te zhvillimi demokratik dhe interesi i përgjithshëm qytetar.
Një tregues i fortë i dështimit të politikës është emigrimi masiv. Statistikat tregojnë se rreth 79% e studentëve shqiptarë duan të largohen nga vendi, pasi politika nuk ka arritur të krijojë një shtet që ofron siguri dhe premisa për jetesë.
Pas vitit 1990, klasa politike kritikohet se ka dështuar në ndarjen morale nga regjimi i vjetër, duke zgjedhur “harresën e organizuar” në vend të ndërtimit të një shteti të bazuar në liri dhe përgjegjësi reale.
Në nivelin sociologjik, Hoti përshkruante fenomenin e “bijve të tatave” në qytet që mbështeteshin nga “bijtë e haxhi-babave” në fshat—një rrjet ndikimi që kërkon kuadro luajalë dhe jo njerëz të aftë. Kjo bën që elitat të mos punojnë për shtetin, por për të instaluar kandidatët e tyre besnikë, duke izoluar individët me aftësi të veçanta
Filozofikisht, shqiptari është një individualist ekstrem. Ky është një paradoks: jemi shumë besnikë ndaj familjes dhe klanit, por kemi një mosbesim ontologjik ndaj çdo gjëje që është “e përbashkët”. Ne e duam lirinë, por e ngatërrojmë atë me anarkinë. Dështimi ynë më i thellë është paaftësia për të sakrifikuar një pjesë të egos individuale për të ndërtuar një autoritet moral kolektiv. Kjo bën që çdo rregull të shihet si “shkelje e lirisë sime” dhe çdo ligj si “diçka që duhet anashkaluar”.
Ne kemi perfeksionuar artin e simulimit. Ne simulojmë demokracinë, simulojmë integrimin, simulojmë shtetin e së drejtës. Filozofikisht, kjo quhet “tjetërsim”: ne jemi bërë mjeshtra të dukjes për sytë e botës (BE-së, SHBA-së), ndërkohë që brenda nesh ruajmë struktura feudale të pushtetit. Ky hendek mes asaj që themi dhe asaj që bëjmë ka krijuar një shoqëri cinike, ku askush nuk beson më te e vërteta.
Në fund, dështimi ynë më i thellë është se kemi krijuar një shtet pa qytetarë. Kemi banorë, kemi votues, kemi militantë, por ende nuk kemi arritur të krijojmë “Qytetarin” që e konsideron shtetin si shtëpinë e tij dhe jo si një armik që duhet vjedhur apo si një zot që duhet adhuruar.
